# عنبر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%A8%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%86%D8%A8%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عنبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%A8%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: عنبر

العنبر من الطيب معروف، وبه سمى الرجل، وجمعه ابن جنى على عنابر. قال ابن سيده: فلا أدري، أحفظ ذلك أم قاله ليرينا النون متحركة وإن لم يسمع عنابر. وفي نسخة شيخنا: العنبر كجعفر. قال قضية ذكره ترجمة وحده أن النون فيه أصلية، ووزنه فعلل، ولذلك وزنه بجعفر، والأكثر أن نونه زائدة، وهو الذي يقتضيه الصحاح، وصرح به الفيومي فقال في المصباح: العنبر فنعل: طيب معروف. وقد وقع فيه اختلاف كثير. فقيل: هو روث دابة بحرية، ومثله في التوشيح، قال: العنبر سمكة كبيرة، والمشموم رجيعها، قيل: يوجد في بطنها. أو هو نبع عين فيه، أي في البحر، يكون جماجم، أكبرها وزن ألف مثقال، قاله صاحب المنهاج. وقال ابن سعيد: تكلموا في أصل العنبر، فذكر بعضهم أنه عيون تنبع في قعر البحر يصير منها ما تبلعه الدواب وتقذفه، ومنهم من قال: إنه نبات في قعر البحر؛ قاله الحجاري، ونقله المقري في نفح الطيب. وقيل: الأصح أنه شمع عسل ببلاد الهند يجمد وينزل البحر، ومرعى نحله من الزهور الطيبة يكتسب طيبه منها، وليس نباتا ولا روث دابة بحرية، أجوده الأبيض وما قارب البياض، ولا رغبة في أسوده. وقال الزمخشري: العنبر يأتي طفاوة على الماء لا يدري أحد معدنه، يقذفه البحر إلى البر، فلا يأكل منه شئ إلا مات، ولا ينقره طائر إلا بقي منقاره فيه، ولا يقع عليه إلا نصلت أظفاره، والبحريون والعطارون ربما وجدوا فيه المناقير، والظفر. قال: وسمعت ناسا من أهل مكة يقولون: هو صفع ثور في بحر الهند. وقيل: هو زبد من بحر سرنديب، وأجوده الأشهب ثم الأزرق، وأدونه الأسود. وفي الحديث: سئل ابن عباس عن زكاة العنبر، فقال: إنما هو شئ يدسره البحر. أي يدفعه. وقال صاحب المنهاج: وكثيرا ما يوجد في أجواف السمك التي تأءكله وتموت، ويوجد فيه سهوكة.. وقال ابن سينا: المشموم يخرج من الشجر، وإنما يوجد في أجواف السمك الذي تبتلعه. ونقله الماوردي عن الشافعي قال: سمعت من يقول: رأيت العنبر نابتا في البحر ملتويا مثل عنق الشاة، وفي البحر دابة تأكله، وهو سم لها فيقتلها، فيقذفها البحر فيخرج العنبر من بطنها. يذكر ويؤنث، فيقال: هو العنبر، وهي العنبر، كما في المصباح. والعنبر: أبو حي من تميم، هو العنبر بن عمرو بن تميم، ويقال فيهم: بلعنبر، حذفوا منه النون تخفيفا كبلحارث في، بني الحارث، وهو كثير في كلامهم. وفي الحديث أن النبي صلى الله عليه وسلم بعث سرية إلى ناحية السيف فجاعوا. فألقى الله لهم دابة يقال لها العنبر. فأكل منها جماعة السرية شهرا حتى سمنوا. قال الأزهري: هي سمكة بحرية يبلغ طولها خمسين ذراعا يقال لها بالفارسية باله. والعنبر: الزعفران. وقيل: هو الورس. والعنبر: أيضا، الترس، وإنما سمي بذلك لأنه يتخذ من جلد السمكة البحرية. وجاء في حديث أبي عبيدة. وتتخذ الترسة من جلدها. فيقال للترس: عنبر. قال العباس بن مرداس:
  لنا عارض كزهاء الصري                      م فيه الأشلة والعـنـبـر

  قال الصاغاني: ورأيت أهل جدة يحتذون أحذية من جلد العنبر، فيكون أقوى وأبقى ما يتخذ منه وأصلب، وقد اتخذت أنا حذاء من جلده. والعنبرة: ة باليمن بسواحل زبيد حرسها الله تعالى. والعنبرة من الشتاء: شدته يقال: أتيته في عنبرة الشتاء؛ قاله الكسائي. وقال كراع: إنما هو عنبر الشتاء. والعنبرة من القدر: البصل، فإنه يطيبها. والعنبرة من القوم: خلوص أنسابهم، ومنه قول العامة إذا كان الشيء خالصا: هذا عنبر. ويقال: أنت عنبري بهذا البلد وهو مثل يضرب في الهداية، لأن بني العنبر أهدى قوم وهم قبيلة من بني تميم. وعنيبرة، بالتصغير: اسم،. قال ابن سيده: وحكى سيبويه عمبر بالميم على البدل، فلا أدري أي عنبر عنى: آلعلم أم أحد هذه الأجناس? وعندي أنها في جميعه مقولة. وعنبر بن فلان المروزي، عن الحسين بن واقد. وعنبر بن محمد العاقولي، عن مسلم بن إبراهيم، وعنبر بن يزيد البخاري، عن محمد بن سلام. والعنبري: شراب يتخذ بالعنبر. ومرج عنبر: قرية بمصر من الجيزة.

### Türkçe

**العنبر**: güzel kokudan, bilinen (bir şey)dir; onunla adam adlandırılmıştır; İbn Cinnî onu **عنابر** üzere cem‘ etmiştir. İbn Sîde dedi: Bilmiyorum; bunu (böyle) muhafaza mı etti, yoksa bize **النون**’un harekeli olduğunu göstermek için mi söyledi; her ne kadar **عنابر** işitilmemiş olsa da. Şeyhimizin nüshasında: **العنبر** **جعفر** gibi (dir). Dedi: Onu tek başına terceme (maddesi) olarak zikretmesinin gereği, içindeki **النون**’un aslî olmasıdır; vezni **فعلل**’dir; bu yüzden onu **جعفر** ile vezinledi. Ve çoğunluk, onun **النون**’unun زائد olduğudur; **الصحاح**’ın gerektirdiği de budur; ve bunu el-Feyyûmî açıkça söyledi; **المصباح**’ta dedi: **العنبر** **فنعل**: bilinen bir güzel koku. Onda çok ihtilaf vuku bulmuştur. Denildi ki: O, denizî bir hayvanın dışkısıdır; **التوشيح**’te de bunun benzeri (vardır). Dedi: **العنبر** büyük bir balıktır; koklanan (şey) onun dışkısıdır; denildi ki: onun karnında bulunur. Yahut o, onda—yani denizde—bir göz pınarının kaynamasıdır; kafatasları (gibi parçalar) olur; en büyüğü bin miskal ağırlığındadır; bunu **صاحب المنهاج** söyledi. İbn Saîd dedi: **العنبر**’in aslı hakkında konuştular; onların bazısı, denizin dibinde kaynayan gözler olduğunu zikretti; ondan, hayvanların yuttuğu ve kusup attığı şey olur. Onlardan bazısı da dedi ki: O, denizin dibinde bir bitkidir; bunu el-Haccârî söyledi; el-Makrî de **نفح الطيب**’te nakletti. Denildi ki: En sahih olan, Hind diyarında bal mumudur; donar ve denize iner; arısının otlağı güzel kokulu çiçeklerdendir; kokusunu onlardan kazanır; ne bitkidir ne de denizî bir hayvanın dışkısıdır. En iyisi beyaz olan ve beyazlığa yakın olandır; siyahında rağbet yoktur. Zemahşerî dedi: **العنبر** su üzerinde köpük gibi gelir; kimse onun madenini bilmez; deniz onu karaya atar; ondan bir şey yemez ki ölmesin; bir kuş onu gagalamasın ki gagası onda kalmasın; onun üzerine düşmesin ki tırnakları sıyrılmasın. Denizciler ve attarlar bazen onda gagaları ve tırnağı bulurlar. Dedi: Mekke ehlinden birtakım kimseleri işittim, diyorlardı ki: O, Hind denizinde bir öküzün sırtıdır. Denildi ki: O, Serendîb denizinden bir köpüktür; en iyisi külrengi, sonra mavi; en düşüğü siyah. Hadiste: İbn Abbâs’a **العنبر**’in zekâtı soruldu; dedi ki: O ancak denizin onu **يدسره** ettiği bir şeydir; yani onu iter. **صاحب المنهاج** dedi: Ve çoğu kez, onu yiyen ve ölen balığın karınlarında bulunur; onda **سهوكة** bulunur.. İbn Sînâ dedi: Koklanan (şey) ağaçtan çıkar; ancak onu yutan balığın karınlarında bulunur. Mâverdî onu Şâfiî’den nakletti; dedi: “Birinden işittim, diyordu ki: **العنبر**’i denizde bitmiş gördüm; koyunun boynu gibi kıvrımlı; denizde bir hayvan onu yer; o, ona zehirdir; onu öldürür; deniz onu atar; böylece **العنبر** onun karnından çıkar.” Müzekker ve müennes gelir; denilir ki: **هو العنبر** ve **هي العنبر**; **المصباح**’ta olduğu gibi.

Ve **العنبر**: Temîm’den bir hayy’ın babasıdır; o, **العنبر بن عمرو بن تميم**’dir. Onlar hakkında denilir: **بلعنبر**; ondan **النون**’u hafifletme için hazfettiler; **بلحارث** gibi, **بني الحارث**’te; bu onların كلامında çoktur. Hadiste: Peygamber صلى الله عليه وسلم sahil tarafına bir seriyye gönderdi; aç kaldılar. Allah onlara **العنبر** denilen bir hayvan attı. Seriyyenin topluluğu ondan bir ay yedi; ta ki semirdiler. Ezherî dedi: O, denizî bir balıktır; uzunluğu elli zira‘a ulaşır; Farsça **باله** denilir.

Ve **العنبر**: safrandır. Denildi ki: o, **الورس**’tur. Ve **العنبر**: ayrıca, kalkandır; ancak ona bu ad verildi; çünkü denizî balığın derisinden yapılır. Ebû Ubeyde’nin hadîsinde geldi. Ve kalkan onun derisinden yapılır. Kalkana **عنبر** denilir. Abbâs b. Mirdâs dedi:
  Bizde, kesilmiş (şey)in parlaklığı gibi bir bulut vardır;
  onda oklar ve **العـنـبـر** vardır.

Sâgânî dedi: Cidde ehlini gördüm; **العنبر** derisinden ayakkabılar giyerler; ondan yapılanın en güçlü ve en kalıcı ve en serti olur; ben de onun derisinden bir ayakkabı yaptım.

Ve **العنبرة**: Yemen’de, Zebîd sahillerinde bir (yer)dir; Allah تعالى onu korusun. Ve kıştan **العنبرة**: onun şiddetidir; denilir: “Ona kışın **عنبرة**’sinde geldim”; bunu Kisâî söyledi. Kurâ‘ dedi: O ancak “kışın **عنبر**’i”dir.

Ve tencereden **العنبرة**: soğandır; çünkü onu güzel kokutur. Ve kavimden **العنبرة**: neseblerinin halis oluşudur; bundan dolayı avam, bir şey halis olunca der: “Bu **عنبر**.” Ve denilir: “Sen bu beldede **عنبري**’sin”; bu, hidayette darb olunan bir meseldir; çünkü Benû **العنبر** en hidayetli kavimdir; onlar Benû Temîm’den bir kabiledir.

Ve **عنيبرة**, küçültme ile: bir isimdir,. İbn Sîde dedi: Sîbeveyh, بدل üzere **عمبر**’i **الميم** ile hikâye etti; bilmiyorum, hangi **عنبر**’i kastetti: özel isim mi, yoksa bu cinslerden biri mi? Ve benim yanımda, onun hepsinde söylenmiştir.

Ve **عنبر بن فلان المروزي**, **الحسين بن واقد**’den. Ve **عنبر بن محمد العاقولي**, **مسلم بن إبراهيم**’den; ve **عنبر بن يزيد البخاري**, **محمد بن سلام**’dan.

Ve **العنبري**: **العنبر** ile yapılan bir içkidir. Ve **مرج عنبر**: Mısır’da, Cîze’den bir köydür.
