# عمل — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%85%D9%84/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: عمل

عَمِلَ
1 عَمِلَ ذ , aor. عَمَلَ , inf. n. عَمَلٌ, (S, O, Msb, K,) He worked, or wrought; laboured; served, or did service: he did, acted, or performed: (K, TA:) [generally, he did, &c., with a sort of difficulty, or with intention; but sometimes said of an inanimate thing: (see عَمَلٌ, below:)] he did, or he made, wrought, manufactured, or constructed, a thing. (Msb. [See, again, عَمَلٌ, below.]) Accord. to Az, عَمِلَ is the only trans. verb of its measure having the inf. n. of the measure فَعَلٌ, except هَبِلَت, said of a mother, inf. n. هَبَلٌ; other similar verbs having the inf. n. of the measure فَعْلٌ; as سَرِطْتُ اللُّقْمَةَ, inf. n. سَرْطٌ; and بَلِعْتُهُ, inf. n. بَلْعٌ. (TA. [But see arts. سرط and بلع; with respect to the former of which I must here state that, since it was printed, I have found an authority for سَرْطٌ as inf. n. of سَرِطَ in a copy of the S; though in the K it is said to be مُحَرَّكَة, and accord. to the Msb it is like تَعَبٌ.]) You say, عَمِلْتُ عَلَى الصَّدَقَةِ I officiated in the collecting of the poor-rate. (Msb.) [And عَمِلَ بِمَا فِى كِتَابِ اللّٰهِ He did according to what is enjoined in the Book of God.] And عَمِلَ فِى هَلَاكِهِ [He laboured to destroy him, or to kill him]. (K in art. شيط.) [And عَمِلَ فِيهِ It acted upon him, or it: and, said of a sword &c., it had effect, or made an impression, upon him, or it.] ― -b2- [Hence,] عَمِلَ فِيهِ signifies [also (assumed tropical:) It governed it syntactically; or caused it to be مَرْفُوع or مَنْصُوب or مَجْرُور &c.; i. e.] it produced in it a certain species of syntactical desinence. (K.) ― -b3- And عَمِلَ البَرْقُ The lightning was continual. (K.) And عَمِلَتْ بِأُذُنَيْهَا, said of a she-camel, (K,) and also, in a trad., of [the beast] البُرَاق, (O, * TA,) She went quickly, or swiftly; (O, K, TA;) because she that does thus puts her ears in motion by reason of the vehemence of the pace. (TA.) And عَمِلَت [alone] said of a she-camel, signifies [the same: or] She was, or became, brisk, light, active, or quick. (K.) ― -b4- And [hence, app.,] لَمْ أَرَ النَّفَقَةَ تَعْمَلُ كَمَا تَعْمَلُ بِمَكَّةَ, a saying mentioned by Lh, is expl. by ISd as meaning تَنْفَقُ [i. e. I have not seen the money that that one expends pass away as it passes away in Mekkeh]. (TA.)

عَمَّلْتُ فُلَانًا عَلَى البَصْرَةِ
2 عَمَّلْتُ فُلَانًا عَلَى البَصْرَةِ ذ , (S, O,) or عَلَى البَلَدِ, (Msb,) inf. n. تَعْمِيلٌ, (S, O,) I made, or appointed, such a one governor (S, O, Msb) over El-Basrah, (S, O,) or over the province, or city, &c. (Msb.) And عُمِّلَ فُلَانٌ عَلَيْهِمْ, inf. n. as above, Such a one was made, or appointed, governor over them. (K, TA.) And one says, مَنَ الَّذِى عُمِّلَ عَلَيْكُمْ Who is he that has been set up as governor over you? (TA.) And فُلَانٌ ↓ اُسْتُعْمِلَ [Such a one was employed as governor over a people: (see a saying of 'Omar in art. ضعف, conj. 2:) or] such a one was appointed to one of the sovereign's offices of government. (TA.) ― -b2- And عمّلهُ, (Mgh, O, K,) inf. n. as above, (K,) He gave him his عُمَالَة, or pay, or salary, for work, service, or agency; (Mgh, O, K;) as also ↓ اعملهُ. (TA.)

عاملهُ
3 عاملهُ ذ [He worked, laboured, served, acted, or transacted business, with him. Hence,] He dealt with him in buying and selling, (Msb, KL,) and the like: so in the language of the people of the cities. (Msb.) See also 6. [And hence the saying, عاملهُ مُعَامَلَةَ اللَّيْثِ (mentioned in the S in art. ليث) He did, acted, or dealt, with him in the manner of the lion.] ― -b2- And i. q. سَامَهُ بِعَمَلٍ [He made to him an offer of working, mentioning the rate of payment; or bargained, or contracted, with him for work]. (K.) Sgh says that المُعَامَلَةُ in the language of the people of El-'Irلk is what is termed in the dial. of the people of El-Hijلz المُسَاقَاةُ, (Msb,) which is The employing a man to take upon himself, or manage, the culture' [or watering &c.] of palm-trees or grape-vines [or the like] on the condition of his having a certain share of their produce. (S and TA in art. سقى.)

اعملهُ
4 اعملهُ ذ He made him to work, labour, serve, or do service; or to do, act, or perform; (S, * O, * K, TA;) as also ↓ استعملهُ: (S, K:) he made him, or caused him, to do, or to make, manufacture, or construct, a thing. (Msb.) And one says also, يُعْمِلُ نَفْسَهُ فِى الأَمْرِ [He plies himself in the affair]. (S in art. عسم.) ― -b2- And [hence,] He worked with it, [i. e. employed it, or used it, or plied it,] namely, his judgment, or opinion, and [properly] his instrument, or implement, (K, TA,) and his tongue; (TA;) as also ↓ استعملهُ. (K, TA.) And أَعْمَلَ ذِهْنَهُ فِى كَذَا وَكَذَا [He employed, or used, his intellect, or understanding, in such and such things;] meaning he considered, or forecast, the issues, or results, of such and such things with his intellect, or understanding. (TA.) ― -b3- And أَعْمَلْتُ النَّاقَةَ [I hastened, and urged, the she-camel]: whence the saying, in a trad., لَا تُعْمَلُ المَطِىُّ اـِلَّا اـِلَى ثَلَاثَةِ مَسَاجِدَ, meaning [The camels that are used for riding] shall not be hastened nor urged [or plied, save to three mosques; that of Mekkeh, that of El-Medeeneh, and that of ElAksà at Jerusalem: see also a variation of this saying in the first paragraph of art. ضرب; and another voce عُرْوَةٌ]: and in a trad. of Lukmلn, يُعْمِلُ النَّاقَةَ وَالسَّاقَ [He hastens, and urges, the she-camel and the shank], meaning he is strong to journey, riding and walking. (TA.) ― -b4- See also 2, last sentence. -A2- [مَا أَعْمَلَهُمْ بِعَمَلِ أَهْلِ النَّارِ, a phrase occurring in art. صبر in the K, means How much do they occupy themselves in doing the deed of the the people of the fire of Hell!] -A3- أَعْمَلْتُ الرُّمْحَ means I thrust, or pierced, with the عَامِل [q. v.] of the spear. (Har p. 77.) [Or one says, أَعْمَلْتُهُ بِالرُّمْحِ, meaning I thrust him, or pierced him, with the عَامِل of the spear. (See De Sacy's Chrest. Ar., sec. ed., iii. 191.)]

تعمّل
5 تعمّل ذ He suffered fatigue, or difficulty; and strove, laboured, or toiled; syn. تَعَنَّى, (O, K, TA,) and اِجْتَهَدَ; (TA;) لِكَذَا [for such a thing]; (S, O;) and مِنْ أَجْلِهِ [on his account, or for his sake]; (K;) and فِى حَاجَتِهِ [in the case of his object of want]. (TA.)

تَعَامُلٌ
6 تَعَامُلٌ ذ is syn. with ↓ مُعَامَلَةٌ [generally as meaning The dealing together in buying and selling, and the like]. (TA.) One says, تعامل النَّاسُ بِالدَّرَاهِمِ [Men, or the people, dealt together in buying and selling with the dirhems; i. e. used the dirhems in buying and selling]. (Msb in art. روج.) And يُتَعَامَلُ بِهِ [The business of buying and selling is transacted with it; i. e. it is used in buying and selling]; referring to the [coin called] فَلْس. (Msb in art. فلس.)

اعتمل
8 اعتمل ذ signifies اِضْطَرَبَ فِى العَمَلِ [He went to and fro occupied in work, labour, or service]: (S, O, TA:) or he worked, laboured, or did service, for himself; like as one says اِخْتَدَمَ meaning خَدَمَ نَفْسَهُ: (T, TA:) or he worked, &c., by himself: (K, TA:) or he worked, &c., for another: (TA:) with an instrument, or tool, or the like; or with instruments, or tools, or the like. (M and K in art. اول.) -A2- [It is also trans.] One says, اِعْتَمَلْتُ أَعْمَالًا, meaning اِكْتَسَبْتُ [I laboured to earn, or gain, sustenance]. (Msb.) And it is said in a trad., respecting Kheyber, دَفَعَ اـِلَيْهِمْ أَرْضَهُمْ عَلَى أَنْ يَعْتَمِلُوهَا مِنْ أَمْوَالِهِمْ i. e. [He gave to them their land] on the condition of their [bestowing labour upon it, or] doing what they required to be done [upon it], of cultivation, and sowing, and fecundating of the palm-trees, and guarding, and the like, from their own property. (IAth, TA.) ― -b2- [And اعتملهُ signifies also He employed him, or used him, for work, or service; like استعملهُ: but is perhaps post-classical.]

استعملهُ
10 استعملهُ ذ He asked, required, or desired, him to work, labour, do service, or act, (S, O, Msb, * TA,) for him. (TA.) [And استعمل, app. for استعمل نَفْسَهُ, He desired to act: see an ex. in art. روى conj. 2.] ― -b2- See also 4, in two places. ― -b3- And see 2. One says also, اُسْتُعْمِلَ فُلَانٌ عَلَى الجَالَّةِ [Such a one was employed as collecter of the poll-tax]. (S and Msb in art. جل. See also a similar ex. voce ضِحٌّ.) And اِسْتَعْمَلْتُ الثَّوْبَ I made the garment to serve [i. e. made use of it] for clothing. (Msb.) And اِسْتَعْمَلْتُ اللَّبِنَ [I made use of the bricks], meaning I built with the bricks a building. (Msb.) And استعمل البَلَهَ [He feigned heedlessness, &c.; or made use of it as a mask, or pretext]. (K in explanation of تَبَالَهَ and تَبَلَّهَ. See also a similar ex. voce تَحَلَّمَ.)

عَمَلٌ
عَمَلٌ ذ [mentioned in the beginning of this art. as an inf. n.] is syn. with مَِهْنَةٌ and فِعْلٌ: (K:) [accordingly, when used as a simple subst., it may be rendered Work, labour, or service: and a deed, or an action:] or it has a more particular meaning than فِعْلٌ; for it is a فِعْل [or deed] with a sort of difficulty; and therefore it is not attributed to God: or, accord. to Er-Rلghib, it is any فِعْل [i. e. deed or action] that proceeds from an animate being by his intention; and thus it has a more particular meaning than فِعْلٌ; for the فعل is sometimes attributed to animate beings from which it proceeds without intention; and sometimes to inanimate things, to which the عَمَل is seldom attributed; and this is not used in relation to [irrational] animals except [as implied] in the phrases اـِبِلٌ عَوَامِلُ and بَقَرٌ عَوَامِلُ: or, accord. to MF, the عَمَل is a motion of the whole, or of a portion, of the body; and sometimes, of the mind; so that it is the utterance of a saying, as well as the doing a deed with the member, or limb, with which things are gained or earned; though most readily understood as applied particularly to the latter; and some apply it particularly to that which is not a saying: it is also said that a saying is not termed عَمَلٌ in the common conventional language: and the truth is said to be, that it is not included in the terms عَمَلٌ and فِعْلٌ otherwise than tropically: (TA:) [see also عَمِلَةٌ:] the pl. of عَمَلٌ [used as a simple subst.] is أَعْمَالٌ. (K.) In the following saying, of a woman dandling her child, (S,) or of Keys Ibn-ءsim, (O, TA,) dandling his child Hakeem, (TA,)
أَشْبِهْ أَبَا أُمِّكَ أَوْ أَشْبِهْ عَمَلْ
the last word is a proper name of a man: (S, O, TA:) or, accord. to Aboo-Zekereeyà, [the meaning is, Share thou in the qualities of the father of thy mother, or share thou in the qualities of my course of action; for he says that] by عَمَلْ is here meant عَمَلِى. (TA.) اِبْنُ عَمَلِى means He who does my work, or the like of what I do. (TA in art. بنى.) And [hence,] فُلَانٌ ابْنُ عَمَلٍ Such a one is strong. (TA.) And بَنُو عَمَلٍ Those who journey on foot. (O, K, * TA.) [And عَمَلُ النَّخْلِ, occurring in the T, voce ضَيْعَةٌ, means The culture of palm-trees: like as عَمَلُ الأرْضِ means agriculture]. ― -b2- And عَمَلٌ signifies also The striving, labouring, or toiling, in work; or the holding on, or continuing, in work: so in the saying of El- Kutلmee
فَقَدْ يَهُونُ عَلَى المُسْتَنْجِحِ العَمَلُ
[For verily the striving, &c., in work is a light matter to him who seeks success]. (TA.) ― -b3- [Also An office of administration; and particularly the office of governor of a province; and the office of collector of the poor-rates, and the like: and an agency of any kind; the management of the affairs and property of another; an employment. ― -b4- Also A province; or territory under a governor appointed by a sovereign. Pl. in this and other senses as above.]

عَمِلٌ
عَمِلٌ ذ , as an epithet applied to a man, i. q. ذُو عَمَلٍ [Having work, labour, or service]; (Sb, K;) as also ↓ عَمُولٌ: (K:) or adapted, or disposed, by nature, to work, labour, or service; (S, O, K;) and so ↓ عَمُولٌ: (S, * O, * K:) or this latter signifies that makes much gain. (TA.) ― -b2- And, applied to lightning, Continuing, or continual. (K.) ― -b3- And عَمِلَةٌ, applied to a she-camel, Brisk, light, active, or quick; (K, TA;) like ↓ يَعْمَلَةٌ; (TA;) and so ↓ عَمَّالَةٌ. (A, TA.)

عَمْلَةٌ
عَمْلَةٌ ذ Theft: or treachery, perfidy, or unfaithfulness: (O, K:) it is not used otherwise than in relation to evil. (O.)

عُمْلَةٌ
عُمْلَةٌ ذ : see عُمَالَةٌ.

عِمْلَةٌ
عِمْلَةٌ ذ A mode, or manner, of work, labour, or service; or of doing, or acting; or of making. (K, TA.) One says رَجُلٌ خَبِيثُ العِمْلَةِ, meaning A man bad, or corrupt, in respect of [the mode of] gain. (TA.) ― -b2- See also عَمِلَةٌ. ― -b3- And see عُمَالَةٌ. -A2- Also The internal state, or condition, of a man, in relation to evil. (K.)

عَمِلَةٌ
عَمِلَةٌ ذ , with kesr to the م, is syn. with عَمَلٌ [as signifying A deed, or an action]: (O, K:) so in the saying of a woman of the Arabs, مَا كَانَ لِى عَمِلَةٌ اـِلَّا فَسَادُكُمْ [There was no deed, or action, for me, except the corrupting of you]. (O.) ― -b2- And A thing that is done, or performed; or that is made; (مَا عُمِلَ;) as also ↓ عِمْلةٌ. (K.)

عِمْلَى
عِمْلَى ذ : see عُمَالَةٌ.

عَمَلِىٌّ
[ عَمَلِىٌّ ذ Practical; opposed to عِلْمِىٌّ: and fabrile; factitious; or artificial.]

عَمِلَ بِهِ العِمِلِّينَ
عَمِلَ بِهِ العِمِلِّينَ ذ , with two kesrehs and with the ل musheddedeh, (K, TA, but in the CK العِمِلَّيْنِ,) or العِمْلِينَ, or العُمَلِينَ, (K, TA,) or, accord. to ISd as on the authority of Th, العِمَلين and العِمْلين, [app. العِمَلِينَ and العِمْلِينَ,] (TA,) or العِملَيْنِ, [thus written without any vowel-sign to the م, and in the dual form,] (O as on the authority of Aboo-Zeyd,) and IAar adds العِمْلَيْنِ, with the م quiescent, (O,) [compare البُلَغِينَ and البُِرَحِينْ, which suggest that the correct forms may be العُمَلِينَ and العِمَلِينَ,] He exceeded the ordinary bounds, (K,) or went to the utmost point, (O, K,) in annoying him, (K,) or in reviling him and annoying him. (O.)

عَمُولٌ
عَمُولٌ ذ : see عَمِلٌ, in two places.

عَمَالَةٌ
عَمَالَةٌ ذ Briskness, lightness, activity, or quickness, of a she-camel. (K.) ― -b2- See also what next follows.

عُمَالَةٌ
عُمَالَةٌ ذ (T, S, Mgh, O, Msb, K) and ↓ عِمَالَةٌ (Lh, Msb, K) and ↓ عَمَالَةٌ (K) and ↓ عِمْلَةٌ and ↓ عُمْلَةٌ (K) or ↓ عُمَّلَةٌ, with damm, and ↓ عِمْلَى, like ذِكْرَى [in measure], this last on the authority of Fr, (O,) The hire, pay, or recompense, (T, S, Mgh, O, Msb, K,) of him who works, labours, or serves, (T, S, Mgh, O, Msb,) or for work, labour, or service. (K.) ― -b2- And عُمَالَةٌ signifies also The state, or condition, of being occupied; or having work, labour, or service, to perform; contr. of بُطَالَةٌ as syn. with بَطَالَةٌ, inf. n. of بَطَلَ in the phrase بَطَلَ مِنَ العَمَلِ. (Msb in art. بطل.)

عِمَالَةٌ
عِمَالَةٌ ذ : see the next preceding paragraph.

عُمَّلَةٌ
عُمَّلَةٌ ذ : see the next preceding paragraph.

عَمَّالٌ
عَمَّالٌ ذ One who does much work or labour or service: or who strives, labours, or toils, in work; or holds on, or continues, in work. (TA.) ― -b2- عَمَّالَةٌ, applied to a she-camel: see عَمِلٌ.

عَامِلٌ
عَامِلٌ ذ [Working; labouring; serving, or doing service: doing, acting, or performing: and doing, making, working, manufacturing, or constructing, a thing:] act. part. n. of عَمِلَ: (T, Msb, TA:) pl. عَامِلُونَ (Msb, K, TA) and عُمَّالٌ (Msb) and عَمَلَةٌ, (K, TA,) which last signifies [particularly] workers with their hands, (Mgh in art. فعل, K, TA,) in various sorts of work, (TA,) in clay (Mgh, TA) or building (Mgh) or digging (Mgh, TA) &c.; (TA;) like فَعَلَةٌ [a pl. of فَاعِلٌ]: (Mgh:) and عَوَامِلُ, (K, TA,) as pl. of [the fem.] عَامِلَةٌ, (TA,) [and likewise in this case of عَامِلٌ,] signifies oxen that plough, and that tread the corn, (K, TA,) and upon which water is drawn, and that are employed in other labours; and in like manner applied to camels: and it is said in a trad. that in the case of such animals no poorrate is required. (TA.) ― -b2- Also [An administrator of public affairs; and particularly a governor of a province; and] a collector of the poor-rates [and the like]: and an agent who manages the affairs and property of another. (TA.) -A2- عَامِلُ الرُّمْحِ (S, O, K) and ↓ عَامِلَتُهُ (K) The part, of the spear, that is next to the head, exclusive of the ثَعْلَب [or portion that enters into the head]: (S, O:) or the صَدْر [or fore part] of the spear, (K, TA,) exclusive of the head, accord. to A'Obeyd two cubits in length: (TA:) or, as some say, the spear-head itself is called عَامِلٌ: (O, TA:) pl. عَوَامِلُ. (TA.) See also ذِرَاعٌ, last sentence.

عَامِلَةٌ
عَامِلَةٌ ذ [as a subst., rendered so by the affix ة,] sing. of عَوَامِلُ, (T, TA,) which signifies The legs (T, K, TA) of a beast or horse or the like. (T, TA.) ― -b2- عَامِلَةُ الرُّمْحِ: see عَامِلٌ, near the end.

طَرِيقٌ مُعْمَلٌ
طَرِيقٌ مُعْمَلٌ ذ A conspicuous, travelled, road. (S.)

مَعْمُولٌ
مَعْمُولٌ ذ [pass. part. n. of عَمِلَ, as such signifying Done, made, &c. ― -b2- And] applied to beverage, or wine, (شَرَاب,) as meaning In which are milk and honey (Th, O, K) and snow: (Th, O:) occurring in a trad. of El-Shaabee. (O.) ― -b3- [And An ass whose testicles have been extracted. (Freytag on the authority of Meyd.)]

مُسْتَعْمَلٌ
مُسْتَعْمَلٌ ذ as an epithet applied to a camel means Employed in work, labour, or service. (TA.)

يَعْمَلٌ
يَعْمَلٌ ذ An excellent, or a strong, light, and swift, he-camel; (O, K;) though disallowed by Kh: (O:) and (O, K) يَعْمَلَةٌ an excellent, or a strong, light, and swift, she-camel, adapted, or disposed, by nature, to work, labour, or service: (S, O, K: *) or, accord. to Kr, the former signifies a swift she-camel; [but see what follows, as well as what precedes;] and is a subst. applied thereto, derived from العَمَلُ: and the pl. is يَعْمَلَاتٌ: (TA: see also عَمِلٌ:) neither of them is used as an epithet, each being only a subst., (M, K, TA,) accord. to Sb, for one does not say جَمَلٌ يَعْمَلٌ nor نَاقَةٌ يَعْمَلَةٌ, but only يَعْمَلٌ and يَعْمَلَةٌ as meaning a he-camel and a she-camel; and hence, he says, we know not يَفْعَل occurring as [the measure of] an epithet: but some make يَعْمَل to be an epithet. (M, TA.) يَوْمُ اليَعْمَلَةِ was one of the days [meaning days of conflict] of the Arabs. (O, K.)

### Türkçe

**عَمِلَ**
1 **عَمِلَ** ذ , muzâri‘ **عَمَلَ** , mastar ismi **عَمَلٌ**, (S, O, Msb, K,) O çalıştı, yahut yaptı; emek verdi; hizmet etti, yahut hizmette bulundu: yaptı, davrandı, yahut icra etti: (K, TA:) [genellikle, bir tür zorlukla, yahut kasıtla yaptı vb.; fakat bazen cansız bir şey hakkında da söylenir: (aşağıda **عَمَلٌ**’e bak:)] bir şeyi yaptı, yahut yaptı (meydana getirdi), işledi, imal etti, yahut inşa etti. (Msb. [Yine, aşağıda **عَمَلٌ**’e bak.]) Az’a göre, **عَمِلَ**, ölçüsünün mastar ismi ölçüsü **فَعَلٌ** olan tek müteaddî fiildir; anne hakkında söylenen **هَبِلَت** müstesna, mastar ismi **هَبَلٌ**; benzeri diğer fiillerin mastar ismi ölçüsü **فَعْلٌ**’dür; meselâ **سَرِطْتُ اللُّقْمَةَ**, mastar ismi **سَرْطٌ**; ve **بَلِعْتُهُ**, mastar ismi **بَلْعٌ**. (TA. [Fakat سرط ve بلع maddelerine bak; bunlardan birincisi hakkında burada şunu belirtmem gerekir ki, basıldıktan sonra, S’nin bir nüshasında **سَرْطٌ**’un **سَرِطَ**’ın mastar ismi olduğuna dair bir otorite buldum; hâlbuki K’da onun **مُحَرَّكَة** olduğu söylenir ve Msb’ye göre **تَعَبٌ** gibidir.]) Şöyle dersin: **عَمِلْتُ عَلَى الصَّدَقَةِ** Fakirlik vergisinin toplanmasında memuriyet yaptım. (Msb.) [Ve **عَمِلَ بِمَا فِى كِتَابِ اللّٰهِ** Allah’ın Kitabında emredilene göre yaptı.] Ve **عَمِلَ فِى هَلَاكِهِ** [Onu helâk etmek, yahut öldürmek için emek verdi]. (K, شيط maddesinde.) [Ve **عَمِلَ فِيهِ** Ona tesir etti, yahut ona: ve kılıç vb. hakkında söylenince, ona tesir etti, yahut onda bir iz bıraktı.] ― -b2- [Bundan dolayı,] **عَمِلَ فِيهِ** [ayrıca (mecazî farz edilen:) Onu i‘rab bakımından âmili oldu; yahut onu **مَرْفُوع** veya **مَنْصُوب** veya **مَجْرُور** vb. kıldı; yani] onda belirli bir tür i‘rab alâmeti meydana getirdi demektir. (K.) ― -b3- Ve **عَمِلَ البَرْقُ** Şimşek devamlı oldu. (K.) Ve **عَمِلَتْ بِأُذُنَيْهَا**, dişi deve hakkında söylenir, (K,) ve ayrıca bir rivayette [hayvan] **البُرَاق** hakkında, (O, * TA,) Hızlıca, yahut süratle gitti; (O, K, TA;) çünkü böyle yapan, yürüyüşün şiddetinden dolayı kulaklarını hareket ettirir. (TA.) Ve **عَمِلَت** [yalnız] dişi deve hakkında söylenince, [aynı mânâya gelir: yahut] çevik, hafif, faal, yahut hızlı oldu. (K.) ― -b4- Ve [görünüşe göre bundan,] Lh’nin zikrettiği bir söz olan **لَمْ أَرَ النَّفَقَةَ تَعْمَلُ كَمَا تَعْمَلُ بِمَكَّةَ**, ISd tarafından **تَنْفَقُ** diye açıklanır [yani: O kimsenin harcadığı paranın Mekke’de geçtiği gibi geçip gittiğini görmedim]. (TA.)

**عَمَّلْتُ فُلَانًا عَلَى البَصْرَةِ**
2 **عَمَّلْتُ فُلَانًا عَلَى البَصْرَةِ** ذ , (S, O,) yahut **عَلَى البَلَدِ**, (Msb,) mastar ismi **تَعْمِيلٌ**, (S, O,) Ben falancayı Basra üzerine, (S, O,) yahut vilâyet, yahut şehir vb. üzerine (Msb.) vali yaptım, yahut tayin ettim. (S, O, Msb.) Ve **عُمِّلَ فُلَانٌ عَلَيْهِمْ**, mastar ismi yukarıdaki gibi, Falanca onların üzerine vali yapıldı, yahut tayin edildi. (K, TA.) Ve şöyle denir: **مَنَ الَّذِى عُمِّلَ عَلَيْكُمْ** Sizin üzerinize vali olarak dikilen kimdir? (TA.) Ve **فُلَانٌ** ↓ **اُسْتُعْمِلَ** [Falanca bir kavim üzerine vali olarak istihdam edildi: (ضعف maddesinde, 2. bâbdaki ‘Ömer sözüne bak:) yahut] falanca hükümdarın idare makamlarından birine tayin edildi. (TA.) ― -b2- Ve **عمّلهُ**, (Mgh, O, K,) mastar ismi yukarıdaki gibi, (K,) Ona **عُمَالَة**sını, yahut iş, hizmet, yahut vekâlet karşılığı ücretini, yahut maaşını verdi; (Mgh, O, K;) bunun gibi ↓ **اعملهُ** da. (TA.)

**عاملهُ**
3 **عاملهُ** ذ [Onunla çalıştı, emek verdi, hizmet etti, davrandı, yahut muamele etti. Bundan dolayı,] Onunla alım-satımda muamele etti, (Msb, KL,) ve benzeri: şehir halkının dilinde böyledir. (Msb.) 6’ya da bak. [Ve bundan dolayı şu söz: **عاملهُ مُعَامَلَةَ اللَّيْثِ** (S’de ليث maddesinde zikredilmiştir) Onunla aslanın tarzında yaptı, davrandı, yahut muamele etti.] ― -b2- Ve **سَامَهُ بِعَمَلٍ** ile aynı mânâdadır [Ona çalışma teklifi yaptı, ücret miktarını zikrederek; yahut onunla iş için pazarlık etti, yahut sözleşti]. (K.) Sgh der ki, Irak halkının dilinde **المُعَامَلَةُ**, Hicaz halkının lehçesinde **المُسَاقَاةُ** diye adlandırılan şeydir, (Msb,) ki bu, bir adamı hurma ağaçlarının veya üzüm asmalarının [veya benzerinin] bakımı [yahut sulaması vb.] işini üstlenmesi, yahut yönetmesi için, ürünlerinin belirli bir payının ona ait olması şartıyla istihdam etmektir. (S ve TA, سقى maddesinde.)

**اعملهُ**
4 **اعملهُ** ذ Onu çalıştırdı, emek verdirdi, hizmet ettirdi, yahut hizmet gördürdü; yahut yaptırdı, davrandırdı, yahut icra ettirdi; (S, * O, * K, TA;) bunun gibi ↓ **استعملهُ** da: (S, K:) ona bir şeyi yaptırdı, yahut bir şeyi yapmasını, yahut imal etmesini, yahut inşa etmesini sağladı. (Msb.) Ve ayrıca şöyle denir: **يُعْمِلُ نَفْسَهُ فِى الأَمْرِ** [Kendini işte kullanır]. (S, عسم maddesinde.) ― -b2- Ve [bundan dolayı,] Onunla çalıştı, [yani onu kullandı, yahut istihdam etti, yahut işletti,] yani hükmünü, yahut görüşünü, ve [aslında] aletini, yahut edevatını, (K, TA,) ve dilini; (TA;) bunun gibi ↓ **استعملهُ** da. (K, TA.) Ve **أَعْمَلَ ذِهْنَهُ فِى كَذَا وَكَذَا** [Zihnini şu ve şu şeylerde kullandı;] yani zihniyle şu ve şu şeylerin akıbetlerini, yahut sonuçlarını düşündü, yahut öngördü. (TA.) ― -b3- Ve **أَعْمَلْتُ النَّاقَةَ** [Diş deveyi hızlandırdım ve sürdüm]: buradan bir rivayetteki söz: **لَا تُعْمَلُ المَطِىُّ اـِلَّا اـِلَى ثَلَاثَةِ مَسَاجِدَ**, yani [binilen develer] hızlandırılmayacak ve sürülmeyecek [ancak üç mescide; Mekke’ninki, Medine’ninki ve Kudüs’teki Aksâ’ninki: ayrıca ضرب maddesinin ilk paragrafındaki bu sözün bir varyantına ve عُرْوَةٌ maddesindeki diğerine bak]: ve Lokman rivayetinde: **يُعْمِلُ النَّاقَةَ وَالسَّاقَ** [Diş deveyi ve bacağı hızlandırır ve sürer], yani yolculuğa güçlüdür; binerek ve yürüyerek. (TA.) ― -b4- 2’ye de bak, son cümle. -A2- [**مَا أَعْمَلَهُمْ بِعَمَلِ أَهْلِ النَّارِ**, K’da صبر maddesinde geçen bir ibare, şu demektir: Cehennem ateşi ehlinin amelini yapmada ne kadar da meşgul olurlar!] -A3- **أَعْمَلْتُ الرُّمْحَ** demek, mızrağın **عَامِل**’i [bkz.] ile dürttüm, yahut deldim demektir. (Har s. 77.) [Yahut şöyle denir: **أَعْمَلْتُهُ بِالرُّمْحِ**, yani mızrağın **عَامِل**’i ile onu dürttüm, yahut deldim. (De Sacy’nin Chrest. Ar., 2. baskı, iii. 191’e bak.)]

**تعمّل**
5 **تعمّل** ذ Yorgunluk, yahut zorluk çekti; ve çabaladı, emek verdi, yahut didindi; eş anlamlısı **تَعَنَّى**, (O, K, TA,) ve **اِجْتَهَدَ**; (TA;) **لِكَذَا** [şu şey için]; (S, O;) ve **مِنْ أَجْلِهِ** [onun hesabına, yahut onun uğruna]; (K;) ve **فِى حَاجَتِهِ** [ihtiyaç nesnesi hususunda]. (TA.)

**تَعَامُلٌ**
6 **تَعَامُلٌ** ذ ↓ **مُعَامَلَةٌ** ile eş anlamlıdır [genellikle alım-satımda ve benzerinde karşılıklı muamele etmek mânâsında]. (TA.) Şöyle denir: **تعامل النَّاسُ بِالدَّرَاهِمِ** [İnsanlar dirhemlerle alım-satımda karşılıklı muamele ettiler; yani dirhemleri alım-satımda kullandılar]. (Msb, روج maddesinde.) Ve **يُتَعَامَلُ بِهِ** [Onunla alım-satım işi yapılır; yani alım-satımda kullanılır]; [para] **فَلْس**’e nispetle. (Msb, فلس maddesinde.)

**اعتمل**
8 **اعتمل** ذ **اِضْطَرَبَ فِى العَمَلِ** demektir [işte, emekte, yahut hizmette meşgul olarak gidip geldi]: (S, O, TA:) yahut kendisi için çalıştı, emek verdi, yahut hizmet etti; tıpkı **اِخْتَدَمَ** denmesi gibi, mânâsı **خَدَمَ نَفْسَهُ**: (T, TA:) yahut kendi başına çalıştı vb.: (K, TA:) yahut başkası için çalıştı vb.: (TA:) bir aletle, yahut edevatla, yahut benzeriyle; yahut aletlerle, yahut edevatlarla, yahut benzerleriyle. (M ve K, اول maddesinde.) -A2- [Ayrıca müteaddîdir.] Şöyle denir: **اِعْتَمَلْتُ أَعْمَالًا**, yani **اِكْتَسَبْتُ** [geçim kazanmak için emek verdim, yahut kazandım]. (Msb.) Ve Hayber hakkında bir rivayette şöyle denmiştir: **دَفَعَ اـِلَيْهِمْ أَرْضَهُمْ عَلَى أَنْ يَعْتَمِلُوهَا مِنْ أَمْوَالِهِمْ** yani [onlara arazilerini verdi] kendi mallarından, ekim-dikim, tohum ekme, hurma ağaçlarını dölleme, koruma ve benzeri gibi, [ona emek sarf etmeleri, yahut] onda yapılması gerekeni yapmaları şartıyla. (IAth, TA.) ― -b2- [Ve **اعتملهُ** ayrıca, **استعملهُ** gibi, onu işte yahut hizmette istihdam etti, yahut kullandı demektir; fakat belki de klasik sonrası.]

**استعملهُ**
10 **استعملهُ** ذ Onu kendisi için çalışmaya, emek vermeye, hizmet etmeye, yahut davranmaya istedi, talep etti, yahut arzuladı, (S, O, Msb, * TA,) onun için. (TA.) [Ve **استعمل**, görünüşe göre **استعمل نَفْسَهُ** yerine, Davranmayı istedi: روى maddesinde 2. bâbda bir örneğe bak.] ― -b2- 4’e de bak, iki yerde. ― -b3- Ve 2’ye de bak. Ayrıca şöyle denir: **اُسْتُعْمِلَ فُلَانٌ عَلَى الجَالَّةِ** [Falanca cizye tahsildarı olarak istihdam edildi]. (S ve Msb, جل maddesinde. Ayrıca ضِحٌّ maddesinde benzeri bir örneğe bak.) Ve **اِسْتَعْمَلْتُ الثَّوْبَ** Elbiseyi giyinmek için hizmet ettirdim [yani ondan yararlandım]. (Msb.) Ve **اِسْتَعْمَلْتُ اللَّبِنَ** [Tuğlaları kullandım], yani tuğlalarla bir bina yaptım. (Msb.) Ve **استعمل البَلَهَ** [Gafilliği vb. tasladı; yahut onu bir maske, yahut bahane olarak kullandı]. (K, **تَبَالَهَ** ve **تَبَلَّهَ** açıklamasında. Ayrıca **تَحَلَّمَ** maddesinde benzeri bir örneğe bak.)

**عَمَلٌ**
**عَمَلٌ** ذ [bu maddenin başında mastar ismi olarak zikredilmiştir] **مَِهْنَةٌ** ve **فِعْلٌ** ile eş anlamlıdır: (K:) [buna göre, yalın isim olarak kullanıldığında, İş, emek, yahut hizmet; ve bir fiil, yahut bir eylem diye tercüme edilebilir:] yahut **فِعْلٌ**’den daha hususî bir mânâsı vardır; çünkü o, bir tür zorlukla olan bir **فِعْل**’dür [yahut eylemdir]; bu yüzden Allah’a nispet edilmez: yahut Er-Râghib’e göre, canlı bir varlıktan kasdıyla çıkan her **فِعْل** [yani fiil yahut eylem]dir; böylece **فِعْلٌ**’den daha hususî bir mânâsı vardır; çünkü **فعل** bazen kasıtsız olarak çıkan canlılara nispet edilir; ve bazen cansızlara nispet edilir; **عَمَل** ise nadiren cansızlara nispet edilir; ve bu, [aklı olmayan] hayvanlar hakkında ancak **اـِبِلٌ عَوَامِلُ** ve **بَقَرٌ عَوَامِلُ** ibarelerinde [zımnen] kullanılır: yahut MF’ye göre, **عَمَل** bedenin bütününün yahut bir parçasının hareketidir; ve bazen zihnin de; öyle ki bir söz söylemek de, bir uzuvla yapılan bir fiil de, onun kapsamındadır; ki onunla şeyler kazanılır yahut elde edilir; gerçi en kolay anlaşılanı özellikle ikincisine uygulanmasıdır; ve bazıları onu özellikle söz olmayan şeye tahsis eder: ayrıca, örfî umumî dilde bir sözün **عَمَلٌ** diye adlandırılmadığı da söylenmiştir: ve hakikat olarak söylenen şudur ki, mecazî olmaksızın **عَمَلٌ** ve **فِعْلٌ** terimlerine dâhil değildir: (TA:) [ayrıca **عَمِلَةٌ**’ye de bak:] yalın isim olarak kullanılan **عَمَلٌ**’ün çoğulu **أَعْمَالٌ**’dür. (K.) Şu sözde, çocuğunu hoplatan bir kadına ait, (S,) yahut Keys İbn-ءsim’e ait, (O, TA,) çocuğu Hakeem’i hoplatırken, (TA,)
أَشْبِهْ أَبَا أُمِّكَ أَوْ أَشْبِهْ عَمَلْ
son kelime bir adamın özel adıdır: (S, O, TA:) yahut Aboo-Zekereeyà’ya göre, [mânâ şudur: Annenin babasının sıfatlarına benze, yahut benim gidişatımın sıfatlarına benze; çünkü o der ki] burada **عَمَلْ** ile kastedilen **عَمَلِى**’dir. (TA.) **اِبْنُ عَمَلِى** demek, Benim işimi yapan, yahut benim yaptığımın benzerini yapan demektir. (TA, بنى maddesinde.) Ve [bundan dolayı,] **فُلَانٌ ابْنُ عَمَلٍ** Falanca güçlüdür. (TA.) Ve **بَنُو عَمَلٍ** Yaya yolculuk edenler. (O, K, * TA.) [Ve T’de, ضَيْعَةٌ maddesinde geçen **عَمَلُ النَّخْلِ**, hurma ağaçlarının bakımı demektir: tıpkı **عَمَلُ الأرْضِ**’ün ziraat demek olması gibi.] ― -b2- Ve **عَمَلٌ** ayrıca, işte çabalamak, emek vermek, yahut didinmek; yahut işte tutunmak, yahut devam etmek demektir: Kutamee’nin şu sözünde olduğu gibi
فَقَدْ يَهُونُ عَلَى المُسْتَنْجِحِ العَمَلُ
[Çünkü gerçekten işte çabalamak vb., başarı isteyen kimseye hafif gelir]. (TA.) ― -b3- [Ayrıca bir idare memuriyeti; ve özellikle bir vilâyetin valiliği; ve fakirlik vergisi tahsildarlığı ve benzeri: ve her türden bir vekâlet; başkasının işlerini ve malını yönetme; bir istihdam. ― -b4- Ayrıca bir vilâyet; yahut bir hükümdarın tayin ettiği vali altındaki ülke. Bu ve diğer mânâlarda çoğulu yukarıdaki gibidir.]

**عَمِلٌ**
**عَمِلٌ** ذ , bir adama sıfat olarak, **ذُو عَمَلٍ** ile aynı mânâdadır [İşi, emeği, yahut hizmeti olan]; (Sb, K;) bunun gibi ↓ **عَمُولٌ** da: (K:) yahut tabiatça çalışmaya, emek vermeye, yahut hizmete elverişli, yahut meyyal; (S, O, K;) ve böylesi ↓ **عَمُولٌ** da: (S, * O, * K:) yahut bu sonuncusu çok kazanç sağlayan demektir. (TA.) ― -b2- Ve şimşeğe uygulanınca, Devam eden, yahut devamlı. (K.) ― -b3- Ve **عَمِلَةٌ**, dişi deveye uygulanınca, Çevik, hafif, faal, yahut hızlı; (K, TA;) ↓ **يَعْمَلَةٌ** gibi; (TA;) ve böylesi ↓ **عَمَّالَةٌ** da. (A, TA.)

**عَمْلَةٌ**
**عَمْلَةٌ** ذ Hırsızlık: yahut hainlik, vefasızlık, yahut sadakatsizlik: (O, K:) kötülükle ilgili olmaksızın kullanılmaz. (O.)

**عُمْلَةٌ**
**عُمْلَةٌ** ذ : **عُمَالَةٌ**’ye bak.

**عِمْلَةٌ**
**عِمْلَةٌ** ذ İşin, emeğin, yahut hizmetin; yahut yapmanın, yahut davranmanın; yahut imal etmenin bir tarzı, yahut biçimi. (K, TA.) Şöyle denir **رَجُلٌ خَبِيثُ العِمْلَةِ**, yani kazanç [tarzı] bakımından kötü, yahut bozuk bir adam. (TA.) ― -b2- **عَمِلَةٌ**’ye de bak. ― -b3- Ve **عُمَالَةٌ**’ye de bak. -A2- Ayrıca, kötülükle ilgili olarak bir adamın iç hâli, yahut durumu. (K.)

**عَمِلَةٌ**
**عَمِلَةٌ** ذ , **م** üzerine kesre ile, **عَمَلٌ** ile eş anlamlıdır [bir fiil, yahut eylem mânâsında]: (O, K:) Arap kadınlarından birinin şu sözünde olduğu gibi: **مَا كَانَ لِى عَمِلَةٌ اـِلَّا فَسَادُكُمْ** [Benim için bir fiil, yahut eylem yoktu; ancak sizi bozmak vardı]. (O.) ― -b2- Ve yapılan, yahut icra edilen bir şey; yahut yapılan (imal edilen) bir şey; (**مَا عُمِلَ;**) bunun gibi ↓ **عِمْلةٌ** de. (K.)

**عِمْلَى**
**عِمْلَى** ذ : **عُمَالَةٌ**’ye bak.

**عَمَلِىٌّ**
[ **عَمَلِىٌّ** ذ Amelî; **عِلْمِىٌّ**’nin zıddı: ve sınâî; sun‘î; yahut yapay.]

**عَمِلَ بِهِ العِمِلِّينَ**
**عَمِلَ بِهِ العِمِلِّينَ** ذ , iki kesre ile ve **ل** müşedded olarak, (K, TA, fakat CK’da **العِمِلَّيْنِ**, ) yahut **العِمْلِينَ**, yahut **العُمَلِينَ**, (K, TA,) yahut ISd’ye göre Th’nin rivayetine dayanarak **العِمَلين** ve **العِمْلين**, [görünüşe göre **العِمَلِينَ** ve **العِمْلِينَ**,] (TA,) yahut **العِملَيْنِ**, [**م**’e hiçbir hareke işareti olmaksızın böyle yazılmış ve tesniye sigasında,] (O, Aboo-Zeyd’in rivayetine göre,) ve IAar **العِمْلَيْنِ**’i de ekler, **م** sâkin olarak, (O,) [**البُلَغِينَ** ve **البُِرَحِينْ** ile karşılaştır; bunlar doğru şekillerin **العُمَلِينَ** ve **العِمَلِينَ** olabileceğini düşündürür,] Ona eziyet etmede (K,) yahut ona sövmede ve ona eziyet etmede (O,) olağan sınırları aştı, (K,) yahut en uç noktaya vardı. (O, K.)

**عَمُولٌ**
**عَمُولٌ** ذ : iki yerde **عَمِلٌ**’e bak.

**عَمَالَةٌ**
**عَمَالَةٌ** ذ Dişi devenin çevikliği, hafifliği, faalliği, yahut hızı. (K.) ― -b2- Ayrıca hemen sonra gelene de bak.

**عُمَالَةٌ**
**عُمَالَةٌ** ذ (T, S, Mgh, O, Msb, K) ve ↓ **عِمَالَةٌ** (Lh, Msb, K) ve ↓ **عَمَالَةٌ** (K) ve ↓ **عِمْلَةٌ** ve ↓ **عُمْلَةٌ** (K) yahut ↓ **عُمَّلَةٌ**, damme ile, ve ↓ **عِمْلَى**, ölçü bakımından **ذِكْرَى** gibi, bu sonuncusu Fr’nin rivayetine göre, (O,) Çalışanın, emek verenin, yahut hizmet edenin ücreti, maaşı, yahut karşılığı, (T, S, Mgh, O, Msb, K,) yahut iş, emek, yahut hizmet karşılığı. (K.) ― -b2- Ve **عُمَالَةٌ** ayrıca, meşgul olma hâli, yahut yapılacak iş, emek, yahut hizmete sahip olma durumu demektir; **بُطَالَةٌ**’nin zıddıdır; **بَطَالَةٌ** ile eş anlamlı olarak; **بَطَلَ**’ın mastar ismi; **بَطَلَ مِنَ العَمَلِ** ibaresinde. (Msb, بطل maddesinde.)

**عِمَالَةٌ**
**عِمَالَةٌ** ذ : bir önceki paragrafın hemen öncesine bak.

**عُمَّلَةٌ**
**عُمَّلَةٌ** ذ : bir önceki paragrafın hemen öncesine bak.

**عَمَّالٌ**
**عَمَّالٌ** ذ Çok iş, yahut emek, yahut hizmet yapan kimse: yahut işte çabalayan, emek veren, yahut didinen; yahut işte tutunan, yahut devam eden. (TA.) ― -b2- **عَمَّالَةٌ**, dişi deveye uygulanınca: **عَمِلٌ**’e bak.

**عَامِلٌ**
**عَامِلٌ** ذ [Çalışan; emek veren; hizmet eden, yahut hizmette bulunan: yapan, davranan, yahut icra eden: ve bir şeyi yapan, meydana getiren, işleyen, imal eden, yahut inşa eden:] **عَمِلَ**’in ism-i fâilidir: (T, Msb, TA:) çoğulu **عَامِلُونَ** (Msb, K, TA) ve **عُمَّالٌ** (Msb) ve **عَمَلَةٌ**, (K, TA,) ki bu sonuncusu [özellikle] elleriyle çalışan işçiler demektir, (Mgh, فعل maddesinde, K, TA,) çeşitli iş türlerinde, (TA,) çamurda (Mgh, TA) yahut inşaatta (Mgh) yahut kazmada (Mgh, TA) vb.; (TA;) **فَعَلَةٌ** gibi [**فَاعِلٌ**’in bir çoğulu]: (Mgh:) ve **عَوَامِلُ**, (K, TA,) [dişil] **عَامِلَةٌ**’nin çoğulu olarak, (TA,) [ve bu durumda **عَامِلٌ** için de,] saban süren, harman döven, (K, TA,) su çekilen ve diğer işlerde çalıştırılan öküzler demektir; ve aynı şekilde develere de uygulanır: ve bir rivayette, bu tür hayvanlar hakkında fakirlik vergisi gerekmediği söylenmiştir. (TA.) ― -b2- Ayrıca [kamu işlerinin idarecisi; ve özellikle bir vilâyetin valisi; ve] fakirlik vergisi tahsildarı [ve benzeri]: ve başkasının işlerini ve malını yöneten bir vekil. (TA.) -A2- **عَامِلُ الرُّمْحِ** (S, O, K) ve ↓ **عَامِلَتُهُ** (K) Mızrağın, başa bitişik olan kısmı; **ثَعْلَب** hariç [yani başa giren kısım hariç]: (S, O:) yahut mızrağın **صَدْر**’ü [yahut ön kısmı], (K, TA,) baş hariç; A‘Obeyd’e göre uzunluğu iki arşın: (TA:) yahut bazılarına göre mızrak başının kendisine **عَامِلٌ** denir: (O, TA:) çoğulu **عَوَامِلُ**. (TA.) Ayrıca **ذِرَاعٌ**’a bak, son cümle.

**عَامِلَةٌ**
**عَامِلَةٌ** ذ [isim olarak, ة ekinden dolayı böyle tercüme edilir,] **عَوَامِلُ**’ün tekilidir, (T, TA,) ki o, bir hayvanın yahut atın yahut benzerinin bacakları demektir. (T, K, TA.) ― -b2- **عَامِلَةُ الرُّمْحِ**: sona yakın yerde **عَامِلٌ**’e bak.

**طَرِيقٌ مُعْمَلٌ**
**طَرِيقٌ مُعْمَلٌ** ذ Belirgin, gidilip gelinen yol. (S.)

**مَعْمُولٌ**
**مَعْمُولٌ** ذ [**عَمِلَ**’in ism-i mef‘ûlü, bu olarak Yapılmış, edilmiş vb. mânâsında. ― -b2- Ve] içecek, yahut şarap, (**شَرَاب,**) hakkında, içinde süt ve bal (Th, O, K) ve kar bulunan demektir: (Th, O:) Shaabee’nin bir rivayetinde geçer. (O.) ― -b3- [Ve testisleri çıkarılmış bir eşek. (Freytag, Meyd’e dayanarak.)]

**مُسْتَعْمَلٌ**
**مُسْتَعْمَلٌ** ذ deveye sıfat olarak uygulanınca, İşte, emekte, yahut hizmette çalıştırılan demektir. (TA.)

**يَعْمَلٌ**
**يَعْمَلٌ** ذ Mükemmel, yahut güçlü, hafif ve hızlı bir erkek deve; (O, K;) gerçi Kh tarafından reddedilmiştir: (O:) ve (O, K) **يَعْمَلَةٌ** tabiatça çalışmaya, emek vermeye, yahut hizmete elverişli, yahut meyyal, mükemmel, yahut güçlü, hafif ve hızlı bir dişi deve: (S, O, K: *) yahut Kr’ye göre birincisi hızlı bir dişi deve demektir; [fakat aşağıda geleni de, yukarıda geçeni de gör;] ve ona uygulanmış bir isimdir; **العَمَلُ**’den türemiştir: çoğulu **يَعْمَلَاتٌ**’tır: (TA: ayrıca **عَمِلٌ**’e de bak:) ikisi de sıfat olarak kullanılmaz; her biri yalnızca bir isimdir, (M, K, TA,) Sb’ye göre; çünkü **جَمَلٌ يَعْمَلٌ** demezsin, ne de **نَاقَةٌ يَعْمَلَةٌ**; ancak erkek deve ve dişi deve mânâsında **يَعْمَلٌ** ve **يَعْمَلَةٌ** dersin; ve buradan, o der ki, sıfat olarak **يَفْعَل**’in geldiğini bilmeyiz: fakat bazıları **يَعْمَل**’i sıfat yapar. (M, TA.) **يَوْمُ اليَعْمَلَةِ** Arapların günlerinden bir gündü [yani çatışma günlerinden]. (O, K.)
