# عمش — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D8%B4/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%85%D8%B4/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عمش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D8%B4.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: عمش

العمش، محركة: ضعف البصر، وفي بعض النسخ: ضعف الرؤية مع سيلان الدمع في أكثر الأوقات، ومثله في الصحاح، ورجل أعمش، وهي عمشاء، بينا العمش، وقد عمش يعمش عمشا، ويقال: الأعمش: الفاسد العين الذي تغسق عيناه، ومثله الأرمص، واستعمله قيس بن ذريح في الإبل فقال:
  فأقسم ما عمش العيون شوارف                      روائم بو حانيات على سقـب والعمش: العبش، عن الخليل، أي الصلاح للبدن، يقال: الختان عمش؛ لأنه يرى فيه بعد ذلك زيادة يقال: الختان صلاح الولد فاعمشوه واعبشوه، وكلتا اللغتين صحيحة، أي طهروه، عن الليث. وعن ابن عباد: العمش: الضرب بالعصا في استعراض بلا تعمد. والعمش: الشيء الموافق، يقال طعام عمش لك، أي موافق عن الليث. وعمش فيه الكلام، كفرح: نجع، وفلان لا تعمش فيه الموعظة: أي لا تنجع وقد عمش فيه قولك قال الزمخشري: وهذا من فصيح الكلام، لأن الموعظة لما عملت فيه بقيت لا تبصر فيه مستدركا، فكأنها عمشاء. وعمش جسم المريض: ثاب إليه. وقد عمشه الله تعميشا، أي أثاب إليه جسمه. وعن ابن الأعرابي: العمشوش، بالضم: العنقود يؤكل بعض ما عليه ويترك بعض، وهو العمشوق أيضا. والتعميش: التغافل عن الشيء، قاله ابن دريد كالتعامش، يقال: تعامشت أمر كذا، وتعامسته، وتعامصته، وتعاطسته، وتغاطشته، وتغاشيته، كله بمعنى تغابيته، عن ابن الأعرابي، وقال أبو أسامة: المعروف الصحيح أن التغافل هو التعامس، وهو بالسين المهملة. والتعميش: إزالة العمش. واستعمشه: استحمقه، وفي التكملة: استجهله، قال: وهي كلمة مولدة. ومما يستدرك عليه: العمش: خبط الورق، عن ابن عباد. وأمر عماش: لا يهتدى لوجهه. والأعمش: لقب سليمان بن محمد ابن مهران، الكاهلي، الكوفي، مشهور.

### Türkçe

**العمش**، harekeli: görmenin zayıflığı; bazı nüshalarda: çoğu vakitte gözyaşının akmasıyla birlikte görmenin zayıflığı; **الصحاح**’ta da bunun gibidir. Ve bir adam **أعمش**; o da **عمشاء**dır; **العمش** (hâli) açıkça (onda)dır. Ve **عمش يعمش عمشا**. Ve denilir: **الأعمش**: gözü bozuk olan, gözleri kararan; bunun gibisi **الأرمص**. Ve onu Kays b. Zurayh develer hakkında kullanmış, şöyle demiştir:
  “Yemin ederim ki gözleri **عمش** olan yaşlı dişi develer,
  yavru üzerine eğilmiş, inleyip duranlar değildir.”

Ve **العمش**: **العبش**tir; Halîl’den; yani beden için salâh (iyilik). Denilir: **الختان** **عمش**tir; çünkü ondan sonra onda bir artış görülür. Denilir: **الختان** çocuğun salâhıdır; öyleyse onu **اعمشوه** ve **اعبشوه**; iki lugat da sahihtir; yani onu temizleyin; Leys’ten. Ve İbn Abbâd’dan: **العمش**: kasıt olmaksızın, enine (vurur gibi) bir değnekle vurmadır. Ve **العمش**: uygun olan şey; denilir: “Senin için **طعام عمش**”, yani uygun; Leys’ten. Ve “onda sözü **عمش** etti”, **فرح** gibi: tesir etti. Ve “Falanca’da öğüt **لا تعمش**”: yani tesir etmez; ve senin sözün onda **عمش** etmiştir. Zemahşerî dedi: Bu, fasih sözlerdendir; çünkü öğüt onda iş gördüğünde, onda görmez hâlde kalır, (bu) sonradan eklenmiş (bir açıklama) olarak; sanki o, **عمشاء**dır. Ve hastanın bedeni **عمش** etti: ona geri döndü. Ve Allah onu **تعميشا** ile **عمش** etti; yani onun bedenini ona geri döndürdü. Ve İbnü’l-A‘râbî’den: **العمشوش** (zammesiyle): üzerinde olanın bir kısmı yenilip bir kısmı bırakılan salkım; o, **العمشوق** da olur. Ve **التعميش**: bir şeyden gaflete vurmak; bunu İbn Düreyd söyledi; **التعامش** gibi. Denilir: “Şu işte **تعامشت**”, ve “**تعامسته**”, ve “**تعامصته**”, ve “**تعاطسته**”, ve “**تغاطشته**”, ve “**تغاشيته**”; hepsi “**تغابيته**” manasındadır; İbnü’l-A‘râbî’den. Ebû Üsâme dedi: bilinen sahih olan, gaflete vurmanın **التعامس** olduğudur; o da **السين** المهملة iledir. Ve **التعميش**: **العمش**’i gidermektir. Ve “onu **استعمشه** etti”: onu ahmak saydı; ve **التكملة**’de: onu cahil saydı. Dedi: Bu, sonradan türetilmiş bir kelimedir. Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: **العمش**: yaprağı hırpalamak; İbn Abbâd’dan. Ve **أمر عماش**: yönü bulunmayan (iş). Ve **الأعمش**: Süleyman b. Muhammed b. Mehrân’ın lakabıdır; el-Kâhilî, el-Kûfî; meşhur.
