# عمد — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D8%AF/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%85%D8%AF/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D8%AF.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: عمد

العمود، كصبور، م، وهو الخشبة القائمة في وسط الخباء ج: أعمدة، في القلة، وعمد، محركة، وعمد بضمتين، وبضم فسكون، تخفيفا، الثلاثة في القلة. وفي اللسان: العمد: اسم للجمع، ويقال: كل خباء معمد. وقيل: كل خباء كان طويلا في الأرض، يضرب على أعمدة كثيرة، فيقال لأهله: عليكم بأهل ذلك العمود، ولا يقال: أهل العمد، وأنشد:
  وما أهل العمود لنا بأهل                      ولا النعم المسام لنا بمال

  وقال في قوله النابغة:
  يبنون تدمر بالصفاح والعمد قال: العمد: أساطين الرخام. وأما قوله تعالى:  إنها عليهم مؤصدة، في عمد ممددة. قرئت في عمد، وهو جمع عماد، وعمد وعمد كما قالوا: إهاب وأهب وأهب. ومعناه: أنها في عمد من النار، نسب الأزهري هذا القول إلى الزجاج. وقال الفراء: العمد والعمد جميعا: جمعان للعمود، مثل أديم وأدام وأدم، وقضيم وقضم وقضم. وفي المصباح: العمود معروف، والجمع: أعمدة، وعمد، بضمتين، وبفتحتين، والعماد ما يسند به والجمع عمد، بفتحتين. قال شيخنأ: فالعمد، محركة، يكون جمعا لعمود، ولعماد، وهذا لم ينبهوا عليه. وقوله تعالى:  خلق السموات بغير عمد ترونها  قال الفراء: فيه قولان: أحدهما أنه خلقها مرفوعة بلا عمد، ولا تحتاجون مع الرؤية إلى خبر، والقول الثاني أنه خلقها بعمد لا ترون تلك العمد، وقيل: العمد التي لا ترى: قدرته. واحتج الليث بأن عمدها جبل قاف المحيط بالدنيا، والسماء مثل القبة أطرافها على قاف من زبرجدة خضراء، ويقال: إن خضرة السماء من ذلك الجبل. والعمود: السيد المعتمد عليه في الأمور، أو المعمود إليه، كالعميد، ومنه قول الأعشى:
  حتى يصير عميد القوم متكئا                      بالراح يدفع عنه نسوة عجل والجمع عمداء. وكذلك العمدة، الواحد والاثنان، والجمع، والمذكر والمؤنث لفيه سواء ويقال للقوم: أنتم عمدتنا الذين يعتمد عليهم، وهو عميد قومه، وعمود حيه. وقال النضر: العمود من السيف: شطيبته التي في متنه إلى أسفله، وربما كان للسيف ثلاثة أعمدة في ظهره، وهي الشطب، والشطائب. وعن ابن الأعرابي: العمود: رئيس، كذا في النسخ. وفي التكملة: رسيل العسكر، كالعماد، بالكسر، والعمدة والعمدان، بضمهما وهو الزوير. وفي حديث عمر بن الخطاب رضي الله عنه  أيما جالب جلب على عمود بطنه فإنه يبيع كيف شاء ومتى شاء  . قال الليث: العمود من البطن: شبه عرق يمتد من لدن الرهابة بالضم، إلى دوين السرة في وسطه، يشق من بطن الشاة. أو عمود البطن: الظهر، لأنه يمسك البطن ويقويه، فصار كالعمود له. وبه فسر أبو عمرو الحديث المتقدم. وقال أبو عبيد: عندي أنه كنى بعمود بطنه عن المشقة والتعب، أي أنه يأتي به على تعب ومشقة وإن لم يكن على ظهره، إنما هو مثل. والجالب: الذي يجلب المتاع إلى البلاد، يقول: يترك وبيعه لا يتعرض له، حتى يبيع سلعته كما شاء، فإنه قد احتمل المشقة والتعب في اجتلابه، وقاسى السفر والنصب. قال الليث: والعمود من الكبد: عرق يسقيها، وقيل: عمود الكبد: عرقان ضخمان جنابتي السرة، يمينا وشمالا، ويقال: إن فلانا لخارج عموده من كبده من الجوع: عن ابن شميل. والعمود، من السنان: ما توسط شفرتيه من عيره الناتئ في وسطه. والعمود، من الأذن: معظمها وقوامها التي ثبتت عليه، وقيل عمود الأذن: ما استدار فوق الشحمة. والعمود: الحزين الشديد الحزن، يقال: ما عمدك، أي ما أحزنك. والعمود، من الظليم: رجلاه وهما عموداه. والعمود من البئر: قائمتاه تكون عليهما المحالة. وعمود السحر: الوتين، وبه فسر قولهم: إن فلانا لخارج عموده من كبده من الجوع. والعماد، بالكسر: الأبنية الرفيعة، جمع عمادة، يذكر ويؤنث، قال الشاعر:
  ونحن إذا عماد الحي خرت                      على الحفاض نمنع من يلينا

  وقوله تعالى:  إرم ذات العماد  قيلك معناه ذات الطول، وقيل ذات البناء الرفيع المعمد. وجمعه: عمد. وقال الفراء: ذات العماد: أنهم كانوا أهل عمد ينتقلون إلى الكلإ، حيث كان، ثم يرجعون إلى منازلهم. وقال الليث: يقال لأصحاب الأخبية الذين لا ينزلون غيرها: هم أهل عمود، وأهل عماد. وعن المبرد: هو طويل العماد، إذا كان معمدا، أي طويلا، وفلان طويل العماد، منزله معلم لزائريه وفي حديث أم زرع  زوجي رفيع العماد  أرادت عماد بيت شرفه. والعرب تضع البيت موضع الشرف في النسب والحسب. وعمده يعمده عمدا: دعمه وأقامه بعماد، والعماد ما أقيم به، كأعمده فانعمد، ذكره يعقوب في البدل، وهو مطاوع الثلاثي، كانكسر وانجبر، لا الرباعي، على ما عرف في اصطلاحه، قاله شيخنا. والعمود الذي تحامل الثقل عليه من فوق السقف يعمد بالأساطين المنصوبة. وعمد للشيء وعمد إليه، وعمده، من حد ضرب، كما صرح به أرباب الأفعال. ولا عبرة بإطلاق المصنف على ما اصطلحه، وبه جزم عياض في المشارق والفيومي في المصباح عمدا، بالفتح، وعمدا، محركة، وعمادا، بالكسر، وعمدة، بالضم، كلها في شرح الفصيح للمطرز. وزادوا: عمودا، بالضم، على القياس، ومعمدا، مصدر ميمي، الأول من نوادر ابن الأعرابي، والثاني من شرح ابن عرفة لشعر ديوان سحيم، كذا في شرح اللبلى على الفصيح: قصده، وزنا ومعنى وتصريفا، في كونه يتعدى بنفسه، وباللام، وبإلى، كتعمده وتعمد له، واعتمده. قال الأزهري: العمد ضد الخطإ في القتل وسائر الجنايات. والقتل على ثلاثة أوجه: قتل الخطإ المحض، والعمد المحض، وشبه العمد. وعمد المرض فلانا: أضناه وأوجعه، قال الشاعر:
  ألا م، لهم آخر الليل عامد معناه: موجع.
 روى ثعلب أن ابن الأعرابي أنشده لسماك العاملي:
  ألا من شجت ليلة عامده                      كما أبدا لـيلة واحـدة قال الأزهري: أي ممضة موجعة. وعمده المرض يعمده: فدحه، عن ابن الأعرابي، ومنه اشتق القلب العميد. وعمده يعمده: أسقطه، قال: ودخل أعرابي على بعض العرب، وهو مريض، فقال له: كيف تجدك? فقال: أما الذي يعمدني فحصر وأسر. ويقال للمريض: معمود. وعمده ضربه بالعمود. وعمده يعمده: ضرب عمود بطنه. وعمده: أحزنه، وهذا، والذي قبله من حد نصر. وعمد عيله، كفرح: غضب كعبد، حكاه يعقوب في المبدل. وقال الأزهري: هو العمد والأمد. وقال الغنوي: العمد والضمد: الغضب. وعن ابن بزرج: يقال: حلس به، وعرس به، وعمد به، ولزب به، إذا لزمه. وعمد البعير: انفضخ داخل سنامه من الركوب، وظاهره صحيح فهو بعير عمد، وهي بهاء. وقيل عمد البعير، إذا ورم سنامه من عض القتب والحلس وانشدخ، ومنه قيل: رجل عميد ومعمود. وعمد الثرى يعمد عمدا: بلله المطر، فهو عمد: تقبض، وتجعد، وندى، وتراكب بعضه على بعض، فإذا قبضت منه على شيء تعقد واجتمع من ندوته، قال الراعي يصف بقرة وحشية:
  حتى غدت في بياض الصبح طيبة                      ريح المباءة تخدي والثرى عمـد

  أراد: طيبة ريح المباءة، وقال أبو زيد: عمدت الأرض عمدا، إذا رسخ فيها المطر إلى الثرى حتى إذا قبضت عليه في كفك تعقد وجعد لندوته. وقال النضر: عمدت أليتاه من الركوب: ورمتا واختلجتا، وفي بعض الأمهات: خلجتا ويقال: هو عمد الثرى، ككتف، أي كثير المعروف، عن أبي زيد وشمر. وأنا أعمد منه، أي أتعجب، وقيل: أعمد بمعنى أغضب، من قولهم عمد عليه، إذا غضب. وقيل: معناه أتوجع وأشتكي، من قولهم: عمدني الأمر فعمدت: أوجعني فوجعت. ورجل معمود وعميد، ومعمد كمعظم: المشغوف الذي هده العشق وكسره، وقيل: الذي بلغ به الحب مبلغا، شبه بالسنام الذي انشدخ انشداخا. ويقال للمريض: معمود، ويقال له: ما يعمدك? أي ما يوجعك.? والعمدة، بالضم: ما يعتمد عليه أي يتكأ ويتكل، واعتمدت على الشيء: اتكأت عليه، واعتمدت عليه في كذا، أي اتكلت عليه. والعمد، كعتل، والعمدان، والعمداني، والمعمد، كمكرم: الشاب الممتلئ شبابا، وقيل: هو الضخم الطويل. وهي أي الانثى من كل واحد منها بهاء. والمعمودية، هكذا في سائر النسخ، بتشديد الياء التحتية، ومثله في التكملة، والصواب تخفيفها، كما في العناية. وقال الصولي في شرح ديوان أبي نواس: إن لفظ معمودية معرب: معموذيت، بالذال المعجمة، ومعناها: الطهارة وهو: ماء أصفر للنصارى يقدس بما يتلى عليه من الإنجيل يغمسون فيه ولدهم معتقدين أنه تطهير له، كالختان لغيرهم. وفي العناية في أثناء البقرة: وإن  صبغة الله  هناك في مقابلة ما كانت النصارى تفعله في أولادها، على أحد الوجوه. أشار له شيخنا. ويقال استقاموا على عمود رأيهم أي على وجه يعتمدون عليه، وهو مجاز. وفعلته عمدا على عين، وعمد عين، أي بجد ويقين، قال خفاف ابن ندبة:
  وإن تك خيلي قد أصيب صميمها                      فعمدا على عين تيممت مالكـا

  قال الصاغاني: وهذا فيه احتراز ممن يرى شبحا، فيظنه صيدا فيرميه، فإنه لا يسمى عمد عين، لأنه تعمد صيدا على ظنه. قال شيخنا: وهذه دقيقة. ووادي عمد، بفتح فسكون بحضرموت اليمن. وعمدت السيل تعميدا: سددت وجه جريته بتراب ونحوه كالحجارة حتى يجتمع في موضع. نقله الصاغاني. ويقال اعتمد فلان ليلته، إذا ركب يسري فيها، نقله الصاغاني. والمعمد، كمكرم: الطويل، عن المبرد، كالعمدان، كجلبان، والجمع: عمدانيون. وامرأة عمدانية: ذات جسم وعبالة. ويقال كل خباء معمد، وهو كمعظم، بمعنى منصوب بالعماد. ويقال: وشى معمد، وهو ضرب منه على هيئة العمدان. وأهل العماد: أهل الأخبية وهم الذين لا ينزلون غيرها. ويقال لهم أهل العمود أيضا. قاله الليث. أو أهل العماد: أهل الأبنية العالية الرفيعة، وقد تقدم. وغور العماد: ع لبني سليم في ديارهم. وعماد الشبى، بكسر العين وفتح الشين المعجمة، والموحدة وألف مقصورة: ع بمصر، هكذا نقله الصاغاني. والعمادية، بالكسر: قلعة شمالي الموصل حصينة، يسكنها الأكراد. وعمود غريفة، بكسر الغين وفتحها وسكون الراء وفتح التحتية والفاء: جبل في أرض غني بن يعصر. وعمود المحدث على صيغة اسم مفعول: ماء لمحارب بن خصفة. وعمود سوادمة أطول جبل بالمغرب، هكذا في النسخ. وفي التكملة: ببلاد العرب. وعمود الحفيرة: ع آخر. وعمود البان، وعمود السفح: جبلان طويلان، لا يرقاهما إلا طائر لعلوهما. ومن ذلك قولهم: العقاب يبيض في رأس عمود، والمراد به الجبل المستدق المصعد في السماء. وعمود الكود: ماء لبني جعفر، وهو جرور أنكد.
 ومما يستدرك عليه: أعمد الشيء: جعل تحته عمدا. والعميد: المريض لا يستطيع الجلوس، من مرضه، حتى يعمد من جوانبه بالوسائد، أي يقام. وفي حديث الحسن، وذكر طالب العلم: وأعمدتاه رجلاه، أي صيرتاه عميدا. وهو على لغة من قال أكلوني البراغيث، وهي لغة طيئ. والعمود، العصا، قال أبو كبير الهذلي:
  يهدي العمود له الطريق إذا هم                      ظعنوا ويعمد للطريق الأسهل

  واعتمد عليه في الأمر: تورك، على المثل. والاعتماد: اسم لكل سبب زاحفته. والعمد، محركة: أساطين الرخام. وعمود اللسان: وسطه طولا. وعمود القلب كذلك. ومن ذلك قولهم: اجعل ذلك عمود قلبك. وهو مذكور في عمود الكتاب: في فصه ودائرة العمود، فيالفرس:التي في مواضع القلادة، والعرب تستحبها. وعمود الامر: قوامه الذي لا يستقيم إلا به. وعمود الصبح: ما تبلج من ضوئه، وهو المستظهر منه، وسطع عمود الصبح، على التشبيه بذلك. وعمود النوى: ما استقامت عليه السيارة من نيتها، على المثل. وعمود الإعصار: ما يسطع منه في السماء، أو يستطيل على وجه الأرض. وعميد الأمر: قوامه. والزم عمدتك: قصدك. وفلان معمود مصمود، أي مقصود بالحوائج. وعميد الوجع: مكانه. والعمد، محركة، ورم ودبر، يكون في الظهر. وفي حديث عمر أن نادبته قالت: واعمراه: أقام الأود، وشفى العمد. أرادت به أنه أحسن السياسة. وناقة عمدة. كسرها ثقل حملها. والعمدة، بالكسر: الموضع الذي ينتفخ من سنام البعير وغاربه. وعمد الخراج، كفرح، عمدا، إذا عصر قبل أن ينضج فورم ولم تخرج بيضته. وهو الجرح العمد. والعمود: قضيب الحديد. وفي كلامهم: أعمد من كيل محق، وروى عن أبي عبيد: محق، بالتشديد. معناه هل أزيد على أن محق كيلى. وقول أبي جهل في بدر: أعمد من سيد قتله قومه، أي هل زاد علي هذا? أي هل كان إلا هذا، أي أن هذا ليس بعار، ومراده بذلك أن يهون على نفسه ما حل به من الهلاك، قال ابن ميادة، ونسبه الأزهري لابن مقبل:
  تقدم قـيس كـل يوم كـريهة                      ويثنى عليها في الرخاء ذنوبها
  وأعمد من قوم كفاهم أخوهـم                      صدام الأعادي حيث فلت نيوبها يقول: زدنأ على أن كفينا إخوتنا. وعمودان: اسم موضع، قال حاتم الطائي:
  بكيت وما يبكيك من دمنة قـفـر                      بسقف إلى وادي عمودأن فالغمر وعن الليث: عمدان: اسم جبل أو موضع قال الأزهري: أراه أراد: غمدان، بالغين فصحفه كتصحيفه يوم بعاث. وعمدان، بالكسر: موضع، ذكره ابن دريد. وذو يعمد كيضرب قرية باليمن. هكذا ضبطها التقي الفاسي، قال: كان بها بطال بن أحمد الركبي أحد محدثي اليمن، وشارح البخارى.

### Türkçe

**العمود**; **كصبور**; م; ve o, çadırın ortasında duran dik tahta parçasıdır; ç: **أعمدة**, azlıkta; ve **عمد**, harekeli; ve **عمد** iki ötre ile; ve ötre + sükûn ile, hafifletme olarak; bu üçü azlıkta. Ve Lisân’da: **العمد**: cem‘ için bir addır; ve denilir: her direkli çadır **معمد**’dir. Ve denildi: her çadır ki yerde uzun olur, birçok direk üzerine kurulur; bunun için ehline: “Şu **العمود** ehline yönelin” denilir; “**العمد** ehli” denilmez. Ve şu beyit okunmuştur:
  Ve **العمود** ehli bizim için ehil değildir                      ne de otlayan develer bizim için maldır

  Ve Nâbiga’nın sözü hakkında dedi:
  “Tedmür’ü yassı taşlarla ve **العمد** ile bina ederler” dedi: **العمد**: mermer sütunlardır. Ama Yüce Allah’ın sözü:  “Şüphesiz o, onların üzerine kapatılmıştır; uzatılmış **عمد** içinde.”  “**عمد** içinde” diye okunmuştur; ve o, **عماد**’ın cem‘idir; ve **عمد** ve **عمد**; nitekim “**إهاب** ve **أهب** ve **أهب**” dedikleri gibi. Manası: onun ateşten **عمد** içinde olmasıdır. Ezherî bu sözü Zecâc’a nisbet etti. Ferrâ dedi: **العمد** ve **العمد** ikisi birlikte: **العمود**’un iki cem‘idir; “**أديم** ve **أدام** ve **أدم**” ve “**قضيم** ve **قضم** ve **قضم**” gibi. Miṣbâḥ’ta: **العمود** bilinir; cem‘i: **أعمدة**, ve **عمد** iki ötre ile, ve iki fetha ile; ve **العماد** dayanak yapılan şeydir ve cem‘i **عمد** iki fetha ile. Şeyhimiz dedi: öyleyse **العمد**, harekeli, **عمود** için de **عماد** için de cem‘ olur; buna dikkat çekmemişlerdir. Ve Yüce Allah’ın sözü:  “Gökleri, gördüğünüz **عمد** olmaksızın yarattı.”  Ferrâ dedi: onda iki söz vardır: birincisi, onu **عمد**sız yükseltilmiş olarak yaratmıştır; görme ile birlikte habere ihtiyaç duymazsınız; ikinci söz: onu, o **عمد**’ı görmediğiniz **عمد** ile yaratmıştır. Ve denildi: görülmeyen **عمد**: O’nun kudretidir. Leys, onun **عمد**’ının dünyayı kuşatan Kāf dağı olduğu ile delil getirdi; gök kubbe gibidir, uçları yeşil zebercedden Kāf üzerindedir; ve denilir: göğün yeşilliği o dağdandır. Ve **العمود**: işlerde kendisine dayanılan efendi; yahut kendisine yönelinilen; **العميد** gibi. A‘şâ’nın sözü bundandır:
  Nihayet kavmin **عميد**’i yaslanmış olur                      avuçla, acele kadınları ondan savar; cem‘i **عمداء**.

  Keza **العمدة**; bir ve iki için; ve cem‘ için; ve müzekker ve müennes onda eşittir. Ve kavme denilir: siz, kendilerine dayanılan bizim **عمدتنا**’mızsınız; ve o, kavminin **عميد**’idir ve mahallesinin **عمود**’udur. Naḍr dedi: kılıçtan **العمود**: onun sırtında, ortasından aşağısına kadar olan çizgisidir; bazen kılıcın sırtında üç **أعمدة** olur; onlar çizgiler ve çizgilerdir. İbnü’l-A‘râbî’den: **العمود**: reis; nüshalarda böyledir. Tekmile’de: ordunun **رسيل**’i; **العماد** gibi, kesre ile; ve **العمدة** ve **العمدان**, ikisi de ötre ile; ve o **الزوير**’dir. Ömer b. el-Hattâb رضى الله عنه hadîsinde:  “Herhangi bir **جالب** ki **عمود بطنه** üzerinde getirirse, dilediği gibi ve dilediği vakit satar.”  Leys dedi: karından **العمود**: **الرهابة** (ötre ile) denilen yerden, göbeğin biraz aşağısına, ortasında uzanan damar benzeri şeydir; koyunun karnından yarılır. Yahut **عمود البطن**: sırttır; çünkü karnı tutar ve onu kuvvetlendirir; böylece ona bir direk gibi olur. Ebû Amr, önceki hadîsi bununla tefsir etti. Ebû Ubeyd dedi: bence o, **عمود بطنه** ile meşakkat ve yorgunluğu kinaye etti; yani onu yorgunluk ve meşakkatle getirir, sırtında olmasa bile; bu ancak bir misaldir. **الجالب**: metayı beldelere getiren kimsedir; der ki: bırakılır, satışına ilişilmez; ta ki malını dilediği gibi satsın; çünkü onu getirmede meşakkat ve yorgunluğu yüklenmiştir; yolculuğu ve zahmeti çekmiştir. Leys dedi: karaciğerden **العمود**: onu sulayan damardır; ve denildi: **عمود الكبد**: göbeğin iki yanında, sağda ve solda, iki kalın damardır. Ve denilir: falan kimse açlıktan karaciğerinden **عموده** çıkmış gibidir; İbn Şümeyl’den. Ve mızraktan **العمود**: onun iki ağzının ortasında, ortasında çıkıntılı olan **عير**’inden olan şeydir. Ve kulaktan **العمود**: onun çoğu ve dayanağıdır; onun üzerine sabit olmuştur. Ve denildi: **عمود الأذن**: yumuşağın üstünde yuvarlanan şeydir. Ve **العمود**: kederli, şiddetli keder sahibi; denilir: seni **عمدك** nedir? yani seni ne kederlendirdi. Ve devekuşundan **العمود**: iki bacağıdır; onlar onun iki **عمود**’udur. Ve kuyudan **العمود**: üzerine **المحالة** olan iki dikmesidir. Ve sihrin **عمود**’u: **الوتين**’dir; ve bununla “falan kimse açlıktan karaciğerinden **عموده** çıkmış gibidir” sözünü tefsir ettiler. Ve **العماد**, kesre ile: yüksek binalar; **عمادة**’nın cem‘idir; müzekker de müennes de olur. Şair dedi:
  Biz, mahallenin **عماد**’ı düştüğünde                      korunanlar üzerine, bize yaklaşanı men ederiz

  Ve Yüce Allah’ın sözü:  “**إرم ذات العماد**”  denildi ki manası: boy sahibi; ve denildi: yüksek, direkli bina sahibi. Cem‘i: **عمد**. Ferrâ dedi: **ذات العماد**: onlar, otlağa, nerede olursa olsun, göçen, sonra menzillerine dönen **عمد** ehli idiler. Leys dedi: çadırlardan başkasına inmeyen çadır sahiplerine denilir: onlar **عمود** ehli ve **عماد** ehlidir. Müberred’den: o, **طويل العماد**’dır; eğer **معمد** ise; yani uzun. Ve falan **طويل العماد**’dır; evi ziyaretçilerine alamettir. Ümmü Zer‘ hadîsinde:  “Kocam **رفيع العماد**’dır.”  Ev direğini, yani şerefini kastetti. Araplar evi, nesep ve hasepte şeref yerine koyarlar. Ve **عمده يعمده عمدا**: onu destekledi ve **عماد** ile ayakta tuttu; ve **العماد**: onunla ayakta tutulan şeydir; **أعمده فانعمد** gibi; Yakub onu **البدل**’de zikretti; ve o, üçlü fiilin mutâvi‘idir; **انكسر** ve **انجبر** gibi; dörtlünün değil; onun ıstılahında bilindiği üzere; Şeyhimiz böyle dedi. Ve üstten tavan üzerinden ağırlığın dayandığı **العمود**, dikilmiş sütunlarla desteklenir. Ve bir şeye **عمد** etti ve ona **عمد** etti; ve onu **عمده**; **ضرب** babından; fiil erbabı bunu açıkça belirtmiştir. Müellifin, kendi ıstılahına aykırı olarak, mutlak söylemesine itibar yoktur; buna İyâz **المشارق**’ta ve Feyyûmî **المصباح**’ta kesin hüküm verdi: **عمدا** fetha ile; ve **عمدا** harekeli; ve **عمادا** kesre ile; ve **عمدة** ötre ile; bunların hepsi Muṭarriz’in **شرح الفصيح**’indedir. Ve eklediler: **عمودا** ötre ile, kıyasa göre; ve **معمدا**, mîmî masdar. Birincisi İbnü’l-A‘râbî’nin nadirlerindendir; ikincisi, İbn ‘Arefe’nin Suhaym divanı şiirine şerhindendir; **شرح اللبلى على الفصيح**’te böyledir: onu kastetti; vezin, mana ve tasrifçe; kendi başına, ve lâm ile, ve **إلى** ile geçişli olmasında; **تعمده** ve **تعمد له** ve **اعتمده** gibi. Ezherî dedi: **العمد**, öldürmede ve diğer cinayetlerde hatanın zıddıdır. Öldürme üç vecih üzeredir: sırf hata öldürmesi, sırf **العمد**, ve **شبه العمد**. Ve hastalık falanı **عمد** etti: onu yordu ve acıttı. Şair dedi:
  Dikkat edin; onlara gecenin sonunda **عامد** vardır; manası: acıtan.

  Sa‘leb rivayet etti ki İbnü’l-A‘râbî ona Semmâk el-‘Âmilî’den okudu:
  Dikkat edin, bir **عامده** gece beni yaraladı                      nitekim bir tek geceyi ebedîleştirdi
Ezherî dedi: yani sızlatan, acıtan. Ve hastalık onu **عمده يعمده**: onu ağır bastı; İbnü’l-A‘râbî’den. Bundan **القلب العميد** türetildi. Ve onu **عمده يعمده**: onu düşürdü. Dedi ki: bir bedevî bazı Arapların yanına girdi, o hasta idi; ona dedi: kendini nasıl buluyorsun? Dedi: bana **يعمدني** olan şey: sıkıntı ve esarettir. Ve hastaya denilir: **معمود**. Ve onu **عمده**: onu **العمود** ile vurdu. Ve onu **عمده يعمده**: onun **عمود بطنه**’na vurdu. Ve onu **عمده**: onu kederlendirdi; bu ve ondan önceki, **نصر** babındandır. Ve **عمد عيله**; **فرح** gibi: öfkelendi; **عبد** gibi; Yakub bunu **المبدل**’de nakletti. Ezherî dedi: o, **العمد** ve **الأمد**’dir. Ġanevî dedi: **العمد** ve **الضمد**: öfkedir. İbn Büzerc’ten: denilir: onunla **حلس** etti, onunla **عرس** etti, onunla **عمد** etti, onunla **لزب** etti; eğer ona yapışıp kaldıysa. Ve deve **عمد** oldu: binmeden hörgücünün içi ezildi; dışı sağlamdır; o, **بعير عمد**’dur; ve o, **بهاء**’dır. Ve denildi: deve **عمد** olur; eğer hörgücü, semerin ve örtünün ısırmasından şişer ve yarılırsa. Bundan dolayı **رجل عميد** ve **معمود** denildi. Ve toprak **عمد** oldu, **يعمد عمدا**: yağmur onu ıslattı; o da **عمد** oldu: büzüldü, buruştu, nemlendi, ve bir kısmı bir kısmı üzerine bindi; ondan bir şeyi avuçladığında, neminden dolayı düğümlenir ve toplanır. Râ‘î, yaban ineğini vasfederek dedi:
  Nihayet sabahın beyazlığında hoş oldu                      yatak yerinin kokusu güzel; ve toprak **عمد**

  Kastetti: yatak yerinin kokusu güzel. Ebû Zeyd dedi: yer **عمدت** olur **عمدا**; eğer yağmur onda toprağa kadar yerleşirse; ta ki onu avucunda sıktığında neminden dolayı düğümlenir ve buruşur. Naḍr dedi: iki kalçası binmeden **عمدت** oldu: şişti ve seğirdi. Bazı ana kaynaklarda: **خلجتا**. Ve denilir: o, **عمد الثرى**’dır; **كتف** gibi; yani çok iyilik sahibidir; Ebû Zeyd ve Şemmer’den. Ve ben ondan daha **أعمد**’im; yani hayret ederim. Ve denildi: **أعمد** “öfkelenirim” manasındadır; “ona **عمد** etti” sözünden; eğer öfkelendiyse. Ve denildi: manası “acı duyarım ve şikâyet ederim”; “iş beni **عمدني** etti, ben de **عمدت** oldum” sözünden; yani beni acıttı, ben de acıdım. Ve **رجل معمود** ve **عميد**; ve **معمد** **كمعظم** gibi: aşkla tutkun olan; aşk onu yıkmış ve kırmıştır. Ve denildi: sevgi onu bir dereceye ulaştıran kimse; hörgücün yarılıp yarılmasıyla benzetildi. Ve hastaya denilir: **معمود**; ve ona denilir: seni **يعمدك** nedir? yani seni ne acıtıyor? Ve **العمدة**, ötre ile: kendisine dayanılan şey; yani yaslanılan ve güvenilen. Ve “şeye **اعتمدت**”: ona yaslandım. Ve “onda şuna **اعتمدت**”: yani ona güvendim. Ve **العمد**, **كعتل** gibi; ve **العمدان**; ve **العمداني**; ve **المعمد**, **كمكرم** gibi: gençliği dolu genç; ve denildi: o, iri uzun kimsedir. Ve bunların her birinin dişisi **بهاء** iledir. Ve **المعمودية**, bütün nüshalarda böyle; alttaki **الياء**’ın şeddeli olmasıyla; Tekmile’de de böyledir; doğrusu onun hafifletilmesidir; **العناية**’de olduğu gibi. Ṣûlî, Ebû Nuvâs divanı şerhinde dedi: **معمودية** lafzı mu‘arrebdir: **معموذيت**, noktalı **الذال** ile; manası: temizliktir; ve o: Hristiyanlar için sarı sudur; İncil’den okunanla kutsanır; çocuklarını ona batırırlar; bunun onun için bir arınma olduğuna inanarak; başkaları için sünnet gibi. **العناية**’de, Bakara sırasında: “**صبغة الله**” orada, Hristiyanların çocuklarında yaptıklarına karşılık olarak, vecihlerden birine göre. Şeyhimiz buna işaret etti. Ve denilir: görüşlerinin **عمود**’u üzerinde dosdoğru oldular; yani kendisine dayandıkları bir yüz üzere; ve o mecazdır. Ve onu **عمدا على عين** yaptım; ve **عمد عين**; yani ciddiyet ve yakîn ile. Ḫaffâf b. Nudbe dedi:
  Eğer atlarımın özü vurulmuşsa                      **عمدا على عين** Mâlik’e yöneldim

قال الصاغاني: Ve bu, bir gölge gören, onu av zannedip ona atan kimseye karşı bir ihtirazı içerir; çünkü o, **عمد عين** diye adlandırılmaz; zira zannı üzere bir avı kasdetmiştir. قال شيخنا: Ve şeyhimiz dedi: Bu incedir. Ve **وادي عمد**، fetha sonra sükûn ile, Yemen Hadramut’undadır. Ve **عمدت السيل تعميدا**: akışının yüzünü toprak ve benzeriyle, taşlar gibi, bir yerde toplanıncaya kadar kapattım. Onu الصاغاني nakletti. Ve denilir: **اعتمد فلان ليلته**، gecesine bindiği zaman, onda gece yürüyüşü yapar; onu الصاغاني nakletti. Ve **المعمد**، **كمكرم**: uzun; المبرد’den; **كالعمدان**، **كجلبان**; ve cem‘i: **عمدانيون**. Ve **امرأة عمدانية**: beden ve irilik sahibi. Ve denilir: Her **خباء** **معمد**’dir; ve o, **كمعظم** gibidir; **بالعماد** ile dikilmiş manasındadır. Ve denilir: **وشى معمد**; ve o, **العمدان** heyeti üzere ondan bir türdür. Ve **أهل العماد**: çadır ehli; ve onlar, ondan başkasına inmeyen kimselerdir. Ve onlara **أهل العمود** da denilir. Bunu الليث söyledi. Yahut **أهل العماد**: yüksek, yüce binaların ehli; ve daha önce geçti. Ve **غور العماد**: onların diyarlarında Benî Süleym için bir yer adıdır. Ve **عماد الشبى**، **العين**’in kesri ve **الشين المعجمة**’nin fethası ile, ve **الموحدة** ve **ألف مقصورة**: Mısır’da bir yer adıdır; الصاغاني onu böyle nakletti. Ve **العمادية**، kesr ile: Musul’un kuzeyinde sağlam bir kaledir; Kürtler orada oturur. Ve **عمود غريفة**، **الغين**’in kesri ve fethası, **الراء**’ın sükûnu, **التحتية**’nin fethası ve **الفاء** ile: Ya‘sar oğlu Ganî’nin toprağında bir dağdır. Ve **عمود المحدث**، ism-i mef‘ûl sîgası üzere: Muhârib b. Hasafe için bir sudur. Ve **عمود سوادمة** Mağrib’deki en uzun dağdır; nüshalarda böyle. Ve **التكملة**’de: Arap beldelerindedir. Ve **عمود الحفيرة**: başka bir yer adı. Ve **عمود البان** ve **عمود السفح**: iki uzun dağdır; yüksekliklerinden dolayı onlara ancak bir kuş tırmanır. Ve bundan, onların şu sözüdür: **العقاب** bir **عمود**’un başında yumurtlar; bununla murad, göğe doğru yükselen ince sivri dağdır. Ve **عمود الكود**: Benî Ca‘fer için bir sudur; o, bulanık bir **جرور**’dur.

Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: **أعمد الشيء**: altına direkler yaptı. Ve **العميد**: hastalığından dolayı oturmaya güç yetiremeyen hastadır; ta ki yanlarından yastıklarla **يعمد** edilsin; yani dikilsin. Ve Hasan’ın hadisinde, ilim talebesini zikredip: **وأعمدتاه رجلاه**; yani iki ayağı onu **عميدا** kıldı. Ve bu, “**أكلوني البراغيث**” diyenin lügatı üzeredir; ve o, Tayy lügatıdır. Ve **العمود**: değnek; Ebû Kebîr el-Hüzelî dedi:
  Ona değnek yolu gösterir, ne zaman ki                      göç ettiler; ve o, daha kolay yola yönelir

Ve işte ona dayanmak: **اعتمد عليه في الأمر**: örf üzere, kalçası üzerine oturdu. Ve **الاعتماد**: kendisine yaklaştığın her sebebin adıdır. Ve **العمد**، harekeli: mermer sütunlar. Ve **عمود اللسان**: boyuna olarak ortası. Ve **عمود القلب** de böyledir. Ve bundan onların sözü: Onu kalbinin direği yap. Ve o, **عمود الكتاب**’ta zikredilmiştir: yüzüğün kaşında ve direğin dairesinde; ve Farslarda: gerdanlığın yerlerinde olan; Araplar onu beğenir. Ve **عمود الامر**: ancak onunla doğrulanabilen kıvamıdır. Ve **عمود الصبح**: ışığından aydınlanan şeydir; ve o, ondan ortaya çıkan kısımdır; ve **وسطع عمود الصبح** bu benzetme üzere. Ve **عمود النوى**: örf üzere, seyyarenin niyetinden üzerine doğrulduğu şeydir. Ve **عمود الإعصار**: ondan gökte parlayan şey; yahut yer yüzü üzerinde uzayıp giden. Ve **عميد الأمر**: onun kıvamı. Ve **الزم عمدتك**: kastını. Ve falan **معمود مصمود**’dur; yani ihtiyaçlarla kendisine kasdedilendir. Ve **عميد الوجع**: onun yeri. Ve **العمد**، harekeli: bir şiş ve bir çıbandır; sırtta olur. Ve Ömer’in hadisinde, ağıtçısı dedi ki: **واعمراه**: eğriliği doğrulttu ve **العمد**’i iyileştirdi. Bununla, siyaseti güzel yaptığını murad etti. Ve **ناقة عمدة**: yükünün ağırlığı onu kırdı. Ve **العمدة**، kesr ile: devenin hörgücünden ve omuz başından şişen yer. Ve **عمد الخراج**، **كفرح** gibi, **عمدا**: olgunlaşmadan önce sıkınca şişti ve yumurtası çıkmadı. Ve o, **الجرح العمد**’dir. Ve **العمود**: demir çubuk. Ve onların sözünde: **أعمد من كيل محق**; ve Ebû Ubeyd’den rivayet olundu: **محق**، teşdîd ile. Manası: “ölçümün yok olmasından başka ne artırayım?” Ve Ebû Cehil’in Bedir’de sözü: **أعمد من سيد قتله قومه**; yani bu bana bundan fazla mı oldu? yani bu değil miydi? yani bu bir ayıp değildir; bununla, helâkten kendisine geleni nefsine hafifletmeyi murad etti. İbn Miyâde dedi; Ezherî onu İbn Mukbil’e nisbet etti:
  Kays her gün bir şiddetin önüne geçer                      ve bollukta onun günahları ona katlanır
  Ve **أعمد**: kavminden, kardeşleri onlara yetti                      düşmanların çarpışması, dişleri boşalınca

Yani: kardeşlerimize yetmekten başka bir şey artırmadık. Ve **عمودان**: bir yer adıdır; Hâtim et-Tâî dedi:
  Ağladım; ve seni ne ağlatır, ıssız bir harabenin izinden                      bir tavanla, **وادي عمودأن**’a, sonra **الغمر**’e

Ve الليث’ten: **عمدان**: bir dağın yahut bir yerin adıdır. Ezherî dedi: Sanırım o, **غمدان**’ı, **الغين** ile, murad etti; onu, **يوم بعاث**’ı tashîf ettiği gibi tashîf etti. Ve **عمدان**، kesr ile: bir yerdir; İbn Düreyd onu zikretti. Ve **ذو يعمد**، **كيضرب** gibi: Yemen’de bir köydür. Onu takıyyü’l-Fâsî böyle ضبط etti; dedi ki: Orada Yemen muhaddislerinden ve Buhârî şârihi olan Battâl b. Ahmed er-Rukbî vardı.
