# علق — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%82/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%84%D9%82/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [علق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%82.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: علق

العلق، محركة: الدم عامة ما كان أو هو الشديد الحمرة، أو الغليظ، أو الجامد قبل أن ييبس، قال الله تعالى: )خلق الإنسان من علق( وفي حديث سرية بني سليم: فإذا الطير ترميهم بالعلق أي: بقطع الدم. وقال رؤبة:
  ترى بها من كل مرشاش الورق
  كثامر الحماض من هفت العلق القطعة منه العلقة بهاء. وفي التنزيل: )ثم خلقنا النطفة علقة( وفي حديث ابن أبي أوفى: أنه بزق علقة، ثم مضى في صلاته أي قطعة دم منعقد. والعلق: كل ما علق. وأيضا: الطين الذي يعلق باليد. وأيضا: الخصومة والمحبة اللازمتان، وقد علق به علقا: إذا خاصمه، وعلق به علقا: إذا هويه، وسيأتي. وذو علق: اسم جبل عن أبي عبيدة كما في الصحاح. قال غيره: لبني أسد ويقال: هو وراء عرفة، وقيل: جبل نجدي لهم فيه يوم م معروف على بني ربيعة بن مالك. وأنشد أبو عبيد لعمرو بن أحمر:
  ما أم غفر على دعجاء ذي علـق                      ينفي القراميد عنها الأعصم الوقل والعلق: دويبة، وهي دويدة حمراء تكون في الماء تعلق بالبدن وتمص الدم، وهي من أدوية الحلق والأورام الدموية؛ لامتصاصها الدم الغالب على الإنسان. وفي حديث عامر: خير الدواء العلق والحجامة. والعلق: ما تتبلغ به الماشية من الشجر كما في الصحاح، قال:
  وأكتفي من كفاف الزاد بالعلق كالعلقة بالضم، وكذلك العلاق والعلاقة كسحاب وسحابة. وأكثر ما يستعمل في الجحد، يقال: ما ذقت علاقا. وما في الأرض علاق ولا لماق، أي: ما فيها ما يتبلغ به من عيش. ويقال: ما فيها مرتع. قال الأعشى:
  وفلاة كأنها ظهـر تـرس                      ليس إلا الرجيع فيها علاق يقول: لا تجد الإبل فيها علاقا إلا ما تردده من جرتها. وقال ابن عباد: العلق: معظم الطريق. والعلق: الذي تعلق به البكرة من القامة. يقال: أعرني علقك، أي: أداة بكرتك، قال رؤبة:
  قعقعة المحور خطاف العلق وقيل: البكرة نفسها والجمع أعلاق، قال:
  عيونها خزر لصوت الأعلاق الأعلاق أو العلق: الرشاء، والغرب، والمحور والبكرة جميعا، نقله اللحياني. قال: يقال: أعيرونا العلق فيعارون ذلك كله. وقال الأصمعي: العلق: اسم جامع لجميع آلات الاستقاء بالبكرة، ويدخل فيها الخشبتان اللتان تنصبان على رأس البئر ويلاقى بين طرفيهما العاليين بحبل، ثم يوتدان على الأرض بحبل آخر يمد طرفاه للأرض، ويمدان في وتدين أثبتا في الأرض، وتعلق القامة - وهي البكرة - في أعلى الخشبتين، ويستقى عليها بدلوين، ينزع بهما ساقيان، ولا يكون العلق إلا السانية وجملة الأداة من: الخطاف، والمحور، والبكرة، والنعامتين، وحبالها، كذلك حفظته عن العرب. أو هو الحبل المعلق بالبكرة، وأنشد ابن الأعرابي:
  كلا زعمت أنني مكفي
  وفوق رأسي علق ملوي وقيل: هو الحبل الذي في أعلى البكرة، وأنشد ابن الأعرابي أيضا:
  بئس مقام الشيخ بالكرامه

  محالة صرارة وقامه
  وعلق يزقو زقاء الهامه قال: لما كانت القامة معلقة في الحبل جعل الزقاء له، وإنما الزقاء للبكرة. والعلق: الهوى والحب اللازم للقلب. وقال اللحياني: العلق: الهوى يكون للرجل في المرأة. وإنه لذو علق في فلانة، كذا عداه بفي. وقالوا في المثل: نظرة من ذي علق يضرب في نظرة المحب. قال ابن الدمينة:
  ولقد أردت الصبر عنك فعاقني                      علق بقلبي من هـواك قـديم وقد علقه، كفرح، وعلق به. وفي الصحاح، والعباب: علقها، وبها، وعلق حبها بقلبه علوقا بالضم وعلقا، بالكسر، وعلقا بالتحريك، وعلاقة بالفتح، أي: هويها. قال المرار الأسدي:
  أعلاقة أم الوليد بـعـدمـا                      أفنان رأسك كالثغام المخلس وقال كعب بن زهير رضي الله عنه:
  إذا سمعت بذكر الحب ذكرني                      هندا فقد علق الأحشاء ما علقا وقال ذو الرمة:
  لقد علقت مي بقلبـي عـلاقة                      بطيئا على مر الليالي انحلالها وقال اللحياني، عن الكسائي: لها في قلبي علق حب، وعلاقة حب، وعلاقة حب، قال: ولم يعرف الأصمعي: علق حب، ولا علاقة حب، إنما عرف علاقة حب، بالفتح، علق حب، بالتحريك. والعلق من القربة، كعرقها، وهو سير تعلق به، وقيل: علقها: ما بقي فيها من الدهن الذي تدهن به. وقيل: علق القربة: الذي تشد به ثم تعلق. وعرقها أن تعرق من جهدها، وقد تقدم. وعلق يفعل كذا مثل طفق، وأنشد الجوهري للراجز:
  علق حوضي نغر مكب
  وحمرات شربهن غب
  إذا غفلت غفلة يعب أي: طفق يرده، ويقال: أحبه واعتاده. وفي الحديث: فعلقوا وجهه ضربا أي: طفقوا، وجعلوا يضربونه. وعلق أمره أي: علمه. وقولهم في المثل:
  علقت معالقها وصر الجندب تقدم في حرف الراء. لم أجده في ص ر ر وكم من إحالات للمصنف غير صحيحة. وفي الصحاح: أصله أن رجلا انتهى الى بئر، فأعلق رشاءه برشائها ثم سار الى صاحب البئر، فادعى جواره، فقال له: وما سبب ذلك? قال: علقت رشائي برشائك، فأبى صاحب البئر، وأمره أن يرتحل، فقال: هذا الكلام، أي: جاء الحر ولا يمكنني الرحيل. زاد الصاغاني: يضرب في استحكام الأمر وانبرامه. وقال غيره: يقال ذلك للأمر إذا وقع وثبت، كما يقال ذلك للأمر إذا وقع وثبت، كما يقال: جف القلم فلا تتعن. وقال ابن سيده: يضرب للشيء تأخذه فلا تريد أن يفلتك. وقال الزمخشري: الضمير للدلو، والمعالق يأتي ذكرها. وعلقت المرأة علقا، أي: حبلت، نقله الجوهري. وعلقت الإبل العضاه، كنصر وسمع تعلق علقا: إذا تسنمتها، أي: رعتها من أعلاها كما في الصحاح، واقتصر على الباب الأول. ونقل الفراء عن الدبيريين: تعلق كتسمع. وقال اللحياني: العلق: أكل البهائم ورق الشجر، علقت تعلق علقا. وقال غيره: البهم تعلق من الورق، أي: تصيب، وكذلك الطير من الثمر. ومنه الحديث: أرواح الشهداء في حواصل طير خضر تعلق من ثمار الجنة يروى بضم اللام وفتحها، الأخير عن الفراء. قلت: ويروى تسرح وقد رواه عبيد بن عمير الليثي. وأورده أبو عبيد له في أحاديث التابعين. قال الأصمعي: تعلق، أي: تتناول بأفواهها. يقال: علقت تعلق علوقا، وأنشد للكميت يصف ناقته:
  أو فوق طاوية الحشى رملية                      إن تدن من فنن الألاءة تعلق

  يقول: كأن قتودي فوق بقرة وحشية. قال ابن الأثير: هو في الأصل للإبل إذا أكلت العضاه، فنقل الى الطير. وعلقت الدابة، كفرح: شربت الماء فعلقت بها العلقة كما في الصحاح أي: لزمتها وقيل: تعلقت بها. والعلقة، بالضم: كل ما يتبلغ به من العيش. ومنه حديث أبي مالك - وكان من علماء اليهود - يصف النبي صلى الله عليه وسلم عن التوراة، فقال: من صفته أنه يلبس الشملة، ويجتزئ بالعلقة، معه قوم صدورهم أناجيلهم، قربانهم دماؤهم. يقال: ما يأكل فلان إلا علقة. وقال الأزهري: العلقة من الطعام والمركب: ما يتبلغ به وإن لم يكن تاما. وقال أبو حنيفة: العلقة: شجر يبقى في الشتاء تعلق به الإبل حتى تدرك الربيع. ونص كتاب النبات: تتبلغ به الإبل. وقال غيره: العلقة: نبات لا يلبث. وقد علقت الإبل تعلق علقا وتعلقت: أكلت من علقة الشجر. والعلقة: اللمجة وهو ما فيه بلغة من الطعام الى وقت الغداء كالعلاق، كسحاب وقد تقدم الاستشهاد له. ويقال: لم يبق عنده علقة أي: شيء. ويقال: أي بقية. وعلقة - محركة - ابن عبقر بن أنمار بن إراش بن عمرو بن الغوث: بطن من بجيلة. ومن ولده جندب بن عبد الله بن سفيان البجلي العلقي الصحابي الجليل رضي الله عنه، نزل الكوفة والبصرة. وعلقة بن عبيد أبو قبيلة في الأزد. وعلقة بن قيس: أبو بطن آخر. وأما محمد بن علقة التيمي الأديب الشاعر فبالكسر، حكى عنه ابن الأعرابي في نوادره، وسمع منه الأصمعي، فرد، ضبطه هكذا أبو أحمد العسكري في كتاب التصحيف وذكر المرزباني أباه علقة، وقال: كان أحد الرجاز المتقدمين. وكقبرة: علقة بن الحارث في بني ذبيان من قيس، صوابه بالفاء كما ضبطه أئمة النسب والحافظ. وعقيل بن علقة المري: شاعر له أخبار، روى عن أبيه، وأبوه أدرك عمر رضي الله عنه. ولعقيل أيضا ابن شاعر اسمه كاسم جده، والصواب في كل منهما بالفاء، كما ضبطه أئمة النسب والحافظ. وهلال بن علقة التيمي: قاتل رستم بالقادسية، والصواب فيه أيضا بالفاء، وقد أخطأ المصنف في إيراد هذه الأسماء في القاف، مع أنه ذكرها في الفاء على الصواب، فقد تصحفت عليه هنا، فليتنبه لذلك. وعلق، كعني: نشب العلق في حلقه عند الشراب فهو معلوق من الناس والدوا. وقال ابن دريد: يقال: علاق يا هذا كقطام أخرجوه مخرج نزال وما أشبهه، وهو أمر، أي: تعلق به. وقال غيره: يقال: جاء بعلق فلق، كصرد غير مصروفين، أي: بالداهية، حكاه أبو عبيد عن الكسائي ولو قال: لا يجريان كعمر، كان أحسن. والعلق أيضا: الجمع الكثير. وبه فسر بعض قولهم هذا. قال ابن دريد: ورجل ذو معلقة، كمرحلة: إذا كان مغيرا يتعلق بكل ما أصابه. قال:
  أخاف أن يعلقها ذو معلقه
  معودا شرب ذوات الأفوقه والمعلاقان: معلاق الدلو وشبهها عن ابن دريد. ورجل معلاق، وذو معلاق أي: خصم شديد الخصومة يتعلق بالحجج ويستدركها، ولهذا قيل في الخصيم الجدل:
  لا يرسل الساق إلا ممسكا ساقا أي: لا يدع حجة إلا وقد أعد أخرى يتعلق بها. والمعلاق: اللسان البليغ. قال مهلهل:
  إن تحت الأحجار حزما ولينا                      وخصيما ألد ذا مـعـلاق

  ويروى: ذا مغلاق أي: الذي تغلق على يده قداح الميسر، كذا أنشده ابن دريد. وهو لعدي بن ربيعة يرثي أخاه مهلهلا. قال الزمخشري، عن المبرد قال: من رواه بالعين المهملة فمعناه: إذا علق خصما لم يتخلص منه، وبالغين المعجمة فتأويله يغلق الحجة على الخصم. وكل ما علق به شيء فهو معلاقه كالمعلوق، بالضم أي: بضم الميم لا نطير له إلا مغرود، ومغفور ومغثور، ومغبور، ومزمور، عن كراع. قال الليث: أدخلوا على المعلوق الضمة والمدة كأنهم أرادوا حد المنخل والمدهن، ثم أدخلوا عليه المدة. قلت: وسيأتي المغلوق في غ ل ق. ومعاليق: ضرب من النخل عن ابن دريد. قال أخو معمر بن دلجة:
  لئن نجوت ونجت معاليق
  من الدبى إني إذن لمرزوق والعلقى، كسكرى: نبت. قال سيبويه: يكون واحدا وجمعا وألف للتأنيث، فلا ينون. قال العجاج يصف ثورا:
  فحط في علقى وفي مكور
  بين تواري الشمس والذرور وقال غيره: ألفه للإلحاق، وينون، الواحدة علقاة، كما في الصحاح. وقال ابن جني: الألف في علقاة ليست للتأنيث؛ لمجيء هاء التأنيث بعدها، وإنما هي للإلحاق ببناء جعفر وسلهب، فإذا حذفوا الهاء من علقاة قالوا علقى غير منون؛ لأنها لو كانت للإلحاق لنونت كما تنون أرطى. ألا ترى أن من ألحق الهاء في علقاة اعتقد فيها أن الألف للإلحاق ولغير التأنيث، فإذا نزع الهاء صار الى لغة من اعتقد أن الألف للتأنيث فلا ينونها، كما لم ينونها، ووافقهم بعد نزعه الهاء من علقاة على ما يذهبون إليه من أن ألف علقى للتأنيث. وقال أبو نصر: العلقى: شجرة تدوم خضرتها في القيظ، ومنابت العلقى الرمل والسهول. قال جران العود:
  بوعساء من ذات السلاسل يلتقي                      عليها من العلقى نبات مؤنـف وأنشد أبو حنيفة:
  أودى بنبلي كل نـياف شـول
  صاحب علقى ومضاض وعبل

  قال: وهذه كلها من شجر الرمل. قال: وأراني بعض الأعراب نبتا زعم أنه العلقى قضبانه دقاق عسر رضها وورقه لطاف يسمى بالفارسية خلوام، تتخذ منه المكانس، وزعم بعض الأطباء أنه يشرب طبيخه للاستسقاء. وقال بعض العرب الأوائل: العلقاة: شجرة تكون في الرمل خضراء ذات ورق، ولا خير فيها. والعالق: بعير يرعاه أي العلقى. وهو أيضا بعير يعلق العضاه أي: ينتف منها، وإنما سمي عالقا لأنه يتعلق بالعضاه لطوله، كما في الصحاح والعباب. والعليق، كقبيط، وربما قالوا العليقى مثل قبيطى: نبت يتعلق بالشجر يقال له بالفارسية: سرند، كما قال الجوهري. وقال أبو حنيفة: يسمى بالفارسية دركة. قال: وهو من شجر الشوك، لا يعظم، وإذا نشب فيه الشيء لم يكد يتخلص من كثرة شوكه، وشوكه حجز شداد، وله ثمر شبيه الفراد، وأكثر منابتها الغياض والأشب. وقال غيره: مضغه يشد اللثة ويبرئ القلاع، وضماده يبرئ بياض العين ونتوها والبواسير، وأصله يفتت الحصى في الكلية. وعليق الجبل، وعليق الكلب: نبتان. والعولق، كجوهر: الغول. وأيضا الكلبة الحريصة كما في الصحاح. وقولهم: هذا حديث طويل العولق أي الذنب. وقال كراع: إنه لطويل العولق، أي: الذنب لم يخص به حديثا ولا غيره. والعولق: الذئب، وبينه وبين الذنب مجانسة. ويكنى بالعولق عن الجوع. والعوالق: قوم باليمن بواد لهم يقال له: الحنك بالتحريك، كما في العباب. والعلاقة، ويكسر: الحب اللازم للقلب، وقد تقدم أن الأصمعي أنكر فيه الكسر، وتقدم الاستشهاد به. أو هو بالفتح في المحبة ونحوها، وقد علقها علاقة: إذا أحبها. وقال ابن خالويه في كتاب ليس: أنشدني أعرابي:
  ثلاثة أحباب فحـب عـلاقة                      وحب تملاق وحب هو القتل فقلت له: زدني، فقال: البيت يتيم، أي: فرد. والعلاقة، بالكسر، في السوط ونحوه كالسيف والقدح والمصحف والقوس، وما أشبه ذلك. وعلاقة السوط: ما في مقبضه من السير. ورجل علاقية، كثمانية: إذا علق شيئا لم يقلع عنه كما في العباب. وفي اللسان: علقت نفسه الشيء، فهي علقة، وعلاقية، وعلقنة: لهجت به، وقال:
  فقلت لها والنفس مني علقنة                      علاقية يهوى هواها المضلل وأصاب ثوبه علق، بالفتح وبالتحريك أي: خرق من شيء علقه وذلك أن يمر بشجرة أو شوكة فتعلق بثوبه فتخرقه. وبالوجهين روي حديث أبي هريرة رضي الله عنه: أنه رئي وعليه إزار فيه علق، وقد خيطه بالأسطبة. الأسطبة: مشاقة الكتان. والعلق، بالفتح: ع بالجزيرة. والعلق: شجر للدباغ. والعلق: الشتم، وقد علقه بلسانه: إذا لحاه مثل سلقه عن اللحياني. وقال غيره: سلقه بلسانه، وعلقه: إذا تناوله، وهو معنى قول الأعشى:
  نهار شراحيل بن قيس يريبني                      وليل أبي عيسى أمر وأعلق والعلقة بالفتح: الجذبة تكون في الثوب وغيره إذا مر بشجرة أو بشوكة. ويقال: لي في هذا المال علقة، بالضم، وعلق بالكسر، وعلوق كقعود وعلاقة كسحابة ومتعلق، بالفتح أي بفتح اللام، كله بمعنى واحد، أي: بلغة. والعليق كأمير: القضيم يعلق على الدابة. وحبان بن عليق، كزبير: شاعر طائي قديم. والعليقة، والعلاقة، كسفينة وسحابة، واقتصر الجوهري على الأول: البعير توجهه مع قوم يمتارون، فتعطيهم دراهم وعليقة ليمتاروا لك عليه، وأنشد الجوهري:
  وقائلة لا تركـبـن عـلـيقة                      ومن لذة الدنيا ركوب العلائق يقال: علقت مع فلان عليقة، وأرسلت معه عليقة. قال الراجز:
  أرسلها عليقة وقد علم

  أن العليقات يلاقين الرقم لأنهم يودعون ركابهم ويركبونها، ويخففون من حمل بعضها عليها، كما في الصحاح. وقال الراجز:
  إنا وجدنا علب العلائق
  فيها شفاء للنعاس الطارثق والعلائق يصلح أن يكون جمعا لعليقة، وجمعا لعلاقة، كسفينة وسفائن، وسحابة وسحائب. وقال ابن الأعرابي: العليقة والعلاقة البعير - أو البعيران - يضمه الرجل الى القوم يمتارون له معهم. والعلاقة كسحابة: الصداقة والحب، وقد تقدم شاهده. وأيض الخصومة، وقد علق به علقا: إذا خاصمه أو صادقه. ويقال: لفلان في أرض فلان علاقة، أي: خصومة، وهو ضد. وفي الصحاح: والعلاقة، بالفتح: علاقة الخصومة، وعلاقة الحب. وأنشد للمرار الأسدي ما أسلفنا ذكره، ولا يظهر من كلامه وجه الضدية، فتأمل. والعلاقة: ما تعلق به الرجل من صناعة وغيرها. والعلاقة: ما يتبلغ به من عيش كالعلقة، بالضم، وقد تقدم. والعلاقة من المهر: ما يتعلقون به على المتزوج قاله شمر ج: علائق ومنه الحديث: أدوا العلائق، قالوا: وما العلائق يا رسول الله? قال: ما تراضى عليه أهلوهم. ومعناها التي تعلق كل واحد بصاحبه، كما يعلق الشيء بالشيء يتصل به. وعلاقة: والد أبي مالك زياد الثعلبي الكوفي الغطفاني التابعي، وهو زياد بن علاقة بن مالك، يروي عن أسامة بن شريك وجرير بن عبد الله والمغيرة بن شعبة، وعمه قطبة بن مالك، روى عنه الثوري وشعبة وناس، ذكره ابن حبان في الثقات. وقضية سياق المصنف في والده أنه بالفتح، وهو خطأ، صوابه بالكسر، كما صرح به الحافظ وغيره. والعلاقة: المنية، كالعلوق، كصبور وسيأتي ذكر العلوق قريبا، والشاهد عليه. وأما العلاقة التي ذكرها فإنه خطأ، والصواب علاقة، بالتشديد كما ضبطه غير واحد من الأئمة، وبه فسروا قول الشاعر:
  عين بكي أسامة بن لؤي                      علقت مل أسامة العلاقه أي: المنية. وقيل: عنى بها الحية، لتعلقها؛ لأنها علقت زمام ناقته، فلدغته، فتأمل ذلك، وستأتي قصته في فوق قريبا. والعلق، بالكسر: النفيس من كل شيء، سمي به لتعلق القلب به ج: أعلاق، وعلوق بالضم. ومنه حديث حذيفة: فما بال هؤلاء الذين يسرقون أعلاقنا أي: نفائس أموالنا. وقال تأبط شرا:
  يقول أهلكت مالا لو قنعـت بـه                      من ثوب صدق ومن بز وأعلاق وقال ابن عباد: العلق: الجراب قال: ويفتح فيهما أي: في النفيس والجراب. والعلق: الخمر لنفاستها أو عتيقها أي: القديمة منها، قال الشاعر:
  إذا ذقت فاها قلت علق مدمس                      أريد به قيل فغودر في ساب والعلق: الثوب الكريم، أو الترس، أو السيف عن اللحياني. قال: وكذا الشيء الواحد الكريم من غير الروحانيين. ويقال: فلان علق علم، وطلب علم، وتبع علم أي: يحبه ويطلبه ويتبعه. والعلق: المال الكريم، يقال: علق خير، وقد قالوا: علق شر كذلك والجمع أعلاق. والعلقة بهاء: ثوب صغير وهي أول ثوب يتخذ للصبي نقله الصاغاني. أو قميص بلا كمين، أو ثوب يجاب أي: يقطع ولا يخاط جانباه تلبسه الجارية مثل الصدرة تبتذل به وهو الى الحجزة. قال الطماح بن عامر بن الأعلم بن خويلد العقيلي وأنشده سيبويه لحميد بن ثور، وليس له، وأنشده ابن الأعرابي في نوادره، لمزاحم العقيلي، وليس له:
  وما هي إلا في إزار وعـلـقة                      مغار ابن همام علي حي خثعما

  ويروى: إلا ذات إتب مفرج. وفي كتاب الجيم لأبي عمرو: في إزار وشوذر. وقال ابن بري: العلقة: الشوذر، وأنشد البيت. أو العلق، والعلقة: الثوب النفيس يكون للرجل. ويقال: ما عليه علقة: إذا لم يكن عليه ثياب لها قيمة والعلقة: شجرة يدبغ بها. وعلقة بلا لام: اسم والد محمد المذكور قريبا، راجز، وقد سبقت الإشارة إليه. وقولهم: استأصل الله علقاتهم، لغة في عرقاتهم بالراء. قال ابن عباد: أي: أصلهم. وقيل: هي جمع علق للنفيس، وكسر التاء لغة. والعلاق، كزنار: نبت عن ابن عباد. والعلوق كصبور: الغول، والداهية، والمنية. قال ابن سيده: صفة غالبة. قال المفضل النكري:
  وسائلة بثعلبة بـن سـير                      وقد علقت بثعلبة العلوق وقد تقدم في س ي ر. والعلوق: ما تعلقه، أي: ترعاه الإبل، وأنشد الجوهري للأعشى:
  هو الواهب المائة المصطفا                      ة لاط العلوق بهن احمرارا يقول: رعين العلوق حتى لاط بهن الاحمرار من السمن والخصب. قال ابن بري والصاغاني: الذي في شعر الأعشى:
  بأجود منـه بـأدم الـركـا                      ب لاط العلوق بهن احمرارا
  هو الواهب المائة المصطفـا                      ة إما مخاضا وإما عشـارا والعلوق: شجر تأكله تحمر منه الإبل العشار. قال الصاغاني: ويروى:
  وبالمائة الكوم ذات الدخي                      س... قال الجوهري: ويقال: أراد بالعلوق الولد في بطنها، وأراد بالأحمر حسن لونها عند اللقح. والعلوق: ما يعلق بالإنسان، نقله الجوهري. قال: والعلوق: الناقة التي تعطف على غير ولدها، فلا ترأمه، وإنما تشمه بأنفها، وتمنع لبنها، ونص اللحياني: هي التي ترأم بأنفها، وتمنع درتها. وأنشد ابن السكيت للنابغة الجعدي - رضي الله عنه -:
  ومانحني كمناح العـلـو                      ق ماتر من غرة تضرب

  وقال الليث: العلوق من النساء: المرأة التي لا تحب غير زوجها. ومن النوق: ناقة لا تألف الفحل، ولا ترأم الولد وكلاهما على الفأل. قال: وإذا كانت المرأة ترضع ولد غيرها فهي علوق أيضا. وقولهم: عاملنا معاملة العلوق، يقال ذلك لمن تكلم بكلام لا فعل معه. والعلق، كصرد: المنايا والدواهي، هكذا في النسخ، والصواب فيها، وفيما بعدها أن يكون بضمتين، فإنها جمع علوق، فتأمل. والعلق أيضا: الأشغال. وأيضا: الجمع الكثير، وهذا قد تقدم. والعلاقي، كرباني: حصن في بلاد البجة جنوبي أرض مصر، به معدن التبر، نقله ابن عباد. والعلاقى كسكارى: الألقاب، واحدتها علاقية كثمانية، وهي أيضا: العلائق، واحدتها علاقة، ككتابة؛ لأنها تعلق على الناس كما في اللسان. والعلائق من الصيد: ما علق الحبل برجلها جمع علاقة. وأعلق الرجل: أرسل العلق على الموضع لتمص الدم. ومنه الحديث: اللدود أحب إلي من الأعلاق. وأعلق: صادف علقا من المال أي: نفيسا، نقله ابن عباد. وأعلق وأخلق: جاء بالداهية. وأعلق بالغرب بعيرين: إذا قرنهما بطرف رشائه نقله ابن فارس. وأعلق القوس: جعل لها علاقة، وعلقها على الوتد، وكذلك السوط والمصحف والقدح. وأعلق الصائد: علق الصيد في حبالته. ويقال له: أعلقت فأدرك. وقال اللحياني: الإعلاق: وقوع الصيد في الحبل. يقال: نصب له فأعلقه. وعلقه على الوتد تعليقا: إذا جعله معلقا وكذا علق الشيء خلفه كما تعلق الحقيبة وغيرها من وراء الرحل كتعلقه. ومنه قول عبيد الله بن زياد لأبي الأسود الدؤلي: لو تعلقت معاذة لئلا تصيبك عين. وفي الحديث: من تعلق شيئا وكل إليه أي: من علق على نفسه شيئا من التعاويذ والتمائم وأشباهها معتقدا أنها تجلب إليه نفعا، أو تدفع عنه ضرا. وقال الشاعر:
  تعلق إبريقا، وأظهر جعبة                      ليهلك حيا ذا زهاء وجامل وعلق الباب تعليقا: أرتجه. يقال: علق الباب وأزلجه بمعنى. وعلق فلان - بالضم - امرأة أي: أحبها وهو من علاقة الحب. قال الأعشى:
  علقتها عرضا وعـلـقـت رجـلا                      غيري، وعلق أخرى غيرها الرجل
  وعلقتـه فـتـاة مـا يحـاولـهـا                      من أهلها ميت يهذي بهـا وهـل
  وعلقتني أخـرى مـا تـلائمـنـي                      وأجمع الحب حبا كـلـه خـبـل وقال عنترة:
  علقتها عرضا وأقتل قومهـا                      زعما لعمر أبيك ليس بمزعم وووعلق بها علوقا، وتعلقها، وتعلق بها، وعلق بها بمعنى واحد. قال أبو ذؤيب:
  تعلقه منهـا دلال ومـقـلة                      تظل لأصحاب الشقاء تديرها أراد تعلق منها دلالا ومقلة، فقلب كاعتلق به اعتلاقا. وقولهم: ليس المتعلق كالمتأنق، أي: ليس من يقتنع كذا في النسخ، والصواب: ليس من يتبلغ باليسير كمن يتأنق في المطاعم يأكل ما يشاء كما في الصحاح والعباب. قال الزمخشري: ومنها قولهم: علقوا رمقه بشيء، أي: أعطوه ما يمسك رمقه. ويقال: ما طعامه إلا التعلق، والعلقة. وعلاق - كشداد - ابن أبي مسلم، وعثمان بن حسين بن عبيدة بن علاق: محدثان. وعلاق بن شهاب بن سعد بن زيد مناة: جاهلي. وفاته: علاق بن مروان بن الحكم بن زنباع، هكذا ضبطه المرزباني بالمهملة، وكذا ابن جني في المنهج. والتركيب يدل على نوط الشيء بالشيء العالي، ثم يتسع الكلام فيه. ومما يستدرك عليه: علق بالشيء علقا وعلقه: نشب فيه. قال جرير:

  إذا علقت مخالبـه بـقـرن                      أصاب القلب أو هتك الحجابا وفي الحديث: فعلقت الأعراب به أي: نشبوا وتعلقوا. وقيل: طفقوا. وقال أبو زبيد:
  إذا علقت قرنا خطاطـيف كـفـه                      رأى الموت رأي العين أسود أحمرا وهو عالق به، أي: نشب فيه. وقال اللحياني: العلق: النشوب في الشيء يكون في جبل أو أرض، أو ما أشبههما. ونفس علقنة به: لهجة، وقد ذكر شاهده. وفي المثل:
  علقت مراسيها بذي رمرام يقال ذلك حين تطمئن الإبل وتقر عيونها بالمرتع، يضرب لمن اطمأن وقرت عينه بعيشه. ويقال للشيخ: قد علق الكبر معالقه، جمع معلق. وفي الحديث: فعلقت منه كل معلق أي: أحبها وشغف بها. وكل شيء وقع موقعه فقد علق معالقه. وأعلق أظفاره في الشيء: أنشبها. وعلق الشيء بالشيء، ومنه، وعليه تعليقا: ناطه. وتعلق الشيء: لزمه. ويقال: لم تبق لي عنده علقة، أي: شيء. ويقال: ارض من المركب بالتعليق يضرب مثلا للرجل يؤمر بأن يقنع ببعض حاجته دون تمامها، كالراكب عليقة من الإبل ساعة بعد ساعة. ويقال: هذا الكلام لنا فيه علقة، أي: بلغة. وعندهم علقة من متاعهم، أي: بقية. وعلق علاقا وعلوقا: أكل. وما بالنآقة علوق، كصبور، أي: شيء من اللبن. وما ترك الحالب بالناقة علاقا: إذا لم يدع في ضرعها شيئا. والصبي يعلق: يمص أصابعه. وقال أبو الهيثم: العلوق: ماء الفحل؛ لأن الإبل إذا علقت وعقدت على الماء انقلبت ألوانها، واحمرت فكانت أنفس لها في نفس صاحبها. وبه فسر قول الأعشى السابق. وإبل عوالق، ومعزى عوالق: جمع عالق، وقد ذكر، نقله الجوهري. والعلوق من الدواب: هي العليقة. والتعليق. إرسال العليقة مع القوم. وقال شمر: العلاقة، بالفتح: النيل. وقال أبو نصر: هو التباعد. وبهما فسر قول امرئالقيس:
  بأي علاقتـنـا تـرغـبـو                      ن عن دم عمرو على مرثد وعلى الأخير الباء مقحمة. والعلاقة، بالكسر: المعلاق الذي يعلق به الإناء. ويقال: لفان في هذه الدار علاقة، بالفتح، أي: بقية نصيب. والمعالق - بغير ياء - من الدواب هي العلوق عن اللحياني. وفي بيته معاليق التمر والعنب، جمع معلاق. ومعاليق العقود والشنوف: ما يجعل فيها من كل ما يحسن، وفي المحكم: ومعاليق العقد: الشنوف يجعل فيها من كل ما يحسن فيه. والأعاليق كالمعاليق، كلاهما ما علق، ولا واحد للأعاليق. ومعلاق الباب: شيء يعلق به، ثم يدفع المعلاق فينفتح، وهو غير المغلاق بالمعجمة. وفي الأساس: ما لبابه معلاق ولا مغلاق، أي: ما ىفتح بمفتاح أو بغيره، وسيأتي. وقد أعلق الباب مثل علقه. وتعليق الباب أيضا: نصبه وتركيبه. وعلق يده وأعلقها قال:
  وكنت إذا جاورت أعلقت في الذرى                      يدي فلم يوجد لجنبـي مـصـرع والمعلقة: بعض أداة الراعي، عن اللحياني. والعلق، بضمتين: الدواهي. وما بينهما علاقة، بالفتح، أي: شيء يتعلق به أحدهما على الآخر، والجمع علائق. قال الفرزدق:
  حملت من جرم مثاقيل حاجتي                      كريم المحيا مشنقا بالعـلائق

  أي: مستقلا بما يعلق به من الديات. ولي في الأمر علوق، ومتعلق، أي: مفترض. والعلاقة كجبانة: الحية. والمعلقة من النساء: التي فقد زوجها، قال تعالى: )فتذروها كالمعلقة( وقال الأزهري: هي التي لا ينصفها زوجها ولم يفخل سبيلها، فهي لا أيم ولا ذات بعل. وفي حديث أم زرع: إن أنطق أطلق، وإن أسكت أعلق أي: يتركني كالمعلقة، لا ممسكة ولا مطلقة. وعلق الدابة: علق عليها. والعليق: الشراب، على المثل. وأنشد الأزهري لبعض الشعراء، وأظن أنه لبيد، وإنشاده مصنوع:
  اسق هذا وذا وذاك وعلق                      لا تسم الشراب إلا عليقا ويقال: علق فلان راحلته: إذا فسخ خطامها عن خطمها، وألقاه عن غاربها ليهنئها. ويقال: هذا الشيء علق مضنة، أي: يضن به، وكذا عرق مضنة، وقد ذكر في موضعه. وتعلقت الإبل: أكلت من علقة الشجر. وقال اللحياني: العلائق: البضائع. والإعلاق: رفع اللهاة ومعالجة عذرة الصبي، وهو وجع في حلقه، وورم تدفعه أمه بإصبعها هي أو غيرها. يقال: أعلقت عليه أمه: إذا فعلت ذلك، وغمزت ذلك الموضع بإصبعها ودفعته. وقال أبو العباس: أعلق: إذا غمز حلق الصبي المعذور، وكذلك دغر. وحقيقة أعلقت عنه: أزلت عنه العلوق، وهي الداهية. ومنه حديث أم قيس: دخلت على النبي صلى الله عليه وسلم بابن وقد أعلقت عليه. قال الخطابي: هكذا يرويه المحدثون، وإنما هو أعلقت عنه، أي: دفعت عنه. ومعنى أعلقت عليه: أوردت عليه العلوق، أي: ما عذبته به من دغرها. ومنه قولهم: أعلقت علي: إذا أدخلت يدي في حلقي أتقيأ. وفي الحديث: علام تدغرن أولادكن بهذه العلق وفي رواية: بهذا الإعلاق. ويروى: العلاق على أنه اسم. وأما العلق فجمع علوق. والإعلاق: الدغر. والمعلق: العلبة إذا كانت صغيرة، ثم الجنبة أكبر منها، تعمل من جنب الناقة، ثم الحوأبة أكبرهن، والمعلق أجودهن، وهو قدح يعلقه الراكب معه، وجمعه معالق. قال الفرزدق:
  وإنا لنمضي بالأكف رماحنا                      إذا أرعشت أيديكم بالمعالق والعلقات: بطن من العرب، وهم رهط الصمة. وذو علاق، كسحاب: جبل. وعلقه: اتصل به ولحقه. وعلقه: تعلمه وأخذه. وأعلاق أنعم: من مخاليف اليمن. وقال ابن عباد: إبل ليس بها علقة، أي: آصرة. قال: والعلقة: الترس. قال: والعلوق، كصبور: الثؤباء. وقال الزمخشري: يقال: فلان أمره معلق: إذا لم يصرمه ولم يتركه، ومنه تعليق أفعال القلوب. وعلق فلان دم فلان: إذا كان قاتله. وعالقت فلانا: فاخرته بالأععلاق فعلقته، أي: كنت أحسن علقا منه. وخالد بن علاق، كشداد: شيخ للحريري، قيل بالمهملة، وقيل بالمعجمة. وبقاء بن أبي شاكر الحريمي عرف بالعليق، كقبيط، سمع ابن البطي، مات سنة 601. وفضال بن أبي نصر بن العليق، وابناه الأعز وحسن، سمعا من شهدة. وعلقة، محركة: قرية على باب نيسابور، نسب إليها جماعة من المحدثين. وأبو علي الحسين بن زياد العلاقي، بكسر العين مخففة، المروزي عن الفضيل بن عياض، مات 220. ومما يستدرك عليه:

### Türkçe

**العلق**، harekeli: kan; genel olarak ne olursa olsun; yahut o, şiddetli kızıllıkta olan; yahut kalın; yahut kurumadan önce katılaşmış. Allah Teâlâ dedi: “(İnsanı **علق**’tan yarattı)”. **بني سليم** seriyyesi hadîsinde: “Derken kuşlar onları **العلق** ile atıyordu” yani: kan parçalarıyla. **رؤبة** dedi:
  Orada her bir yaprak serpintisinden görürsün
  **العلق**’tan kopmuş olan ekşi meyve gibi.

Ondan parça: **العلقة** (ه ile). Tenزيل’de: “(Sonra nutfeyi **علقة** yaptık)”. **ابن أبي أوفى** hadîsinde: “O, bir **علقة** tükürdü, sonra namazında yürüdü” yani: pıhtılaşmış bir kan parçası. Ve **العلق**: asılan her şey. Ve ayrıca: ele yapışan çamur. Ve ayrıca: gerekli olan husumet ve muhabbet; “ona **علق** ile **علق** etti”: onunla çekiştiği zaman; ve “ona **علق** ile **علق** etti”: onu sevdiği zaman; ve gelecektir. Ve **ذو علق**: **أبو عبيدة**’den, **الصحاح**’ta olduğu üzere bir dağın adıdır. Başkası dedi: **بني أسد**’indir; ve denilir: o, **عرفة**’nin arkasındadır. Ve denildi: Necdî bir dağdır; onların onda **بني ربيعة بن مالك** üzerine bilinen bir **يوم**’u vardır. **أبو عبيد** **عمرو بن أحمر**’den şu beyti okudu:
  **ذو علـق**’ın koyu gözlü dişisi üzerinde **غفر**’ın anası ne (yapar ki);
  Onun üzerinden kiremitleri, benekli dağ keçisi uzaklaştırır.

Ve **العلق**: bir küçük canlıdır; o, suda bulunan, bedene yapışan ve kan emen kırmızı bir küçük kurttur; o, boğaz ve kanlı şişlikler ilaçlarındandır; insana galip olan kanı emmesi sebebiyle. **عامر** hadîsinde: “İlacın hayırlısı **العلق** ve **الحجامة**’dır.” Ve **العلق**: **الصحاح**’ta olduğu üzere, davarın ağaçtan kendisiyle geçindiği şeydir. Dedi:
  Azığın kifayetinden **العلق** ile yetinirim.

**العلقة** (ضم ile) gibi; ve yine **العلاق** ve **العلاقة**; **سحاب** ve **سحابة** gibi. En çok inkârda kullanılır; denilir: “Ben bir **علاق** tatmadım.” Ve “Yerde ne **علاق** vardır ne de **لماق**”; yani: onda, yaşayıştan kendisiyle geçinilecek bir şey yoktur. Ve denilir: “Onda otlak yoktur.” **الأعشى** dedi:
  Kalkan sırtı gibi bir çöl;
  İçinde dışkıdan başka **علاق** yoktur.

Der ki: develer onda, gevişinden geri çevirdiği şeyden başka **علاق** bulmaz. **ابن عباد** dedi: **العلق**: yolun çoğu (ana kısmı). Ve **العلق**: **القامة**’dan makaranın kendisine asıldığı şeydir. Denilir: “Bana **علق**’ını ödünç ver”; yani: makaranın âleti. **رؤبة** dedi:
  **العلق**’ın kancası olan milin takırtısı.

Ve denildi: bizzat makaranın kendisidir; çoğulu **أعلاق**. Dedi:
  **الأعلاق**’ın sesinden gözleri şaşı.

**الأعلاق** yahut **العلق**: ip; ve **الغرب**; ve mil ve makara, hepsi birden; bunu **اللحياني** nakletti. Dedi: denilir: “Bize **العلق**’ı ödünç verin”; böylece bunların hepsini ödünç verirler. **الأصمعي** dedi: **العلق**: makara ile su çekmenin bütün âletleri için toplayıcı bir addır; onun içine, kuyunun başına dikilen iki tahta girer; sonra onların yüksek iki ucunun arasında bir ip ile karşılaştırılır; sonra başka bir ip ile yere kazıklanırlar; onun iki ucu yere uzatılır; ve yere sağlamca çakılmış iki kazığa uzatılır; ve **القامة** — o, makara — iki tahtanın en üstüne asılır; ve onun üzerinde iki kova ile su çekilir; onlarla iki sakî su çeker; ve **العلق** ancak **السانية** ve âletin toplamı olan: **الخطاف**، **المحور**، **البكرة**، **النعامتين** ve onların ipleri olur; bunu Araplardan böylece ezberledim. Yahut o, makaraya asılı iptir. **ابن الأعرابي** şu beyti okudu:
  Hepsi, benim yeterli kılındığımı iddia etti;
  Başımın üstünde bükülmüş bir **علق** var.

Ve denildi: o, makaranın üst tarafındaki iptir. **ابن الأعرابي** yine şu beyti okudu:
  Yaşlı şeyhin **الكرامه**’de durması ne kötü;
  Bir **محالة**; gıcırdayan bir **صرارة** ve bir **قامه**;
  Ve bir **علق** ki baykuşun ötüşü gibi öter.

Dedi: **القامة** ipte asılı olunca, ötüş ona kılındı; hâlbuki ötüş ancak makarayadır. Ve **العلق**: kalbe lâzım olan heva ve sevgidir. **اللحياني** dedi: **العلق**: erkeğin kadında olan hevasıdır. “Şüphesiz o, falancada **علق** sahibidir”; onu **في** ile böyle geçişli kıldı. Ve meselde dediler: “**ذي علق**’tan bir bakış”; âşığın bakışı hakkında darb-ı mesel yapılır. **ابن الدمينة** dedi:
  Andolsun senden sabretmeyi istedim; fakat beni engelledi,
  Kalbimde senin hevanın eski bir **علق**’ı.

Ve onu **علق** etti; **فرح** gibi; ve ona **علق** etti. **الصحاح** ve **العباب**’da: onu **علق** etti; ve onunla; ve sevgisini kalbine **علوقا** (ضم ile) ve **علقا** (kesr ile) ve **علقا** (hareke ile) ve **علاقة** (feth ile) olarak **علق** etti; yani: onu sevdi. **المرار الأسدي** dedi:
  **أم الوليد**’in sevgisi mi; sonra,
  Başının dalları, soyulmuş **الثغام** gibi (oldu).

Ve **كعب بن زهير** (Allah ondan razı olsun) dedi:
  Sevginin anılışını işittiğimde beni hatırlattı;
  **هند**’i; çünkü iç organlara **علق** eden, ne **علق** ettiyse etti.

Ve **ذو الرمة** dedi:
  **مي** kalbime bir **علاقة** ile **علق** etti;
  Gecelerin geçişi üzerine çözülmesi yavaş.

**اللحياني** dedi, **الكسائي**’den: “Kalbimde onun için bir **علق حب** var; ve bir **علاقة حب**; ve bir **علاقة حب**.” Dedi: **الأصمعي** “**علق حب**”ı ve “**علاقة حب**”ı bilmedi; ancak “**علاقة حب**”ı (feth ile) bildi; “**علق حب**” (hareke ile). Ve **العلق**: kırbadan; **عرقها** gibi; o, kendisiyle asılan bir kayıştır. Ve denildi: **علقها**: içinde, onunla yağlandığı yağdan kalan şeydir. Ve denildi: **علق القربة**: onunla bağlanan, sonra asılan şeydir. Ve **عرقها**: yorgunluğundan terlemesidir; ve daha önce geçti. Ve **علق** şöyle yapar: **طفق** gibi. **الجوهري** recez söyleyenden şu beyti okudu:
  **علق** havuzumu, eğik bir **نغر**;
  Ve içişleri aralıklı olan kızıllar;
  Bir gafletle gaflet ederse, geri döner.

Yani: onu geri çevirmeye koyuldu. Ve denilir: onu sevdi ve ona alıştı. Hadîste: “Onun yüzünü dövmekle **علقوا** ettiler” yani: koyuldular; ve onu dövmeye başladılar. Ve “**علق** onun işini” yani: onu bildi. Ve onların meseldeki sözü:
  **علقت معالقها وصر الجندب**

**الراء** harfinde geçti. Onu **ص ر ر**’de bulmadım; ve musannifin nice havaleleri sahih değildir. **الصحاح**’ta: aslı şudur: bir adam bir kuyuya vardı; onun ipini kuyunun ipine **أعلق** etti; sonra kuyunun sahibine yürüdü; onun himayesini iddia etti. Ona dedi: “Bunun sebebi nedir?” Dedi: “İpimi senin ipine **علقت** ettim.” Kuyu sahibi reddetti; ona göçmesini emretti. O dedi: “Bu söz”; yani: sıcak geldi ve göçmem mümkün değil. **الصاغاني** ekledi: işin sağlamlaşması ve bağlanması hakkında darb-ı mesel yapılır. Başkası dedi: bu, iş vuku bulup sabit olduğunda söylenir; nitekim “Kalem kurudu; zahmet etme” denildiği gibi. **ابن سيده** dedi: eline aldığın bir şey için darb-ı mesel yapılır; onu kaçırmak istemezsin. **الزمخشري** dedi: zamir kovaya aittir; **المعالق**’ın zikri gelecektir. Ve kadın **علق** ile **علقت** etti; yani: hamile kaldı; bunu **الجوهري** nakletti. Ve develer **العضاه**’ı yedi; **نصر** ve **سمع** gibi; **علق** ile **علق** eder: onu tepelediği zaman; yani: onun en üstünden otladığı zaman; **الصحاح**’ta olduğu üzere; ve birinci bâb ile yetindi. **الفراء** **الدبيريين**’den nakletti: **تعلق** eder; **تسمع** gibi. **اللحياني** dedi: **العلق**: hayvanların ağaç yaprağını yemesidir; **علقت** eder, **علق** ile. Başkası dedi: kuzular yapraktan **تعلق** eder; yani: isabet eder; ve yine kuşlar meyveden (böyledir). Ondandır hadîs: “Şehitlerin ruhları yeşil kuşların kursaklarındadır; cennetin meyvelerinden **تعلق** eder.” **اللام**’ın zammesi ve fethi ile rivayet olunur; ikincisi **الفراء**’dandır. Dedim: ve “**تسرح**” diye de rivayet olunur; onu **عبيد بن عمير الليثي** rivayet etmiştir. Ve **أبو عبيد** onu, tâbiîn hadislerinde ona ait olarak zikretti. **الأصمعي** dedi: **تعلق** eder; yani: ağızlarıyla alırlar. Denilir: **علقت** eder, **علوقا** ile. Ve **الكميت**’ten, dişi devesini vasfederken şu beyit okundu:
  Yahut içi boş, kumlu bir karın üstünde;
  **الألاءة**’nin dalına yaklaşırsa **تعلق** eder.

Der ki: “Sanki **قتودي**m vahşî bir inek üzerindedir.” İbnü’l-Esîr dedi: Aslında bu, develer için, **العضاه** yediklerinde (söylenen)dir; sonra kuşa nakledildi. Ve **علقت** binek hayvanı, **كفرح**: su içti de ona **العلقة** yapıştı; **الصحاح**’ta olduğu üzere, yani: ona yapışıp kaldı; ve denildi ki: ona tutundu. Ve **العلقة**, zamme ile: geçimden kendisiyle idare edilen her şey. Ondandır: Ebû Mâlik hadisi —ve o Yahudilerin âlimlerindendi— Tevrat’tan Peygamber’i صلى الله عليه وسلم vasfeder; dedi ki: “Onun sıfatındandır: **الشملة** giyer, **بالعلقة** ile yetinir; yanında bir kavim vardır, göğüsleri İncil’leridir; قربانları kanlarıdır.” Denir: “Falan, **علقة**dan başka bir şey yemez.” Ezherî dedi: Yemekten ve binekten **العلقة**: kendisiyle idare edilen şeydir, tam olmasa bile. Ebû Hanîfe dedi: **العلقة**: kışın kalan bir ağaçtır; develer ona tutunur da bahara erişinceye kadar (onunla yaşar). **كتاب النبات**’ın nassı: develer onunla idare eder. Başkası dedi: **العلقة**: kalıcı olmayan bir bitkidir. Ve develer **علقت**; **تعلق** ile **علقًا**: ağaç **علقة**sından yediler. Ve **العلقة**: **اللمجة**dir; o da öğle yemeği vaktine kadar yiyecekten içinde bir geçimlik bulunan şeydir; **كالعلاق** gibi, **كسحاب**; onunla istişhâd daha önce geçti. Ve denir: “Onun yanında **علقة** kalmadı”; yani: bir şey. Ve denir: yani bir bakiye. Ve **علقة** —harekeli— **ابن عبقر بن أنمار بن إراش بن عمرو بن الغوث**: **بجيلة**’den bir batın. Ve onun soyundan: sahâbî celîl **جندب بن عبد الله بن سفيان البجلي العلقي** رضي الله عنه; Kûfe’ye ve Basra’ya indi. Ve **علقة بن عبيد**: Ezd’de bir kabîlenin babası. Ve **علقة بن قيس**: başka bir batnın babası. أما **محمد بن علقة التيمي** edip şair ise, kesra iledir; İbnü’l-A‘râbî onu **نوادر**’inde nakletti; Asma‘î ondan işitti; sonra reddetti; bunu böylece Ebû Ahmed el-‘Askerî **كتاب التصحيف**’te ضبط etti; Merzübânî onun babasını **علقة** diye zikretti ve dedi ki: “O, mütekaddim recez şairlerinden biriydi.” Ve **كقبرة**: **علقة بن الحارث**; Kays’tan Benî Zübyân’da; doğrusu **بالفاء** iledir; nesep imamları ve hâfızın ضبط ettiği üzere. Ve **عقيل بن علقة المري**: haberleri olan bir şair; babasından rivayet etti; babası da Ömer رضي الله عنه’ya yetişti. Ve ‘Ukayl’in ayrıca bir şair oğlu vardır; adı dedesinin adı gibidir; her ikisinde de doğrusu **بالفاء** iledir; nesep imamları ve hâfızın ضبط ettiği üzere. Ve **هلال بن علقة التيمي**: Kādisiyye’de Rüstem’in قاتili; onda da doğrusu yine **بالفاء** iledir. Musannif bu isimleri **القاف**’ta getirmekte hata etti; hâlbuki onları **الفاء**’da doğru olarak zikretmişti; burada ona tashîf olmuştur; buna dikkat edilsin.

Ve **علق**، **كعني**: içme esnasında **العلق** boğazına saplandı; o, insanlardan ve hastalıktan **معلوق**tur. İbn Düreyd dedi: Denir: “**علاق** ey sen!” **كقطام** gibi; onu **نزال** ve benzerinin çıkarıldığı yere çıkardılar; o bir emirdir; yani: ona tutun. Başkası dedi: Denir: “**علق فلق** ile geldi”; **كصرد** gibi, ikisi de gayr-i munsarif; yani: musibetle; Ebû Ubeyd bunu Kisâî’den nakletti; eğer “**لا يجريان كعمر**” deseydi daha iyi olurdu. Ve **العلق** ayrıca: çok kalabalık topluluk. Bununla onların şu sözünün bir kısmı tefsir edildi. İbn Düreyd dedi: Ve adam **ذو معلقة**، **كمرحلة**: eğer yağmacı ise; isabet ettiği her şeye tutunur. Dedi ki:
  “**أخاف أن يعلقها ذو معلقه**
  **معودا شرب ذوات الأفوقه**”

Ve **المعلاقان**: kovanın **معلاق**ı ve benzeri; İbn Düreyd’den. Ve adam **معلاق** ve **ذو معلاق**: şiddetli husumet sahibi bir hasım; delillere tutunur ve onları istidrâk eder; bunun için cedelci hasım hakkında denildi:
  “**لا يرسل الساق إلا ممسكا ساقا**”
yani: hiçbir حجّةyi bırakmaz ki ona tutunacağı başka birini hazırlamış olmasın. Ve **المعلاق**: beliğ dil. Mühelhil dedi:
  “**إن تحت الأحجار حزما ولينا                      وخصيما ألد ذا مـعـلاق**”

Ve rivayet olunur: “**ذا مغلاق**”; yani: elinde **قداح الميسر** kapanan kimse; İbn Düreyd onu böyle inşâd etti. O, Adî b. Rebî‘a’nındır; kardeşi Mühelhil’i mersiye eder. Zemahşerî, Müberred’den: “Onu **بالعين المهملة** ile rivayet edenin manası: bir hasma tutundu mu ondan kurtulamaz; **بالغين المعجمة** ile ise te’vîli: حجّةyi hasmın üzerine kapatır.” Ve kendisine bir şey asılan her şey onun **معلاقه**sıdır; **كالمعلوق** gibi, zamme ile; yani: **بضم الميم**; onun için **مغرود**dan, **مغفور**dan, **مغثور**dan, **مغبور**dan, **مزمور**dan başka bir nazîr yoktur; Kurâ‘dan. Leys dedi: **المعلوق** üzerine zamme ve meddeyi soktular; sanki **حد المنخل والمدهن**’i kastettiler; sonra onun üzerine meddeyi soktular. Dedim: **المغلوق** “غ ل ق”ta gelecektir. Ve **معاليق**: bir tür hurma; İbn Düreyd’den. Ma‘mer b. Delce’nin kardeşi dedi:
  “**لئن نجوت ونجت معاليق**
  **من الدبى إني إذن لمرزوق**”

Ve **العلقى**، **كسكرى**: bir bitki. Sîbeveyh dedi: tekil ve çoğul olur; ve elif, müenneslik içindir; bu yüzden tenvinlenmez. ‘Accâc bir boğayı vasfederek dedi:
  “**فحط في علقى وفي مكور**
  **بين تواري الشمس والذرور**”

Başkası dedi: Elifi ilhâk içindir; tenvinlenir; tekili **علقاة**’dır; **الصحاح**’ta olduğu gibi. İbn Cinnî dedi: **علقاة**’daki elif müenneslik için değildir; çünkü ondan sonra müenneslik hâ’sı gelmiştir; ancak o, **جعفر** ve **سلهب** veznine ilhâk içindir. **علقاة**’dan hâ’yı kaldırdıklarında **علقى** dediler; tenvinlenmez; çünkü eğer ilhâk için olsaydı **أرطى** tenvinlendiği gibi tenvinlenirdi. Görmez misin ki **علقاة**’da hâ’yı ilhâk eden, elfin ilhâk için ve müenneslik dışı olduğuna inanmıştır; hâ’yı çekip çıkarınca, elfin müenneslik için olduğuna inananın diline döndü; bu yüzden onu tenvinlemez; onu tenvinlemediği gibi. Ve **علقاة**’dan hâ’yı çekip çıkardıktan sonra, **علقى**’nın elfinin müenneslik için olduğuna gittikleri şeye onlara muvafakat etti. Ebû Nasr dedi: **العلقى**: yaz sıcağında yeşilliği devam eden bir ağaçtır; **العلقى**’nın bitiş yerleri kum ve düzlüklerdir. Cerân el-‘Ûd dedi:
  “**بوعساء من ذات السلاسل يلتقي                      عليها من العلقى نبات مؤنـف**”

Ebû Hanîfe inşâd etti:
  “**أودى بنبلي كل نـياف شـول**
  **صاحب علقى ومضاض وعبل**”

Dedi: Ve bunların hepsi kum ağacındandır. Dedi: Ve bana bazı bedevîler bir bitki gösterdi; onun **العلقى** olduğunu iddia etti; çubukları ince, ezilmesi zor, yaprağı yumuşakçadır; Farsçada ona **خلوام** denir; ondan süpürgeler yapılır; bazı tabipler de onun kaynatmasının istiskā için içildiğini iddia etti. Ve bazı ilk Araplar dedi: **العلقاة**: kumda bulunan, yeşil, yapraklı bir ağaçtır; onda hayır yoktur. Ve **العالق**: onu, yani **العلقى**yı otlayan devedir. O, ayrıca, **العضاه**a ilişen devedir; yani ondan koparır; ancak ona **عالقا** denildi; çünkü boyunun uzunluğundan dolayı **العضاه**a tutunur; **الصحاح** ve **العباب**’da olduğu gibi. Ve **العليق**, **قبيط** gibi; bazen de **قبيطى** gibi **العليقى** derler: ağaçlara tutunan bir bitkidir; Farsçada ona **سرند** denir; **الجوهري**’nin dediği gibi. **أبو حنيفة** dedi: Farsçada **دركة** diye adlandırılır. Dedi: O, diken ağacındandır; büyümez; bir şey ona takılsa, dikeninin çokluğundan neredeyse kurtulamaz; dikeni sert engellerdir; **الفراد**a benzer bir meyvesi vardır; bitiş yerlerinin çoğu **الغياض** ve **الأشب**’dir. Başkası dedi: Onu çiğnemek diş etini sıkar ve **القلاع**ı iyileştirir; onun lapası gözün beyazlığını ve kabarmasını ve basuru iyileştirir; kökü böbrekteki taşı parçalar. Ve **عليق الجبل**, ve **عليق الكلب**: iki bitkidir. Ve **العولق**, **جوهر** gibi: **الغول**dür. Ve ayrıca, **الصحاح**’ta olduğu gibi, hırslı dişi köpektir. Ve onların sözü: “Bu, uzun **العولق**lu bir hadistir” yani kuyruk. Ve **كراع** dedi: “O, uzun **العولق**ludur”; yani kuyruk; bunu ne hadise ne başkasına tahsis etti. Ve **العولق**: kurttur; onunla kuyruk arasında bir benzerlik vardır. Ve açlıktan kinaye olarak **العولق** ile künyelenir. Ve **العوالق**: Yemen’de, kendilerine **الحنك** (harekeli) denilen bir vadide bulunan bir kavimdir; **العباب**’da olduğu gibi. Ve **العلاقة**, ve kesrelenir: kalbe gerekli olan sevgi; daha önce **الأصمعي**’nin onda kesreyi inkâr ettiği ve onunla istişhadın geçtiği. Yahut o, sevgi ve benzerlerinde fetha iledir; ve onu **علاقة** olarak **علقها**: onu sevdiği zaman. Ve **ابن خالويه** **ليس** kitabında dedi: Bir bedevî bana okudu:
  Üç sevgili: bir sevgi **علاقة** sevgisi,
  ve bir sevgi **تملاق** sevgisi, ve bir sevgi ki o öldürmedir.
Ona dedim: Bana artır. Dedi: Beyit yetimdir; yani tek. Ve **العلاقة**, kesre ile, kamçı ve benzerinde; kılıç, kadeh, mushaf, yay ve buna benzer şeyler gibi. Ve kamçının **علاقة**sı: sapında bulunan kayıştan olan şeydir. Ve **علاقية** adam, **ثمانية** gibi: bir şeyi iliştirdiğinde ondan kopmayan; **العباب**’da olduğu gibi. Ve **اللسان**’da: Nefsi bir şeye **علقت**; o da **علقة**dır, ve **علاقية**dir, ve **علقنة**dir: ona düşkün oldum. Ve dedi:
  Ona dedim; ve benden olan nefis **علقنة**dir,
  **علاقية**dir; onun hevasını sapıtıcı sever.
Ve elbisesine **علق** isabet etti; fetha ile ve hareke ile; yani bir şeyin iliştirdiği bir yırtık; bu, bir ağaca yahut bir dikene uğrayıp elbisesine takılması ve onu yırtmasıdır. Ve iki vecihle, **أبو هريرة** رضي الله عنه hadisi rivayet edildi: onun görüldüğü ve üzerinde, içinde **علق** bulunan bir izar olduğu; onu **بالأسطبة** ile dikmişti. **الأسطبة**: keten parçalarıdır. Ve **العلق**, fetha ile: adada bir yer. Ve **العلق**: tabaklama için bir ağaçtır. Ve **العلق**: sövmedir; ve onu diliyle **علقه**: onu ayıpladığı zaman; **اللحياني**’den, onun “onu **سلقه**”si gibi. Başkası dedi: Onu diliyle **سلقه**; ve onu **علقه**: onu ele aldığı zaman; ve bu, **الأعشى**’nın sözü anlamıdır:
  Şurahîl b. Kays’ın gündüzü beni kuşkulandırır,
  ve Ebû Îsâ’nın gecesi daha ağır ve daha **أعلق**tır.
Ve **العلقة** fetha ile: elbisede ve başkasında, bir ağaca yahut bir dikene uğradığında olan çekiştir. Ve denir: “Bu malda benim için bir **علقة** var”; damme ile; ve kesre ile **علق**; ve **علوق** **قعود** gibi; ve **علاقة** **سحابة** gibi; ve **متعلق** fetha ile, yani **اللام**’ın fethasıyla; hepsi tek bir anlamdadır; yani bir geçimlik. Ve **العليق** **أمير** gibi: hayvana asılan yem torbasıdır. Ve **حبان بن عليق**, **زبير** gibi: eski bir Tayy şairidir. Ve **العليقة**, ve **العلاقة**, **سفينة** ve **سحابة** gibi; **الجوهري** birincisiyle yetindi: erzak almaya giden bir kavimle birlikte yönelttiğin devedir; onlara dirhemler ve bir **عليقة** verirsin ki senin için onun üzerinde erzak alsınlar; ve **الجوهري** şu beyti okudu:
  “Bir kadın dedi: Sakın bir **عليقة**ya binme;
  ve dünyanın lezzetinden, **العلائق**e binmektir.”
Denir: “Falanla bir **عليقة** iliştirdim”; ve “Onunla bir **عليقة** gönderdim.” **الراجز** dedi:
  Onu bir **عليقة** olarak gönderdi; ve bildi
  ki **العليقات** **الرقم** ile karşılaşırlar.
Çünkü onlar bineklerini emanet ederler ve ona binerler; ve onların bir kısmının yükünü onun üzerinden hafifletirler; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve **الراجز** dedi:
  Biz **علب العلائق**i bulduk,
  içinde **النعاس الطارثق** için şifa vardır.
Ve **العلائق**, **عليقة**nın çoğulu olmaya elverişlidir; ve **علاقة**nın çoğulu olmaya da; **سفينة** ve **سفائن**, ve **سحابة** ve **سحائب** gibi. Ve **ابن الأعرابي** dedi: **العليقة** ve **العلاقة** deve—yahut iki deve—dir; adam onu, kendisi için onlarla birlikte erzak alsınlar diye, kavme katar. Ve **العلاقة** **سحابة** gibi: dostluk ve sevgidir; şahidi daha önce geçti. Ve ayrıca husumettir; ve onu **علقا** ile **علق**: onunla çekiştiği yahut onunla dost olduğu zaman. Ve denir: “Falanın, falanın arazisinde bir **علاقة**sı vardır”; yani husumet; ve o zıddıdır. Ve **الصحاح**’ta: **العلاقة**, fetha ile: husumetin **علاقة**sı, ve sevginin **علاقة**sı. Ve **المرار الأسدي**’ye, daha önce zikrini geçirdiğimiz şeyi okudu; ve onun sözünden zıtlığın yönü görünmez; öyleyse düşün. Ve **العلاقة**: adamın sanat ve başkasından iliştiği şeydir. Ve **العلاقة**: **العلقة** (damme ile) gibi, geçimden kendisiyle geçinilen şeydir; daha önce geçti. Ve **العلاقة** mehirden: evlenen üzerine onunla iliştikleri şeydir; bunu **شمر** söyledi; çoğulu: **علائق**. Ve ondan hadis: “**العلائق**i eda edin.” Dediler: “Ey Allah’ın Resulü, **العلائق** nedir?” Dedi: “Ailelerinin üzerinde razılaştığı şey.” Ve manası: her birinin arkadaşına iliştiği şeylerdir; tıpkı bir şeyin bir şeye ilişip onunla bağlantı kurması gibi. Ve **علاقة**: Kûfeli Gatafânî tâbiî, **زياد الثعلبي**’nin babasıdır; o, **زياد بن علاقة بن مالك**’tir; **أسامة بن شريك**’ten, **جرير بن عبد الله**’tan ve **المغيرة بن شعبة**’den rivayet eder; amcası **قطبة بن مالك**; ondan **الثوري** ve **شعبة** ve insanlar rivayet etti; onu **ابن حبان** **الثقات**’ta zikretti. Ve musannifin, babasında, onu fetha ile sevk etmesinin gereği: fetha iledir; ve bu hatadır; doğrusu kesre iledir; **الحافظ** ve başkalarının açıkça belirttiği gibi. Ve **العلاقة**: ölüm; **العلوق** gibi; **صبور** gibi; ve **العلوق**un zikri yakında gelecek; ve onun şahidi. Onun zikrettiği **العلاقة** ise hatadır; doğrusu **علاقة**dır; şeddeli; bunu imamların birden fazlası ضبط etti; ve onunla şairin sözü tefsir edildi:
  Göz, Lueyy’in oğlu Üsâme’ye ağla;
  Üsâme’nin **العلاقه**sı (ölümü) Üsâme’ye ilişti.
Yani: ölüm. Ve denildi: onunla yılanı kastetti; onun ilişmesinden dolayı; çünkü o, devesinin yularına ilişti; onu soktu; öyleyse bunu düşün; ve kıssası yakında yukarıda gelecektir. Ve **العلق**, kesre ile: her şeyin kıymetlisi; kalbin ona ilişmesinden dolayı böyle adlandırıldı; çoğulu: **أعلاق**; ve damme ile **علوق**. Ve ondan **حذيفة** hadisi: “Şu kimselere ne oluyor ki **أعلاقنا**yı çalıyorlar”; yani mallarımızın kıymetlilerini. Ve **تأبط شرا** dedi:
  “Kanaat etseydin, bir malı helâk ettin;
  doğru elbiseden, bezden ve **أعلاق**tan.”
Ve **ابن عباد** dedi: **العلق**: torbadır. Dedi: İkisinde de fetha yapılır; yani kıymetlide ve torbada. Ve **العلق**: şarap; onun kıymetliliğinden dolayı; yahut onun **عتيق**i, yani ondan eski olanı. Şair dedi:
  Ağzını tattığımda dedim: **علق** gömülü;
  onunla “söylendi”yi kasteder; sonra **ساب**’da bırakıldı.
Ve **العلق**: değerli elbise; yahut kalkan; yahut kılıç; **اللحياني**’den. Dedi: Ve ruhânî olmayanlardan, değerli tek şey de böyledir. Ve denir: “Falan **علق** ilimdir; ve ilim talep etti; ve ilmi takip etti”; yani onu sever, onu talep eder, onu izler. Ve **العلق**: değerli maldır; denir: **علق** hayır; ve **علق** şer de böyle dediler; çoğulu **أعلاق**tır. Ve **العلقة** (هاء ile): küçük bir elbisedir; ve çocuğa yapılan ilk elbisedir; bunu **الصاغاني** nakletti. Yahut iki kolu olmayan bir gömlektir; yahut yanları dikilmeyen, yani kesilen bir elbisedir; cariye onu, göğüslük gibi giyer; onunla gündelik iş görür; o, kuşağa kadardır. **الطماح بن عامر بن الأعلم بن خويلد العقيلي** dedi; ve **سيبويه** onu **حميد بن ثور** için okuttu; ve ona ait değildir; ve **ابن الأعرابي** onu **نوادر**’inde **مزاحم العقيلي** için okuttu; ve ona ait değildir:
  O, ancak bir izar ve bir **علقة** içindedir;
  Hemmâm’ın oğlu Mughâr, Hayy Hatha‘am’a karşı.

Rivayet edilir: “Ancak yarık bir **إتب** sahibi.” Ve **أبو عمرو**’nun **الجيم** kitabında: “Bir izar ve bir **شوذر** içinde.” Ve **ابن بري** dedi: **العلقة**: **الشوذر**dür; ve beyti okudu. Yahut **العلق**, ve **العلقة**: erkeğin sahip olduğu kıymetli elbisedir. Ve denir: “Üzerinde bir **علقة** yok”; değerli elbiseleri yoksa. Ve **العلقة**: onunla tabaklama yapılan bir ağaçtır. Ve **علقة** (lamsız): az önce zikredilen Muhammed’in babasının adıdır; recez şairidir; daha önce ona işaret geçti. Ve onların sözü: “Allah onların **علقاتهم**ini kökünden kessin”; **عرقاتهم** (ر ile) dilinde bir lugattır. **ابن عباد** dedi: yani kökleri. Ve denildi: o, kıymetli için **علق**ın çoğuludur; ve **التاء**’nın kesri bir lugattır. Ve **العلاق**, **زنار** gibi: bir bitkidir; **ابن عباد**’dan. Ve **العلوق** **صبور** gibi: **الغول**, ve musibet, ve ölüm. **ابن سيده** dedi: baskın bir sıfattır. **المفضل النكري** dedi:
  Sa‘ile, Sa‘lebe b. Sîr hakkında;
  ve Sa‘lebe’ye **العلوق** ilişti.
Ve daha önce **س ي ر**’de geçti. Ve **العلوق**: onu iliştirdiğin şeydir; yani develerin otladığı şeydir. Ve **الجوهري**, **الأعشى** için okudu:
  O, seçilmiş yüz deveyi bağışlayandır;
  onların üzerinde **العلوق** ile kızıllık yapıştı.
Yani: **العلوق**u otladılar; ta ki semizlik ve bolluktan kızıllık onlara yapıştı. **ابن بري** ve **الصاغاني** dedi: **الأعشى**’nın şiirinde olan:
  Ondan daha cömert, binek develerine;
  onların üzerinde **العلوق** ile kızıllık yapıştı.
  O, seçilmiş yüz deveyi bağışlayandır;
  ya doğuracak ya da on aylık gebe.
Ve **العلوق**: ondan, gebe develerin kızardığı, yedikleri bir ağaçtır. **الصاغاني** dedi: Ve rivayet edilir:
  Ve yüz hörgüçlü, **الدخي**sli...
**الجوهري** dedi: Ve denir: **العلوق** ile rahmindeki yavruyu kastetti; ve **الأحمر** ile, gebe iken renginin güzelliğini kastetti. Ve **العلوق**: insana ilişen şeydir; bunu **الجوهري** nakletti. Dedi: Ve **العلوق**: kendi yavrusundan başkasına meyleden dişi devedir; onu emzirmez; ancak burnuyla koklar; ve sütünü engeller. **اللحياني**’nin nassı: O, burnuyla meyleder; ve süt akışını engeller. Ve **ابن السكيت**, **النابغة الجعدي** - رضي الله عنه - için okudu:
  Bana, **العلوق** bağışı gibi bir bağışta bulunan;
  **غرة**dan, vuran bir **ماتر**.

Ve **الليث** dedi: Kadınlardan **العلوق**: kocasından başkasını sevmeyen kadındır. Ve develerden: erkeğe alışmayan ve yavruya meyletmeyen dişi devedir; ikisi de uğur üzere. Dedi: Kadın başkasının çocuğunu emzirirse o da **علوق**tur. Ve onların sözü: “Bize **العلوق** muamelesi yaptılar”; bu, söz söyleyip onunla birlikte fiil olmayan kimse için söylenir. Ve **العلق**, **صرد** gibi: ölümler ve musibetlerdir; nüshalarda böyle; doğrusu, onda ve sonrasında, iki damme ile olmasıdır; çünkü o, **علوق**un çoğuludur; öyleyse düşün. Ve **العلق** ayrıca: işlerdir. Ve ayrıca: çok kalabalık topluluktur; bu daha önce geçti. Ve **العلاقي**, **رباني** gibi: Mısır toprağının güneyinde, Bece diyarında bir kaledir; onda altın madeni vardır; bunu **ابن عباد** nakletti. Ve **العلاقى** **سكارى** gibi: lakaplardır; tekili **علاقية** **ثمانية** gibi; ve o ayrıca: **العلائق**tir; tekili **علاقة**, **كتابة** gibi; çünkü **اللسان**’da olduğu gibi, insanlara asılır. Ve avdan **العلائق**: ipi ayağına takılan şeylerdir; **علاقة**nın çoğulu. Ve adam **أعلق** etti: kanı emsin diye **العلق**ı yere saldı. Ve ondan hadis: “**اللدود** bana **الأعلاق**tan daha sevimlidir.” Ve **أعلق**: maldan bir **علق**a, yani kıymetliye rastladı; bunu **ابن عباد** nakletti. Ve **أعلق** ve **أخلق**: musibet getirdi. Ve **أعلق** etti, kovaya, iki deveyi: ipinin ucuna onları bağladığında; bunu **ابن فارس** nakletti. Ve yayı **أعلق** etti: ona bir **علاقة** yaptı; ve onu kazığa astı; kamçı, mushaf ve kadeh de böyledir. Ve avcı **أعلق** etti: avı ağına taktı. Ve ona denir: “**أعلقت**; o hâlde yetiş.” Ve **اللحياني** dedi: **الإعلاق**: avın ipe düşmesidir. Denir: Ona tuzak kurdu da onu **أعلقه** etti. Ve onu kazığa **تعليقا** ile **علقه**: onu asılı kıldığı zaman; ve aynı şekilde, eşyayı arkasına astı; tıpkı heybe ve benzerlerinin semerin arkasından asılması gibi; onun asılması gibi. Ve ondan, **عبيد الله بن زياد**’ın **أبي الأسود الدؤلي**’ye sözü: “Bir göz sana isabet etmesin diye keşke bir **معاذة**ya tutunsaydın.” Ve hadiste: “Kim bir şeye tutunursa ona havale edilir”; yani kim, kendisine, fayda getireceğine yahut zarar defedeceğine inanarak, muska ve temime ve benzerlerinden bir şeyi asarsa. Ve şair dedi:
  Bir ibrike tutun; ve bir sadak çıkar;
  ki, gösteriş ve deve sahibi bir diri helâk olsun.
Ve kapıyı **تعليقا** ile **علق** etti: onu kilitledi. Denir: Kapıyı **علق** etti ve **أزلجه** etti; aynı anlamda. Ve falan—damme ile—bir kadını **علق** etti; yani onu sevdi; ve bu, sevgi **علاقة**sındandır. **الأعشى** dedi:
  Onu ansızın sevdim; ve bir adamı, benden başkasını, sevdim; ve adam, ondan başkasını sevdi.
  Onu bir kız sevdi; ailesinden hiç kimse ona yanaşmaz; onunla sayıklayan bir ölü.
  Ve beni bir başkası sevdi; bana uygun düşmez; ve bütün sevgi, tamamı, deliliktir.
Ve **عنترة** dedi:
  Onu ansızın sevdim; ve kavmini öldürüyorum;
  zannederler; babanın ömrüne yemin olsun ki zann değildir.
Ve ona **علوقا** ile **وعلق** etti; ve onu **تعلقها** etti; ve ona **تعلق** etti; ve ona **علق** etti: tek bir anlamdadır. **أبو ذؤيب** dedi:
  Ondan ona, naz ve bakış ilişir;
  mutsuzluk sahiplerine, onu döndürür durur.
“Ondan naz ve bakış ilişir”i kastetti; sonra çevirdi; **اعتلق** etti gibi, **اعتلاقا** ile. Ve onların sözü: “**المتعلق** **المتأنق** gibi değildir”; yani nüshalarda: “Kanaat eden gibi değildir”; doğrusu: azla geçinen, yemeklerde seçici olup dilediğini yiyen gibi değildir; **الصحاح** ve **العباب**’da olduğu gibi. **الزمخشري** dedi: Ve ondan onların sözü: “Onun can çekişmesini bir şeyle **علقوا** ettiler”; yani ona, canını tutacak şeyi verdiler. Ve denir: “Onun yemeği ancak **التعلق** ve **العلقة**dır.” Ve **علاق**—**شداد** gibi—**ابن أبي مسلم**; ve **عثمان بن حسين بن عبيدة بن علاق**: iki muhaddistir. Ve **علاق بن شهاب بن سعد بن زيد مناة**: câhiliye adamıdır. Ve **علاق بن مروان بن الحكم بن زنباع**: onun vefatı; **المرزباني** onu mu‘ceme olmayanla ضبط etti; ve **ابن جني** de **المنهج**’de böyle. Ve terkib, yüksek olan şeye bir şeyi bağlamaya delalet eder; sonra söz onda genişler. Ve ona istidrâk edilenlerdendir: bir şeye **علقا** ile **علق** etti ve onu **علقه**: onda takılı kaldı. **جرير** dedi:

  Pençeleri bir boynuza takıldığında,
  kalbi vurur yahut perdeyi yırtar.
Ve hadiste: “Bedevîler ona **فعلقت**” yani takıldılar ve tutundular. Ve denildi: başladılar. Ve **أبو زبيد** dedi:
  Elinin kancaları bir boynuza takıldığında,
  ölümü gözle görür; siyah ve kırmızı.
Ve o, ona **عالق**tır; yani onda takılı kaldı. Ve **اللحياني** dedi: **العلق**: bir şeye takılı kalmadır; dağda yahut yerde yahut benzerlerinde olur. Ve nefis ona **علقنة**dir: düşkünlük; şahidi zikredildi. Ve meselde:
  Onun demirlerini **ذي رمرام**’a taktı.
Bu, develer sakinleştiğinde ve gözleri otlakla aydın olduğunda söylenir; sakinleşen ve geçimiyle gözü aydın olan kimseye darb-ı mesel yapılır. Ve ihtiyara denir: “İhtiyarlık, **معالقه**lerini taktı”; **معلق**ın çoğulu. Ve hadiste: “Ondan her **معلق** **فعلقت** etti”; yani onu sevdi ve ona tutkun oldu. Ve her şey, yerine düştüğünde, **معالقه**lerini takmış olur. Ve adam, tırnaklarını şeye **أعلق** etti: onları batırdı. Ve bir şeyi bir şeye **علق** etti; ve ondan, ve onun üzerine **تعليقا**: onu bağladı. Ve bir şey **تعلق** etti: ona yapıştı. Ve denir: “Onun yanında benim için bir **علقة** kalmadı”; yani bir şey. Ve denir: “Bineğin, **التعليق** ile razı ol”; bu, bir erkeğe, ihtiyacının tamamı olmaksızın bir kısmıyla yetinmesi emredildiğinde darb-ı mesel yapılır; tıpkı binicinin, develerden bir **عليقة**ya saatten saate binmesi gibi. Ve denir: “Bu sözde bizim için bir **علقة** var”; yani bir geçimlik. Ve onların eşyasından bir **علقة** vardır; yani bir kalıntı. Ve **علق** etti, **علاقا** ve **علوقا** ile: yedi. Ve dişi devede bir **علوق** yoktur, **صبور** gibi; yani sütten bir şey yoktur. Ve sağan, dişi devede bir **علاق** bırakmadı: memesinin içinde bir şey bırakmadığında. Ve çocuk **يعلق**: parmaklarını emer. Ve **أبو الهيثم** dedi: **العلوق**: erkeğin suyudur; çünkü develer suya **علقت** edip bağlandıklarında renkleri döner ve kızarır; böylece sahibinin nefsinde onlar daha kıymetli olur. Ve onunla, daha önce geçen **الأعشى** sözü tefsir edildi. Ve **إبل عوالق**, ve **معزى عوالق**: **عالق**ın çoğuludur; zikredildi; bunu **الجوهري** nakletti. Ve hayvanlardan **العلوق**: o, **العليقة**dır. Ve **التعليق**: kavimle birlikte **العليقة**yı göndermektir. Ve **شمر** dedi: **العلاقة**, fetha ile: **النيل**dir. Ve **أبو نصر** dedi: o, uzaklaşmadır. Ve ikisiyle, **امرئالقيس**’in sözü tefsir edildi:
  Hangi **علاقة**mızla istersiniz,
  Mersed’de Amr’ın kanından yüz çevirmeyi?
Ve sonuncuda **الباء** fazladır. Ve **العلاقة**, kesre ile: kabın asıldığı **المعلاق**tır. Ve denir: “Bu evde falanın bir **علاقة**sı vardır”; fetha ile; yani bir pay kalıntısı. Ve **المعالق**—yâ’sız—hayvanlardan, **اللحياني**’den, **العلوق**tur. Ve onun evinde hurma ve üzümün **معاليق**i vardır; **معلاق**ın çoğulu. Ve gerdanlıkların ve küpelerin **معاليق**i: her güzel olan şeyden onlara konulan şeydir. Ve **المحكم**’de: ve gerdanlığın **معاليق**i: küpelerdir; onda her güzel olan şeyden yapılır. Ve **الأعاليق** **المعاليق** gibidir; ikisi de asılan şeydir; ve **الأعاليق**in tekili yoktur. Ve kapının **معلاق**ı: onunla asılan bir şeydir; sonra **المعلاق** itilir de açılır; o, **المغلاق** (mu‘ceme ile) değildir. Ve **الأساس**’ta: “Onun kapısının ne **معلاق**ı vardır ne **مغلاق**ı”; yani anahtarla yahut başkasıyla açılmaz; ve gelecek. Ve kapıyı **أعلق** etti; **علقه** etti gibi. Ve kapının **تعليق**i ayrıca: onu dikmek ve kurmaktır. Ve elini **علق** etti ve onu **أعلق** etti. Dedi:
  Komşu olduğumda, zirvelerde elimi **أعلقت** ederim;
  yanım için bir düşüş yeri bulunmaz.
Ve **المعلقة**: çobanın aletinin bir kısmıdır; **اللحياني**’den. Ve **العلق**, iki damme ile: musibetlerdir. Ve ikisinin arasında bir **علاقة** vardır; fetha ile; yani birinin ötekine tutunduğu bir şey; çoğulu **علائق**tır. **الفرزدق** dedi:
  İhtiyacımın ağırlıklarını bir suçtan taşıdım;
  yüzü kerim; **العلائق** ile boğazlanmış.

Yani: diyetlerden kendisiyle ilişilen şeyle müstakil. Ve benim işte **علوق** ve **متعلق**(ım) vardır; yani: farz kılınmış. Ve **العلاقة** ( **جبانة** gibi): yılan. Ve kadınlardan **المعلقة**: kocası kaybolmuş olan; Yüce Allah dedi ki: (**فتذروها كالمعلقة**) . Ve **الأزهري** dedi: O, kocası kendisine insaf etmeyen ve yolunu da salıvermeyen kimsedir; artık o ne **أيم**dir ne de **ذات بعل**. Ve Ümmü Zer‘ hadîsinde: “Eğer konuşursam boşar; eğer susarsam **أعلق**” yani: beni **كالمعلقة** bırakır; ne tutulmuş ne de boşanmış. Ve **علق الدابة**: ona ilişti. Ve **العليق**: içki; mesel üzere. Ve **الأزهري** bazı şairlerden inşad etti; ben onun Lebîd olduğunu zannediyorum; ve onun inşadı uydurmadır:
  “Şunu ve şunu ve şunu ve **علق** içir;
  içkiye ancak **عليقا** adını verme.”

Ve denilir: “Falan, binitinin **راحلته**sini **علق** etti”: yani onun **خطام**ını **خطم**undan çözdüğü ve onu **غارب**ından atıp onu rahatlatması (hâlinde). Ve denilir: “Bu şey **علق مضنة**dir”; yani: onunla cimrilik edilir; yine “**عرق مضنة**” de böyledir; ve yerinde zikredilmiştir. Ve develer **تعلقت**: ağacın **علقة**sinden yediler. Ve **اللحياني** dedi: **العلائق**: ticaret malları. Ve **الإعلاق**: küçük dilin yükselmesi ve çocuğun **عذرة**sinin tedavisi; o, boğazında bir ağrı ve bir şişliktir; annesi onu kendi parmağıyla yahut başkasının parmağıyla iterek defeder. Denilir: “Annesi ona **أعلقت عليه**”: bunu yaptığı, o yeri parmağıyla sıktığı ve ittiği zaman. Ve Ebü’l-Abbâs dedi: **أعلق**: **المعذور** çocuğun boğazını sıktığı zaman; **دغر** da böyledir. Ve “**أعلقت عنه**”nun hakikati: ondan **العلوق**u giderdim; o ise musibettir. Ve ondan Ümmü Kays hadîsi: “Peygamber’e (sallallahu aleyhi ve sellem) bir oğlanla girdim; ona **أعلقت عليه**.” Hattâbî dedi: Muhaddisler onu böyle rivayet ederler; hâlbuki o “**أعلقت عنه**”dur; yani: ondan defettim. Ve “**أعلقت عليه**”nin mânası: ona **العلوق**u getirdim; yani: onu **دغر**ıyla azap ettiğim şey. Ve ondan onların sözü: “Bana **أعلقت علي**”: yani elimi boğazıma soktum, kusayım diye. Ve hadîste: “Bu **العلق** ile çocuklarınızı niçin **تدغرن** ediyorsunuz?” Bir rivayette: “bu **الإعلاق** ile.” Ve “**العلاق**” diye, isim olduğu üzere rivayet olunur. Ama **العلق** ise **علوق**un cem‘idir. Ve **الإعلاق**: **الدغر**. Ve **المعلق**: küçük olduğu zaman kutu; sonra **الجنبة** ondan daha büyüktür; devenin yanından yapılır; sonra **الحوأبة** onların en büyüğüdür; ve **المعلق** onların en iyisidir; o, binicinin yanında asıp taşıdığı bir kadehtir; cem‘i **معالق**tır. **الفرزدق** dedi:
  “Biz mızraklarımızı avuçlarla süreriz,
  elleriniz **بالمعالق** ile titrediği zaman.”

Ve **العلقات**: Araplardan bir batın; onlar **الصمة**nin topluluğudur. Ve **ذو علاق** ( **سحاب** gibi): bir dağ. Ve **علقه**: ona bağlandı ve ona yetişti. Ve **علقه**: onu öğrendi ve aldı. Ve **أعلاق أنعم**: Yemen’in **مخاليف**indendir. Ve İbn Abbâd dedi: Üzerinde **علقة** olmayan develer; yani: bağ. Dedi: ve **العلقة**: kalkan. Dedi: ve **العلوق** ( **صبور** gibi): **الثؤباء**. Ve Zemahşerî dedi: denilir: “Falanın işi **معلق**tır”: onu ne kopardı ne de bıraktı; ve ondan kalp fiillerinin **تعليق**i. Ve “Falan, falanın kanını **علق** etti”: yani onun katili olduğu zaman. Ve “Falanla **عالقت**”: **الأععلاق** ile onunla övündüm de onu **علق** ettim; yani: ondan daha güzel **علق** idim. Ve Hâlid b. **علاق** ( **شداد** gibi): Harîrî’nin şeyhidir; **بالمهملة** ile denildi, **بالمعجمة** ile de denildi. Ve Bekkâ b. Ebî Şâkir el-Harîmî **العليق** ( **قبيط** gibi) ile tanındı; İbnü’l-Battî’den işitti; 601 yılında öldü. Ve Faddâl b. Ebî Nasr b. **العليق** ve iki oğlu el-A‘azz ve Hasan; Şehde’den işittiler. Ve **علقة** (harekeli): Nîsâbûr kapısında bir köy; muhaddislerden bir cemaat ona nisbet edildi. Ve Ebû Alî el-Hüseyn b. Ziyâd el-**العلاقي**; **العين**in kesriyle, hafifletilmiş; Mervîzî, el-Fudayl b. İyâd’dan; 220’de öldü. Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenler:
