# عنث — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AB/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%86%D8%AB/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عنث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AB.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: عنث

باب العين والثاء مع النون
عثن ، عنث ، نثع : مستعملة .
عثن : في حديث سُرَاقة بن مالك أنه طلب النبي ( صلى الله عليه وسلم ) وأبا بكر حين خرجا مهاجِرَين ، فلمَّا بَصُر بهما دعا عليه النبي ( صلى الله عليه وسلم ) فساخت قوائم فرسه في الأرض ، فسألهما أن يخلّيا عنه ، فخرجت قوائمها ، ولها عُثَان . قال أبو عبيد : العُثان أصله الدُخَان . وجمع العُثَان عَوَاثن ، وكذلك جمع الدخان دواخن على غير قياس . وأراد بالعثان ههنا الغُبَار شبَّهه بالدخان ، كذلك قال أبو عمرو بن العلاء . ويقال : عَثَنَت المرأة بدخنتها إذا استجمرت ، وعَثَنْت الثوب
بالطِيب إذا دخنته عليه حتى عَبِق به . وطعام مَعْثون وعَثِن ومَدْخون ودَخِن إذا فسد لدخان خالطه ويقال للرجل إذا استوقد بحطب رَطْب ذي دُخَان : لا تُعَثِّن علينا . وقال الليث : عُثْنون اللحية : طَرَفها . وعثانين الرياح : أوائلها . وعثانين السحاب : ما تدلَّى من هَيْدبها . وعُثْنون البعير : شُعَيرات عند مذبحه . وعُثْنون التَيْس : ما تدلَّى من الشعر تحت مَذْبحه . وقال أبو زيد : العُثْنُون : ما فَضَل من اللحية بعد العارضين من باطنهما . ويقال لما ظهر منها : السَبَلة . وقد يجمع بين السَبَلة والعَثْنُون فيقال لهما : عُثْنُون وسَبَلة . أبو عبيد عن الكسائيّ : عَثْنت في الجبل وعَفَنت إذا صَعِدت فيه . وقال ابن شميل : العَثَن : الصَنَم الصغير ، والوثن : الكبير ، والجماعة : الأَعثان والأوثان . ويقال : عَثَن فلان بيننا تعثيناً أي خلَّط وأثار الفساد . وقال أبو تراب : سمعت زائدة البكريّ يقول : العرب تدعو ألوان الصوف العهن ، غير بني جعفر فإنهم يدعونه العِثْن بالثاء . قال : وسمعت مدرك بن غَزْوان الجعفريّ وأخاه يقولان : العِثْن : ضرب من الخُوصة يرعاه المال إذا كان رَطْباً ، فإذا يبِس لم ينفع . وقال مبتكِر : هي العِهْنة ، وهي شجرة غبراء ذات زهر أحمر
عنث : الليث العُنْثُوة : يَبيس الحَلِيّ خاصّة إذا اسودَّ وبَلِيَ ويقال له : عُنْثة أيضاً . وشَبَّه الشاعر شعرات اللِمَّة به بعد الشيب فقال :
عليه من لِمَّته عَنَاثِى
قلت : عَنَاثي الحليّ : ثمرتها إذا ابيضّت ويَبِست قبل أن تسودَّ وتَبْلَى ، هكذا سمعت من العرب . وشبَّه الراجز بياض لِمَّته ببياضها .
نثع : ثعلب عن ابن الأعرابيّ : أنثع الرجلُ إذا قاء . وأنثع إذا خرج الدم من أنفه غالباً له . أبو عُبَيد عن أبي زيد : أنثع القَيْء مِن فيه إنثاعاً ، وكذلك الدم من الأنف .

### Türkçe

باب العين والثاء مع النون
**عثن** ، **عنث** ، **نثع** : kullanımdadır.

**عثن** : **سُرَاقة بن مالك** hadîsinde: o, (ikisi) hicret eden olarak çıktıklarında Peygamber’i ( صلى الله عليه وسلم ) ve Ebû Bekir’i aradı; onları görünce Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) ona beddua etti de atının ayakları yere battı; (sonra) onlardan kendisini bırakmalarını istedi; böylece onun ayakları çıktı; ve onun için **عُثَان** vardır. Ebû Ubeyd dedi: **العُثان** aslı **الدُخَان**’dır. **العُثَان**’ın çoğulu **عَوَاثن**’dir; yine **الدخان**’ın çoğulu **دواخن**’dir, kıyasa göre olmaksızın. Burada **العثان** ile **الغُبَار**ı kastetti; onu **الدخان**’a benzetti; Ebû Amr b. el-Alâ da böyle dedi. Ve denilir: kadın, tütsülendiği zaman tütsüsüyle **عَثَنَت**; ve elbiseyi, üzerine tütsüleyip onunla koku sininceye kadar, güzel koku ile **عَثَنْت**. Ve yiyecek: **مَعْثون** ve **عَثِن** ve **مَدْخون** ve **دَخِن** (denir), ona karışan bir duman sebebiyle bozulduğu zaman. Ve denilir, dumanlı yaş odunla ateş yakan adama: “Üzerimize **تُعَثِّن** etme.” Leys dedi: sakalın **عُثْنون**’u: onun ucu. Rüzgârların **عثانين**’i: onların başlangıçları. Bulutun **عثانين**’i: onun saçaklarından sarkan şey. Devenin **عُثْنون**’u: boğazlağının yanında (bulunan) küçük kıllar. Tekenin **عُثْنون**’u: boğazlağının altında kıllardan sarkan şey. Ebû Zeyd dedi: **العُثْنُون**: iki yanaktan sonra, onların iç tarafından, sakaldan artan şeydir. Ondan görünen şeye: **السَبَلة** denilir. Ve bazen **السَبَلة** ile **العَثْنُون** bir araya getirilir de ikisine: **عُثْنُون وسَبَلة** denilir. Ebû Ubeyd, Kisâî’den: dağda **عَثْنت** ve **عَفَنت**: onda yükseldiğim zaman (denir). İbn Şümeyl dedi: **العَثَن**: küçük puttur; **الوثن**: büyük (olan)dır; topluluk: **الأَعثان** ve **الأوثان**. Ve denilir: falan, aramızda **عَثَن** etti, **تعثيناً**; yani karıştırdı ve fesadı harekete geçirdi. Ebû Turâb dedi: Zâide el-Bekrî’nin şöyle dediğini işittim: Araplar yünün renklerine **العهن** derler; Benî Ca‘fer hariç, çünkü onlar ona **العِثْن** derler, **الثاء** ile. Dedi: ve Medrek b. Gazvân el-Ca‘ferî’yi ve kardeşini şöyle derken işittim: **العِثْن**: yaş olduğu zaman malın otladığı **الخُوصة**dan bir türdür; kuruduğu zaman fayda vermez. Mübtəkir dedi: o, **العِهْنة**’dir; o, kırmızı çiçekli, tozlu renkli bir ağaçtır.

**عنث** : Leys: **العُنْثُوة**: özellikle takının kurumuşu; karardığı ve eskidiği zaman; ve ona **عُنْثة** de denilir. Şair, ak düşmeden sonra **اللِمَّة**nin kıllarını ona benzetti de şöyle dedi:
عليه من لِمَّته عَنَاثِى

Dedim: **عَنَاثي** takının: onun meyvesidir; beyazladığı ve kararmadan ve eskimeden önce kuruduğu zaman; Araplardan böyle işittim. Ve recez söyleyen, **لِمَّة**sinin beyazlığını onun beyazlığına benzetti.

**نثع** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: adam **أنثع** etti, kusarsa. Ve **أنثع** (denir), burnundan kan çıktığı zaman, ona galip gelerek. Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: ağızdan kusmuk **أنثع** etti, **إنثاعاً**; yine burundan kan (da böyle).
