# عنت — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AA/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%86%D8%AA/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عنت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AA.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: عنت

العَنَتُ: دُخُولُ المَشَقَّةِ على الإِنسان، ولقاءُ الشدَّةِ؛ يقال: أَعْنَتَ فلانٌ فلاناً إِعناتاً إِذا أَدْخَل عليه عَنَتاً أَي مَشَقَّةً. وفي الحديث: الباغُونَ البُرَآءَ العَنَتَ؛ قال ابن الأَثير: العَنَتُ المَشَقَّةُ، والفساد، والهلاكُ، والإِثم، والغَلَطُ، والخَطَأُ، والزنا: كلُّ ذلك قد جاء، وأُطْلِقَ العَنَتُ عليه، والحديثُ يَحْتَمِلُ كلَّها؛ والبُرَآء جمع بَريءٍ، وهو والعَنَتُ منصوبان مفعولان للباغين؛ يقال: بَغَيْتُ فلاناً خيراً، وبَغَيْتُك الشيءَ: طلبتُه لك، وبَغَيتُ الشيءَ: طَلَبْتُه؛ ومنه الحديث: فيُعنِتُوا عليكم دينَكم أَي يُدْخِلوا عليكم الضَّرَر في دينكم؛ والحديث الآخر: حتى تُعْنِتَه أَي تشُقَّ عليه. وفي الحديث: أَيُّما طَبيب تَطَبَّبَ، ولم يَعْرفْ بالطِّبِّ فأَعْنَتَ، فهو ضامِنٌ؛ أَي أَضَرَّ المريضَ وأَفسده.
وأَعْنَتَه وتَعَنَّته تَعَنُّتاً: سأَله عن شيء أَراد به اللَّبْسَ عليه والمَشَقَّةَ. وفي حديث عمر: أَرَدْتَ أَن تُعْنِتَني أَي تَطْلُبَ عَنَتِي، وتُسْقِطَني.
والعَنَتُ. الهَلاكُ.
وأَعْنَتَه أَوْقَعَه في الهَلَكة؛ وقوله عز وجل: واعْلَمُوا أَن فيكم رسولَ الله، لو يُطِيعُكم في كثير من الأَمرِ لَعَنِتُّم؛ أَي لو أَطاعَ مثلَ المُخْبِرِ الذي أَخْبَره بما لا أَصلَ له، وقد كانَ سَعَى بقوم من العرب إِلى النبي، صلى الله عليه وسلم، أَمنهم ارْتَدُّوا، لوقَعْتُم في عَنَتٍ أَي في فَساد وهلاك. وهو قول الله، عز وجل: يا أَيها الذين آمنوا، إِنْ جاءكم فاسقٌ بنَبإٍ فَتَبَيَنُوا أَن تُصِيبُوا قوماً بجهالة، فتُصْبِحوا على ما فَعَلْتُم نادمين، واعْلَمُوا أَن فيكم رسولَ الله، لو يُطيعُكم في كثير من الأَمر لَعَنِتُّم. وفي التنزيل: ولو شاء اللهُ لأَعْنَتَكم؛ معناه: لو شاء لَشَدَّد عليكم، وتَعَبَّدكم بما يَصْعُبُ عليكم أَداؤُه، كما فَعَل بمن كان قَبْلَكُمْ. وقد يُوضَع العَنَتُ موضعَ الهَلاكِ، فيجوز أَن يكون معناه: لو شاء اللهُ لأَعْنَتَكُم أَي لأَهْلَككم بحُكْمٍ يكون فيه غيرَ ظَالم.
قال ابن الأَنباري: أَصلُ التَّعَنُّتِ التشديد، فإِذا قالت العربُ: فلان يتعَنَّتُ فلاناً ويُعْنِتُه، فمرادهم يُشَدِّدُ عليه، ويُلزِمُه بما يَصعُب عليه أَداؤُه؛ قال: ثم نُقِلَتْ إِلى معنى الهلاك، والأَصل ما وَصَفْنا.
قال ابن الأَعرابي: الإِعْناتُ تَكْلِيفُ غيرِ الطاقةِ. والعَنَت: الزنا. وفي التنزيل: ذلك لمن خَشِيَ العَنَتَ منكم؛ يعني الفُجُورَ والزنا؛ وقال الأَزهري: نزلت هذه الآية فيمن لم يَسْتَطِع طَوْلاً أَي فَضْلَ مالٍ يَنْكِحُ به حُرَّةً، فله أَن يَنْكِحَ أَمَةً؛ ثم قال: ذلك لمن خَشِي العَنَتَ منكم، وهذا يُوجِبُ أَن من لم يَخْشَ العَنَتَ،ولم يجد طَوْلاً لحُرَّة، أَنه لا يحل له أَن ينكح أَمة؛ قال: واخْتَلَفَ الناسُ في تفسير هذه الآية؛ فقال بعضهم: معناه ذلك لمن خاف أَن يَحْمِلَه شدّةُ الشَّبَق والغُلْمةِ على الزنا، فيَلْقى العذابَ العظيم في الآخرة، والحَدَّ في الدنيا، وقال بعضهم: معناه أَن يَعْشِقَ أَمَةً؛ وليس في الآية ذِكْرُ عِشْقٍ، ولكنّ ذا العِشْقِ يَلْقَى عَنَتاً؛ وقال أَبو العباس محمد بن يزيد الثُّمَاليّ: العَنَتُ، ههنا، الهلاك؛ وقيل: الهلاك في الزنا؛ وأَنشد: أُحاولُ إِعْنَاتي بما قالَ أَو رَجا
أَراد: أُحاولُ إِهلاكي.
وروى المُنْذِرِيُّ عن أَبي الهَيْثَم أَنه قال: العَنَتُ في كلام العرب الجَوْرُ والإِثم والأَذى؛ قال: فقلت له التَّعَنُّتُ من هذا؟ قال: نعم؛ يقال: تَعَنَّتَ فلانٌ فلاناً إِذا أَدخَلَ عليه الأَذى؛ وقال أَبو إِسحق الزجاج: العَنَتُ في اللغة المَشَقَّة الشديدة، والعَنَتُ الوُقوع في أَمرٍ شاقٍّ، وقد عَنِتَ، وأَعْنَتَه غيرهُ؛ قال الأَزهري: هذا الذي قاله أَبو إِسحق صحيح، فإِذا شَقَّ على الرجل العُزْبة، وغَلَبَتْه الغُلْمَة، ولم يجد ما يتزوّج به حُرَّة، فله أَن ينكح أَمة، لأَِنَّ غَلَبَة الشهْوَة، واجتماعَ الماء في الصُّلْب، ربما أَدَّى إِلى العلَّة الصَّعبة، والله أَعلم؛ قال الجوهري:العَنَتُ الإِثم؛ وقد عَنِتَ الرجلُ. قال تعالى: عزيزٌ عليه ما عَنِتُّم؛ قال الأَزهري: معناه عزيز عليه عَنَتُكم، وهو لقاءُ الشِّدَّة والمَشَقَّة؛ وقال بعضهم: معناه عزيز أَي شديدٌ ما أَعْنَتَكم أَي أَوْرَدَكم العَنَتَ والمَشَقَّة.
ويقال: أَكَمةٌ عَنُوتٌ طويلةٌ شاقَّةُ المَصْعَد، وهي العُنْتُوتُ أَيضاً؛ قال الأَزهري: والعَنَتُ الكسرُ، وقد عَنِتَتْ يَدُه أَو رجْلُه أَي انْكَسرتْ، وكذلك كلُّ عَظْم؛ قال الشاعر:
فَداوِ بها أَضْلاعَ جَنْبَيْكَ بَعْدما
عَنِتنَ، وأَعْيَتْكَ الجَبائرُ مِنْ عَلُ
ويقال: عَنِتَ العظمُ عَنَتاً، فهو عَنِتٌ: وَهَى وانكسر؛ قال رؤْبة: فأَرْغَمَ اللهُ الأُنُوفَ الرُّغَّما:
مَجْدُوعَها،والعَنِتَ المُخَشَّما
وقال الليث: الوَثْءُ ليس بعَنَتٍ؛ لا يكون العَنَتُ إِلاَّ الكَسْرَ؛ والوَثْءُ الضَّرْبُ حتى يَرْهَصَ الجِلدَ واللحمَ، ويَصِلَ الضربُ إِلى العظم، من غير أَن ينكسر.
ويقال: أَعْنَتَ الجابرُ الكَسِيرَ إِذا لم يَرْفُقْ به، فزاد الكَسْرَ فَساداً، وكذلك راكبُ الدابة إِذا حَمَلَه على ما لا يَحْتَمِلُه من العُنْفِ حتى يَظْلَع، فقد أَعْنَته، وقد عَنِتَت الدابةُ. وجملةُ العَنَت: الضَّرَرُ الشاقُّ المُؤْذي. وفي حديث الزهريّ: في رجل أَنْعَلَ دابَّةً فَعَنِتَتْ؛ هكذا جاء في رواية، أَي عَرِجَتْ؛ وسماه عَنَتاً لأَنه ضَرَرٌ وفَساد. والرواية: فَعَتِبَتْ، بتاء فوقها نقطتان، ثم باء تحتها نقطة، قال القتيبي: والأَوَّلُ أَحَبُّ الوجهين إِليَّ. ويقال للعظم المجبور إِذا أَصابه شيء فَهاضَه: قد أَعْنَتَه، فهو عَنِتٌ ومُعْنِتٌ. قال الأَزهري: معناه أَنه يَهِيضُه، وهو كَسْرٌ بعدَ انْجِبارٍ، وذلك أَشَدُّ من الكَسر الأَوّلِ.
وعَنِتَ عَنَتاً: اكتسب مَأْثَماً.
وجاءَني فلانٌ مُتَعَنِّتاً إِذا جاءَ يَطْلُب زَلَّتَكَ. والعُنْتُوتُ: جُبَيْلٌ مُسْتَدِقٌّ في السماء، وقيل: دُوَيْنَ الحَرَّة؛ قال:
أَدْرَكْتُها تَأْفِرُ دونَ العُنْتُوتْ،
تِلْكَ الهَلُوكُ والخَريعُ السُّلْحُوتْ
الأَفْرُ: سَيْرٌ سريع. والعُنْتُوتُ: الحَزّ في القَوْس؛ قال الأَزهري: عُنْتُوتُ القَوْس هو الحزُّ الذي تُدْخَلُ فيه الغانةُ، والغانةُ: حَلْقةُ رأْس الوتر.

### Türkçe

**العَنَتُ**: meşakkatin insana girmesi ve şiddetle karşılaşma;
denilir ki: **أَعْنَتَ** falan, falanı **إِعناتاً** (i‘nât etti) — ona **عَنَتاً** yani
meşakkat soktuğu zaman. Hadiste: “**الباغُونَ البُرَآءَ العَنَتَ**”; İbnü’l-Esîr dedi ki:
**العَنَتُ** meşakkat, fesat, helâk, günah, yanlış, hata,
zina: bunların hepsi gelmiştir ve **العَنَتُ** onun üzerine ıtlak edilmiştir; hadis
hepsini ihtimal eder; **البُرَآء** **بَريءٍ**’in cem‘idir; o da **العَنَتُ** da
**الباغين** için mansub iki mef‘ûldür; denilir ki:
**بَغَيْتُ** falana hayır (istedim), ve **بَغَيْتُك** şeyi: onu senin için talep ettim, ve **بَغَيتُ** şeyi:
onu talep ettim; bundan hadistir: “**فيُعنِتُوا عليكم دينَكم**” yani dininizde size
zarar sokarlar; ve diğer hadis: “**حتى تُعْنِتَه**” yani ona meşakkat verirsin.

Hadiste: “**أَيُّما طَبيب تَطَبَّبَ، ولم يَعْرفْ بالطِّبِّ فأَعْنَتَ، فهو ضامِنٌ**”;
yani hastaya zarar verdi ve onu fesada uğrattı.

Ve **أَعْنَتَه** ve **تَعَنَّته تَعَنُّتاً**: ona, onunla karıştırma
ve meşakkat istemiş olduğu bir şey hakkında soru sordu. Ömer’in hadisinde:
“**أَرَدْتَ أَن تُعْنِتَني**” yani **عَنَتِي**’mi talep edesin ve beni düşüresin.

Ve **العَنَتُ**: helâk.

Ve **أَعْنَتَه**: onu helâke düşürdü; ve Aziz ve Celîl olanın sözü:
“**واعْلَمُوا أَن فيكم رسولَ الله، لو يُطِيعُكم في كثير من الأَمرِ لَعَنِتُّم**”;
yani aslı olmayan bir şeyle kendisine haber veren haber verene benzer olana itaat etseydi,
— hâlbuki Araplardan bir kavmi Peygamber’e, sallallahu aleyhi ve sellem, şikâyet etmişti,
onlardan (bazıları) irtidat ettiler — siz **عَنَتٍ**e yani fesat ve helâke düşerdiniz.
Ve bu, Allah’ın, عز وجل, sözüdür: “**يا أَيها الذين آمنوا، إِنْ جاءكم فاسقٌ بنَبإٍ فَتَبَيَنُوا أَن تُصِيبُوا قوماً بجهالة، فتُصْبِحوا على ما فَعَلْتُم نادمين، واعْلَمُوا أَن فيكم رسولَ الله، لو يُطيعُكم في كثير من الأَمر لَعَنِتُّم**”.
Ve tenzîlde: “**ولو شاء اللهُ لأَعْنَتَكم**”; manası: dileseydi size şiddetli davranırdı,
ve size, edası size zor gelen şeyle ibadet yüklerdi, sizden öncekilere yaptığı gibi.
Ve **العَنَتُ** helâk yerine konulabilir; böylece manası şu olabilir: Allah dileseydi
“**لأَعْنَتَكُم**” yani sizi, içinde zulmedici olmayan bir hükümle helâk ederdi.

İbnü’l-Enbârî dedi ki: **التَّعَنُّتِ**’ün aslı şiddetlendirmedir; Araplar:
“falan, falana **يتعَنَّتُ** eder ve onu **يُعْنِتُه**” dediği zaman muratları:
ona şiddetli davranır ve ona, edası ona zor gelen şeyi ilzam eder; dedi ki:
sonra helâk manasına nakledildi; asıl, bizim vasfettiğimizdir.

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الإِعْناتُ** güç yetirilmeyeni yüklemektir. Ve **العَنَت**:
zina. Ve tenzîlde: “**ذلك لمن خَشِيَ العَنَتَ منكم**”; yani fücuru ve zinayı;
Ezherî dedi ki: bu âyet, **طَوْلاً** yani fazla malı olup onunla hür bir kadınla evlenemeyen kimse hakkında indi;
ona bir câriye ile evlenmesi vardır; sonra dedi ki: “**ذلك لمن خَشِي العَنَتَ منكم**”,
ve bu, **العَنَتَ**’ten korkmayan ve hür kadın için **طَوْلاً** bulmayan kimseye,
câriye ile evlenmenin helâl olmadığını gerektirir; dedi ki: insanlar bu âyetin tefsirinde ihtilaf ettiler;
bazıları dedi ki: manası, şehvetin ve **الغُلْمةِ**’nin şiddetinin onu zinaya sevk etmesinden korkan kimse içindir,
böylece âhirette büyük azaba ve dünyada haddi (cezayı) karşılar; bazıları dedi ki:
manası, bir câriyeye âşık olmasıdır; âyette aşk zikri yoktur, fakat aşk sahibi **عَنَتاً** ile karşılaşır;
Ebû’l-Abbâs Muhammed b. Yezîd es-Sümâlî dedi ki: **العَنَتُ**, burada, helâktir;
ve denildi: zinada helâktir; ve şu beyit okundu:
أُحاولُ إِعْنَاتي بما قالَ أَو رَجا
muradı: helâkimi deniyorum.

Münzirî, Ebû’l-Heysem’den rivayet etti: o dedi ki: Arapların كلامında **العَنَتُ**
zulüm, günah ve eziyettir; dedi ki: ona dedim: **التَّعَنُّتُ** bundan mıdır? dedi ki: evet;
denilir ki: falan, falana **تَعَنَّتَ** etti — ona eziyet soktuğu zaman; Ebû İshâk ez-Zeccâc dedi ki:
**العَنَتُ** lugatta şiddetli meşakkattir; ve **العَنَتُ** zor bir işte vuku bulmaktır;
ve **عَنِتَ** (o meşakkate düştü), ve başkası onu **أَعْنَتَه**; Ezherî dedi ki:
Ebû İshâk’ın söylediği bu doğrudur; böylece bekârlık adama zor geldiği zaman,
ve **الغُلْمة** ona galip geldiği zaman, ve hür bir kadınla evlenecek şeyi bulamadığı zaman,
ona bir câriye ile evlenmesi vardır; çünkü şehvetin galebesi ve suyun sulbde toplanması,
bazen zor hastalığa götürür; Allah daha iyi bilir; Cevherî dedi ki: **العَنَتُ** günahtır;
ve adam **عَنِتَ**. Yüce Allah dedi ki: “**عزيزٌ عليه ما عَنِتُّم**”; Ezherî dedi ki:
manası: sizin **عَنَتُ**’unuz ona ağırdır; o da şiddet ve meşakkatle karşılaşmadır;
bazıları dedi ki: manası: size **أَعْنَتَكم** yani sizi **العَنَتَ** ve meşakkate sevk eden şey ağırdır.

Ve denilir ki: **أَكَمةٌ عَنُوتٌ**: uzun, çıkışı zor; o, **العُنْتُوتُ** da denilir;
Ezherî dedi ki: ve **العَنَتُ** kırılmadır; ve onun eli veya ayağı **عَنِتَتْ** yani kırıldı,
ve aynı şekilde her kemik; şair dedi ki:
فَداوِ بها أَضْلاعَ جَنْبَيْكَ بَعْدما
عَنِتنَ، وأَعْيَتْكَ الجَبائرُ مِنْ عَلُ
Ve denilir ki: kemik **عَنِتَ** **عَنَتاً**, o **عَنِتٌ**’tir: zayıfladı ve kırıldı; Ru’be dedi ki:
فأَرْغَمَ اللهُ الأُنُوفَ الرُّغَّما:
مَجْدُوعَها،والعَنِتَ المُخَشَّما
Leys dedi ki: **الوَثْءُ** **عَنَتٍ** değildir; **العَنَتُ** ancak kırılma olur;
**الوَثْءُ** deriyi ve eti ezinceye kadar vurmadır, ve vurma kemiğe ulaşır, kırılmaksızın.

Ve denilir ki: **أَعْنَتَ** alçılayan, kırığı — ona yumuşak davranmadığı zaman,
böylece kırığı fesatça artırdı; ve aynı şekilde binek hayvanının binicisi,
onu taşıyamayacağı şiddete yükleyip topallatıncaya kadar (yaptığı zaman), onu **أَعْنَتَه** olur;
ve hayvan **عَنِتَتْ**. Ve **العَنَت**’in cümlesi: meşakkatli, eziyet verici zarardır.
Zührî’nin hadisinde: bir adam hakkında, hayvanına nal çaktı da **فَعَنِتَتْ**;
rivayette böyle geldi, yani topalladı; ona **عَنَتاً** adını verdi, çünkü o zarar ve fesattır.
Rivayet: **فَعَتِبَتْ**, üstünde iki nokta olan **ت** ile, sonra altında bir nokta olan **ب** ile;
Kuteybî dedi ki: iki vecihden birincisi bana daha sevimlidir. Ve alçılanmış kemiğe,
ona bir şey isabet edip onu kırdığı zaman denilir: onu **أَعْنَتَه**; o da **عَنِتٌ** ve **مُعْنِتٌ**’tir.
Ezherî dedi ki: manası: onu kırar; o, kaynamadan sonra kırılmadır; bu, ilk kırılmadan daha şiddetlidir.

Ve **عَنِتَ عَنَتاً**: günah kazandı.

Ve falan bana **مُتَعَنِّتاً** geldi — senin sürçmeni arayarak geldiği zaman.

Ve **العُنْتُوتُ**: gökte ince (yükselen) küçük bir dağ; ve denildi: **الحَرَّة**’nin aşağısında;
şöyle dedi:
أَدْرَكْتُها تَأْفِرُ دونَ العُنْتُوتْ،
تِلْكَ الهَلُوكُ والخَريعُ السُّلْحُوتْ
**الأَفْرُ**: hızlı yürüyüştür. Ve **العُنْتُوتُ**: yaydaki kertik; Ezherî dedi ki:
**عُنْتُوتُ القَوْس** o kertiktir ki içine **الغانةُ** sokulur; ve **الغانةُ**:
kiriş başının halkasıdır.
