# علك — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%83/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%84%D9%83/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [علك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%83.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: علك

علكه يعلكه ويعلكه من حدي ضرب ونصر علكا: مضغه ولجلجه. وعلك الفرس اللجام: حركه في فيه ولاكه، وأنشد الجوهري للنابغة الذبياني:
  خيل صيام وخـيل غـير صـائمة                      تحت العجاج، وأخرى تعلك اللجما وأنشد الصاغاني لذي الرمة:
  تقول التي أمست خلوفا رجالها                      يغيرون فوق الملجمات العوالك وعلك نابيه: حرق أحدهما بالآخر فحدث بينهما صوت، قال العجير السلولي:
  فجئت وخصمي يعلكون نيوبهـم                      كما وضعت تحت الشفار عزوز وطعام عالك، وعلك ككتف: متين الممضغة واقتصر الصاغاني على الأخيرة. والعلك، بالكسر: صمغ الصنوبر والأرزة والفستق والسرو والينبوت والبطم، وهو أجودها كاللبان يمضغ فلا ينماع مسخن مدر للبول باهي علوك وأعلاك، وقد علكه علكا. وبائعه علاك، وفي الحديث: أنه مر برجل وبرمته تفور على النار فتناول منها بضعة فلم يزل يعلكها حتى أحرم في الصلاة أي يمضغها. وما ذاق علاكا، كغراب وسحاب: أي ما يعلك ويمضغ.
 وعلك القربة تعليكا: أجاد دبغها عن أبي حنيفة، ونقله ابن عباد أيضا والزمخشري. وعلك ماله تعليكا: أحسن القيام عليه قال:
  وكائن من فتى سوء تراه                      يعلك هجمة حمرا وجونا وعلك يديه على ماله: شدهما بخلا فلم يقر ضيفا، ولا أعطى سائلا. والعلكة، كفرحة: شقشقة الجمل عند الهدير قال رؤبة:
  يجمعن زأرا وهديرا مخضا
  في علكات يعتلين النهضا والعلكة من الأراضي: القريبة الماء نقله الصاغاني. وقيل: العلكات في قول رؤبة السابق: الأنياب الشداد والنهض: الظلم، واعتلاؤها إياه: غلبتها له، وقوتها عليه. والعلك، محركة وكسحاب وغراب وجبل هكذا في سائر النسخ والصواب إسقاط قوله وجبل فإنه مكرر: شجرة حجازية قال أبو حنيفة: لم أسمع بحليتها، وقد ذكرها لبيد رضي الله عنه:
  لولا الإله وسعي صاحب حمـير                      وتعرضي في كل جون مصعب
  لتقيظت علك الحجاز مـقـيمة                      فجنوب ناصفة لقاح الـحـوأب وفي حديث جرير وقد سئل عن منزله ببيشة فقال: بين سهل ودكداك، وسلم وأراك، وحمض وعلاك. والعولك كجوهر: عرق في الرحم، والجمع عوالك، وقال أبو العدبس الكناني: هو عرق في الخيل والأتن وفي الصحاح: الحمر والغنم غامض في البظارة داخل فيها، والبظارة بين الأسكتين، وهما جانبا الحياء، وأنشد:
  يا صاح ما أصبر ظهر غنام
  خشيت أن تظهر فيه أورام

  من عولكين غلبا بالإبلام قال الجوهري: وذلك أن امرأتين كانتا ركبتا بعيرا له يسمى غناما، وقال غيره: إن الراجز استعار ذلك للنساء.
 والعولك: الجلجة في اللسان عن ابن عباد. واعلنكك الشعر: كثر واجتمع كاعلنكد، نقله الجوهري. والعلكة، محركة: الناقة السمينة الحسنة.
 ومما يستدرك عليه: شيء علك، ككتف: لزج، نقله الجوهري. وطينة علكة: خضراء لينة حرة. والعولك: البظر، عن ابن عباد. والمعلاك كالسهم يرمى به، عن ابن بري. وعلكت عجينها: إذا ملكته.

### Türkçe

**علكه** **يعلكه** ve **يعلكه**; **حدي ضرب ونصر**’dan: **علكا**: onu çiğnedi ve geveledi. Ve at **اللجام**’ı **علك** etti: onu ağzında hareket ettirdi ve onu geveledi. Cevherî, Nâbiga ez-Zübyânî’den inşâd etti:
  Oruçlu atlar ve oruçlu olmayan atlar                      toz bulutu altında; bir başkası da gemleri geveler.
Sâğânî, Zü’r-Rumme’den inşâd etti:
  Erkekleri geride kalmış olarak akşamlayan (kadın) der ki:                      gemlenmişlerin üzerinde geveleyenler olarak saldırırlar.
Ve **علك** etti onun iki azı dişini: birini ötekiyle yaktı da ikisi arasında bir ses meydana geldi; el-‘Ucayr es-Selûlî dedi ki:
  Geldim; hasmım dişlerini geveliyorlar                      tıpkı bıçakların altına **عزوز** konulduğu gibi.
Ve yiyecek **عالك**; ve **علك** ( **كتف** gibi): çiğnenmesi sağlam (katı) olan. Sâğânî yalnız sonuncusuyla yetindi. Ve **العلك**, kesre ile: çamın, sedirin, fıstığın, servinin, **الينبوت**’un ve **البطم**’ın sakızı; ve o, bunların en iyisidir; günlük gibi çiğnenir de yumuşayıp akışkanlaşmaz; ısıtılmıştır; idrarı artırıcıdır; cinsel gücü artırıcıdır; **علوك** ve **أعلاك**. Ve onu **علكا** olarak **علك** etti. Ve onun satıcısı **علاك**’tır. Ve hadiste: ateş üzerinde kaynayan tenceresiyle bir adamın yanından geçtiği, ondan bir parça aldığı, onu namazda ihrama girinceye kadar durmadan **يعلكها** ettiği; yani onu çiğnediği (vardır). Ve **علاكا** tatmadı; **غراب** ve **سحاب** (vezninde): yani çiğnemez ve gevelemez.

Ve kırbayı **علك** etti, **تعليكا** olarak: onu iyi tabakladı; Ebû Hanîfe’den. İbn ‘Abbâd da ve Zemahşerî de onu nakletti. Ve malını **علك** etti, **تعليكا** olarak: onunla ilgilenmeyi güzel yaptı. Dedi ki:
  Nice kötü delikanlı vardır ki onu görürsün                      kırmızı ve siyah bir sürüye saldırır, onu geveleyip durur.
Ve iki elini malı üzerinde **علك** etti: onları cimrilikle sıktı da bir misafiri ağırlamadı ve bir dilenciye vermedi. Ve **العلكة**, **فرحة** gibi: deve böğürürken onun çıkardığı şakşaka; Ru’be dedi ki:
  Kükreme ve böğürme toplarlar, karışık (bir ses)
  kalkışın üzerine yükseldikleri **علكات** içinde.
Ve arazilerden **العلكة**: suya yakın olan; Sâğânî onu nakletti. Ve denildi ki: Ru’be’nin önceki sözündeki **العلكات**: sıkı azı dişleridir; ve **النهض**: zulümdür; ve onun üzerine yükselmeleri: ona galip gelmeleridir ve ona karşı kuvvetleridir. Ve **العلك**, fetha ile; ve **كسحاب** ve **غراب** (gibi); ve **جبل** (gibi) — bütün nüshalarda böyledir; doğrusu “**جبل**” sözünü düşürmektir; çünkü tekrardır: Hicaz’a ait bir ağaçtır. Ebû Hanîfe dedi ki: onun süslenmesini işitmedim. Lebîd (Allah ondan razı olsun) onu zikretmiştir:
  Allah olmasaydı ve Himyer sahibinin gayreti                      ve her çetin kara (deve) içinde kendimi ortaya atışım,
  Hicaz’ın **علك**’ı yazı yerleşik geçirirdi                      derken Nâsife’nin güneyleri, **الحوأب**’ın gebe develeri.
Ve Cerîr’in hadisinde; Bîşe’deki menzili sorulmuştu da dedi ki: “**سهل** ile **دكداك** arasında; ve **سلم** ve **أراك**; ve **حمض** ve **علاك**.” Ve **العولك** ( **جوهر** gibi): rahimde bir damardır; çoğulu **عوالك**. Ebû’l-‘Adbes el-Kinânî dedi ki: o, atlarda ve dişi eşeklerde bir damardır. Ve Sıhâh’ta: eşeklerde ve koyunlarda, **البظارة**’da gizli, onun içinde; ve **البظارة**, iki **أسكتين** arasındadır; ve onlar, hayânın iki yanıdır. Ve inşâd etti:
  Ey arkadaş, **غنام**’ın sırtı ne kadar da sabırlıdır
  onda şişliklerin ortaya çıkmasından korktum

  iki **عولكين**’den; **الإبلام** ile galip gelmişler.
Cevherî dedi ki: bu, iki kadının **غنام** denilen bir deveye binmiş olması sebebiyledir. Başkası dedi ki: recez söyleyen bunu kadınlar için ödünç almıştır.

Ve **العولك**: dildeki geveleme; İbn ‘Abbâd’dan. Ve şiir **اعلنكك** oldu: çoğaldı ve toplandı; **اعلنكد** gibi; Cevherî onu nakletti. Ve **العلكة**, fetha ile: semiz, güzel dişi deve.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: bir şey **علك**, **كتف** gibi: yapışkan; Cevherî onu nakletti. Ve **علكة** bir çamur: yeşil, yumuşak, sıcak. Ve **العولك**: klitoris; İbn ‘Abbâd’dan. Ve **المعلاك**, **السهم** gibi; onunla atılır; İbn Berrî’den. Ve hamurunu **علكت**: onu yoğurduğun zaman.
