# عمر — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D8%B1/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%85%D8%B1/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D8%B1.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: عمر

باب العين والرّاء والميم معهما
ع ر م، ع م ر، ر ع م، م ع ر، ر م ع، م ر ع مستعملات
عرم:
عَرَمَ الإنسانُ يَعْرُمُ عَرامةً فهو عارِمٌ. وعَرُم يَعْرُم. قال صقر بن حكيم:
إنّي امرؤٌ يَذُبُّ عن مَحارمي
بسطةُ كفٍّ ولسانٍ عارمِ
وعُرامُ الجيشِ: حدُّهم وشِرَّتُهم وكَثْرتُهم. قال سَلامَة بنُ جَنْدَل:
وإنّا كالحصى عَـدَداً وإنّـا		بنو الحربِ التي فيها عُرامُ
وقال:
وليلةِ هَوْلٍ قد سَرَيْتُ وفِـتْـيةٍ		هَدَيْتُ وجمعٍ ذي عُرامٍ مُلادِسِ
والعَرِمُ: الجُرَذُ الذّكَرُ. والعُرْمَةُ: بياضٌ بمرَمّة الشاة، عنقها بيضاء وسائرها أسود.
والعَرَمَةُ الكُدْسُ المدوسُ الذي لم يُذَرَّ بعدُ كهيئة الأزَج.
قال شجاع: لا أقول: نعجة عَرْماء، ولكن ماعزة عرماء ببطنها بياض.
والعَرَمْرَمُ: الجيشُ الكثير. وجبلٌ عَرَمْرَمٌ، أي: ضخم. قال:
أداراً بأجْمادِ النَّعام عَهِدْتُـهـا		بها نَعَماً حَوْماً وعِزّاً عَرَمْرَمَا
والعَرَمْرَمْ الشّديدْ العجمةِ الذي لا يُفصح.
عمر:
العَمْرُ: ضربُ من النَّخْلِ وهو السَّحُوقُ الطويلُ.
والعَمْرُ: ما بدا من اللِّثة، ومنه اشتقّ اسم عمرو.
والعُمْرُ عُمْرُ الحياة. وقول العرب: لعَمْرُكَ، تحلف بعمره، وتقول: عَمْرَكَ الله أن تفعل كذا. هذا إن تحلفه بالله، أو تسأله طول عُمره.
عَمَرَ النّاس وعّمَّرهُمُ الله تعميراً. وتقول: إنّك عَمْري لظريف.
وعَمَرَ النّاس الأرض يَعْمُرُونَها عِمارةً، وهي عامرة معمورة ومنها العُمْران. واستعمر الله النّاسَ ليَعْمُروها. والله أعمر الدّنيا عمْراناً فجعلها تعمر ثمُ يُخَرِّبُها.
والعِمارة: القبيلة العظيمة.
والعُمورُ: حيّ من عبد القيس. قال:
فلولا كان أسعد عبد قيسٍ		أعاديها لعادتني العمور
والحاجُّ يَعْتَمِرُ عُمْرَةً. والعَمْرَةُ: خَرَزَةٌ حمراء كثيرة الماء طويلة تكون في القرط.
والإفلاس يُكنى أبا عَمْرَة.
رعم:
رَعَمَتِ الشّاةُ تَرْعَمُ فهي رَعومٌ، وهو داءٌ يأخذُ في أنفها فيسيل منه شيء، فيقال لذلك الشيء: رُعام.
رَعُوم: اسم امرأة تشبيهاً بالشّاة الرّعوم. قال الأخطل:
صَرَمَتْ أمامةُ حَبْلَنا وَرَعُومُ		وبدا المُجَمْجَمُ منهما، المَكْتومُ
رُعْم: اسم امرأة. قال:
ودع عنك رُعْماً قد أتى الدّهر دونها		وليس على دهر لشيء مـعـول
معر:
مَعِرَ الظُّفْرُ مَعَراً. إذا أصابه شيءٌ فَنَصَلَ. قال:
بوقاح مجمر غير مَعِرْ
وقال:
تتّقي الأرضَ بمرثومٍ مَعِرْ
وتَمَعَّرَ لَوْنُهُ إذا تغيّر، وعَرَتْه صفرةٌ من غضبٍ.
ورجل أَمْعَرُ، وبه مُعْرَة، وهو لون يضرب إلى الحمرة والصفرة، وهو أقبح الألوان.
ومَعِرَ رأس الرّجل إذا ذهب شعره، وأَمْعَر أيضاً بالألف. قال:
والرأس منك مبيّن الإِمْعارِ
ويقال: رجلٌ أَمْعَرُ، أي: قليل الشعر، مثل أَزْعَر.
وأَمْعَرَت الأرضُ إذا لم يكن فيها نبات، وأرض مَعِرَة مثل زَعِرَة: قليلة النبات غليظة. ومَعِرَتِ الأرضُ وأمْعَرَتْ لغتان. قال الكميت:
أصبحت ذا تلعة خضراء إذْ مَعِرَتْ		تلك التلاع من المعروف والرّحب
وأَمْعَرْنا في هذا البلد، أي: وقعنا في أرض مَعِرَة.
رمع:
رَمَعَ يَرْمَعُ رَمْعاً ورَمَعاناً وهو التحرّك. وتقول: مرّ بي يرمع رمعاً ورمعاناً مثل: رسم يرسم رسماً ورسماناً.
والرَّمّاعةُ: الاست، لترمُّعِها، أي: تحرّكها. والرَّمّاعةُ التي تتحرك من رأس الصبيّ المولود - من يافوخه من رقّته - .
واليَرْمَعُ: الحصى البيض التي تتلألأ في الشمس، الواحدة بالهاء. قال رؤبة:
حتى إذا حمى النهار اليَرْمَعا
مرع:
مرُعَ يَمْرَعُ مُرْعاً والمَرْعُ الاسم، وهو الكلأ.
ويقال: أرض مَرِعَةٌ مُمْرِعة. مثل خَصِبَة مُخْصِبة.
وأَمْرَعَ القومُ: أصابوا مَرْعاً. قال:
فلما هبطناه وأَمْرَعَ سربـنـا		أسال علينا البطن بالعدد الدثر
وأَمْرَعَ المكانُ والوادي، أي: أَكْلأ.

### Türkçe

باب **العين** ve **الرّاء** ve **الميم** onlarla birlikte
**ع ر م**، **ع م ر**، **ر ع م**، **م ع ر**، **ر م ع**، **م ر ع** kullanımdadırlar.

**عرم**:
**عَرَمَ** insan **يَعْرُمُ** **عَرامةً**; o hâlde o **عارِمٌ**’dir. Ve **عَرُم** **يَعْرُم**. Sakr b. Hakîm dedi ki:
Ben bir kimseyim; mahremelerimden savarım
avuç genişliği ve **عارم** bir dil ile
Ve **عُرامُ** ordunun: onların keskinliği ve şiddetleri ve çokluklarıdır. Selâme b. Cendel dedi ki:
Ve biz çakıl taşı gibiyiz sayı bakımından; ve biz		savaşın oğullarıyız ki onda **عُرامُ** vardır
Ve dedi ki:
Ve dehşet gecesi; yürüdüm ve yiğitler ile		yol gösterdim ve **عُرامٍ** sahibi, karanlık bir topluluk ile
Ve **العَرِمُ**: erkek sıçandır. Ve **العُرْمَةُ**: koyunun **مرَمّة**sinde bir beyazlıktır; boynu beyaz, geri kalanı siyahtır.
Ve **العَرَمَةُ**: henüz savrulmamış, ezilmiş yığın; **الأزَج** heyeti gibi.
Şücâ‘ dedi ki: “**نعجة عَرْماء** demem; fakat karnında beyazlık bulunan **ماعزة عرماء** (derim).”
Ve **العَرَمْرَمُ**: çok (kalabalık) ordu. Ve **جبلٌ عَرَمْرَمٌ**, yani: iri. Dedi ki:
Ey ev! **أجْمادِ النَّعام**’da onu tanımıştım		onda nimet(ler) dolaşır ve izzet **عَرَمْرَمَا** idi
Ve **العَرَمْرَمْ**: fasih konuşmayan, şiddetli **العجمة** sahibi (kimsedir).

**عمر**:
**العَمْرُ**: hurma türlerinden bir türdür; o da uzun **السَّحُوقُ**tur.
Ve **العَمْرُ**: diş etinden görünen şeydir; ondan **عمرو** ismi türetilmiştir.
Ve **العُمْرُ**: hayatın ömrüdür. Arapların sözü: **لعَمْرُكَ**; onun ömrüyle yemin edersin. Ve dersin ki: **عَمْرَكَ الله** şu şunu yapasın. Bu, eğer onu Allah ile yemin ettirirsen; yahut onun ömrünün uzunluğunu istersen (böyledir).
**عَمَرَ** insanlar; ve Allah onları **تعميراً** ile **عّمَّرهُمُ**. Ve dersin: “Şüphesiz sen benim **عَمْري**’msin; zarifsin.”
Ve insanlar yeri **عَمَرَ**; onu **عِمارةً** ile **يَعْمُرُونَها**; o, **عامرة** **معمورة**dur; ondan da **العُمْران** gelir. Ve Allah insanları onu imar etsinler diye **استعمر** etti. Ve Allah dünyayı **عمْراناً** ile daha çok imar etti; onu imar olur kıldı; sonra onu harap eder.
Ve **العِمارة**: büyük kabiledir.
Ve **العُمورُ**: Abdülkays’tan bir oymaktır. Dedi ki:
Eğer Abdülkays’ın Es‘ad’ı olmasaydı		onlara düşmanlık ederim; **العمور** bana dönerdi
Ve hacı **عُمْرَةً** yapar, **يَعْتَمِرُ**. Ve **العَمْرَةُ**: kırmızı bir boncuktur; suyu çok, uzun olur; küpede bulunur.
Ve **الإفلاس**a **أبا عَمْرَة** künyesi verilir.

**رعم**:
Koyun **رَعَمَتِ**; **تَرْعَمُ**; o hâlde o **رَعومٌ**dur. Bu, burnunda tutan bir hastalıktır; ondan bir şey akar; o şeye **رُعام** denir.
**رَعُوم**: koyun **الرّعوم**a benzetme olarak bir kadının adıdır. Ahtal dedi ki:
Ümâme ipimizi kopardı ve **رَعُومُ** da		ikisi(nden) de gizli olan **المُجَمْجَمُ** ortaya çıktı
**رُعْم**: bir kadının adıdır. Dedi ki:
Bırak sen **رُعْماً**; zaman onun önünden geldi		ve hiçbir şeye zaman üzerine dayanılacak (bir şey) yoktur

**معر**:
Tırnak **مَعِرَ** **مَعَراً**; ona bir şey isabet ettiğinde, o (tırnak) soyulup çıktı. Dedi ki:
küstah bir (kimse) ile; tütsülenmiş; **غير مَعِرْ**
Ve dedi ki:
yeri, **مَعِرْ** bir **مرثوم** ile sakınırsın
Ve rengi **تَمَعَّرَ**; değiştiğinde; ve ona öfkeden bir sarılık arız oldu.
Ve adam **أَمْعَرُ**dur; onda **مُعْرَة** vardır; o, kızıllığa ve sarılığa çalan bir renktir; o, renklerin en çirkinidir.
Ve adamın başı **مَعِرَ**; saçı gittiğinde; ve **أَمْعَر** da (denir) elif ile. Dedi ki:
Ve baş, senden **الإِمْعارِ**i açıkça gösterendir
Ve denir ki: adam **أَمْعَرُ**; yani: saçı az; **أَزْعَر** gibi.
Ve yer **أَمْعَرَت**; onda bitki olmadığında. Ve **أرض مَعِرَة**; **زَعِرَة** gibi: bitkisi az, serttir. Ve yer **مَعِرَت** ve **أمْعَرَتْ** iki lehçedir. Kümeyt dedi ki:
O bilinen ve geniş (şey)lerden o tepeler **مَعِرَتْ** iken		yeşil bir tepe sahibi olarak sabahladım
Ve “Bu beldede **أَمْعَرْنا**”; yani: **أرض مَعِرَة**de bulunduk.

**رمع**:
**رَمَعَ** **يَرْمَعُ** **رَمْعاً** ve **رَمَعاناً**; o, hareket etmektir. Ve dersin: “Bana uğradı; **يرمع** **رمعاً** ve **رمعاناً**”; tıpkı: “**رسم** **يرسم** **رسماً** ve **رسماناً**” gibi.
Ve **الرَّمّاعةُ**: kıçtır; onun **ترمُّع**undan dolayı; yani: hareketinden. Ve **الرَّمّاعةُ**: yeni doğmuş çocuğun başından hareket eden (şey)dir; bıngıldağından, inceliğinden dolayı.
Ve **اليَرْمَعُ**: güneşte parıldayan beyaz çakıl taşlarıdır; teki **بالهاء** (ه ile)dir. Rü’be dedi ki:
Gündüz **اليَرْمَعا**yı kızıştırınca(ya kadar)

**مرع**:
**مرُعَ** **يَمْرَعُ** **مُرْعاً**; ve **المَرْعُ** isimdir; o da ottur.
Ve denir ki: **أرض مَرِعَةٌ مُمْرِعة**; **خَصِبَة مُخْصِبة** gibi.
Ve kavim **أَمْرَعَ**: **مَرْعاً**a rastladılar. Dedi ki:
Onu inince ve sürümüz **أَمْرَعَ** olunca		karın bize örtülü sayı ile akıttı
Ve mekân ve vadi **أَمْرَعَ**; yani: otlandı.
