# عمق — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%82/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%85%D9%82/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عمق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%82.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: عمق

العُمْق والعَمْق: البعد إِلى أَسفل، وقيل: هو قعر البئر والفجِّ والوادي، قال ابن بري ومنه قول الشمّاخ:
وأَفْيح من رُوْضِ الرُّبابِ عَمِيق
أَي بعيد. وتَعْمِيقُ
البئر وإِعْماقها: جَعْلُها عَمِيقةً. وتقول العرب: بئر عَمِيقةٌ ومََِعقيةٌ بعيدة القعر، وقد عَمُقتْ ومَعُقَتْ وأَعْمَقْتُها، وإِنها لبعيدة العَمْقِ والمَعْق. قال الله تعالى: وعلى كل ضامر يأْتين من كل فَجٍّ عَمِيق؛ قال الفراء: لغة أَهل الحجاز عَمِيق، وبنو تميم يقولون مَعِيق. قال مجاهد في قوله من كل فَجٍّ عَمِيق: من كل طريق بعيد، وقال الليث في قوله من كل فَجٍّ عَمِيق: ويقال مَعيق، قال: والعَمِيقُ أَكثر من المَعِيق في الطريق. وأَعْماقُ الأَرض: نواحيها. ويقال لي في هذه الدار عَمَقٌ أَي حق، وما لي فيها عَمَق أَي حق.
والعَمْق: البُسْر الموضوع في الشمس ليَنْضَجَ؛ عن أَبي حنيفة، قال: وأَنا فيه شاكّ.
ورجل عُمْقِيُّ الكلام: لكلامه غَوْرٌ.
والعِمَقَى: نبت. وبعير عامِقٌ وإِبل عامِقةٌ: تأْكل العِمْقَى؛ قال الجوهري: العِمْقَى، بكسر العين، شجر بالحجاز وتهامة، قال ابن بري: ويقال العِمْقَى أَمَرُّ من الحَنْظَلِ؛ قال الشاعر:
فأُقْسِمُ أَنَّ العيشَ حُلْوٌ إِذا دَنَتْ،
وهو إِنْ نأَتْ عني أَمَرّ من العِمْقَى
والعِمْقى: موضع؛ قال أَبو ذؤَيب:
لَمَّا ذَكَرْتُ أَخا العِمْقَى تَأَوَّبَني
همُّ، وأَفَردَ ظَهري الأَغْلَبُ الشِّيحُ
(* قوله «أخا العمقى» قال الصاغاني فيه ثلاث روايات: بالكسر وبالضم وبالنون وبدل الميم اهـ. قلت أما الكسر فهي رواية الباهلي ورواه الأخفش بفتح العين وقال هو اسم واد فتكون الروايات أربعاً اهـ. شرح القاموس.) والعُمَق، بضم العين وفتح الميم: موضع بمكة؛ وقول ساعدة بن جؤبة: لما رأَى عَمْقاً ورَجَّعَ عُرْضُهِ
هَدْراً، كما هَدَر الفَنِيقُ المُصْعبُ
أَراد العُمَق فغيَّر، وقد يكون عَمْقٌ بلداً بعينه غير هذا. قال الأَزهري: العُمَق موضع على جادَّة طريق مكة بين مَعْدن بني سُلَيْم وذات عِرْق، قال: والعامة تقول العُمُق، وهو خطأ. قال: وعَمْق موضع آخر. وفي الحديث ذكر العُمَقِ؛ قال ابن الأَثير: العُمَقُ، بضم العين وفتح الميم، منزل عند النَّقِرَة لحاجّ العِراقِ، فأَما بفتح العين وسكون الميم فوَادٍ من أَودية الطائف نزله رسول الله، صلى الله عليه وسلم، لما حاصَرها. وعِمَاق: موضع. وعَمْق: أرض لمُزَيْنَة. وما في النِّحْيِ عَمَقةٌ: كقولك ما به عَيْقَةٌ؛ عن اللحياني، أَي لَطْخ ولا وَضَرٌ ولا لَعُوق من رُبٍّ ولا سَمْن.
وعَمِّق النظر في الأُمور تَعْمِيقاً وتَعَمَّق في كلامه أَي تَنَطَّع. وتَعَمَّق في الأَمر: تَنَوَّقَ فيه، فهو مُتَعَمِّق. وفي الحديث: لو عَادَى الشهرُ لواصَلْت وصالاً يَرَعُ المتَعَمّقونَ تَعَمُّقَهم؛ المُتَعَمِّقُ: المُبالغ في الأَمر المتشدِّد فيه الذي يطلب أَقصى غايته. والعَمْق والعُمْق: ما بعُد من أطراف المَفَاوِزِ. والأَعماق أَطراف المَفاوِز البعيدة، وقيل الأَطراف ولم تقيِّد؛ ومنه قول رؤبة:
وقاتِمِ الأَعْماقِ خاوِي المُخْترَقْ،
مُشْتَبِه الأَعْلام، لَمّاعِ الخَفَق
ويقال الأَعْماقُ . . .
(* كذا بياض بالأصل.) المطمئن، ويجوز أَن تكون
بعيدة الغَوْر. وأُعَامِق: موضع
(* قوله «وأعامق موضع» ضبطه شارح القاموس
بضم الهمزة ومثله في ياقوت)؛ قال الشاعر:
وقد كان مِنّا مَنْزِلاً نَسْتَلذُّه
أُعَامِقُ بَرْقاوَاتُهُ فأَجاوِلُه

### Türkçe

**العُمْق** ve **العَمْق**: aşağıya doğru uzaklık; ve denildi ki: o, kuyunun ve dağ geçidinin ve vadinin dibi(=tabanı)dır. İbn Berrî dedi ki: ve ondandır Şemmâh’ın sözü:

Ve **أَفْيح** (olan) **من رُوْضِ الرُّبابِ** derin
Yani: uzak. Ve kuyunun **تَعْمِيقُ**’i
ve onun **إِعْماق**’ı: onu derin kılmaktır. Ve Araplar derler: **بئر عَمِيقةٌ**
ve **مََِعقيةٌ**: dibi uzak (olan). Ve (kuyu) **عَمُقتْ** ve **مَعُقَتْ** ve ben onu **أَعْمَقْتُها**; ve şüphesiz o,
**العَمْقِ** ve **المَعْق** bakımından uzaktır. Allah Teâlâ dedi ki: “Ve her zayıf binek üzerinde, her **فَجٍّ عَمِيق**’ten gelirler”;
Ferrâ dedi ki: Hicaz ehlinin dili **عَمِيق**’tir; Benû Temîm ise **مَعِيق** der.
Mücâhid, “her **فَجٍّ عَمِيق**’ten” sözü hakkında dedi ki: her uzak yoldan. Leys de “her **فَجٍّ عَمِيق**’ten” sözü hakkında dedi ki: ve **مَعيق** denilir; dedi ki: ve yolda **العَمِيقُ**, **المَعِيق**’ten daha çoktur. Ve **أَعْماقُ الأَرض**: onun taraflarıdır. Ve denilir: bu evde benim için **عَمَقٌ** vardır, yani hak; ve onda benim için **عَمَق** yoktur, yani hak yoktur.

Ve **العَمْق**: olgunlaşsın diye güneşe konulan **البُسْر**; Ebû Hanîfe’den (rivayetle). Dedi ki: ve ben bunda şüphe ediciyim.

Ve **رجل عُمْقِيُّ الكلام**: sözünün bir **غَوْرٌ**’u vardır.

Ve **العِمَقَى**: bir bitki. Ve **بعير عامِقٌ** ve **إِبل عامِقةٌ**: **العِمْقَى** yer; Cevherî dedi ki: **العِمْقَى**, **العين**’in kesresiyle, Hicaz ve Tihâme’de bir ağaçtır. İbn Berrî dedi ki: ve denilir: **العِمْقَى** **الحَنْظَلِ**’den daha acıdır; şair dedi ki:

Şu halde yemin ederim ki yaşayış tatlıdır, yaklaştığında,
ve o, benden uzaklaştığında **العِمْقَى**’dan daha acıdır

Ve **العِمْقى**: bir yer; Ebû Züeyb dedi ki:

Ne zaman ki **أَخا العِمْقَى**’yı andım, bana geceleyin geldi
bir keder; ve sırtımı yalnız bıraktı galip **الشِّيحُ**

(* “**أخا العمقى**” sözü hakkında Sâgânî dedi ki: onda üç rivayet vardır: kesre ile ve damme ile ve **النون** ile ve **الميم**’in yerine (o) … ilh. Ben dedim ki: kesre, Bâhilî’nin rivayetidir; Ahfeş onu **العين**’in fethasıyla rivayet etti ve “o bir vadinin adıdır” dedi; böylece rivayetler dört olur … **شرح القاموس**.)

Ve **العُمَق** — **العين**’in dammesi ve **الميم**’in fethasıyla: Mekke’de bir yer; ve Sâide b. Cu’be’nin sözü:

Ne zaman ki **عَمْقاً**’ı gördü ve genişliğini geri çevirdi
boş yere, tıpkı azgın **الفَنِيقُ**’in böğürmesi gibi

**العُمَق**’ı kastetti de değiştirdi; ve **عَمْقٌ**, bunun dışında bizzat kendisi bir belde olabilir.
Ezherî dedi ki: **العُمَق** Mekke yolunun ana caddesi üzerinde, Benû Süleym’in madeni ile **ذات عِرْق** arasında bir yerdir. Dedi ki: ve avam **العُمُق** der; o hatadır. Dedi ki: ve **عَمْق** başka bir yerdir. Ve hadiste **العُمَقِ** zikredildi; İbnü’l-Esîr dedi ki: **العُمَقُ**, **العين**’in dammesi ve **الميم**’in fethasıyla, **النَّقِرَة** yanında Irak hacısı için bir konaktır; ama **العين**’in fethası ve **الميم**’in sükûnu ile olana gelince: Tâif vadilerinden bir vadidir; Resûlullah, sallallahu aleyhi ve sellem, onu kuşattığında oraya indi. Ve **عِمَاق**: bir yer. Ve **عَمْق**: Müzeyne’ye ait bir arazi. Ve **ما في النِّحْيِ عَمَقةٌ**: “onda **عَيْقَةٌ** yoktur” demen gibi; Lihyânî’den (rivayetle); yani peklik yok, kir yok, ve **رُبّ**’dan ve **سَمْن**’den bir **لَعُوق** yok.

Ve işlerde bakışı **عَمِّق** — **تَعْمِيقاً**; ve sözünde **تَعَمَّق** etti, yani **تَنَطَّع** etti. Ve işte **تَعَمَّق** etti: onda **تَنَوَّقَ** etti; o hâlde o **مُتَعَمِّق**’tir. Ve hadiste: “Eğer ay düşmanlık etseydi, mutlaka birleştirmeyi birleştirme ile sürdürürdüm; **المتَعَمّقونَ** kendi **تَعَمُّق**’larını bırakırlar”; **المُتَعَمِّقُ**: işte aşırıya giden, onda katılaşan, onun en uç gayesini isteyen kimsedir. Ve **العَمْق** ve **العُمْق**: çöllerin uçlarından uzak olan şeydir. Ve **الأَعماق** uzak çöllerin uçlarıdır; ve denildi ki: uçlar, kayıtlamadı; ve ondandır Ru’be’nin sözü:

Ve karanlık **الأَعْماقِ**’ın, boş geçitli,
alametleri birbirine benzeyen, parıltılı çarpıntılı

Ve denilir **الأَعْماقُ** . . .
(* asılda böyle boşluk.) alçak (yer); ve caizdir ki
uzak **الغَوْر**’lu olsun. Ve **أُعَامِق**: bir yer
(* “**وأعامق موضع**” sözü: **شرح القاموس** şârihi onu **الهمزة**’nin dammesiyle ضبط etti; ve Yakut’ta da onun benzeri vardır); şair dedi ki:

Ve bizden bir konak olmuştu, onu tatlı bulurduk,
**أُعَامِقُ** onun **بَرْقاوَاتُهُ**’dur; ben de onu dolaşırım
