# عندل — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF%D9%84/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%86%D8%AF%D9%84/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عندل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF%D9%84.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: عندل

العندل: البعير الضخم الرأس، للمذكر والمؤنث، نقله الجوهري، وأنشد للراجز:
  كيف ترى فعل طلاحياتها
  عنادل الهامات صندلاتها
  شداقم الأشداق شدقماتها وقال أبو عمرو: العندل: الطويل، وهي بهاء، وأنشد:
  ليست بعصلاء تذمي الكلب نكهتهاولا بعندلة يصطك ثدياها كما في الصحاح. وعندل البعير: اشتد، وصندل: ضخم رأسه، عن ابن الأعرابي، وعندل البلبل: صوت نقله الجوهري، وكذلك الهدهد، إذا صوت. والعنادلان، بالضم: الخصيان، ويقولون: ما يعرف سحادليه من عنادليه، أي ذكره من خصييه، ثنى سحادليه لمكان عنادليه، كما في المحيط، وقد تقدم ذلك في س ح د ل. والعندليل: عصفور يصوت ألوانا، قال بعض شعراء غني:
  والعندليل إذا زقا فـي جـنة                      خير وأحسن من زقاء الدخل وامرأة عندلة: ضخمة الثديين، عن ابن الأعرابي، وبه فسر قول الشاعر المتقدم:
  ولا بعندلة يصكك ثدياها والعندليب: طائر، يقال له: الهزار، كما في الصحاح، والباء مقحمة، وقال ابن الأعرابي: هو البلبل، وقال الأزهري: طائر أصغر من العصفور، والجمع العنادل، قال الأزهري: وجعلته رباعيا لأن أصله العندل، ثم مد بياء، وكسعت بلام مكررة، ثم قلبت باء، وذكر في حرف الباء، ويأتي له أيضا في ع ن د ل، هذا بعينه، ونذكر هناك ما يناسب المقام.

عندل البعير: اشتد عصبه، وصندل: ضخم رأسه، عن ابن الأعرابي. عندل الهزار، وكذا الهدهد: صوت، قال سيبويه: إذا كانت النون ثانية فلا تجعل زائدة إلا بثبت. والعندل: الناقة العظيمة الرأس، الضخمة، وقيل: هي الشديدة، للمذكر والمؤنث. في الصحاح: قال أبو عمرو: العندل: الطويل. وقال أبو زيد: هو العظيم الرأس، مثل القندل، وهي بهاء، قال:
  كيف ترى مر طلاحياتها
  عنادل الهامات صندلاتها والعنادلان، بالضم: الخصيان، ويقولون: ما يعرف سحادليه من عنادليه، أي ذكره من خصييه، ثنى سحادليه لمكان عنادليه، عن ابن عباد، وقد مر في س-ح-د-ل. والعندليل، بلامين: ضرب من العصافير، يصوت ألوانا، وأنشد الأزهري: لبعض شعراء غني:
  والعندليل إذا زقا فـي جـنة                      خير وأحسن من زقاء الدخل قال ابن الأعرابي: امرأة عندلة: ضخمة الثديين، وأنشد:
  ليست بعصلاء تذمي الكلب نكهتها                      ولا بعندلة تصـطـك ثـدياهـا

  والعنادل: جمع العندليب، محذوف منه، لأن كل ما جاوز أربعة أحرف ولم يكن الرابع من حر، وف مد ولين، فإنه يرد إلى الرباعي ويبنى منه الجمع، والتصغير، فإن كان الحرف الرابع من حروف المد واللين فإنها لا ترد إلى الرباعي وتبنى منه، هذا نص الجوهري في الصحاح، وقال الأزهري: العندليب رباعي أصله العندل، ثم مد بياء، وكسعت بلام مكررة، ثم قلبت باء. ومما يستدرك عليه: المعندلة من النوق: المثقفة الأعضاء بعضها ببعض، رواه شمر عن محارب، وأنكره الأزهري، وقد مر ذكره في ع-د-ل.
 والعندل: السريع. ومما يستدرك عليه:

### Türkçe

**العندل**: başı iri deve; erkek ve dişi için; el-Cevherî onu nakletti; ve recez söyleyen için inşad etti:
  طلاحياتها’nın fiilini nasıl görürsün
  başların **عنادل**’leri, onların **صندلاتها**’sı
  ağızların **شداقم**’ı, onların **شدقماتها**’sı. Ebû Amr dedi: **العندل**: uzun; ve o, **هاء** iledir; ve inşad etti:
  **عصلاء** değildir; kokusu köpeği ayıplar; ve **عندلة** de değildir; iki memesi birbirine çarpar; صحاح’ta olduğu gibi. Ve **عندل** deveyi: şiddetlendi; ve **صندل**: başı iri oldu; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **عندل** **البلبل**’i: ses; el-Cevherî onu nakletti; ve كذلك **الهدهد**; ses çıkardığı zaman. Ve **العنادلان**, zamme ile: hadımlar; ve derler ki: onun **سحادليه**’sini onun **عنادليه**’sinden bilmez; yani onun erkeğini onun iki hadımından; **سحادليه**’sini, **عنادليه**’sinin yeri sebebiyle tesniye etti; **المحيط**’ta olduğu gibi; ve bu, **س ح د ل**’de geçmişti. Ve **العندليل**: renkler üzere ses çıkaran bir serçe; Ganiy’den bazı şair dedi:
  ve **العندليل** ötse bir cennette                      daha hayırlı ve daha güzeldir **الدخل**’in ötüşünden. Ve bir kadın **عندلة**: iki memesi iri; İbnü’l-A‘râbî’den; ve onunla, önce geçen şairin sözü tefsir edildi:
  ve **عندلة** de değildir; iki memesi sana çarpar. Ve **العندليب**: bir kuş; ona denir: **الهزار**; صحاح’ta olduğu gibi; ve **الباء** sokulmuştur; İbnü’l-A‘râbî dedi: o, **البلبل**’dir; ve el-Ezherî dedi: serçeden daha küçük bir kuş; çoğulu **العنادل**; el-Ezherî dedi: onu dörtlü yaptım; çünkü aslı **العندل**’dir; sonra **ياء** ile uzattı; ve tekrar edilmiş **لام** ile itildi; sonra **باء**’ya çevrildi; ve **الباء** harfinde zikredildi; ve ona ayrıca **ع ن د ل**’de de gelir; bu aynen; ve orada makamın münasip olanını zikrederiz.

**عندل** deveyi: siniri şiddetlendi; ve **صندل**: başı iri oldu; İbnü’l-A‘râbî’den. **عندل** **الهزار**’ı, ve كذلك **الهدهد**: ses çıkardı. Sîbeveyh dedi: **النون** ikinci olduğu zaman, sabit bir delil olmaksızın onu زائد kılma. Ve **العندل**: başı büyük, iri dişi deve; iri; ve denildi ki: o, şiddetli olandır; erkek ve dişi için. صحاح’ta: Ebû Amr dedi: **العندل**: uzun. Ebû Zeyd dedi: o, başı büyük olandır; **القندل** gibi; ve o, **هاء** iledir; dedi:
  طلاحياتها’nın geçişini nasıl görürsün
  başların **عنادل**’leri, onların **صندلاتها**’sı. Ve **العنادلان**, zamme ile: hadımlar; ve derler ki: onun **سحادليه**’sini onun **عنادليه**’sinden bilmez; yani onun erkeğini onun iki hadımından; **سحادليه**’sini, **عنادليه**’sinin yeri sebebiyle tesniye etti; İbn Abbâd’dan; ve **س-ح-د-ل**’de geçmişti. Ve **العندليل**, iki **لام** ile: serçelerden bir tür; renkler üzere ses çıkarır; el-Ezherî inşad etti: Ganiy’den bazı şair için:
  ve **العندليل** ötse bir cennette                      daha hayırlı ve daha güzeldir **الدخل**’in ötüşünden. İbnü’l-A‘râbî dedi: bir kadın **عندلة**: iki memesi iri; ve inşad etti:
  **عصلاء** değildir; kokusu köpeği ayıplar                      ve **عندلة** de değildir; iki memesi birbirine çarpar

  Ve **العنادل**: **العندليب**’in çoğulu; ondan hazfedilmiş; çünkü dört harfi aşan her şey, dördüncüsü **حر**’den ve **مد** ve **لين**’den değilse, dörtlüye döndürülür ve ondan çoğul ve küçültme bina edilir; eğer dördüncü harf **حروف المد واللين**’den ise, dörtlüye döndürülmez ve ondan bina edilir; bu, el-Cevherî’nin صحاح’taki nassıdır. El-Ezherî dedi: **العندليب** dörtlüdür; aslı **العندل**’dir; sonra **ياء** ile uzattı; ve tekrar edilmiş **لام** ile itildi; sonra **باء**’ya çevrildi. Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: develerden **المعندلة**: uzuvları birbirine göre düzeltilmiş olan; Şemmer onu Muhârib’den rivayet etti; el-Ezherî onu inkâr etti; ve onun zikri **ع-د-ل**’de geçmişti.
 **العندل**: hızlı. Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
