# عمد — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D8%AF/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%85%D8%AF/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D8%AF.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: عمد

العَمودُ: عَمودُ البيت؛ وجمع القلَّة أعمِدَةٌ، وجمع الكثرة عَمَدٌ وعمدٌ. وقرئ بهما قوله تعالى: "في عُمُدٍ مُمَدَّدَةٍ" يقال: خِباءٌ معَمَّدٌ. وسطعَ عَمود الصبح. والعِمادُ: الأبنية الرفيعة، تذكَّر وتؤنَّث. قال الشاعر عمرو بن كلثوم:
ونحن إذا عِمادُ الحيِّ خـرَّتعلى الأحفاضِ نمنع من يلينا
والواحدة عِمادَةٌ. وفلانٌ طويلُ العِمادِ، إذا كان منزله مَعْلَماً لزائريه. وعَمَدْتُ للشيء أعْمِدُهُ عمْداً: قصدت له، أي تَعَمَّدتُ، وهو نقيض الخطأ. وفعلت ذلك عَمداً على عينٍ، وعَمْدَ عينٍ، أي بجدٍّ ويقين. قال خُفاف بن ندبة:
إن تكُ خيْلي قد أصيبَ صَميمُهافعَمْداً على عينٍ تيمَّمْتُ مالِكا
وعَمدْتُ الشيءَ فانْعَمَدَ، أي أقمته بعِمادٍ يَعْتَمِد عليه. وأعْمَدْتُهُ: جعلت تحته عَمَداً. وعَمَدَهُ المرضُ، أي فدحَه. ورجلٌ مَعْمودٌ وعَميدٌ، أي هدَّه العشق. وقولهم: أنا أعْمَدُ من كذا، أي أعجب منه. ومنه قول أبي جهل: أعْمَدُ من سيِّدٍ قتله قومه. والعرب تقول: أعْمَدُ من كيْلٍ مُحِقٍّ، أي هل زاد على هذا. وقولهم: حملَه على عَمودِ بطنِهِ، أي على ظهره. وعَميدُ القومِ وعَمودُهُمْ: سيِّدهم. والعُمْدَةُ: ما يُعتمد عليه. واعْتَمَدْتُ على الشيء: اتَّكأتُ. واعْتَمَدْتُ عليه في كذا، أي اتَّكأتُ عليه. وعَمِدَ الثرى بالكسر يعْمَدُ عَمَداً، إذا بلَّلَهُ المطر، وذلك إذا قبضتَ على شيءٍ منه تعَقَّدَ واجتمع من نُدُوَّتِهِ. قال الراعي يصف بقرة:
حتَّى غَدت في بياضِ الصُبْحِ طيَّبَةًريحَ المباءةِ تَخْذي والثرى عَمِـدُ
ويقال أيضاً: عَمِدَ البعيرُ، إذا انفضح داخل سنامه من الركوب وظاهره صحيح، فهو بعيرٌ عَمِدٌ. قال لبيد يصف مطراً أسال الأودية:
فباتَ السيلُ يركبُ جانبَيْهِمن البقَّارِ كالعَمِدِ الثَقالِ
 قال الأصمعيّ: يعني أنَّ السيل يركب جانبيه سحابٌ كالعَمِدِ، أي أحاط به سحابٌ من نواحيه بالمطر.

### Türkçe

**العَمودُ**: evin direği; azlık çoğulu **أعمِدَةٌ**, çokluk çoğulu **عَمَدٌ** ve **عمدٌ**. Ve onunla (ikisiyle) şu Yüce sözü okunmuştur: “**في عُمُدٍ مُمَدَّدَةٍ**”. Denilir: **خِباءٌ معَمَّدٌ**. Sabahın direği parladı. Ve **العِمادُ**: yüksek yapılar; müzekker de zikredilir, müennes de. Şair Amr b. Külsûm dedi:
ونحن إذا عِمادُ الحيِّ خـرَّتعلى الأحفاضِ نمنع من يلينا
Ve bir tanesi **عِمادَةٌ**dur. Ve falan **طويلُ العِمادِ**dır; evi ziyaretçileri için bir alâmet olduğu zaman. Ve **عَمَدْتُ للشيء أعْمِدُهُ عمْداً**: ona kastettim; yani **تَعَمَّدتُ**; ve o, hatânın zıddıdır. Ve bunu **عَمداً على عينٍ** ve **عَمْدَ عينٍ** olarak yaptım; yani ciddiyetle ve yakîn ile. Hufâf b. Nudbe dedi:
إن تكُ خيْلي قد أصيبَ صَميمُهافعَمْداً على عينٍ تيمَّمْتُ مالِكا
Ve **عَمدْتُ الشيءَ فانْعَمَدَ**; yani onu, üzerine dayanacağı bir **عِمادٍ** ile ikame ettim. Ve **أعْمَدْتُهُ**: altına **عَمَداً** yaptım. Ve hastalık onu **عَمَدَهُ**; yani onu ağırlaştırdı. Ve bir adam **مَعْمودٌ** ve **عَميدٌ**dur; yani aşk onu yıkmıştır. Ve onların sözü: “Ben şundan daha **أعْمَدُ**um”; yani ondan daha acayibim. Ondandır Ebû Cehil’in sözü: “Kavmi onu öldürmüş bir efendiden daha **أعْمَدُ**.” Ve Araplar der: “Hakkı gideren bir ölçüden daha **أعْمَدُ**”; yani bunun üzerine arttı mı? Ve onların sözü: “Onu karnının direği üzerine taşıdı”; yani sırtı üzerine. Ve kavmin **عَميدُ**u ve onların **عَمودُهُمْ**u: onların efendisi. Ve **العُمْدَةُ**: kendisine dayanılan şey. Ve **اعْتَمَدْتُ على الشيء**: dayandım. Ve onda şu hususta ona **اعْتَمَدْتُ**; yani ona dayandım. Ve **عَمِدَ الثرى** (kesre ile) **يعْمَدُ عَمَداً**: yağmur onu ıslattığı zaman; ve bu, ondan bir şeye avuçladığında, ıslaklığından dolayı düğümlenip toplandığı zamandır. Râî, bir ineği vasfederek dedi:
حتَّى غَدت في بياضِ الصُبْحِ طيَّبَةًريحَ المباءةِ تَخْذي والثرى عَمِـدُ
Ve ayrıca denilir: **عَمِدَ البعيرُ**; binekten dolayı hörgücünün içi yarıldığı ve dışı sağlam olduğu zaman; o, **بعيرٌ عَمِدٌ**dir. Lebîd, vadileri akıtan bir yağmuru vasfederek dedi:
فباتَ السيلُ يركبُ جانبَيْهِمن البقَّارِ كالعَمِدِ الثَقالِ
Asmaî dedi: yani selin iki yanına, **العَمِدِ** gibi bulut biner; yani onu, taraflarından yağmurla bir bulut kuşatmıştır.
