# عند (ع-ن-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%86%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

“Anid“ yulara gelmeyen devedir

- Harfler: ع - ن - د
- Kur'an'da: 201 geçiş · 189 ayet · 22 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (22)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [عِنْدَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/siga/%D8%B9%D9%90%D9%86%D9%92%D8%AF%D9%8E.md) | فِعْلَ | Katında | 98 | 96 | [2:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/2:54.md) |
| [عِنْدِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/siga/%D8%B9%D9%90%D9%86%D9%92%D8%AF%D9%90.md) | فِعْلِ | Katında | 21 | 19 | [2:79](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/2:79.md) |
| [عِنْدَهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/siga/%D8%B9%D9%90%D9%86%D9%92%D8%AF%D9%8E%D9%87%D9%8F.md) | فِعْلَهُ | Onun katında | 19 | 18 | [2:140](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/2:140.md) |
| [عِنْدَنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/siga/%D8%B9%D9%90%D9%86%D9%92%D8%AF%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | فِعْلَنَا | Katımızda | 7 | 7 | [3:156](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/3:156.md) |
| [عِنْدِنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/siga/%D8%B9%D9%90%D9%86%D9%92%D8%AF%D9%90%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | فِعْلِنَا | Katımızda | 7 | 7 | [10:76](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/10:76.md) |
| [عِنْدِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/siga/%D8%B9%D9%90%D9%86%D9%92%D8%AF%D9%90%D9%8A.md) | فِعْلِي | Katımda | 6 | 6 | [6:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/6:50.md) |
| [عِنْدِكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/siga/%D8%B9%D9%90%D9%86%D9%92%D8%AF%D9%90%D9%83%D9%8E.md) | فِعْلِكَ | Senin katında | 5 | 5 | [4:78](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/4:78.md) |
| [عِنْدَكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/siga/%D8%B9%D9%90%D9%86%D9%92%D8%AF%D9%8E%D9%83%D9%8E.md) | فِعْلَكَ | Senin katında | 4 | 4 | [7:134](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/7:134.md) |
| [عِنْدَهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/siga/%D8%B9%D9%90%D9%86%D9%92%D8%AF%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فِعْلَهُمْ | Onların katında | 4 | 4 | [7:157](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/7:157.md) |
| [عِنْدِهِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/siga/%D8%B9%D9%90%D9%86%D9%92%D8%AF%D9%90%D9%87%D9%90.md) | فِعْلَهِ | Onun katında | 4 | 4 | [5:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/5:52.md) |
| [عَنِيدٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/siga/%D8%B9%D9%8E%D9%86%D9%90%D9%8A%D8%AF%D9%8D.md) | فَعِيلٍ | İnatçı | 3 | 3 | [11:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/11:59.md) |
| [عِنْدَكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/siga/%D8%B9%D9%90%D9%86%D9%92%D8%AF%D9%8E%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فِعْلَكُمْ | Sizin katınızda | 3 | 3 | [6:148](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/6:148.md) |
| [عِنْدَهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/siga/%D8%B9%D9%90%D9%86%D9%92%D8%AF%D9%8E%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | فِعْلَهَا | Onun katında | 3 | 3 | [3:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/3:37.md) |
| [عِنْدَهُمُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/siga/%D8%B9%D9%90%D9%86%D9%92%D8%AF%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%8F.md) | فِعْلَهُمُ | Onların katında | 3 | 3 | [4:139](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/4:139.md) |
| [وَعِنْدَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B9%D9%90%D9%86%D9%92%D8%AF%D9%8E.md) | وَفِعْلَ | Ve katında; Katında | 3 | 3 | [9:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/9:7.md) |
| [وَعِنْدَهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B9%D9%90%D9%86%D9%92%D8%AF%D9%8E%D9%87%D9%8F.md) | وَفِعْلَهُ | Onun katında | 3 | 3 | [6:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/6:59.md) |
| [فَعِنْدَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/siga/%D9%81%D9%8E%D8%B9%D9%90%D9%86%D9%92%D8%AF%D9%8E.md) | فَفِعْلَ | Katında; Öyleyse katında | 2 | 2 | [4:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/4:94.md) |
| [وَعِنْدَهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B9%D9%90%D9%86%D9%92%D8%AF%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | وَفِعْلَهُمْ | Ve onların katında | 2 | 2 | [37:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/37:48.md) |
| [أَعِنْدَهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B9%D9%90%D9%86%D9%92%D8%AF%D9%8E%D9%87%D9%8F.md) | أَفِعْلَهُ | Onun katında mı? | 1 | 1 | [53:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/53:35.md) |
| [عَنِيدًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/siga/%D8%B9%D9%8E%D9%86%D9%90%D9%8A%D8%AF%D9%8B%D8%A7.md) | فَعِيلًا | İnatçı | 1 | 1 | [74:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/74:16.md) |
| [وَعِنْدَنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B9%D9%90%D9%86%D9%92%D8%AF%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | وَفِعْلَنَا | Ve katımızda | 1 | 1 | [50:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/50:4.md) |
| [وَعِنْدَهُمُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B9%D9%90%D9%86%D9%92%D8%AF%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%8F.md) | وَفِعْلَهُمُ | Onların katında | 1 | 1 | [5:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/5:43.md) |

## Mücavir kökler — 236 mücavir (540 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 112 ortak ayet · G² 71 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
2. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 62 ortak ayet · G² 45 · Ribve, tümsek demektir
3. [خزن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%86.md) — 6 ortak ayet · G² 25 · Hazen : Depo demektir
4. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 71 ortak ayet · G² 24 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
5. [أجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D8%B1.md) — 14 ortak ayet · G² 23 · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
6. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 44 ortak ayet · G² 21 · Dağın sivri noktası demektir
7. [ثوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8.md) — 6 ortak ayet · G² 17 · Sevb dış elbise demektir
8. [حرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%85.md) — 10 ortak ayet · G² 16 · Hiram keçe demektir
9. [عهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%87%D8%AF.md) — 7 ortak ayet · G² 15 · Söz
10. [خير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B1.md) — 16 ortak ayet · G² 15 · Hayr : At sürüsü demektir
11. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 21 ortak ayet · G² 15 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
12. [مقت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%82%D8%AA.md) — 3 ortak ayet · G² 14 · Mikat (tı) ile sicim demektir
13. [بقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%82%D9%8A.md) — 5 ortak ayet · G² 13 · Bakiyye bir kaptan bir şey boşaltıldıktan sonra dökülmeden…
14. [حسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md) — 15 ortak ayet · G² 13 · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
15. [فتح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%AD.md) — 6 ortak ayet · G² 12 · Feth, kapının açılması demektir
16. [حجج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%AC.md) — 5 ortak ayet · G² 11 · Hacebe kaş demektir
17. [وجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF.md) — 10 ortak ayet · G² 11 · Su birikintisidir
18. [سأم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Körleşmiş bıçaktır
19. [وثن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AB%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Bir şeyin çamurdan yapılmış benzeri heykel
20. [فضض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D8%B6.md) — 3 ortak ayet · G² 10 · Fidde, (dat) Gümüş demektir
21. [عظم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85.md) — 11 ortak ayet · G² 10 · Büyük
22. [ثمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%86.md) — 4 ortak ayet · G² 9 · Essemnu (Sin’ le) sade yağ demektir
23. [غيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8.md) — 7 ortak ayet · G² 9 · Ğayb, Uzaktan bakıldığında arazide kapalı kalmış yere, dibi…
24. [زلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D9%81.md) — 3 ortak ayet · G² 9 · Alna dökülen saçtır
25. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 36 ortak ayet · G² 9 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
26. [كبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B1.md) — 12 ortak ayet · G² 9 · Yaşlı adamdır
27. [طرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D9%81.md) — 3 ortak ayet · G² 9 · Dilin ucu demektir
28. [مول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%84.md) — 8 ortak ayet · G² 9 · Onların malları
29. [مع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9.md) — 12 ortak ayet · G² 8 · Beraber
30. [أذي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B0%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 8 · Başta saçlar arasında kepeklenmeyi yapan hastalığın adıdır
31. [متع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D8%B9.md) — 7 ortak ayet · G² 8 · Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra…
32. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 26 ortak ayet · G² 8 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
33. [نهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B1.md) — 9 ortak ayet · G² 8 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…
34. [سرع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%B9.md) — 4 ortak ayet · G² 8 · Çabuk
35. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 25 ortak ayet · G² 8 · Hufre, çukur demektir
36. [جبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Kırıkların tutturulması için konan tahta parçasına denir
37. [دور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D8%B1.md) — 6 ortak ayet · G² 8 · Dar : Etrafı çevrili yer demektir
38. [حيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%8A.md) — 12 ortak ayet · G² 8 · Uyanık yılan demektir
39. [بيت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA.md) — 6 ortak ayet · G² 7 · Beyt ev demektir
40. [دنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) — 10 ortak ayet · G² 7 · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
41. [شفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9.md) — 4 ortak ayet · G² 7 · “Şefeve” dudak demektir
42. [صوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8.md) — 6 ortak ayet · G² 7 · Sağanak yağmur demektir
43. [سوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Sima çehre demektir
44. [فتن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86.md) — 6 ortak ayet · G² 7 · Fitne, Madeni curuftan temizlemek için eritmek demektir
45. [حزن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D9%86.md) — 5 ortak ayet · G² 7 · “Huzal (he, ze)” zayıf hayvan, semizin zıddı demektir
46. [قلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8.md) — 11 ortak ayet · G² 7 · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır
47. [سوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%B9.md) — 5 ortak ayet · G² 6 · “Sığa(sad)” kalıba dökülmüş şeydir
48. [أوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Ev arı sürüsü anlamındadır
49. [سجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AF.md) — 7 ortak ayet · G² 6 · Sacid, meyvesinin bolluğundan dolayı dalları veya gövdesi…
50. [قتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84.md) — 9 ortak ayet · G² 6 · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
51. [حسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D8%A8.md) — 8 ortak ayet · G² 6 · Hisbe okun nişangah kısmına denir
52. [جنح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AD.md) — 4 ortak ayet · G² 6 · Kanat demektir
53. [ليس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3.md) — 7 ortak ayet · G² 5 · Bu kelime “late”den dönüşmüştür
54. [تجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AC%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Vicar tilki ve sırtlan gibi hayvanların inleri demektir
55. [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — 17 ortak ayet · G² 5 · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
56. [تحت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AD%D8%AA.md) — 5 ortak ayet · G² 5 · Ayağın alt tarafı demektir
57. [درج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B1%D8%AC.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Derc : “Derc” tomar demektir
58. [بغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) — 7 ortak ayet · G² 5 · Buğa boğa demektir
59. [صلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%88.md) — 7 ortak ayet · G² 5 · Namaz
60. [زكو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88.md) — 5 ortak ayet · G² 4 · “Zekiyye“ bol otlaklı arazi demektir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%86%D8%AF/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | عند |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [لدن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D9%86.md), مع, لدا |
| Zıt Kök | [قصد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B5%D8%AF.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Ana mecradan veya sürüden yana doğru sapmak, kendi başına tarafa çekilmek; bir şeyin yanı, bitişiği, nezdinde bulunma durumu |
| Çekirdek Özet 2 | Varlıkların ilahi ilim, kudret, mülkiyet ve hüküm nezdindeki mutlak bağımlılığı ile hakikati bildiği halde kendi zannına ve yanına saparak direnme hali |
| Çekirdek Özet 3 | Göreliliğin, nezdiyetin ve yetki alanının tespiti; hakka teslim olmak yerine kendi sübjektif tarafını (indîliğini) mutlaklaştırıp ilahi nizama karşı inatla direnmenin reddi |
| Kritik Hata Riski | Zarf formunu yalnızca fiziksel/mekânsal bir "yanında/katında" birlikteliği sanmak veya sıfat formunu basit bir psikolojik huysuzluk derekesine indirgeyerek ontolojik ve epistemik sapma boyutunu gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| عن | Doğru doğrultudan veya ana gövdeden yana doğru sapma, uzanma, öne çıkma ve zorluk üretme; [عنت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AA.md), [عنق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D9%82.md), [عنب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%A8.md), [عنكب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D9%83%D8%A8.md) köklerinde görüldüğü üzere bir yöne eğilme, boyun verme veya zorluğa uğrama | د | Kapı ve geçiş imgesine dayalı olarak sapma eylemini kesin bir ayrışma, tek başına bir tarafa geçip orada sabitlenme ve karşıt bir cephe kurma biçiminde özelleştirmiştir |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ع | Göz; kaynak, görme, idrak ve odaklanma noktası | Bilincin, algının veya bir şeyin odaklandığı merkezi kaynağı ve bakış yönünü temsil eder |
| ن | Balık, filiz; hareket, süreklilik, canlılık ve yöneliş | Merkezden dışa doğru sürekli ve canlı bir eğilim, akış ve doğrultu değiştirme hareketini ifade eder |
| د | Kapı; geçiş, ayrım, sınır ve bir tarafa kapanma/açılma | Belirli bir sınıra çekilme, eşikten geçerek ana mecradan kopma ve kendi sınırını oluşturma etkisini kurar |
| عند | Odak noktasından kopup ayrışarak kendi sınırını ve yönünü kurma hareketi | İdrak ve akışın ortak çizgiyi terk edip belirgin bir eşikten yana geçmesi; ontolojik olarak bir odağın nezdinde bulunmayı, ahlaki olarak ise ortak doğrudan sapıp kendi tarafında inatla kapanmayı doğrur |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sürüden ayrılıp tek başına otlayan veya yoldan sapan deve (en-nâkatü'l-anûd) ile akış mecrasından dışarı patlayıp durmaksızın fışkıran damar (el-ırku'l-ânid) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair er-Râî en-Nümeyrî bir beytinde sağanak bulutunun suyunu tek bir tarafa ve durmaksızın boşaltmasını anlatırken bu kökü kullanır: باتت بشرقيّ يمؤودٍ مباشرة / دعصاً أرذّ عليه فرق عند |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem dilcilerinin ve sahabe hutbelerinin aktardığı üzere, Hz. Ebû Bekir'in hilafet konuşmasında adalet ve istikametten sapan, kendi başına buyruk idareciyi tanımlamak üzere meliken anûden (مَلِكاً عَنُوداً) ifadesi yer alır |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn; Maqāyīs al-Lugha; Lisān al-Arab; Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde عند kökü, merkezi ve güney kollarında mekânsal yakınlık, yönelme, bir şeyin yanında veya nezdinde bulunma ve ana eksenden bir tarafa sapma semantik matrisi etrafında gelişmiştir. Arapçada kök çift yönlü bir morfo-semantik derinlik kazanmıştır: Birincisi, konum ve nispilik bildiren zarfiyet (katında, nezdinde, yanında); ikincisi ise ana eksenden kopup kendi tarafına kapanmayı bildiren fiilî ve ahlaki sapmadır (inad, unûd). İbranicede doğrudan üçlü ses denkliğiyle karşılanan bir kök yerine yakın yönelim ve bağlam bildiren yapılar görülmekle birlikte, Arapçadaki zarf yapısının Sami dillerindeki yönelme ve yanındalık ilişkisini ifade eden edatlaşmış isimlerle fonksiyonel akrabalığı açıktır. Akadcadaki yön, taraf veya yan bildiren idu/ida morfemleriyle kavramsal bir örtüşme bulunsa da kök harfleri düzeyinde birebir üçlü soydaşlık sınırlıdır. Arapça, kökün taşıdığı taraf, yan ve açı manasını hem bir varlığın hüküm ve yetki alanını (zarf boyutu) hem de bu yetkiyi tanımayıp kendi dar nezdine çekilenin isyankâr katılığını (anîd boyutu) mükemmel bir semantik bütünlükle muhafaza etmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Brown-Driver-Briggs; Lisān al-Arab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir şeyin yanı, ciheti ve haddi aşarak yan tarafa sapması | Kökün aslı taraf ve nispiliktir; oradan hareketle kişinin kendi sübjektif tarafına çekilip hakka direnmesi türetilmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Arap sahasında nispilik, yakınlık ve sapma kavramları | Kuzeybatı Sami dillerinde zarfiyet işlevi çoğunlukla başka edatlarla görülürken, kökün yan ve nezd anlamı Arapçada kurumsallaşmıştır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında güvenilir ses denkliği taşıyan üçlü morfolojik karşılık tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha; David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| عند | Anlamlı | Bir tarafa sapmak, nezdinde olmak, direnmek | Yoldan ayrılmak, hakikati bildiği halde kendi tarafına çekilip inat etmek ve bir şeyin bitişiğinde/hükmünde bulunmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [عدن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%86.md) | Anlamlı | Bir yerde yerleşmek, kalıcı olmak, maden yatağı | Bir mekânda istikrar bulmak, kök salmak ve ayrılmamak; cennetin vasfı olarak ebedi ikamet | Kur'an'da geçer; yerleşiklik yönüyle zıt kutuplu bir kararlılık taşır |
| [دنع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D8%B9.md) | Anlamlı | Alçalmak, soysuzlaşmak, ahlaken düşmek | Kişinin onursuz ve aşağılık işlere meyletmesi, karakter zaafı | Kur'an'da geçmez; Kitābü'l-ʿAyn müsta'mel kaydetmiştir |
| [دعن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%86.md) | Anlamlı | İtaat etmek, boyun eğmek, uysallaşmak | İtiraz etmeksizin emre uymak, teslimiyet göstermek | Kur'an'da geçmez; Tahzîb müsta'mel sayar, hedef kökün inadına anlamsal zıddıdır |
| [ندع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D8%B9.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde anlamlı bağımsız bir kök kullanımı tespit edilmemiştir | Kur'an'da geçmez; Tahzîb'de müsta'mel kaydı nadir/şüphelidir |
| [نعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D8%AF.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap fonotaktiğinde bu harf dizilişiyle kök oluşmamıştır | Kur'an'da geçmez; kadim sözlüklerde mühmeldir |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| عند | Merkez | Nezdiyet, hüküm alanı ve doğrudan saparak direnme | Bir varlığın yetki/ilim dairesinde bulunmayı; ahlaki olarak ise gerçeği bile bile kendi tarafına çekilip direnmeyi ifade eder | Mekân, hüküm, itikat ve isyan boyutlarını cem eder |
| [لدن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D9%86.md) | Komşu | Katında olma, vasıtasız yakınlık | Kaynağın bizzat kendisine, aracısız ve en mahsus başlangıç noktasına işaret eder | عند köküne göre daha özel, daha deruni ve vasıtasız ilahi katı bildirir |
| مع | Komşu | Birliktelik, refakat | İki veya daha fazla unsurun zaman, mekân veya hükümde bir arada bulunması | عند hüküm ve yetki nezdiyetini kurarken, bu kök doğrudan beraberliği anlatır |
| لدا | Komşu | Yanında, huzurunda bulunma | Zamansal ve mekânsal olarak bir şeyin hemen yanında, eşiğinde veya karşı karşıya olma hali | عند kadar geniş bir hüküm, sahiplik ve itikadi kanaat dairesi içermez |
| [قصد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B5%D8%AF.md) | Zıt | İstikamet, adalet, orta yol | Doğru yoldan sapmaksızın, ifrat ve tefrite kaçmadan hedefe dosdoğru yönelme | عند kökünün yoldan çıkma ve inatla sapma anlamına tam zıttır |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | عند | Nezdinde, katında; haktan sapıp inat eden | Varlığın mülkiyet ve hüküm alanında bulunmasını veya kendi tarafına sapıp hakka karşı direnmesini anlatır | Kesin |
| Latince | apud / pertinax, obstinatus | Nezdinde, huzurunda / inatçı, dik başlı | Apud kelimesi nezdiyet ve hüküm bildiren zarfiyet yönünü, pertinax ve obstinatus ise hakikate karşı direnen inatçı vasfını karşılar | Güçlü |
| İngilizce | in the presence of, with / obstinate, recalcitrant | Katında, nezdinde / dik kafalı, inatla direnen | With veya in the presence of zarfiyet boyutunu verir ancak ilahi otorite vurgusunu eksik bırakır; obstinate ise bile bile gerçeğe direnen tavrı yansıtır | Güçlü |
| Almanca | bei / widerspenstig, halsstarrig | Yanında, nezdinde / dik başlı, boyun eğmez | Bei edatı mülkiyet ve göreli konumu karşılar; widerspenstig ise hakikati bildiği halde karşı cephe oluşturan cebbârâne tutumu ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | auprès de, chez / obstiné, récalcitrant | Katında, nezdinde / inatçı, ayak direyen | Chez ve auprès de kavramları otorite ve nispilik alanını, obstiné ise haktan sapan mütekebbir direnci karşılar | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary; Grimm Deutsches Wörterbuch; Lane's Arabic-English Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| عِنْدَ اللّٰهِ | İlahi mülkiyet, hüküm ve hakiki değer ölçüsü | Amellerin gerçek karşılığının ve nihai hükmün yalnızca Allah'a ait olduğu bağlamlar; Bakara [2:54](https://lisan.digital/tr/ayet/2:54.md), Âl-i İmrân [3:169](https://lisan.digital/tr/ayet/3:169.md), Şûrâ [42:36](https://lisan.digital/tr/ayet/42:36.md) |
| عِنْدَهُ عِلْمُ / مَفَاتِحُ | Gaybın, kaderin ve mutlak bilginin tek kaynağı | İnsanın erişemeyeceği varoluşsal bilginin yalnızca Allah nezdinde saklı tutulduğu bağlamlar; En'âm [6:59](https://lisan.digital/tr/ayet/6:59.md), Ra'd [13:39](https://lisan.digital/tr/ayet/13:39.md), Zuhruf [43:85](https://lisan.digital/tr/ayet/43:85.md) |
| عِنْدِي / عِنْدَكُمْ | İnsanın zannı, iddiası, geçici imkânı veya sübjektif kanaati | İnsanın sahip olduğunu sandığı servet veya ileri sürdüğü delilsiz iddialar; En'âm [6:58](https://lisan.digital/tr/ayet/6:58.md), Kasas [28:78](https://lisan.digital/tr/ayet/28:78.md), Nahl [16:96](https://lisan.digital/tr/ayet/16:96.md) |
| عَنِيدٍ | Hakikati bildiği halde kibrinden dolayı haktan sapan zorba inkârcı | Peygamberlerin tebliğine karşı bilerek ve zorbalıkla ayak direyen zümrelerin nitelenmesi; Hûd [11:59](https://lisan.digital/tr/ayet/11:59.md), İbrâhîm [14:15](https://lisan.digital/tr/ayet/14:15.md), Kâf [50:24](https://lisan.digital/tr/ayet/50:24.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi sıfatlar, tenzih ve rü'yetullah | Allah'a isnat edilen nezdiyetin (ındallâh) mekânsal ve zamansal bir yakınlık mı yoksa rütbe, şeref ve hüküm yakınlığı mı olduğu meselesi | Mekândan münezzeh kılınarak manevi mertebe ve ilahi otorite dairesi olarak yoğunlaşmıştır |
| Fıkıh | Hüküm kaynağı ve indî içtihat eleştirisi | Fıkhî hükmün ilahi vahye mi dayandığı yoksa şahsın indî (sübjektif ve temelsiz) kanaatinden mi neşet ettiği ayrımı | Kişisel heva ve temelsiz sübjektif yargıyı niteleyen bir sınır terimine dönüşmüştür |
| Tefsir | Gayb bilgisi ve inkârcı psikolojisi | Ayetlerdeki ınde zarflarının gaybî bilginin tekeline, anîd sıfatının ise bilerek inkâr eden inatçı kâfire delaleti | Hükümranlığın mutlaklığı ve küfr-i inâdînin psikolojik ve ahlaki anatomisi üzerine yoğunlaşmıştır |
| Hadis | Kulun Rabbine yakınlığı ve fitne uyarısı | Kulun nafilelerle Allah katındaki mevki kazanması ve ümmetin başına geçecek zâlim ve müstebit (anûd) yöneticiler | İhlas ile kazanılan manevi derece ve istikameti terk eden zorbalık vasfı |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Mutlak otorite ve nihai ölçü | İlahi nezdiyet ve hükümranlık | İnsanın değer yargılarını aşkın bir mercie bağlama | Varlıkların nihai hakikati ve amellerin karşılığı ancak ilahi nezdiyette netleşir; insanın göreli hükümleri bu terazide tartılır | Kesin |
| İlmi | Epistemolojik yetki ve zannın elenmesi | Mutlak bilgiye nispet ve sübjektivizmin reddi | İndî görüş ile tahkik edilmiş hakikat arasındaki sınırın çizilmesi | Bilgi ancak sağlam delile dayanırsa değer taşır; sübjektif zan ve tarafgir inat (inad) bilginin önündeki en büyük engeldir | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ahlakı ve otorite kullanımı | İstibdat ve keyfiliğin zıddı; cebbârâne inadın reddi | Hukuk tanımaz zorbalığın sınırlandırılması | Kur'an'da her cebbârın anîd olarak anılması, siyasi gücü elinde tutanın gerçeğe karşı körleşerek kendi dar iktidarına çekilmesini mahkûm eder | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet bilinci ve sermaye ahlakı | Emanet şuuru ve geçicilik idraki | İnsanın mülkiyeti mutlaklaştırmasını engelleme | İnsanın katındaki servet tükenicidir, Allah'ın katındaki ise kalıcıdır; mülkiyet kibri (Kārûn örneği) iktisadi adaleti bozar | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Referans noktası ve vektörel sapma | Fizikte ve geometride bir olayın veya büyüklüğün ancak belirli bir koordinat merkezine göre (nezdinde) tanımlanabilmesi; sistemin ana vektöründen sapıp kendi başına açı yapan kırılma | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Bilişsel çelişki direnci ve sübjektivizm | Sosyal psikolojide kişinin kendi inanç veya çıkar kalıbıyla uyuşmayan nesnel veriyi bile bile reddedip kendi pozisyonuna saplanması (doğrulama yanlılığı ve inat) | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün zarf halini (ınde) sadece fiziksel bir "yanında olma" mesafesine, sıfat halini (anîd) ise sıradan bir mizaç kaprisi veya inatçılık huysuzluğuna indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İnde, varlığın ilahi ilim, tasarruf ve nihai hüküm sahasında bulunmasını; anîd ise hakkı bütün delilleriyle bildiği halde kibrinden ötürü hakikat dairesinden çıkıp karşı cephe açan ontolojik ve siyasi bir başkaldırıyı kuşatır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Allah katında olmayı mekânsal tasavvur ederek müşebbihe hatasına düşmek veya peygamberlere direnen inkârcıların tavrını fikir hürriyeti yahut basit bir kanaat farkı gibi görüp küfrün bilinçli düşmanlık boyutunu ıskalamak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ontoloji, bilgi ve ahlak teorisindeki nispilik ve mutlaklık dengesini kurar; insana kendi göreli konumunu (kendi ındiyetini) bildirip nihai ölçünün Allah katında (ındallâh) olduğunu öğretir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Gaybın anahtarlarının ve nihai ilmin yalnız Allah'a ait olduğunu bildiren ayetlerde, mülkiyetin fani olduğunu hatırlatan iktisadi uyarılarda ve cebbâr inkârcıların akıbetini tasvir eden kıssalarda. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İnsanın kendi aklını, servetini veya iktidarını mutlak bir otorite zannetme yanılgısını yıkar; doğruyu bilmesine rağmen gurur ve menfaat yüzünden teslim olmayan tavrın psikolojik sapkınlığını deşifre eder. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Sürüden veya yoldan ayrılıp kendi başına yana çekilen deve ve mecrasından patlayıp durmaksızın fışkıran damar hareketi; bir şeyin yanı ve kıyısı.
- Soyut anlam: Bir mercie göreli olarak bağlanma, onun hüküm ve yetki alanında bulunma hali; epistemik ve ahlaki olarak ise hakikatin ana ekseninden sapıp kendi sübjektif tarafında kaskatı kesilerek direnme tutumu.
- Sistematik karşılık: Epistemik ve ontolojik hiyerarşide referans noktasının tayini; beşerî zannın izafiyeti karşısında ilahi hükmün mutlaklığı ve bu mutlaklığa karşı bilerek direnen cebbârâne iradenin iflası.
- LaTeX modeli: $$\vec{V}_d = \vec{R}_0 + \delta \vec{\theta}, \quad \lim_{\delta \vec{\theta} \to \pi} P(R_0) = 0$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $\vec{R}_0$ ana ekseni ve mutlak ilahi referans noktasını (ındallâh) temsil eder; $\vec{V}_d$ bu merkezden ayrılan yönelimi ifade eder. $\delta \vec{\theta}$ parametresi ana istikametten yana doğru gerçekleşen sapma açısını (unûd) gösterir. Sapma açısı zıt kutba yaklaştıkça ($\delta \vec{\theta} \to \pi$), sistemin mutlak referansın koruyucu ve kuşatıcı hakikat dairesi içindeki kabul payı sıfıra iner; bu da hakkı bile bile karşı cepheye geçen cebbâr bir inatçının (anîd) ontolojik hüsranını simgeler.

## Geçtiği ayetler (189 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%86%D8%AF/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/2:54.md) — عِنْدَ

وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ يَاقَوْمِ إِنَّكُمْ ظَلَمْتُمْ أَنْفُسَكُمْ بِاتِّخَاذِكُمُ الْعِجْلَ فَتُوبُوا إِلَى بَارِئِكُمْ فَاقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ عِنْدَ بَارِئِكُمْ فَتَابَ عَلَيْكُمْ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ

Meal (IK): Hani, Musa, kavmine: Ey kavmim, buzağıya tapınmakla nefsinize zulmetmiş oldunuz. Hemen yaradanınıza tevbe edip nefislerinizi öldürün. Bu yaradanınızın katında sizin için daha hayırlıdır, demişti. Allah da tevbenizi kabul etmişti. Muhakkak ki Tevvab, Rahim O’dur, O.

### [Bakara 2:62](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/2:62.md) — عِنْدَ

إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَادُوا وَالنَّصَارَى وَالصَّابِئِينَ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَعَمِلَ صَالِحًا فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ

Meal (IK): Şüphesiz ki Mü’minler, Yahudiler, Nasrani ve Sabiilerden; kim Allah’a ve ahiret gününe inanıp, salih amelde bulunursa, elbette onların Rabları katında mükafaatları vardır. Hem onlara bir korku yoktur, mahzun da olacak değildirler.

### [Bakara 2:76](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/2:76.md) — عِنْدَ

وَإِذَا لَقُوا الَّذِينَ آمَنُوا قَالُوا آمَنَّا وَإِذَا خَلَا بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ قَالُوا أَتُحَدِّثُونَهُمْ بِمَا فَتَحَ اللَّهُ عَلَيْكُمْ لِيُحَاجُّوكُمْ بِهِ عِنْدَ رَبِّكُمْ أَفَلَا تَعْقِلُونَ

Meal (IK): Mü’minlerle karşılaştıkları zaman, inandık derlerdi, birbirleriyle baş başa kaldıklarında, Rabbınızın katında, aleyhinde delil göstersinler diye mi Allah’ın size açıkladığını onlara anlatıyorsunuz, buna aklınız ermiyormu? diye birbirlerini uyarırlardı.

### [Bakara 2:79](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/2:79.md) — عِنْدِ

فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ يَكْتُبُونَ الْكِتَابَ بِأَيْدِيهِمْ ثُمَّ يَقُولُونَ هَذَا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ لِيَشْتَرُوا بِهِ ثَمَنًا قَلِيلًا فَوَيْلٌ لَهُمْ مِمَّا كَتَبَتْ أَيْدِيهِمْ وَوَيْلٌ لَهُمْ مِمَّا يَكْسِبُونَ

Meal (IK): Vay, kitabı elleriyle yazıp da sonra az bir paha ile satabilmek için; bu, Allah katındandır, diyenlerin, ellerinin yazdıklarından dolayı vay onlara! Vay onlara. O kazanmış oldukları yüzünden.

### [Bakara 2:80](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/2:80.md) — عِنْدَ

وَقَالُوا لَنْ تَمَسَّنَا النَّارُ إِلَّا أَيَّامًا مَعْدُودَةً قُلْ أَتَّخَذْتُمْ عِنْدَ اللَّهِ عَهْدًا فَلَنْ يُخْلِفَ اللَّهُ عَهْدَهُ أَمْ تَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ

Meal (IK): Sayılı günlerden başka asla bize ateş dokunmayacaktır dediler. Deki: Siz Allah katından bir söz mü aldınız? Öyleyse Allah asla sözünden caymaz. Yoksa Allah’a karşı bilmediğiniz bir şey mi söylüyorsunuz.

### [Bakara 2:89](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/2:89.md) — عِنْدِ

وَلَمَّا جَاءَهُمْ كِتَابٌ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ مُصَدِّقٌ لِمَا مَعَهُمْ وَكَانُوا مِنْ قَبْلُ يَسْتَفْتِحُونَ عَلَى الَّذِينَ كَفَرُوا فَلَمَّا جَاءَهُمْ مَا عَرَفُوا كَفَرُوا بِهِ فَلَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى الْكَافِرِينَ

Meal (IK): Ne zaman ki; Allah’ın katından, kendilerinde olanı tasdik eden kitab geldi, onlar bundan önceki küfredenlere karşı kendilerine yardım gelmesini beklerlerken, bildikleri gelince onu inkar ettiler. Allah’ın la’neti kafirlerin üzerinedir.

### [Bakara 2:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/2:94.md) — عِنْدَ

قُلْ إِنْ كَانَتْ لَكُمُ الدَّارُ الْآخِرَةُ عِنْدَ اللَّهِ خَالِصَةً مِنْ دُونِ النَّاسِ فَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ

Meal (IK): De ki; Allah katında ahiret yurdu başkalarının değil de yalnız sizin ise, bu iddiada samimi iseniz haydin, ölümü isteyin.

### [Bakara 2:101](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/2:101.md) — عِنْدِ

وَلَمَّا جَاءَهُمْ رَسُولٌ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ مُصَدِّقٌ لِمَا مَعَهُمْ نَبَذَ فَرِيقٌ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ كِتَابَ اللَّهِ وَرَاءَ ظُهُورِهِمْ كَأَنَّهُمْ لَا يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Onlara, ne zaman Allah tarafından yanlarındaki kitabı tasdik edici bir peygamber geldiyse, kendilerine kitab verilenlerden bir güruh, sanki bilmiyormuş gibi, Allah’ın kitabını arkalarına atıverdi.

### [Bakara 2:103](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/2:103.md) — عِنْدِ

وَلَوْ أَنَّهُمْ آمَنُوا وَاتَّقَوْا لَمَثُوبَةٌ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ خَيْرٌ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Eğer onlar inanmış ve sakınmış olsalardı; Allah katındaki sevab daha hayırlı olurdu. Keşke bilselerdi.

### [Bakara 2:109](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/2:109.md) — عِنْدِ

وَدَّ كَثِيرٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ لَوْ يَرُدُّونَكُمْ مِنْ بَعْدِ إِيمَانِكُمْ كُفَّارًا حَسَدًا مِنْ عِنْدِ أَنْفُسِهِمْ مِنْ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمُ الْحَقُّ فَاعْفُوا وَاصْفَحُوا حَتَّى يَأْتِيَ اللَّهُ بِأَمْرِهِ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

Meal (IK): Kitab ehlinin çoğu, hak kendilerine apaçık belli olduktan sonra içlerindeki çekememezlikten ötürü, sizi imandan sonra küfre döndürmek isterler. Allah’ın açıklayıcı emri gelene kadar onları affedin, geçin. Şüphesiz ki Allah her şeye kadir’dir.

### [Bakara 2:110](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/2:110.md) — عِنْدَ

وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَمَا تُقَدِّمُوا لِأَنْفُسِكُمْ مِنْ خَيْرٍ تَجِدُوهُ عِنْدَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ

Meal (IK): Namazı kılın, zekatı verin, kendiniz için önceden ne yollarsanız, onu Allah katında bulursunuz. Şüphesiz ki Allah, yaptığınızı hakkıyla görendir.

### [Bakara 2:112](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/2:112.md) — عِنْدَ

بَلَى مَنْ أَسْلَمَ وَجْهَهُ لِلَّهِ وَهُوَ مُحْسِنٌ فَلَهُ أَجْرُهُ عِنْدَ رَبِّهِ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ

Meal (IK): Hayır, kim ihsan edici olarak özünü tastamam Allah’a teslim ederse ona Rabbı katında mükafat vardır. Onlara korku yoktur, üzülmeyeceklerdir de.

### [Bakara 2:140](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/2:140.md) — عِنْدَهُ

أَمْ تَقُولُونَ إِنَّ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَالْأَسْبَاطَ كَانُوا هُودًا أَوْ نَصَارَى قُلْ أَأَنْتُمْ أَعْلَمُ أَمِ اللَّهُ وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ كَتَمَ شَهَادَةً عِنْدَهُ مِنَ اللَّهِ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Yoksa siz: İbrahim, İsmail, İshak, Ya’kub ve oğulları Yahudi veya Hristiyan idiler mi, diyorsunuz? Siz mi daha iyi biliyorsunuz yoksa Allah mı? Allah tarafından yanında bulunan şehadeti gizleyenden daha zalim kim vardır? Allah sizin yaptıklarınızdan gafil değildir, de.

### [Bakara 2:191](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/2:191.md) — عِنْدَ

وَاقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ وَأَخْرِجُوهُمْ مِنْ حَيْثُ أَخْرَجُوكُمْ وَالْفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ وَلَا تُقَاتِلُوهُمْ عِنْدَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ حَتَّى يُقَاتِلُوكُمْ فِيهِ فَإِنْ قَاتَلُوكُمْ فَاقْتُلُوهُمْ كَذَلِكَ جَزَاءُ الْكَافِرِينَ

Meal (IK): Ve onları nerede yakalarsanız öldürün. Sizi çıkardıkları yerden siz de onları çıkarın. Fitne, katilden beterdir. Onlar sizinle savaşmadıkça, siz de Mescid-i Haram’da onlarla savaşmayın. Ancak onlar sizinle savaşırlarsa, siz de onları öldürün. İşte kafirlerin cezası böyledir.

### [Bakara 2:198](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/2:198.md) — عِنْدَ

لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَبْتَغُوا فَضْلًا مِنْ رَبِّكُمْ فَإِذَا أَفَضْتُمْ مِنْ عَرَفَاتٍ فَاذْكُرُوا اللَّهَ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ وَاذْكُرُوهُ كَمَا هَدَاكُمْ وَإِنْ كُنْتُمْ مِنْ قَبْلِهِ لَمِنَ الضَّالِّينَ

Meal (IK): Rabbınızın lutf-u keremini aramanızda bir günah yoktur. Arafat’tan geri döndüğünüz zaman, Meş’ar-ı Haram’ın yanında Allah’ı zikredin. O, sizi hidayete ulaştırdığı gibi, siz de O’nu zikredin. Nitekim siz bundan önce, sapıklardan idiniz.

### [Bakara 2:217](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/2:217.md) — عِنْدَ

يَسْأَلُونَكَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرَامِ قِتَالٍ فِيهِ قُلْ قِتَالٌ فِيهِ كَبِيرٌ وَصَدٌّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَكُفْرٌ بِهِ وَالْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَإِخْرَاجُ أَهْلِهِ مِنْهُ أَكْبَرُ عِنْدَ اللَّهِ وَالْفِتْنَةُ أَكْبَرُ مِنَ الْقَتْلِ وَلَا يَزَالُونَ يُقَاتِلُونَكُمْ حَتَّى يَرُدُّوكُمْ عَنْ دِينِكُمْ إِنِ اسْتَطَاعُوا وَمَنْ يَرْتَدِدْ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَيَمُتْ وَهُوَ كَافِرٌ فَأُولَئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Sana haram aydan ve onda savaştan soruyorlar. De ki: O ayda savaşmak; büyük bir günahtır. Fakat insanları Allah yolundan alıkoymak ve O’nu inkar etmek, Mescid-i Haram’a gitmelerine engel olmak, onun ehlini oradan çıkarmak Allah katında daha büyük günahtır. Fitne, katilden de beterdir. Kafirlerin güçleri yetse, sizi dininizden döndürünceye kadar sizinle savaşa devam ederler. Sizden her kim dininden dönerde kafir olarak ölürse; onların yaptığı ameller dünyada da, ahirette de boşa gitmiştir. Ve onlar, cehennem ehlidirler. Orada temelli kalacaklardır.

### [Bakara 2:255](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/2:255.md) — عِنْدَهُ

اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ لَا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَلَا نَوْمٌ لَهُ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ مَنْ ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ يَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ وَلَا يُحِيطُونَ بِشَيْءٍ مِنْ عِلْمِهِ إِلَّا بِمَا شَاءَ وَسِعَ كُرْسِيُّهُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ وَلَا يَئُودُهُ حِفْظُهُمَا وَهُوَ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ

Meal (IK): Allah O’ndan başka hiçbir ilah yoktur. Hayy ve Kayyum’dur. O’nu dalgınlık ve uyku tutmaz. Göklerde ve yerde olanların hepsi de O’nundur. O’nun izni olmadan katında şefaat edecek kimdir? Önlerinde ve arkalarında ne varsa bilir. Dilediği kadarından başka O’nun ilminden hiçbir şey kavrayamazlar. Kürsi’si gökleri ve yeri kaplamıştır. Onları koruyup gözetmek O’na ağırlık vermez. O, öyle ulu, öyle yücedir.

### [Bakara 2:262](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/2:262.md) — عِنْدَ

الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ لَا يُتْبِعُونَ مَا أَنْفَقُوا مَنًّا وَلَا أَذًى لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ

Meal (IK): Mallarını Allah yolunda infak edip de, sonra infak ettikleri şeyin ardından başa kakmayan ve eziyet etmeyenlerin mükafaatı, Rabbları katındadır. Onlara korku yoktur. Ve mahzun da olacak değillerdir.

### [Bakara 2:274](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/2:274.md) — عِنْدَ

الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ بِاللَّيْلِ وَالنَّهَارِ سِرًّا وَعَلَانِيَةً فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ

Meal (IK): Onlar ki; mallarını gece ve gündüz, gizli ve açık infak ederler. İşte onların mükaafatı Rabbları katındadır. Onlar için korku da yoktur, üzülecek de değillerdir.

### [Bakara 2:277](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/2:277.md) — عِنْدَ

إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ

Meal (IK): İman edip salih amel işleyenlerin, namaz kılıp zekat verenlerin Rabbları katında mükafaatları vardır. Onlar için korku yoktur ve üzülecek de değillerdir.

### [Bakara 2:282](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/2:282.md) — عِنْدَ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا تَدَايَنْتُمْ بِدَيْنٍ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى فَاكْتُبُوهُ وَلْيَكْتُبْ بَيْنَكُمْ كَاتِبٌ بِالْعَدْلِ وَلَا يَأْبَ كَاتِبٌ أَنْ يَكْتُبَ كَمَا عَلَّمَهُ اللَّهُ فَلْيَكْتُبْ وَلْيُمْلِلِ الَّذِي عَلَيْهِ الْحَقُّ وَلْيَتَّقِ اللَّهَ رَبَّهُ وَلَا يَبْخَسْ مِنْهُ شَيْئًا فَإِنْ كَانَ الَّذِي عَلَيْهِ الْحَقُّ سَفِيهًا أَوْ ضَعِيفًا أَوْ لَا يَسْتَطِيعُ أَنْ يُمِلَّ هُوَ فَلْيُمْلِلْ وَلِيُّهُ بِالْعَدْلِ وَاسْتَشْهِدُوا شَهِيدَيْنِ مِنْ رِجَالِكُمْ فَإِنْ لَمْ يَكُونَا رَجُلَيْنِ فَرَجُلٌ وَامْرَأَتَانِ مِمَّنْ تَرْضَوْنَ مِنَ الشُّهَدَاءِ أَنْ تَضِلَّ إِحْدَاهُمَا فَتُذَكِّرَ إِحْدَاهُمَا الْأُخْرَى وَلَا يَأْبَ الشُّهَدَاءُ إِذَا مَا دُعُوا وَلَا تَسْأَمُوا أَنْ تَكْتُبُوهُ صَغِيرًا أَوْ كَبِيرًا إِلَى أَجَلِهِ ذَلِكُمْ أَقْسَطُ عِنْدَ اللَّهِ وَأَقْوَمُ لِلشَّهَادَةِ وَأَدْنَى أَلَّا تَرْتَابُوا إِلَّا أَنْ تَكُونَ تِجَارَةً حَاضِرَةً تُدِيرُونَهَا بَيْنَكُمْ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَلَّا تَكْتُبُوهَا وَأَشْهِدُوا إِذَا تَبَايَعْتُمْ وَلَا يُضَارَّ كَاتِبٌ وَلَا شَهِيدٌ وَإِنْ تَفْعَلُوا فَإِنَّهُ فُسُوقٌ بِكُمْ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَيُعَلِّمُكُمُ اللَّهُ وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; muayyen bir vaad ile borçlandığınız zaman, onu yazın. Aranızda bir katib de doğrulukla yazsın. Yazan; Allah’ın kendisine öğrettiği gibi yazmaktan çekinmesin, yazsın. Hak kendi üzerinde olan da yazdırsın. Rabbı olan Allah’tan korksun da ondan bir şey eksiltmesin. Şayet borçlu sefih, küçük veya kendisi söyleyip yazdıramayacak durumda ise; velisi dosdoğru yazdırsın. Erkeklerinizden iki de şahid yapın. Eğer ki erkek bulamazsa şahidlerden razı olacağınız bir erkek, biri unuttuğunda diğeri ona hatırlatacak iki kadın olabilir. Şahidler çağrıldıklarında çekinmesinler. Borç, büyük veya küçük olsun onu müddeti ile beraber yazmaktan üşenmesin. Bu, Allah yanında adalete daha uygun, şahidlik için daha sağlam, şüpheye düşmemenize de daha yakındır. Ancak aranızda peşin alış-veriş olursa onu yazmamanızda size bir günah yoktur. Alış-veriş yaptığınızda şahid tutun. Yazana da şehadet edene de zarar verilmesin. Şayet zarar verecek olursasanız; o zaman, kendinize dokunacak bir kötülük olur. Allah’tan korkun. Allah size öğretiyor. Allah her şeyi bilir.

### [Ali İmran 3:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/3:7.md) — عِنْدِ

هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ ابْتِغَاءَ الْفِتْنَةِ وَابْتِغَاءَ تَأَوِيلِهِ وَمَا يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ رَبِّنَا وَمَا يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُو الْأَلْبَابِ

Meal (IK): Sana kitabı indiren O’dur. O’nun bazı ayetleri muhkemdir ki bunlar; kitabın anasıdır. Diğer bir kısmı da müteşabihlerdir. İşte kalblerinde eğrilik bulunanlar; fitne çıkarmak ve te’vile yeltenmek için müteşabih olanlara uyarlar. Halbuki onun gerçek te’vilini, ancak Allah bilir. İlimde derinleşmiş olanlar: Biz ona inandık, hepsi Rabbımızın katındadır, derler. Ancak akıl sahibleri düşünebilirler.

### [Ali İmran 3:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/3:14.md) — عِنْدَهُ

زُيِّنَ لِلنَّاسِ حُبُّ الشَّهَوَاتِ مِنَ النِّسَاءِ وَالْبَنِينَ وَالْقَنَاطِيرِ الْمُقَنْطَرَةِ مِنَ الذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ وَالْخَيْلِ الْمُسَوَّمَةِ وَالْأَنْعَامِ وَالْحَرْثِ ذَلِكَ مَتَاعُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَاللَّهُ عِنْدَهُ حُسْنُ الْمَآبِ

Meal (IK): Kadınlarından oğullarından, kantar kantar altın ve gümüşten, nişanlı atlardan, develerden ve ekinlerden gelen zevklere aşırı düşkünlük; insanlar için süslenip hoş göründü. Bunlar dünya hayatının geçimidir. Oysa gidilecek yerin güzel olanı Allah katındadır.

### [Ali İmran 3:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/3:15.md) — عِنْدَ

قُلْ أَؤُنَبِّئُكُمْ بِخَيْرٍ مِنْ ذَلِكُمْ لِلَّذِينَ اتَّقَوْا عِنْدَ رَبِّهِمْ جَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَأَزْوَاجٌ مُطَهَّرَةٌ وَرِضْوَانٌ مِنَ اللَّهِ وَاللَّهُ بَصِيرٌ بِالْعِبَادِ

Meal (IK): De ki: Size bunlardan daha hayırlısını haber vereyim mi? Takvaya erenler için, altından ırmaklar akan cennetler vardır. Orada devamlı kalacaklardır. Tertemiz eşler ve Allah’ın rızası vardır. Ve Allah kullarını hakkıyla görendir.

### [Ali İmran 3:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/3:19.md) — عِنْدَ

إِنَّ الدِّينَ عِنْدَ اللَّهِ الْإِسْلَامُ وَمَا اخْتَلَفَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ إِلَّا مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَهُمُ الْعِلْمُ بَغْيًا بَيْنَهُمْ وَمَنْ يَكْفُرْ بِآيَاتِ اللَّهِ فَإِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسَابِ

Meal (IK): Gerçekte Allah katında din, İslam’dır. Ancak kitab verilenler, kendilerine ilim geldikten sonra aralarındaki ihtirastan dolayı ayrılığa düştüler. Kim, Allah’ın ayetlerini inkar ederse; şüphesiz ki Allah, hesabı çabuk görendir.

### [Ali İmran 3:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/3:37.md) — عِنْدَهَا · عِنْدِ

فَتَقَبَّلَهَا رَبُّهَا بِقَبُولٍ حَسَنٍ وَأَنْبَتَهَا نَبَاتًا حَسَنًا وَكَفَّلَهَا زَكَرِيَّا كُلَّمَا دَخَلَ عَلَيْهَا زَكَرِيَّا الْمِحْرَابَ وَجَدَ عِنْدَهَا رِزْقًا قَالَ يَامَرْيَمُ أَنَّى لَكِ هَذَا قَالَتْ هُوَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَرْزُقُ مَنْ يَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ

Meal (IK): Bunun üzerine Rabbı onu güzel bir kabul ile karşıladı. Onu güzel bir bitki gibi yetiştirdi. Zekeriyya’nın himayesine verdi. Zekeriyya mihraba her girişinde onun yanında bir yiyecek bulurdu. Ey Meryem, bu sana nereden? derdi. O da: Allah tarafından, derdi. Şüphe yok ki Allah, dilediğini hesapsız rızıklandırır.

### [Ali İmran 3:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/3:59.md) — عِنْدَ

إِنَّ مَثَلَ عِيسَى عِنْدَ اللَّهِ كَمَثَلِ آدَمَ خَلَقَهُ مِنْ تُرَابٍ ثُمَّ قَالَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ

Meal (IK): Gerçekten Allah katında İsa’nın durumu, Adem’in durumu gibidir. Allah o’nu topraktan yarattı. Sonra o’na; ol dedi, o da oluverdi.

### [Ali İmran 3:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/3:73.md) — عِنْدَ

وَلَا تُؤْمِنُوا إِلَّا لِمَنْ تَبِعَ دِينَكُمْ قُلْ إِنَّ الْهُدَى هُدَى اللَّهِ أَنْ يُؤْتَى أَحَدٌ مِثْلَ مَا أُوتِيتُمْ أَوْ يُحَاجُّوكُمْ عِنْدَ رَبِّكُمْ قُلْ إِنَّ الْفَضْلَ بِيَدِ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): Kendi dininize uyanlardan başkasına inanmayın. De ki: Doğru yol, Allah’ın yoludur. Derler ki: Size verilen bir benzerinin de birine verildiğini veya Rabbınızın katında size delil gösterecekleri bir şeyi açıklamayın. De ki: Doğrusu lütuf Allah’ın elindedir, onu dilediğine verir. Allah Vasi’dir, Alim’dir.

### [Ali İmran 3:78](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/3:78.md) — عِنْدِ

وَإِنَّ مِنْهُمْ لَفَرِيقًا يَلْوُونَ أَلْسِنَتَهُمْ بِالْكِتَابِ لِتَحْسَبُوهُ مِنَ الْكِتَابِ وَمَا هُوَ مِنَ الْكِتَابِ وَيَقُولُونَ هُوَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَمَا هُوَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَيَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ وَهُمْ يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Onlardan bir güruh vardır ki; kitabda olmadığı halde kitabdan zannedesiniz diye, dillerini eğip, bükerler. Allah katında olmadığı halde; Allah katındandır, derler. Allah adına, bile bile yalan söylerler.

### [Ali İmran 3:126](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/3:126.md) — عِنْدِ

وَمَا جَعَلَهُ اللَّهُ إِلَّا بُشْرَى لَكُمْ وَلِتَطْمَئِنَّ قُلُوبُكُمْ بِهِ وَمَا النَّصْرُ إِلَّا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ الْعَزِيزِ الْحَكِيمِ

Meal (IK): Bu yardımı Allah; size, sırf bir müjde olsun ve kalbleriniz bununla yatışsın diye yaptı. Yoksa zafer, ancak Aziz ve Hakim olan Allah’tandır.

### [Ali İmran 3:156](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/3:156.md) — عِنْدَنَا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ كَفَرُوا وَقَالُوا لِإِخْوَانِهِمْ إِذَا ضَرَبُوا فِي الْأَرْضِ أَوْ كَانُوا غُزًّى لَوْ كَانُوا عِنْدَنَا مَا مَاتُوا وَمَا قُتِلُوا لِيَجْعَلَ اللَّهُ ذَلِكَ حَسْرَةً فِي قُلُوبِهِمْ وَاللَّهُ يُحْيِي وَيُمِيتُ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; siz; küfredip de yeryüzünde dolaşan veya gazada bulunan kardeşleri hakkında: Onlar yanınızda olsalardı ölmezler veya öldürülmezlerdi, diyenler gibi olmayın. Allah; bunu, onların kalblerinde bir hasret olarak koydu. Halbuki öldüren de dirilten de Allah’tır. Ve Allah, yaptığınız şeyleri görendir.

### [Ali İmran 3:163](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/3:163.md) — عِنْدَ

هُمْ دَرَجَاتٌ عِنْدَ اللَّهِ وَاللَّهُ بَصِيرٌ بِمَا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): Onlar, Allah katında derece derecedir. Allah yaptıklarını görendir.

### [Ali İmran 3:165](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/3:165.md) — عِنْدِ

أَوَلَمَّا أَصَابَتْكُمْ مُصِيبَةٌ قَدْ أَصَبْتُمْ مِثْلَيْهَا قُلْتُمْ أَنَّى هَذَا قُلْ هُوَ مِنْ عِنْدِ أَنْفُسِكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

Meal (IK): Onları iki misline uğrattığınız bir musibete kendiniz uğrayınca; bu nereden? dediniz. De ki: O, kendinizdendir. Doğrusu Allah herşeye kadirdir.

### [Ali İmran 3:169](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/3:169.md) — عِنْدَ

وَلَا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَاتًا بَلْ أَحْيَاءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ

Meal (IK): Allah yolunda öldürülenleri sakın ölü sanmayın, bilakis onlar diridirler, Rabbları katında rızıklandırılırlar.

### [Ali İmran 3:195](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/3:195.md) — عِنْدِ · عِنْدَهُ

فَاسْتَجَابَ لَهُمْ رَبُّهُمْ أَنِّي لَا أُضِيعُ عَمَلَ عَامِلٍ مِنْكُمْ مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْضٍ فَالَّذِينَ هَاجَرُوا وَأُخْرِجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ وَأُوذُوا فِي سَبِيلِي وَقَاتَلُوا وَقُتِلُوا لَأُكَفِّرَنَّ عَنْهُمْ سَيِّئَاتِهِمْ وَلَأُدْخِلَنَّهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ ثَوَابًا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَاللَّهُ عِنْدَهُ حُسْنُ الثَّوَابِ

Meal (IK): Nihayet Rabbları, onlara icabet etti: Birbirinizden meydana gelen sizlerden; gerek erkek olsun gerek dişi olsun, çalışanın işini boşa çıkarmam. Hicret edenlerin, yurtlarından çıkarılanların, benim yolumda işkenceye, hakarete, ziyana uğrayanların, muharebe edenlerin ve öldürülenlerin suçlarını elbette örteceğim, Allah katından mükafat olmak üzere; onları altlarından ırmaklar akan cennetlere koyacağım. Sevabın en güzeli, Allah katındadır.

### [Ali İmran 3:198](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/3:198.md) — عِنْدِ · عِنْدَ

لَكِنِ الَّذِينَ اتَّقَوْا رَبَّهُمْ لَهُمْ جَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا نُزُلًا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَمَا عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ لِلْأَبْرَارِ

Meal (IK): Fakat Rabblarından korkanlar için; altlarından ırmaklar akan cennetler var. Orada temelli kalacaklar. Allah tarafından ağırlanacaklar. Allah katında olanlar kendileri için daha hayırlıdır.

### [Ali İmran 3:199](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/3:199.md) — عِنْدَ

وَإِنَّ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ لَمَنْ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْكُمْ وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْهِمْ خَاشِعِينَ لِلَّهِ لَا يَشْتَرُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ ثَمَنًا قَلِيلًا أُولَئِكَ لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ إِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسَابِ

Meal (IK): Ehl-i Kitab’tan öyleleri vardır ki; Allah’a, size indirlen ve kendilerine indirilmiş olana, Allah’a huşu’ duyarak inanırlar. Allah’ın ayetlerini az bir pahaya değişmezler. İşte onların ecirleri Rabbları katındadır. Allah, şüphesiz hesabı çabuk görendir.

### [Nisa 4:78](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/4:78.md) — عِنْدِ · عِنْدِكَ

أَيْنَمَا تَكُونُوا يُدْرِككُّمُ الْمَوْتُ وَلَوْ كُنْتُمْ فِي بُرُوجٍ مُشَيَّدَةٍ وَإِنْ تُصِبْهُمْ حَسَنَةٌ يَقُولُوا هَذِهِ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَإِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ يَقُولُوا هَذِهِ مِنْ عِنْدِكَ قُلْ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ فَمَا لِهَؤُلَاءِ الْقَوْمِ لَا يَكَادُونَ يَفْقَهُونَ حَدِيثًا

Meal (IK): Nerede olursanız olun, sağlam kaleler içinde dahi olsanız ölüm sizi bulacaktır. İman etmeyenlere bir iyilik gelirse: Bu, Allah’tandır. Bir kötülük erişirse de: Bu senin yüzündendir, derler. De ki: Hepsi Allah tarafındandır. Bunlara ne oluyor ki hiçbir sözü anlamaya yanaşmıyorlar?

### [Nisa 4:81](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/4:81.md) — عِنْدِكَ

وَيَقُولُونَ طَاعَةٌ فَإِذَا بَرَزُوا مِنْ عِنْدِكَ بَيَّتَ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ غَيْرَ الَّذِي تَقُولُ وَاللَّهُ يَكْتُبُ مَا يُبَيِّتُونَ فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ وَكَفَى بِاللَّهِ وَكِيلًا

Meal (IK): Sana; peki, derler. Yanından ayrıldıktan sonra da içlerinden bir grup sana söylediklerini hilafına geceleyin plan kurarlar. Allah gece tasarladıklarını yazıyor. Onlara aldırış etme. Allah’a tevekkül et. Vekil olarak Allah yeter.

### [Nisa 4:82](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/4:82.md) — عِنْدِ

أَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ وَلَوْ كَانَ مِنْ عِنْدِ غَيْرِ اللَّهِ لَوَجَدُوا فِيهِ اخْتِلَافًا كَثِيرًا

Meal (IK): Onlar hala Ku’an’ı gereği gibi düşünmeyecekler mi? Eğer o, Allah’tan başkası tarafından gelseydi, muhakkak ki içinde birbirini tutmayan bir çok şeyler bulurlardı.

### [Nisa 4:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/4:94.md) — فَعِنْدَ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا ضَرَبْتُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَتَبَيَّنُوا وَلَا تَقُولُوا لِمَنْ أَلْقَى إِلَيْكُمُ السَّلَامَ لَسْتَ مُؤْمِنًا تَبْتَغُونَ عَرَضَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا فَعِنْدَ اللَّهِ مَغَانِمُ كَثِيرَةٌ كَذَلِكَ كُنْتُمْ مِنْ قَبْلُ فَمَنَّ اللَّهُ عَلَيْكُمْ فَتَبَيَّنُوا إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا

Meal (IK): Ey iman edenler; Allah yoluna koyulduğunuz zaman, iyice araştırın. Size selam verene; dünya hayatının geçici menfaatine göz dikerek; sen mü’min değilsin, demeyin. Allah katında çok ganimetler vardır. Önce siz de öyleydiniz ama Allah size lütfetti. Onun için iyice araştırın. Muhakkak ki Allah; yaptıklarınızdan haberdardır.

### [Nisa 4:134](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/4:134.md) — فَعِنْدَ

مَنْ كَانَ يُرِيدُ ثَوَابَ الدُّنْيَا فَعِنْدَ اللَّهِ ثَوَابُ الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَكَانَ اللَّهُ سَمِيعًا بَصِيرًا

Meal (IK): Kim, dünya mükafatını isterse bilsin ki; dünyanın da, ahiretin de mükafatı Allah’ın katındadır. Allah; Semi’, Basir olandır.

### [Nisa 4:139](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/4:139.md) — عِنْدَهُمُ

الَّذِينَ يَتَّخِذُونَ الْكَافِرِينَ أَوْلِيَاءَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِينَ أَيَبْتَغُونَ عِنْدَهُمُ الْعِزَّةَ فَإِنَّ الْعِزَّةَ لِلَّهِ جَمِيعًا

Meal (IK): Onlar ki; mü’minleri bırakıp kafirleri dost ediniyorlar. Onların tarafından izzet mi arıyorlar? Doğrusu izzet, bütünüyle Allah’ındır.

### [Maide 5:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/5:43.md) — وَعِنْدَهُمُ

وَكَيْفَ يُحَكِّمُونَكَ وَعِنْدَهُمُ التَّوْرَاةُ فِيهَا حُكْمُ اللَّهِ ثُمَّ يَتَوَلَّوْنَ مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ وَمَا أُولَئِكَ بِالْمُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Nasıl seni hakem tayin ediyorlar? Halbuki Tevrat yanlarındadır. Onda Allah’ın hükmü vardır. Hem bundan sonra yüz çevirirler. Onlar inanıcı değillerdir.

### [Maide 5:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/5:52.md) — عِنْدِهِ

فَتَرَى الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ يُسَارِعُونَ فِيهِمْ يَقُولُونَ نَخْشَى أَنْ تُصِيبَنَا دَائِرَةٌ فَعَسَى اللَّهُ أَنْ يَأْتِيَ بِالْفَتْحِ أَوْ أَمْرٍ مِنْ عِنْدِهِ فَيُصْبِحُوا عَلَى مَا أَسَرُّوا فِي أَنْفُسِهِمْ نَادِمِينَ

Meal (IK): Kalblerinde hastalık olanların; bize bir felaket gelmesinden korkuyoruz, diyerek onlara koşuştuklarını görürsün. Olur ki, Allah, fetih verir veya katından bir emir getirir de onlar, içlerinde gizlediklerinden dolayı pişman olurlar.

### [Maide 5:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/5:60.md) — عِنْدَ

قُلْ هَلْ أُنَبِّئُكُمْ بِشَرٍّ مِنْ ذَلِكَ مَثُوبَةً عِنْدَ اللَّهِ مَنْ لَعَنَهُ اللَّهُ وَغَضِبَ عَلَيْهِ وَجَعَلَ مِنْهُمُ الْقِرَدَةَ وَالْخَنَازِيرَ وَعَبَدَ الطَّاغُوتَ أُولَئِكَ شَرٌّ مَكَانًا وَأَضَلُّ عَنْ سَوَاءِ السَّبِيلِ

Meal (IK): De ki: Allah katında bundan daha kötü bir cezanın bulunduğunu size haber vereyim mi? O kimse ki; Allah ona la’net etmiş, aleyhine gazab etmiş ve onlardan maymunlar, domuzlar ve Tağut’a kullar kılmıştır. İşte onlar; yer bakımından en kötü ve doğru yoldan en çok sapmış olanlardır.

### [En'am 6:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/6:2.md) — عِنْدَهُ

هُوَ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ طِينٍ ثُمَّ قَضَى أَجَلًا وَأَجَلٌ مُسَمًّى عِنْدَهُ ثُمَّ أَنْتُمْ تَمْتَرُونَ

Meal (IK): O’dur; sizi, bir çamurdan yaratan. Sonra da size bir ecel tayin eden. Bir de O’nun katında belli bir ecel vardır. Siz hala şüphe edip durursunuz.

### [En'am 6:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/6:50.md) — عِنْدِي

قُلْ لَا أَقُولُ لَكُمْ عِنْدِي خَزَائِنُ اللَّهِ وَلَا أَعْلَمُ الْغَيْبَ وَلَا أَقُولُ لَكُمْ إِنِّي مَلَكٌ إِنْ أَتَّبِعُ إِلَّا مَا يُوحَى إِلَيَّ قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الْأَعْمَى وَالْبَصِيرُ أَفَلَا تَتَفَكَّرُونَ

Meal (IK): De ki: Size, Allah’ın hazineleri benim yanımdadır, demiyorum. Ben, gaybı da bilmem. Ve size bir melek olduğumu da söylemiyorum. Ben; bana vahyolunandan başkasına uymam. De ki: Hiç görenle görmeyen bir olur mu? Hiç düşünmüyor musunuz?

### [En'am 6:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/6:57.md) — عِنْدِي

قُلْ إِنِّي عَلَى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّي وَكَذَّبْتُمْ بِهِ مَا عِنْدِي مَا تَسْتَعْجِلُونَ بِهِ إِنِ الْحُكْمُ إِلَّا لِلَّهِ يَقُصُّ الْحَقَّ وَهُوَ خَيْرُ الْفَاصِلِينَ

Meal (IK): De ki: Ben, şüphesiz Rabbımdan bir hüccet üzereyim. Siz ise onu yalanladınız. Sizin acale istediğiniz şey yanımda değildir. Hüküm; ancak Allah’ındır. Doğrusu O, hakkı verir ve O, ayırdedenlerin en hayırlısıdır.

### [En'am 6:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/6:58.md) — عِنْدِي

قُلْ لَوْ أَنَّ عِنْدِي مَا تَسْتَعْجِلُونَ بِهِ لَقُضِيَ الْأَمْرُ بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِالظَّالِمِينَ

Meal (IK): De ki: Acele istediğiniz şey, benim yanımda olsaydı; benimle aranızdaki iş bitmiş olurdu. Allah; zalimleri çok iyi bilendir.

### [En'am 6:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/6:59.md) — وَعِنْدَهُ

وَعِنْدَهُ مَفَاتِحُ الْغَيْبِ لَا يَعْلَمُهَا إِلَّا هُوَ وَيَعْلَمُ مَا فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَمَا تَسْقُطُ مِنْ وَرَقَةٍ إِلَّا يَعْلَمُهَا وَلَا حَبَّةٍ فِي ظُلُمَاتِ الْأَرْضِ وَلَا رَطْبٍ وَلَا يَابِسٍ إِلَّا فِي كِتَابٍ مُبِينٍ

Meal (IK): Gaybın anahtarları O’nun katındadır. O’ndan başka kimse bilmez. Karada ve denizde olanı da O bilir. Bir yaprak düşmez ki; onu bilmesin. Yerin karanlıkları içindeki tek bir tane, yaş ve kuru müstesna olmamak üzere her şey apaçık bir kitabtadır.

### [En'am 6:109](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/6:109.md) — عِنْدَ

وَأَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمَانِهِمْ لَئِنْ جَاءَتْهُمْ آيَةٌ لَيُؤْمِنُنَّ بِهَا قُلْ إِنَّمَا الْآيَاتُ عِنْدَ اللَّهِ وَمَا يُشْعِرُكُمْ أَنَّهَا إِذَا جَاءَتْ لَا يُؤْمِنُونَ

Meal (IK): Onlar, bütün güçleriyle Allah’a yemin ettiler ki; eğer kendilerine bir ayet gelirse mutlaka ona inanacaklar. De ki: Ayetler; ancak Allah’ın nezdindedir. O, geldiği zaman da onların yine inanmayacaklarının farkında değil misiniz?

### [En'am 6:124](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/6:124.md) — عِنْدَ

وَإِذَا جَاءَتْهُمْ آيَةٌ قَالُوا لَنْ نُؤْمِنَ حَتَّى نُؤْتَى مِثْلَ مَا أُوتِيَ رُسُلُ اللَّهِ اللَّهُ أَعْلَمُ حَيْثُ يَجْعَلُ رِسَالَتَهُ سَيُصِيبُ الَّذِينَ أَجْرَمُوا صَغَارٌ عِنْدَ اللَّهِ وَعَذَابٌ شَدِيدٌ بِمَا كَانُوا يَمْكُرُونَ

Meal (IK): Onlara bir ayet geldiği zaman; derler ki: Allah’ın peygamberlerine verilen bize de verilmedikçe asla iman etmeyiz. Allah, risaletini nereye vereceğini en iyi bilendir. Suç işleyenlere; yapageldikleri hilekarlık yüzünden Allah katında bir horluk ve şiddetli bir azab erişecektir.

### [En'am 6:127](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/6:127.md) — عِنْدَ

لَهُمْ دَارُ السَّلَامِ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَهُوَ وَلِيُّهُمْ بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): Rabbları katında selamet yurdu onlara aittir. İşlediklerinden ötürü Allah, onların dostudur.

### [En'am 6:148](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/6:148.md) — عِنْدَكُمْ

سَيَقُولُ الَّذِينَ أَشْرَكُوا لَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا أَشْرَكْنَا وَلَا آبَاؤُنَا وَلَا حَرَّمْنَا مِنْ شَيْءٍ كَذَلِكَ كَذَّبَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ حَتَّى ذَاقُوا بَأْسَنَا قُلْ هَلْ عِنْدَكُمْ مِنْ عِلْمٍ فَتُخْرِجُوهُ لَنَا إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَإِنْ أَنْتُمْ إِلَّا تَخْرُصُونَ

Meal (IK): Şirk koşanlar diyecekler ki: Eğer Allah dileseydi; biz de, atalarımız da şirk koşmazdık. Hiçbir şeyi haram da kılmazdık. Onlardan öncekiler de, Bizim gücümüzü tadana kadar böyle dediler. De ki: Bize karşı yanınızda ortaya koyabileceğiniz bir bilgi var mı? Siz, ancak zanna uyuyorsunuz ve siz, sadece yalanlar atıyorsunuz.

### [Araf 7:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/7:29.md) — عِنْدَ

قُلْ أَمَرَ رَبِّي بِالْقِسْطِ وَأَقِيمُوا وُجُوهَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ وَادْعُوهُ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ كَمَا بَدَأَكُمْ تَعُودُونَ

Meal (IK): De ki: Rabbım, adaleti emretti. Her secde yerinde yüzlerinizi ona doğrultun. Ve dinde ancak kendisine muhlisler olarak yalvarın. İlk önce sizi yarattığı gibi, yine O’na döndürüleceksiniz.

### [Araf 7:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/7:31.md) — عِنْدَ

يَابَنِي آدَمَ خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ وَكُلُوا وَاشْرَبُوا وَلَا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ

Meal (IK): Ey ademoğulları; her mescide güzel elbiselerinizi giyinerek gidin; yeyin için ama israf etmeyin. Çünkü O; israf edenleri sevmez.

### [Araf 7:131](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/7:131.md) — عِنْدَ

فَإِذَا جَاءَتْهُمُ الْحَسَنَةُ قَالُوا لَنَا هَذِهِ وَإِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ يَطَّيَّرُوا بِمُوسَى وَمَنْ مَعَهُ أَلَا إِنَّمَا طَائِرُهُمْ عِنْدَ اللَّهِ وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Onlara bir iyilik geldiğinde: Bu, bizim içindir, dediler. Şayet kendilerine bir kötülük gelirse; Musa ile beraberindekilere uğursuzluk yüklerdi. Dikkat edin, onların uğursuzluğu ancak Allah katındadır, fakat çoğu bilmezler.

### [Araf 7:134](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/7:134.md) — عِنْدَكَ

وَلَمَّا وَقَعَ عَلَيْهِمُ الرِّجْزُ قَالُوا يَامُوسَى ادْعُ لَنَا رَبَّكَ بِمَا عَهِدَ عِنْدَكَ لَئِنْ كَشَفْتَ عَنَّا الرِّجْزَ لَنُؤْمِنَنَّ لَكَ وَلَنُرْسِلَنَّ مَعَكَ بَنِي إِسْرَائِيلَ

Meal (IK): Üzerlerine azab çökünce, dediler ki: Ey Musa, sana olan ahdine göre Rabbına dua et. Eğer bu azabı bizden kaldırırsan; andolsun ki, sana inanacağız ve İsrailoğullarını seninle birlikte göndereceğiz.

### [Araf 7:157](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/7:157.md) — عِنْدَهُمْ

الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الْأُمِّيَّ الَّذِي يَجِدُونَهُ مَكْتُوبًا عِنْدَهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَالْإِنْجِيلِ يَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَاهُمْ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبَاتِ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبَائِثَ وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَالْأَغْلَالَ الَّتِي كَانَتْ عَلَيْهِمْ فَالَّذِينَ آمَنُوا بِهِ وَعَزَّرُوهُ وَنَصَرُوهُ وَاتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِي أُنْزِلَ مَعَهُ أُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ

Meal (IK): Onlar ki; yanlarındaki Tevrat’ta ve İncil’de yazılı bulacakları; okuma, yazma bilmeyen ve nebi olan Rasule tabi olurlar. O, kendilerine ma’rufu emreder, münkerden nehyeder. Temiz şeyleri helal kılar, murdar şeyleri de haram eder. Onların ağır yüklerini ve üzerlerindeki bağları, zincirleri indirir. İşte ona iman edenler, onu ta’zim edenler, ona yardım edenler ve onunla birlikte indirilen nura tabi olanlar, işte onlar; felaha erenlerin kendileridir.

### [Araf 7:187](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/7:187.md) — عِنْدَ

يَسْأَلُونَكَ عَنِ السَّاعَةِ أَيَّانَ مُرْسَاهَا قُلْ إِنَّمَا عِلْمُهَا عِنْدَ رَبِّي لَا يُجَلِّيهَا لِوَقْتِهَا إِلَّا هُوَ ثَقُلَتْ فِي السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ لَا تَأْتِيكُمْ إِلَّا بَغْتَةً يَسْأَلُونَكَ كَأَنَّكَ حَفِيٌّ عَنْهَا قُلْ إِنَّمَا عِلْمُهَا عِنْدَ اللَّهِ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Sana kıyametin ne zaman gelip çatacağını soruyorlar. De ki: Onun bilgisi, ancak Rabbımın katındadır. Onun vaktini kendisinden başkası açıklayamaz. Onun ağırlığını gökler de, yer de kaldıramaz. O, size ansızın gelir. Sen, onu biliyormuşsun gibi sana soruyorlar. De ki: Onun bilgisi ancak Allah katındadır. Fakat insanların çoğu bilmezler.

### [Araf 7:206](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/7:206.md) — عِنْدَ

إِنَّ الَّذِينَ عِنْدَ رَبِّكَ لَا يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِهِ وَيُسَبِّحُونَهُ وَلَهُ يَسْجُدُونَ

Meal (IK): Muhakkak ki Rabbının katındakiler, O’na kulluk etmekten asla büyüklenmezler. O’na tesbih ederler ve O’na secde ederler.

### [Enfal 8:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/8:4.md) — عِنْدَ

أُولَئِكَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقًّا لَهُمْ دَرَجَاتٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَمَغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ كَرِيمٌ

Meal (IK): İşte onlar; inanmışların kendileridir. Onlara Rabb’larının katından dereceler, mağfiret ve cömertçe verilmiş rızıklar vardır.

### [Enfal 8:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/8:10.md) — عِنْدِ

وَمَا جَعَلَهُ اللَّهُ إِلَّا بُشْرَى وَلِتَطْمَئِنَّ بِهِ قُلُوبُكُمْ وَمَا النَّصْرُ إِلَّا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ

Meal (IK): Allah; bunu size sırf bir müjde olsun ve kalblerinizi yatışsın diye yapmıştır. Yardım; ancak Allah katındandır. Muhakkak ki Allah; Aziz’dir, Hakim’ dir.

### [Enfal 8:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/8:22.md) — عِنْدَ

إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللَّهِ الصُّمُّ الْبُكْمُ الَّذِينَ لَا يَعْقِلُونَ

Meal (IK): Allah katında canlıların en kötüsü; akletmeyen sağır ve dilsizlerdir.

### [Enfal 8:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/8:28.md) — عِنْدَهُ

وَاعْلَمُوا أَنَّمَا أَمْوَالُكُمْ وَأَوْلَادُكُمْ فِتْنَةٌ وَأَنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ أَجْرٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Hem bilin ki; mallarınız da, çocuklarınız da ancak birer fitnedir. Ve Allah katında büyük mükafat vardır.

### [Enfal 8:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/8:32.md) — عِنْدِكَ

وَإِذْ قَالُوا اللَّهُمَّ إِنْ كَانَ هَذَا هُوَ الْحَقَّ مِنْ عِنْدِكَ فَأَمْطِرْ عَلَيْنَا حِجَارَةً مِنَ السَّمَاءِ أَوِ ائْتِنَا بِعَذَابٍ أَلِيمٍ

Meal (IK): Hani demişlerdi ki: Ey Allah’ımız; eğer bu, gerçekten Senin katından ise; bize gökten taş yağdır, yahut acıklı bir azab getir.

### [Enfal 8:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/8:35.md) — عِنْدَ

وَمَا كَانَ صَلَاتُهُمْ عِنْدَ الْبَيْتِ إِلَّا مُكَاءً وَتَصْدِيَةً فَذُوقُوا الْعَذَابَ بِمَا كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ

Meal (IK): Onların Beyt’in yanındaki duaları; sadece ıslık çalmak veya el çırpmaktan başka bir şey değildir. Öyleyse devamedegelmekte olduğunuz küfürden dolayı tadın azabı.

### [Enfal 8:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/8:55.md) — عِنْدَ

إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللَّهِ الَّذِينَ كَفَرُوا فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ

Meal (IK): Allah katından yeryüzünde yürüyen canlıların en kötüsü; şüphesiz ki küfredenlerdir. Artık onlar, inanmazlar.

### [Tevbe 9:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/9:7.md) — عِنْدَ · وَعِنْدَ

كَيْفَ يَكُونُ لِلْمُشْرِكِينَ عَهْدٌ عِنْدَ اللَّهِ وَعِنْدَ رَسُولِهِ إِلَّا الَّذِينَ عَاهَدْتُمْ عِنْدَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ فَمَا اسْتَقَامُوا لَكُمْ فَاسْتَقِيمُوا لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَّقِينَ

Meal (IK): Mescid-i Haram’ın yanında muahede yaptıklarınız müstesna, müşriklerin Allah yanında ve Rasulünün yanında nasıl bir ahdi olabilir ki? Onlar, size doğru davrandıkça siz de onlara karşı doğru davranın. Muhakkak ki Allah; müttakileri sever.

### [Tevbe 9:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/9:19.md) — عِنْدَ

أَجَعَلْتُمْ سِقَايَةَ الْحَاجِّ وَعِمَارَةَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ كَمَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَجَاهَدَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ لَا يَسْتَوُونَ عِنْدَ اللَّهِ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Siz; hacılara su vermeyi, Mescid-i Haram’ı tamir etmeyi; Allah’a ve ahiret gününe inanan ve Allah yolunda cihad edenle bir mi tuttunuz? Bunlar, Allah katında bir olamazlar. Ve Allah; zalimler güruhunu hidayete erdirmez.

### [Tevbe 9:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/9:20.md) — عِنْدَ

الَّذِينَ آمَنُوا وَهَاجَرُوا وَجَاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ أَعْظَمُ دَرَجَةً عِنْدَ اللَّهِ وَأُولَئِكَ هُمُ الْفَائِزُونَ

Meal (IK): Onlar ki iman etmişler, hicret etmişler ve Allah yolunda mallarıyla, canlarıyla cihad etmişlerdir. Derece bakımından Allah katında çok büyüktürler. Ve işte onlar, kurtuluşa erenlerin kendileridir.

### [Tevbe 9:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/9:22.md) — عِنْدَهُ

خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ أَجْرٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Orada temelli kalıcıdırlar. Muhakkak ki Allah katında büyük mükafat vardır.

### [Tevbe 9:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/9:36.md) — عِنْدَ

إِنَّ عِدَّةَ الشُّهُورِ عِنْدَ اللَّهِ اثْنَا عَشَرَ شَهْرًا فِي كِتَابِ اللَّهِ يَوْمَ خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ مِنْهَا أَرْبَعَةٌ حُرُمٌ ذَلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ فَلَا تَظْلِمُوا فِيهِنَّ أَنْفُسَكُمْ وَقَاتِلُوا الْمُشْرِكِينَ كَافَّةً كَمَا يُقَاتِلُونَكُمْ كَافَّةً وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقِينَ

Meal (IK): Doğrusu ayların sayısı; gökleri ve yeri yarattığı günden beri Allah’ın kitabında oniki aydır. Bunlardan dördü haram olanlardır. İşte doğru din budur. O halde bunlardan nefislerinize zulmetmeyin. Müşrikler sizinle nasıl toplu olarak savaşıyorlarsa, siz de onlarla tolu olarak savaşın. Ve bilin ki; muhakkak Allah, müttakilerle beraberdir.

### [Tevbe 9:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/9:52.md) — عِنْدِهِ

قُلْ هَلْ تَرَبَّصُونَ بِنَا إِلَّا إِحْدَى الْحُسْنَيَيْنِ وَنَحْنُ نَتَرَبَّصُ بِكُمْ أَنْ يُصِيبَكُمُ اللَّهُ بِعَذَابٍ مِنْ عِنْدِهِ أَوْ بِأَيْدِينَا فَتَرَبَّصُوا إِنَّا مَعَكُمْ مُتَرَبِّصُونَ

Meal (IK): De ki: Bize iki güzelliğin birinden başka bir şeyin gelmesini mi bekliyorsunuz? Halbuki biz, Allah’ın kendi katından veya bizim elimizle size bir azab getireceğini bekliyoruz. Öyleyse bekleyin, doğrusu biz de sizinle beraber bekleyenlerdeniz.

### [Tevbe 9:99](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/9:99.md) — عِنْدَ

وَمِنَ الْأَعْرَابِ مَنْ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَيَتَّخِذُ مَا يُنْفِقُ قُرُبَاتٍ عِنْدَ اللَّهِ وَصَلَوَاتِ الرَّسُولِ أَلَا إِنَّهَا قُرْبَةٌ لَهُمْ سَيُدْخِلُهُمُ اللَّهُ فِي رَحْمَتِهِ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Bedevilerden öyleleri de vardır ki; Allah’a ve ahiret gününe inanır, infak ettiğini Allah katında yakınlığa ve peygamberin duasına nail olmaya vesile sayar. Bilin ki; bunlar kendileri için gerçek bir yakınlıktır. Allah, onları rahmetine girdirecektir. Muhakkak ki Allah; Gafur’dur, Rahim’ dir.

### [Yunus 10:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/10:2.md) — عِنْدَ

أَكَانَ لِلنَّاسِ عَجَبًا أَنْ أَوْحَيْنَا إِلَى رَجُلٍ مِنْهُمْ أَنْ أَنْذِرِ النَّاسَ وَبَشِّرِ الَّذِينَ آمَنُوا أَنَّ لَهُمْ قَدَمَ صِدْقٍ عِنْدَ رَبِّهِمْ قَالَ الْكَافِرُونَ إِنَّ هَذَا لَسَاحِرٌ مُبِينٌ

Meal (IK): İçlerinden bir adama: İnsanları uyar ve iman edenlere Rabbları katında yüksek bir makam olduğunu müjdele, diye vahyettiğimiz insanların tuhafına mı gitti ki kafirler: Bu, apaçık bir büyüdür, dediler.

### [Yunus 10:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/10:18.md) — عِنْدَ

وَيَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ مَا لَا يَضُرُّهُمْ وَلَا يَنْفَعُهُمْ وَيَقُولُونَ هَؤُلَاءِ شُفَعَاؤُنَا عِنْدَ اللَّهِ قُلْ أَتُنَبِّئُونَ اللَّهَ بِمَا لَا يَعْلَمُ فِي السَّمَوَاتِ وَلَا فِي الْأَرْضِ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى عَمَّا يُشْرِكُونَ

Meal (IK): Onlar Allah’ı bırakarak; kendilerine fayda da, zarar da vermeyen şeylere taparlar. Bunlar, Allah katında bizim şefaatçılarımızdır, derler. De ki: Siz, Allah’a göklerde ve yerde bilmediği bir şey mi bildiriyorsunuz? Allah, onların ortak koşmalarından münezzeh ve yücedir.

### [Yunus 10:68](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/10:68.md) — عِنْدَكُمْ

قَالُوا اتَّخَذَ اللَّهُ وَلَدًا سُبْحَانَهُ هُوَ الْغَنِيُّ لَهُ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ إِنْ عِنْدَكُمْ مِنْ سُلْطَانٍ بِهَذَا أَتَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ

Meal (IK): Allah, çocuk edindi, dediler. Haşa, Allah bundan münezzehtir. O, müstağnidir. Göklerde ve yerde ne varsa hepsi O’nundur. Bu hususta hiç bir deliliniz yok. Allah hakkında bilmediğiniz şeyi mi söylüyorsunuz?

### [Yunus 10:76](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/10:76.md) — عِنْدِنَا

فَلَمَّا جَاءَهُمُ الْحَقُّ مِنْ عِنْدِنَا قَالُوا إِنَّ هَذَا لَسِحْرٌ مُبِينٌ

Meal (IK): Tarafımızdan kendilerine hak geldiği vakit; doğrusu bu, apaçık bir büyüdür, dediler.

### [Hud 11:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/11:28.md) — عِنْدِهِ

قَالَ يَاقَوْمِ أَرَأَيْتُمْ إِنْ كُنْتُ عَلَى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّي وَآتَانِي رَحْمَةً مِنْ عِنْدِهِ فَعُمِّيَتْ عَلَيْكُمْ أَنُلْزِمُكُمُوهَا وَأَنْتُمْ لَهَا كَارِهُونَ

Meal (IK): Nuh dedi ki: Ey kavmim; eğer Rabbım tarafından bir delilim bulunur ve O, katından bana ihsan eder de bunlar sizden gizli kalırsa; onu istemediğiniz halde size zorla mı kabul ettireceğiz?

### [Hud 11:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/11:31.md) — عِنْدِي

وَلَا أَقُولُ لَكُمْ عِنْدِي خَزَائِنُ اللَّهِ وَلَا أَعْلَمُ الْغَيْبَ وَلَا أَقُولُ إِنِّي مَلَكٌ وَلَا أَقُولُ لِلَّذِينَ تَزْدَرِي أَعْيُنُكُمْ لَنْ يُؤْتِيَهُمُ اللَّهُ خَيْرًا اللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا فِي أَنْفُسِهِمْ إِنِّي إِذًا لَمِنَ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Ben, size: Allah’ın hazineleri yanımdadır, demiyorum. Gaybı da bilmem. Meleğim de demiyorum. Hor gördüklerinize Allah iyilik vermeyecektir de demiyorum. İçlerinde olanı en iyi bilen Allah’tır. Yoksa ben de zalimlerden olurum.

### [Hud 11:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/11:59.md) — عَنِيدٍ

وَتِلْكَ عَادٌ جَحَدُوا بِآيَاتِ رَبِّهِمْ وَعَصَوْا رُسُلَهُ وَاتَّبَعُوا أَمْرَ كُلِّ جَبَّارٍ عَنِيدٍ

Meal (IK): Ad da, Rabblarının ayetlerini bile bile inkar ettiler. Peygamberlerine isyan ettiler. Ve her inadçı zorbanın emrine uydular.

### [Hud 11:83](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/11:83.md) — عِنْدَ

مُسَوَّمَةً عِنْدَ رَبِّكَ وَمَا هِيَ مِنَ الظَّالِمِينَ بِبَعِيدٍ

Meal (IK): Ki bu taşlar, Rabbının katında işaretlenmiştir. Bunlar zalimlerden hiç bir zaman uzak olmayacaktır.

### [Yusuf 12:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/12:17.md) — عِنْدَ

قَالُوا يَاأَبَانَا إِنَّا ذَهَبْنَا نَسْتَبِقُ وَتَرَكْنَا يُوسُفَ عِنْدَ مَتَاعِنَا فَأَكَلَهُ الذِّئْبُ وَمَا أَنْتَ بِمُؤْمِنٍ لَنَا وَلَوْ كُنَّا صَادِقِينَ

Meal (IK): Dediler ki: Ey babamız; gerçekten biz gitmiştik ki yarış yapalım. Yusuf’u da eşyaların yanında bırakmıştık. Onu kurt yemiş. Her ne kadar doğru söylüyorsak da sen, bize inanacak değilsin.

### [Yusuf 12:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/12:42.md) — عِنْدَ

وَقَالَ لِلَّذِي ظَنَّ أَنَّهُ نَاجٍ مِنْهُمَا اذْكُرْنِي عِنْدَ رَبِّكَ فَأَنْسَاهُ الشَّيْطَانُ ذِكْرَ رَبِّهِ فَلَبِثَ فِي السِّجْنِ بِضْعَ سِنِينَ

Meal (IK): O ikisinden kurtulacağını sandığı kimseye dedi ki: Efendinin yanında beni an. Fakat şeytan onu efendisine anmayı unutturdu. Bu yüzden daha nice yıl zindanda kaldı.

### [Yusuf 12:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/12:60.md) — عِنْدِي

فَإِنْ لَمْ تَأْتُونِي بِهِ فَلَا كَيْلَ لَكُمْ عِنْدِي وَلَا تَقْرَبُونِ

Meal (IK): Eğer onu bana getirmezseniz; benden bir ölçek dahi alamazsınız ve bir daha bana yaklaşmayın.

### [Yusuf 12:79](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/12:79.md) — عِنْدَهُ

قَالَ مَعَاذَ اللَّهِ أَنْ نَأْخُذَ إِلَّا مَنْ وَجَدْنَا مَتَاعَنَا عِنْدَهُ إِنَّا إِذًا لَظَالِمُونَ

Meal (IK): Dedi ki: Eşyamızı yanında bulduğumuz kimseden başkasını yakalamaktan Allah’a sığınırız. Çünkü biz, o zaman zalimlerden oluruz.

### [Rad 13:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/13:8.md) — عِنْدَهُ

اللَّهُ يَعْلَمُ مَا تَحْمِلُ كُلُّ أُنْثَى وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ وَمَا تَزْدَادُ وَكُلُّ شَيْءٍ عِنْدَهُ بِمِقْدَارٍ

Meal (IK): Allah; her dişinin neyi yüklendiğini ve rahimlerin neyi eksiltip artırdığını bilir. O’nun katında her şey bir ölçüye göredir.

### [Rad 13:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/13:39.md) — وَعِنْدَهُ

يَمْحُو اللَّهُ مَا يَشَاءُ وَيُثْبِتُ وَعِنْدَهُ أُمُّ الْكِتَابِ

Meal (IK): Allah dilediğini siler ve dilediğini bırakır. Ve ana kitab O’nun katındadır.

### [Rad 13:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/13:43.md) — عِنْدَهُ

وَيَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَسْتَ مُرْسَلًا قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ

Meal (IK): Küfredenler: Sen peygamber değilsin, derler. De ki: Benimle sizin aranızda şahid olarak Allah ve kitabın bilgisi kendi yanında olanlar yeter.

### [İbrahim 14:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/14:15.md) — عَنِيدٍ

وَاسْتَفْتَحُوا وَخَابَ كُلُّ جَبَّارٍ عَنِيدٍ

Meal (IK): Yardım istediler ve bütün inatçı zorbalar da hüsrana uğradılar.

### [İbrahim 14:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/14:37.md) — عِنْدَ

رَبَّنَا إِنِّي أَسْكَنْتُ مِنْ ذُرِّيَّتِي بِوَادٍ غَيْرِ ذِي زَرْعٍ عِنْدَ بَيْتِكَ الْمُحَرَّمِ رَبَّنَا لِيُقِيمُوا الصَّلَاةَ فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِي إِلَيْهِمْ وَارْزُقْهُمْ مِنَ الثَّمَرَاتِ لَعَلَّهُمْ يَشْكُرُونَ

Meal (IK): Rabbımız; ben, çocuklarımdan kimini; namaz kılabilmeleri için, Senin mukaddes evinin yanında çorak bir vadiye yerleştirdim. Rabbımız; insanların gönüllerini onlara meylettir. Şükretmeleri için onları meyvelerle rızıklandır.

### [İbrahim 14:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/14:46.md) — وَعِنْدَ

وَقَدْ مَكَرُوا مَكْرَهُمْ وَعِنْدَ اللَّهِ مَكْرُهُمْ وَإِنْ كَانَ مَكْرُهُمْ لِتَزُولَ مِنْهُ الْجِبَالُ

Meal (IK): Gerçekten onlar, düzenlerini kurmuşlardı. Halbuki dağları oynatacak güçte olsa bile, onların bu düzenleri hep Allah’ın elindeydi.

### [Hicr 15:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/15:21.md) — عِنْدَنَا

وَإِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا عِنْدَنَا خَزَائِنُهُ وَمَا نُنَزِّلُهُ إِلَّا بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ

Meal (IK): Hiç bir şey yoktur ki; hazinesi Bizim katımızda olmasın. Ve Biz, onu ancak belli bir ölçüye göre indiririz.

### [Nahl 16:95](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/16:95.md) — عِنْدَ

وَلَا تَشْتَرُوا بِعَهْدِ اللَّهِ ثَمَنًا قَلِيلًا إِنَّمَا عِنْدَ اللَّهِ هُوَ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ

Meal (IK): Allah’ın ahdini az bir pahaya değişmeyin. Eğer bilirseniz; Allah katında olan, sizin için daha hayırlıdır.

### [Nahl 16:96](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/16:96.md) — عِنْدَكُمْ · عِنْدَ

مَا عِنْدَكُمْ يَنْفَدُ وَمَا عِنْدَ اللَّهِ بَاقٍ وَلَنَجْزِيَنَّ الَّذِينَ صَبَرُوا أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): Sizin yanınızdaki tükenir. Allah’ın katında olanlar ise sonsuzdur. Sabredenlere mükafatlarını, yaptıklarının daha güzeli ile ödeyeceğiz.

### [İsra 17:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/17:23.md) — عِنْدَكَ

وَقَضَى رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا إِمَّا يَبْلُغَنَّ عِنْدَكَ الْكِبَرَ أَحَدُهُمَا أَوْ كِلَاهُمَا فَلَا تَقُلْ لَهُمَا أُفٍّ وَلَا تَنْهَرْهُمَا وَقُلْ لَهُمَا قَوْلًا كَرِيمًا

Meal (IK): Rabbın buyurmuştur ki: Kendisinden başkasına ibadet etmeyesiniz, ana ve babaya iyi davranasınız. Eğer onlardan biri veya her ikisi senin yanında iken yaşlılığa erecek olurlarsa; onlara karşı, of dahi deme. Onları azarlama. Ve her ikisine de efendice sözler söyle.

### [İsra 17:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/17:38.md) — عِنْدَ

كُلُّ ذَلِكَ كَانَ سَيِّئُهُ عِنْدَ رَبِّكَ مَكْرُوهًا

Meal (IK): Bütün bunlar, Rabbın katında beğenilmeyen kötü şeylerdir.

### [Kehf 18:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/18:46.md) — عِنْدَ

الْمَالُ وَالْبَنُونَ زِينَةُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَالْبَاقِيَاتُ الصَّالِحَاتُ خَيْرٌ عِنْدَ رَبِّكَ ثَوَابًا وَخَيْرٌ أَمَلًا

Meal (IK): Mal ve oğullar dünya hayatının zinetidir. Ama baki kalacak salih ameller, sevab olarak da, amel olarak da Rabbının katında daha hayırlıdır.

### [Kehf 18:65](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/18:65.md) — عِنْدِنَا

فَوَجَدَا عَبْدًا مِنْ عِبَادِنَا آتَيْنَاهُ رَحْمَةً مِنْ عِنْدِنَا وَعَلَّمْنَاهُ مِنْ لَدُنَّا عِلْمًا

Meal (IK): Derken kullarımızdan bir kul buldular ki Biz, ona; katımızdan bir rahmet vermiş ve kendisine nezdimizden bir ilim öğretmiştik.

### [Kehf 18:86](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/18:86.md) — عِنْدَهَا

حَتَّى إِذَا بَلَغَ مَغْرِبَ الشَّمْسِ وَجَدَهَا تَغْرُبُ فِي عَيْنٍ حَمِئَةٍ وَوَجَدَ عِنْدَهَا قَوْمًا قُلْنَا يَاذَا الْقَرْنَيْنِ إِمَّا أَنْ تُعَذِّبَ وَإِمَّا أَنْ تَتَّخِذَ فِيهِمْ حُسْنًا

Meal (IK): En sonunda güneşin battığı yere vardığı zaman; onu kara bir suda batıyor buldu. Orada bir kavme rastladı. Zülkarneyn, onlara azab da edebilirsin, iyi muamelede de bulunabilirsin, dedik.

### [Meryem 19:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/19:55.md) — عِنْدَ

وَكَانَ يَأْمُرُ أَهْلَهُ بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ وَكَانَ عِنْدَ رَبِّهِ مَرْضِيًّا

Meal (IK): Kavmine namaz kılmalarını, zekat vermelerini emrederdi. Rabbının katında hoşnudluğu ermişti.

### [Meryem 19:76](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/19:76.md) — عِنْدَ

وَيَزِيدُ اللَّهُ الَّذِينَ اهْتَدَوْا هُدًى وَالْبَاقِيَاتُ الصَّالِحَاتُ خَيْرٌ عِنْدَ رَبِّكَ ثَوَابًا وَخَيْرٌ مَرَدًّا

Meal (IK): Allah, hidayete erenlerin hidayetini artırır. Baki kalacak salih ameller Rabbının katında hem sevab olarak daha hayırlı, hem de netice olarak daha hayırlıdır.

### [Meryem 19:78](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/19:78.md) — عِنْدَ

أَطَّلَعَ الْغَيْبَ أَمِ اتَّخَذَ عِنْدَ الرَّحْمَنِ عَهْدًا

Meal (IK): O, görülmeyeni mi biliyor yoksa Rahman katından bir söz mü almış?

### [Meryem 19:87](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/19:87.md) — عِنْدَ

لَا يَمْلِكُونَ الشَّفَاعَةَ إِلَّا مَنِ اتَّخَذَ عِنْدَ الرَّحْمَنِ عَهْدًا

Meal (IK): Rahman’ın katında, ahid almış olanlardan başkası asla şefaatta bulunamayacaktır.

### [Taha 20:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/20:52.md) — عِنْدَ

قَالَ عِلْمُهَا عِنْدَ رَبِّي فِي كِتَابٍ لَا يَضِلُّ رَبِّي وَلَا يَنْسَى

Meal (IK): Dedi ki: Onların bilgisi Rabbımın katında bir kitabdadır. Benim Rabbım şaşırmaz, unutmaz.

### [Enbiya 21:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/21:19.md) — عِنْدَهُ

وَلَهُ مَنْ فِي السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَنْ عِنْدَهُ لَا يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِهِ وَلَا يَسْتَحْسِرُونَ

Meal (IK): Göklerde ve yerde ne varsa O’nundur. Katında olanlar O’na kulluk etmekten büyüklenmezler ve usanmazlar.

### [Enbiya 21:84](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/21:84.md) — عِنْدِنَا

فَاسْتَجَبْنَا لَهُ فَكَشَفْنَا مَا بِهِ مِنْ ضُرٍّ وَآتَيْنَاهُ أَهْلَهُ وَمِثْلَهُمْ مَعَهُمْ رَحْمَةً مِنْ عِنْدِنَا وَذِكْرَى لِلْعَابِدِينَ

Meal (IK): Biz de onun duasını kabul etmiş ve uğradığı sıkıntıyı kaldırmıştık. Katımızdan bir rahmet ve kulluk edenlere bir hatıra olmak üzere, ona hem ailesini, hem de bir katını vermiştik.

### [Hac 22:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/22:30.md) — عِنْدَ

ذَلِكَ وَمَنْ يُعَظِّمْ حُرُمَاتِ اللَّهِ فَهُوَ خَيْرٌ لَهُ عِنْدَ رَبِّهِ وَأُحِلَّتْ لَكُمُ الْأَنْعَامُ إِلَّا مَا يُتْلَى عَلَيْكُمْ فَاجْتَنِبُوا الرِّجْسَ مِنَ الْأَوْثَانِ وَاجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِ

Meal (IK): İşte böyle. Kim Allah’ın haram kıldıklarına saygı gösterirse; Rabbı katında bu, onun hayrınadır. Size okunanlardan başka büyük hayvanlar helal kılınmıştır. O halde murdardan, putlardan kaçının ve yalan sözlerden çekinin.

### [Hac 22:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/22:47.md) — عِنْدَ

وَيَسْتَعْجِلُونَكَ بِالْعَذَابِ وَلَنْ يُخْلِفَ اللَّهُ وَعْدَهُ وَإِنَّ يَوْمًا عِنْدَ رَبِّكَ كَأَلْفِ سَنَةٍ مِمَّا تَعُدُّونَ

Meal (IK): Senden çabucak azabı getirmeni istiyorlar. Allah, asla vaadinden caymaz. Doğrusu Rabbının katında bir gün; saydıklarınızdan bin yıl gibidir.

### [Müminun 23:117](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/23:117.md) — عِنْدَ

وَمَنْ يَدْعُ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ لَا بُرْهَانَ لَهُ بِهِ فَإِنَّمَا حِسَابُهُ عِنْدَ رَبِّهِ إِنَّهُ لَا يُفْلِحُ الْكَافِرُونَ

Meal (IK): Kim, başka bir tanrıya taparsa; onun hiç bir delili yoktur ve onun hesabı Rabbının katındadır. Gerçek şu ki, kafirler felah bulamazlar.

### [Nur 24:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/24:13.md) — عِنْدَ

لَوْلَا جَاءُوا عَلَيْهِ بِأَرْبَعَةِ شُهَدَاءَ فَإِذْ لَمْ يَأْتُوا بِالشُّهَدَاءِ فَأُولَئِكَ عِنْدَ اللَّهِ هُمُ الْكَاذِبُونَ

Meal (IK): Buna karşı dört şahidle gelmeleri gerekmez miydi? Madem ki onlar şahidleri getiremediler, öyleyse onlar Allah katında yalancıların kendileridirler.

### [Nur 24:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/24:15.md) — عِنْدَ

إِذْ تَلَقَّوْنَهُ بِأَلْسِنَتِكُمْ وَتَقُولُونَ بِأَفْوَاهِكُمْ مَا لَيْسَ لَكُمْ بِهِ عِلْمٌ وَتَحْسَبُونَهُ هَيِّنًا وَهُوَ عِنْدَ اللَّهِ عَظِيمٌ

Meal (IK): Onu dilinize dolamıştınız. Ve bilmediğiniz şeyleri ağzınıza alıyordunuz. Önemsiz bir şey sanıyorsunuz ama Allah katında önemi çok büyüktür.

### [Nur 24:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/24:39.md) — عِنْدَهُ

وَالَّذِينَ كَفَرُوا أَعْمَالُهُمْ كَسَرَابٍ بِقِيعَةٍ يَحْسَبُهُ الظَّمْآنُ مَاءً حَتَّى إِذَا جَاءَهُ لَمْ يَجِدْهُ شَيْئًا وَوَجَدَ اللَّهَ عِنْدَهُ فَوَفَّاهُ حِسَابَهُ وَاللَّهُ سَرِيعُ الْحِسَابِ

Meal (IK): Küfredenlere gelince; onların amelleri, engin çöllerde serap gibidir. Susayan kimse onu, su sanır. Fakat yanına vardığı zaman hiç bir şey bulamaz. Kendi yanında Allah’ı bulur ve O da hesabını tastamam görür. Allah hesabı çabucak görendir.

### [Nur 24:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/24:61.md) — عِنْدِ

لَيْسَ عَلَى الْأَعْمَى حَرَجٌ وَلَا عَلَى الْأَعْرَجِ حَرَجٌ وَلَا عَلَى الْمَرِيضِ حَرَجٌ وَلَا عَلَى أَنْفُسِكُمْ أَنْ تَأْكُلُوا مِنْ بُيُوتِكُمْ أَوْ بُيُوتِ آبَائِكُمْ أَوْ بُيُوتِ أُمَّهَاتِكُمْ أَوْ بُيُوتِ إِخْوَانِكُمْ أَوْ بُيُوتِ أَخَوَاتِكُمْ أَوْ بُيُوتِ أَعْمَامِكُمْ أَوْ بُيُوتِ عَمَّاتِكُمْ أَوْ بُيُوتِ أَخْوَالِكُمْ أَوْ بُيُوتِ خَالَاتِكُمْ أَوْ مَا مَلَكْتُمْ مَفَاتِحَهُ أَوْ صَدِيقِكُمْ لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَأْكُلُوا جَمِيعًا أَوْ أَشْتَاتًا فَإِذَا دَخَلْتُمْ بُيُوتًا فَسَلِّمُوا عَلَى أَنْفُسِكُمْ تَحِيَّةً مِنْ عِنْدِ اللَّهِ مُبَارَكَةً طَيِّبَةً كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآيَاتِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ

Meal (IK): Köre bir sorumluluk yoktur. Topala da bir sorumluluk yoktur. Hastaya da bir sorumluluk yoktur. Kendi evlerinizde veya babalarınızın evlerinde veya annelerinizin evlerinde veya erkek kardeşlerinizin evlerinde veya kızkardeşlerinizin evlerinde veya amcalarınızın evlerinde veya halalarınızın evlerinde veya dayılarınızın evlerinde veya teyzelerinizin evlerinde veya anahtarlarına malik olduğunuz yerlerde veya dostlarınızın evlerinde izinsiz yemek yemenizde bir sorumluluk yoktur. Bir arada veya ayrı ayrı yemenizde bir sorumluluk yoktur. Evlere girdiğiniz zaman, Allah katından bereket, sağlık ve güzellik dileyerek kendinize selam verin. Allah

### [Neml 27:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/27:40.md) — عِنْدَهُ

قَالَ الَّذِي عِنْدَهُ عِلْمٌ مِنَ الْكِتَابِ أَنَا آتِيكَ بِهِ قَبْلَ أَنْ يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ فَلَمَّا رَآهُ مُسْتَقِرًّا عِنْدَهُ قَالَ هَذَا مِنْ فَضْلِ رَبِّي لِيَبْلُوَنِي أَأَشْكُرُ أَمْ أَكْفُرُ وَمَنْ شَكَرَ فَإِنَّمَا يَشْكُرُ لِنَفْسِهِ وَمَنْ كَفَرَ فَإِنَّ رَبِّي غَنِيٌّ كَرِيمٌ

Meal (IK): Nezdinde kitabdan bir bilgi bulunan da dedi ki: Gözünü açıp kapamadan ben, onu sana getiririm. Süleyman tahtı yanına yerleşivermiş görünce dedi ki: Bu, Rabbımın lutfundandır. Şükür mü yoksa küfür mü edeceğim diye beni sınamak içindir. Kim şükrederse; ancak kendisi için şükretmiş olur. Kim de küfrederse; muhakkak ki Rabbım; Gani’dir, Kerim’dir.

### [Neml 27:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/27:47.md) — عِنْدَ

قَالُوا اطَّيَّرْنَا بِكَ وَبِمَنْ مَعَكَ قَالَ طَائِرُكُمْ عِنْدَ اللَّهِ بَلْ أَنْتُمْ قَوْمٌ تُفْتَنُونَ

Meal (IK): Dediler ki: Senin ve beraberindekilerin yüzünden uğursuzluğa uğradık: O da: Uğursuzluğunuz Allah katındandır. Belki siz, imtihana çekilen bir kavimsiniz, dedi.

### [Kasas 28:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/28:27.md) — عِنْدِكَ

قَالَ إِنِّي أُرِيدُ أَنْ أُنْكِحَكَ إِحْدَى ابْنَتَيَّ هَاتَيْنِ عَلَى أَنْ تَأْجُرَنِي ثَمَانِيَ حِجَجٍ فَإِنْ أَتْمَمْتَ عَشْرًا فَمِنْ عِنْدِكَ وَمَا أُرِيدُ أَنْ أَشُقَّ عَلَيْكَ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ مِنَ الصَّالِحِينَ

Meal (IK): O da dedi ki: Bana sekiz yıl çalışmana karşılık, bu iki kızımdan birini sana nıkahlamak istiyorum. Şayet on yıla tamamlarsan o, senden bir lutuf olur. Ama sana zorluk çektirmek istemem. İnşaallah beni salihlerden bulacaksın.

### [Kasas 28:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/28:37.md) — عِنْدِهِ

وَقَالَ مُوسَى رَبِّي أَعْلَمُ بِمَنْ جَاءَ بِالْهُدَى مِنْ عِنْدِهِ وَمَنْ تَكُونُ لَهُ عَاقِبَةُ الدَّارِ إِنَّهُ لَا يُفْلِحُ الظَّالِمُونَ

Meal (IK): Musa dedi ki: Rabbım, kimin hidayetle katından geldiğini ve bu yurdun sonunun kimin olacağını daha iyi bilir. Doğrusu zalimler, asla felah bulmazlar.

### [Kasas 28:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/28:48.md) — عِنْدِنَا

فَلَمَّا جَاءَهُمُ الْحَقُّ مِنْ عِنْدِنَا قَالُوا لَوْلَا أُوتِيَ مِثْلَ مَا أُوتِيَ مُوسَى أَوَلَمْ يَكْفُرُوا بِمَا أُوتِيَ مُوسَى مِنْ قَبْلُ قَالُوا سِحْرَانِ تَظَاهَرَا وَقَالُوا إِنَّا بِكُلٍّ كَافِرُونَ

Meal (IK): Ama onlara katımızdan gerçek gelince: Musa’ya verilenler gibi ona da verilmeli değil miydi? derler. Daha önce Musa’ya verileni de inkar etmemişler miydi? Birbirine destek olan iki büyücü, demişlerdi ve biz, hepsini inkar edenleriz, demişlerdi.

### [Kasas 28:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/28:49.md) — عِنْدِ

قُلْ فَأْتُوا بِكِتَابٍ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ هُوَ أَهْدَى مِنْهُمَا أَتَّبِعْهُ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ

Meal (IK): De ki: Şayet doğru sözlüyseniz; Allah katından bu ikisinden daha doğru bir kitab getirin de ona uyalım.

### [Kasas 28:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/28:60.md) — عِنْدَ

وَمَا أُوتِيتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَمَتَاعُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَزِينَتُهَا وَمَا عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ وَأَبْقَى أَفَلَا تَعْقِلُونَ

Meal (IK): Size verilen herhangi bir şey; dünya hayatının bir geçimliği ve süsüdür. Allah katında olan ise daha hayırlı ve devamlıdır. Hala akletmez misiniz

### [Kasas 28:78](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/28:78.md) — عِنْدِي

قَالَ إِنَّمَا أُوتِيتُهُ عَلَى عِلْمٍ عِنْدِي أَوَلَمْ يَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ قَدْ أَهْلَكَ مِنْ قَبْلِهِ مِنَ الْقُرُونِ مَنْ هُوَ أَشَدُّ مِنْهُ قُوَّةً وَأَكْثَرُ جَمْعًا وَلَا يُسْأَلُ عَنْ ذُنُوبِهِمُ الْمُجْرِمُونَ

Meal (IK): Dedi ki: Bu, bana; ancak bende olan bilgiden ötürü verilmiştir. Bilmez mi ki; Allah, önceleri ondan daha güçlü ve topladığı daha fazla olan nice nesilleri yok etmiştir. Suçlulardan günahları sorulmaz.

### [Ankebut 29:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/29:17.md) — عِنْدَ

إِنَّمَا تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَوْثَانًا وَتَخْلُقُونَ إِفْكًا إِنَّ الَّذِينَ تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ لَا يَمْلِكُونَ لَكُمْ رِزْقًا فَابْتَغُوا عِنْدَ اللَّهِ الرِّزْقَ وَاعْبُدُوهُ وَاشْكُرُوا لَهُ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ

Meal (IK): Siz; sadece Allah’ı bırakıp putlara tapıyor, aslı astarı olmayan sözler uyduruyorsunuz. Doğrusu Allah’tan başka taptıklarınızın size rızık vermeye güçleri yetmez. Öyleyse, rızkı Allah katında arayın, sadece O’na kulluk edin, O’na şükredin. Siz; ancak O’na döndürüleceksiniz.

### [Ankebut 29:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/29:50.md) — عِنْدَ

وَقَالُوا لَوْلَا أُنْزِلَ عَلَيْهِ آيَاتٌ مِنْ رَبِّهِ قُلْ إِنَّمَا الْآيَاتُ عِنْدَ اللَّهِ وَإِنَّمَا أَنَا نَذِيرٌ مُبِينٌ

Meal (IK): Rabbından ona ayetler indirilmeli değil miydi? dediler. De ki: O ayetler, ancak Allah’ın nezdindedir. Ben, sadece apaçık bir uyarıcıyım.

### [Rum 30:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/30:39.md) — عِنْدَ

وَمَا آتَيْتُمْ مِنْ رِبًا لِيَرْبُوَ فِي أَمْوَالِ النَّاسِ فَلَا يَرْبُو عِنْدَ اللَّهِ وَمَا آتَيْتُمْ مِنْ زَكَاةٍ تُرِيدُونَ وَجْهَ اللَّهِ فَأُولَئِكَ هُمُ الْمُضْعِفُونَ

Meal (IK): İnsanların malları içinde artsın diye verdiğiniz faiz Allah katında artmaz. Allah’ın rızasını dileyerek verdiğiniz zekat ise böyle değildir. İşte onlar; sevablarını kat kat artıranlardır.

### [Lokman 31:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/31:34.md) — عِنْدَهُ

إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ وَيُنَزِّلُ الْغَيْثَ وَيَعْلَمُ مَا فِي الْأَرْحَامِ وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ مَاذَا تَكْسِبُ غَدًا وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ بِأَيِّ أَرْضٍ تَمُوتُ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ

Meal (IK): Kıyamet saatının bilgisi şüphesiz ki Allah katındadır, yağmuru O indirir, rahimlerde bulunanı O bilir. Kimse yarın ne kazanacağını bilmez. Ve hiç bir nefis nerede öleceğini de bilmez. Muhakkak ki Allah; Alim’dir, Habir’dir.

### [Secde 32:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/32:12.md) — عِنْدَ

وَلَوْ تَرَى إِذِ الْمُجْرِمُونَ نَاكِسُو رُءُوسِهِمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ رَبَّنَا أَبْصَرْنَا وَسَمِعْنَا فَارْجِعْنَا نَعْمَلْ صَالِحًا إِنَّا مُوقِنُونَ

Meal (IK): Suçluları Rabblarının huzurunda başları öne eğilmiş olarak: Rabbımız, gördük ve dinledik. Artık bizi dünyaya geri çevir de salih amel işleyelim. Gerçekten biz, kesin olarak inandık, derlerken bir görsen.

### [Ahzab 33:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/33:5.md) — عِنْدَ

ادْعُوهُمْ لِآبَائِهِمْ هُوَ أَقْسَطُ عِنْدَ اللَّهِ فَإِنْ لَمْ تَعْلَمُوا آبَاءَهُمْ فَإِخْوَانُكُمْ فِي الدِّينِ وَمَوَالِيكُمْ وَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ فِيمَا أَخْطَأْتُمْ بِهِ وَلَكِنْ مَا تَعَمَّدَتْ قُلُوبُكُمْ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا

Meal (IK): Onları babalarına nisbet ederek çağırın. Allah katında en doğru olan budur. Eğer babalarını bilmezseniz; o takdirde, onlar sizin din kardeşleriniz ve dostlarınızdır. Kalbinizden kasdederek yaptıklarınız dışında hatalarınızda size bir vebal yoktur. Ve Allah; Gafur, Rahim olandır.

### [Ahzab 33:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/33:53.md) — عِنْدَ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَدْخُلُوا بُيُوتَ النَّبِيِّ إِلَّا أَنْ يُؤْذَنَ لَكُمْ إِلَى طَعَامٍ غَيْرَ نَاظِرِينَ إِنَاهُ وَلَكِنْ إِذَا دُعِيتُمْ فَادْخُلُوا فَإِذَا طَعِمْتُمْ فَانْتَشِرُوا وَلَا مُسْتَأْنِسِينَ لِحَدِيثٍ إِنَّ ذَلِكُمْ كَانَ يُؤْذِي النَّبِيَّ فَيَسْتَحْيِي مِنْكُمْ وَاللَّهُ لَا يَسْتَحْيِي مِنَ الْحَقِّ وَإِذَا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتَاعًا فَاسْأَلُوهُنَّ مِنْ وَرَاءِ حِجَابٍ ذَلِكُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِكُمْ وَقُلُوبِهِنَّ وَمَا كَانَ لَكُمْ أَنْ تُؤْذُوا رَسُولَ اللَّهِ وَلَا أَنْ تَنْكِحُوا أَزْوَاجَهُ مِنْ بَعْدِهِ أَبَدًا إِنَّ ذَلِكُمْ كَانَ عِنْدَ اللَّهِ عَظِيمًا

Meal (IK): Ey iman edenler; Peygamber’in evlerine yemeğe çağrılmaksızın ve vakitli vakitsiz girmeyin. Ama davet olunursanız; girin ve yemeği yeyince de lafa dalmadan dağılın. Bu haliniz, Peygamber’i üzüyordu, o da size bir şey söylemeye çekiniyordu. Allah ise hakkı söylemekten çekinmez. Peygamber’in eşlerinden bir şey istediğinizde; onu perde arkasından isteyin. Bu; sizin kalbleriniz için de, onların kalbleri için de daha temizdir. Allah’ın Rasulünü üzmeniz ve ondan sonra eşlerini nikahlamak asla caiz değildir. Çünkü bu; Allah katında büyük bir günahtır.

### [Ahzab 33:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/33:63.md) — عِنْدَ

يَسْأَلُكَ النَّاسُ عَنِ السَّاعَةِ قُلْ إِنَّمَا عِلْمُهَا عِنْدَ اللَّهِ وَمَا يُدْرِيكَ لَعَلَّ السَّاعَةَ تَكُونُ قَرِيبًا

Meal (IK): İnsanlar sana kıyametten sorarlar. De ki: Onun bilgisi ancak Allah katındadır. Ne bilirsin, belki de o saat yakında oluverir.

### [Ahzab 33:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/33:69.md) — عِنْدَ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ آذَوْا مُوسَى فَبَرَّأَهُ اللَّهُ مِمَّا قَالُوا وَكَانَ عِنْدَ اللَّهِ وَجِيهًا

Meal (IK): Ey iman edenler: Musa’ya eziyet vermiş olanlar gibi olmayın. Nitekim Allah, onu söyledikleri şeyden uzak tutmuştu. Ve o, Allah katında değerli idi.

### [Sebe 34:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/34:23.md) — عِنْدَهُ

وَلَا تَنْفَعُ الشَّفَاعَةُ عِنْدَهُ إِلَّا لِمَنْ أَذِنَ لَهُ حَتَّى إِذَا فُزِّعَ عَنْ قُلُوبِهِمْ قَالُوا مَاذَا قَالَ رَبُّكُمْ قَالُوا الْحَقَّ وَهُوَ الْعَلِيُّ الْكَبِيرُ

Meal (IK): O’nun katında, kendisine izin verdiğinden başkası şefaat edemez. Nihayet kalblerindeki korku giderilince: Rabbınız ne dedi? dediler. Hakkı, dediler. Ve O, Aliyy’dir, Kebir’dir.

### [Sebe 34:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/34:31.md) — عِنْدَ

وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَنْ نُؤْمِنَ بِهَذَا الْقُرْآنِ وَلَا بِالَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ وَلَوْ تَرَى إِذِ الظَّالِمُونَ مَوْقُوفُونَ عِنْدَ رَبِّهِمْ يَرْجِعُ بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ الْقَوْلَ يَقُولُ الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا لَوْلَا أَنْتُمْ لَكُنَّا مُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Küfretmiş olanlar dediler ki: Biz kesin olarak ne bu Kur’an’a ne de ondan öncekilere inanırız. Bir görseydin, hani zalimler Rabblarının huzurunda dikilmişler, bir kısmı bir kısmına söz atıyordu. Güçsüz sayılanlar büyüklük taslayanlara diyorlardı ki: Siz olmasaydınız biz, muhakkak inananlar olurduk.

### [Sebe 34:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/34:37.md) — عِنْدَنَا

وَمَا أَمْوَالُكُمْ وَلَا أَوْلَادُكُمْ بِالَّتِي تُقَرِّبُكُمْ عِنْدَنَا زُلْفَى إِلَّا مَنْ آمَنَ وَعَمِلَ صَالِحًا فَأُولَئِكَ لَهُمْ جَزَاءُ الضِّعْفِ بِمَا عَمِلُوا وَهُمْ فِي الْغُرُفَاتِ آمِنُونَ

Meal (IK): Ne mallarınız, ne de çocuklarınız sizi, Bizim katımıza yaklaştıracak olan. Ancak iman edip salih amel işleyen kimselerin, işte onların yaptıklarına karşılık kkat kat mükafat vardır. Ve onlar, yüksek dereceler içinde emindirler.

### [Fatır 35:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/35:39.md) — عِنْدَ

هُوَ الَّذِي جَعَلَكُمْ خَلَائِفَ فِي الْأَرْضِ فَمَنْ كَفَرَ فَعَلَيْهِ كُفْرُهُ وَلَا يَزِيدُ الْكَافِرِينَ كُفْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ إِلَّا مَقْتًا وَلَا يَزِيدُ الْكَافِرِينَ كُفْرُهُمْ إِلَّا خَسَارًا

Meal (IK): O’dur; sizi, yeryüzünde halifeler kılmış olan. Kim, küfrederse; küfrü kendi aleyhinedir. Kafirlerin küfrü Rabbları katında ancak gazabı artırır. Kafirlerin küfrü onlara hüsrandan başka bir şeyi artırmaz.

### [Saffat 37:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/37:48.md) — وَعِنْدَهُمْ

وَعِنْدَهُمْ قَاصِرَاتُ الطَّرْفِ عِينٌ

Meal (IK): Yanlarında el değmemiş ve bakışlarını yalnız eşlerine çevirmiş iri gözlüler vardır.

### [Saffat 37:168](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/37:168.md) — عِنْدَنَا

لَوْ أَنَّ عِنْدَنَا ذِكْرًا مِنَ الْأَوَّلِينَ

Meal (IK): Öncekilerde olduğu gibi bizde de bir zikir bulunsaydı;

### [Sad 38:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/38:9.md) — عِنْدَهُمْ

أَمْ عِنْدَهُمْ خَزَائِنُ رَحْمَةِ رَبِّكَ الْعَزِيزِ الْوَهَّابِ

Meal (IK): Yoksa O Aziz, Vehhab Rabbının rahmet hazineleri onların yanında mıdır?

### [Sad 38:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/38:25.md) — عِنْدَنَا

فَغَفَرْنَا لَهُ ذَلِكَ وَإِنَّ لَهُ عِنْدَنَا لَزُلْفَى وَحُسْنَ مَآبٍ

Meal (IK): Bunun üzerine Biz de onu bağışladık. Onun için şüphesiz ki katımızda yüksek bir makam ve güzel bir sonuç vardır.

### [Sad 38:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/38:40.md) — عِنْدَنَا

وَإِنَّ لَهُ عِنْدَنَا لَزُلْفَى وَحُسْنَ مَآبٍ

Meal (IK): Doğrusu katımızda onun için yüksek bir makam ve güzel bir netice vardır.

### [Sad 38:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/38:47.md) — عِنْدَنَا

وَإِنَّهُمْ عِنْدَنَا لَمِنَ الْمُصْطَفَيْنَ الْأَخْيَارِ

Meal (IK): Ve gerçekten onlar, katımızda seçkinlerden ve hayırlılardandı.

### [Sad 38:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/38:52.md) — وَعِنْدَهُمْ

وَعِنْدَهُمْ قَاصِرَاتُ الطَّرْفِ أَتْرَابٌ

Meal (IK): Yanlarında gözlerini yalnız eşlerine dikmiş aynı yaştan güzeller vardır.

### [Zümer 39:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/39:31.md) — عِنْدَ

ثُمَّ إِنَّكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عِنْدَ رَبِّكُمْ تَخْتَصِمُونَ

Meal (IK): Sonra siz, kıyamet günü Rabbınızın huzurunda duruşmaya çıkacaksınız.

### [Zümer 39:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/39:34.md) — عِنْدَ

لَهُمْ مَا يَشَاءُونَ عِنْدَ رَبِّهِمْ ذَلِكَ جَزَاءُ الْمُحْسِنِينَ

Meal (IK): Rabbları katında diledikleri her şey, onlarındır. Bu, ihsan edenlerin mükafatıdır.

### [Mü'min 40:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/40:25.md) — عِنْدِنَا

فَلَمَّا جَاءَهُمْ بِالْحَقِّ مِنْ عِنْدِنَا قَالُوا اقْتُلُوا أَبْنَاءَ الَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ وَاسْتَحْيُوا نِسَاءَهُمْ وَمَا كَيْدُ الْكَافِرِينَ إِلَّا فِي ضَلَالٍ

Meal (IK): O, katımızdan kendilerine hakkı getirince: Onunla beraber iman etmiş olanların oğullarını öldürün, kadınlarını sağ bırakın, dediler. Kafirlerin düzeni hedef olmaktan başka bir şey değildir.

### [Mü'min 40:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/40:35.md) — عِنْدَ · وَعِنْدَ

الَّذِينَ يُجَادِلُونَ فِي آيَاتِ اللَّهِ بِغَيْرِ سُلْطَانٍ أَتَاهُمْ كَبُرَ مَقْتًا عِنْدَ اللَّهِ وَعِنْدَ الَّذِينَ آمَنُوا كَذَلِكَ يَطْبَعُ اللَّهُ عَلَى كُلِّ قَلْبِ مُتَكَبِّرٍ جَبَّارٍ

Meal (IK): Onlar ki; kendilerine gelmiş bir huccet bulunmaksızın Allah’ın ayetleri üzerinde tartışırlar. Bu, Allah katında da, iman edenlerin yanında da öfkeyi arttırır. Ve böylece Allah; büyüklük taslayan her zorbanın kalbini mühürler.

### [Mü'min 40:83](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/40:83.md) — عِنْدَهُمْ

فَلَمَّا جَاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ فَرِحُوا بِمَا عِنْدَهُمْ مِنَ الْعِلْمِ وَحَاقَ بِهِمْ مَا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ

Meal (IK): Peygamberleri kendilerine huccetlerle gelince; kendi yanlarındaki bilgi ile gururlandılar da, alaya aldıkları şey kendilerini kuşatıverdi.

### [Fussilet 41:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/41:38.md) — عِنْدَ

فَإِنِ اسْتَكْبَرُوا فَالَّذِينَ عِنْدَ رَبِّكَ يُسَبِّحُونَ لَهُ بِاللَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَهُمْ لَا يَسْأَمُونَ

Meal (IK): Eğer büyüklük taslarlarsa; bilsinler ki, Rabbının nezdinde bulunanlar gece gündüz O’nu tesbih eder dururlar ve onlar hiç usanmazlar.

### [Fussilet 41:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/41:50.md) — عِنْدَهُ

وَلَئِنْ أَذَقْنَاهُ رَحْمَةً مِنَّا مِنْ بَعْدِ ضَرَّاءَ مَسَّتْهُ لَيَقُولَنَّ هَذَا لِي وَمَا أَظُنُّ السَّاعَةَ قَائِمَةً وَلَئِنْ رُجِعْتُ إِلَى رَبِّي إِنَّ لِي عِنْدَهُ لَلْحُسْنَى فَلَنُنَبِّئَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِمَا عَمِلُوا وَلَنُذِيقَنَّهُمْ مِنْ عَذَابٍ غَلِيظٍ

Meal (IK): Oysa ona dokunan bir sıkıntıdan sonra kendisine katımızdan bir rahmet tattırırsak; muhakkak: Bu, benim hakkımdır, kıyametin kopacağını sanmıyorum. Rabbıma döndürülürsem, muhakkak ki O’nun nezdinde de güzel şeyler bulacağım, der. Andolsun ki; Biz, küfredenlere yaptıklarını muhakkak bildireceğiz. Ve andolsun ki; Biz, onlara muhakkak ağır bir azab tattıracağız.

### [Fussilet 41:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/41:52.md) — عِنْدِ

قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ كَانَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ ثُمَّ كَفَرْتُمْ بِهِ مَنْ أَضَلُّ مِمَّنْ هُوَ فِي شِقَاقٍ بَعِيدٍ

Meal (IK): De ki: Şayet o, Allah katından gelmiş ve siz de onu inkar etmişseniz; söyleyin bana: Derin bir çıkmazda bulunan kimseden daha sapık kim vardır?

### [Şura 42:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/42:16.md) — عِنْدَ

وَالَّذِينَ يُحَاجُّونَ فِي اللَّهِ مِنْ بَعْدِ مَا اسْتُجِيبَ لَهُ حُجَّتُهُمْ دَاحِضَةٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَعَلَيْهِمْ غَضَبٌ وَلَهُمْ عَذَابٌ شَدِيدٌ

Meal (IK): Kabul ettikten sonra Allah’ın dini hakkında tartışmaya girişenlerin delilleri Rabbları katında boştur. Onların üzerine hem bir gazab, hem de şiddetli bir azab vardır.

### [Şura 42:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/42:22.md) — عِنْدَ

تَرَى الظَّالِمِينَ مُشْفِقِينَ مِمَّا كَسَبُوا وَهُوَ وَاقِعٌ بِهِمْ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ فِي رَوْضَاتِ الْجَنَّاتِ لَهُمْ مَا يَشَاءُونَ عِنْدَ رَبِّهِمْ ذَلِكَ هُوَ الْفَضْلُ الْكَبِيرُ

Meal (IK): Göreceksin ki; zalimler yaptıkları şeyler başlarına gelirken korkudan titrerler. İman edip salih amel işleyenler ise cennet bahçelerindedirler. Rabblarının katında onlara diledikleri vardır. İşte bu; büyük lutfun kendisidir.

### [Şura 42:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/42:36.md) — عِنْدَ

فَمَا أُوتِيتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَمَتَاعُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَمَا عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ وَأَبْقَى لِلَّذِينَ آمَنُوا وَعَلَى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ

Meal (IK): Size verilen herhangi bir şey, yalnızca dünya hayatının bir geçimliliğidir. Allah katında olan ise, hem daha hayırlı, hem de daha bakidir. Bu; iman edenler ve Rabblarına tevekkül edenler içindir.

### [Zuhruf 43:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/43:35.md) — عِنْدَ

وَزُخْرُفًا وَإِنْ كُلُّ ذَلِكَ لَمَّا مَتَاعُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَالْآخِرَةُ عِنْدَ رَبِّكَ لِلْمُتَّقِينَ

Meal (IK): Altına boğardık. Bunların hepsi sadece dünya hayatının geçimliğidir. Ahiret ise; Rabbının katında müttakiler içindir.

### [Zuhruf 43:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/43:49.md) — عِنْدَكَ

وَقَالُوا يَاأَيُّهَا السَّاحِرُ ادْعُ لَنَا رَبَّكَ بِمَا عَهِدَ عِنْدَكَ إِنَّنَا لَمُهْتَدُونَ

Meal (IK): Ve dediler ki: Ey sihirbaz; sana verdiği ahde göre Rabbına bizim için dua et. Muhakkak biz, hidayete eriştirilmiş olacağız.

### [Zuhruf 43:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/43:85.md) — وَعِنْدَهُ

وَتَبَارَكَ الَّذِي لَهُ مُلْكُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا وَعِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ

Meal (IK): Göklerin, yerin ve ikisi arasında bulunanların mülkü kendisine ait olan ne yücedir. Kıyamet saatının bilgisi O’nun katındadır ve O’na döndürüleceksiniz.

### [Duhan 44:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/44:5.md) — عِنْدِنَا

أَمْرًا مِنْ عِنْدِنَا إِنَّا كُنَّا مُرْسِلِينَ

Meal (IK): Katımızdan bir emirle. Muhakkak ki Biz, peygamber gönderenleriz.

### [Ahkaf 46:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/46:10.md) — عِنْدِ

قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ كَانَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَكَفَرْتُمْ بِهِ وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ عَلَى مِثْلِهِ فَآمَنَ وَاسْتَكْبَرْتُمْ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): De ki: Şayet Allah katından ise ve siz de onu inkar etmişseniz, İsrailoğullarından birisi de bunu böyle olduğuna dair şehadet edip inandığı halde siz yine de büyüklük taslamışsanız, zulmetmiş olmaz mısınız? Muhakkak ki Allah; zalimler güruhunu hidayete erdirmez.

### [Ahkaf 46:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/46:23.md) — عِنْدَ

قَالَ إِنَّمَا الْعِلْمُ عِنْدَ اللَّهِ وَأُبَلِّغُكُمْ مَا أُرْسِلْتُ بِهِ وَلَكِنِّي أَرَاكُمْ قَوْمًا تَجْهَلُونَ

Meal (IK): O da: İlim, ancak Allah katındadır. Ben, size gönderildiğim şeyi tebliğ ediyorum. Ama bakıyorum ki siz, cahil bir kavimsiniz, demişti

### [Muhammed 47:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/47:16.md) — عِنْدِكَ

وَمِنْهُمْ مَنْ يَسْتَمِعُ إِلَيْكَ حَتَّى إِذَا خَرَجُوا مِنْ عِنْدِكَ قَالُوا لِلَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ مَاذَا قَالَ آنِفًا أُولَئِكَ الَّذِينَ طَبَعَ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِهِمْ وَاتَّبَعُوا أَهْوَاءَهُمْ

Meal (IK): Onların arasında seni dinleyenler vardır. Nihayet senin yanından çıkınca, kendilerine ilim verilmiş olanlara: Az önce ne demişti? diye sorarlar. İşte bunlar, Allah’ın kalblerini mühürlemiş olduğu ve kendi heveslerine uyan kimselerdir.

### [Fetih 48:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/48:5.md) — عِنْدَ

لِيُدْخِلَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَيُكَفِّرَ عَنْهُمْ سَيِّئَاتِهِمْ وَكَانَ ذَلِكَ عِنْدَ اللَّهِ فَوْزًا عَظِيمًا

Meal (IK): Ta ki; mü’min erkeklerle mü’min kadınları, altlarından ırmaklar akan ve içinde ebedi kalacakları cennetlere koysun ve onların kötülüklerini örtsün. İşte Allah katında en büyük kurtuluş budur.

### [Hucurat 49:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/49:3.md) — عِنْدَ

إِنَّ الَّذِينَ يَغُضُّونَ أَصْوَاتَهُمْ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ أُولَئِكَ الَّذِينَ امْتَحَنَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ لِلتَّقْوَى لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَأَجْرٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Peygamberin yanında seslerini kısanlar, muhakkak ki onlar; Allah’ın gönüllerini takva ile imtihan ettiği kimselerdir. Onlar için; mağfiret ve büyük bir mükafat vardır.

### [Hucurat 49:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/49:13.md) — عِنْدَ

يَاأَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُمْ مِنْ ذَكَرٍ وَأُنْثَى وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ

Meal (IK): Ey insanlar; doğrusu Biz, sizi bir erkekle bir dişiden yarattık. Ve birbirinizle tanışasınız diye sizi milletlere ve kabilelere ayırdık. Gerçekten Allah katında en değerliniz; O’ndan en çok korkanınızdır. Şüphesiz ki Allah; Alim’dir, Habir’dir.

### [Kaf 50:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/50:4.md) — وَعِنْدَنَا

قَدْ عَلِمْنَا مَا تَنْقُصُ الْأَرْضُ مِنْهُمْ وَعِنْدَنَا كِتَابٌ حَفِيظٌ

Meal (IK): Doğrusu Biz; toprağın onlardan neleri eksilttiğini biliyoruz. Katımızda da her şeyi saklayan bir kitab vardır.

### [Kaf 50:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/50:24.md) — عَنِيدٍ

أَلْقِيَا فِي جَهَنَّمَ كُلَّ كَفَّارٍ عَنِيدٍ

Meal (IK): Siz ikiniz, atın cehenneme; her inatçı kafiri;

### [Zariyat 51:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/51:34.md) — عِنْدَ

مُسَوَّمَةً عِنْدَ رَبِّكَ لِلْمُسْرِفِينَ

Meal (IK): Ki; aşırı gidenler için Rabbının katında nişanlanmış.

### [Tur 52:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/52:37.md) — عِنْدَهُمْ

أَمْ عِنْدَهُمْ خَزَائِنُ رَبِّكَ أَمْ هُمُ الْمُسَيْطِرُونَ

Meal (IK): Yoksa, Rabbının hazineleri onların yanında mıdır? Veya işe hakim olanlar onlar mıdır?

### [Tur 52:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/52:41.md) — عِنْدَهُمُ

أَمْ عِنْدَهُمُ الْغَيْبُ فَهُمْ يَكْتُبُونَ

Meal (IK): Yahut, gaybı bilmek kendilerine aittir de, onlar mı yazıyorlar?

### [Necm 53:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/53:14.md) — عِنْدَ

عِنْدَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهَى

Meal (IK): Sidret’ül-Münteha’nın yanında.

### [Necm 53:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/53:15.md) — عِنْدَهَا

عِنْدَهَا جَنَّةُ الْمَأْوَى

Meal (IK): Ki Cennet’ül-Me’va da onun yanındadır.

### [Necm 53:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/53:35.md) — أَعِنْدَهُ

أَعِنْدَهُ عِلْمُ الْغَيْبِ فَهُوَ يَرَى

Meal (IK): Gaybın bilgisi onun yanındadır da kendisi mi görüyor?

### [Kamer 54:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/54:35.md) — عِنْدِنَا

نِعْمَةً مِنْ عِنْدِنَا كَذَلِكَ نَجْزِي مَنْ شَكَرَ

Meal (IK): Katımızdan bir nimet olarak. İşte Biz; şükredeni böyle mükafatlandırırız.

### [Kamer 54:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/54:55.md) — عِنْدَ

فِي مَقْعَدِ صِدْقٍ عِنْدَ مَلِيكٍ مُقْتَدِرٍ

Meal (IK): Doğruluk makamında, güçlü bir hükümdarın katındadırlar.

### [Hadid 57:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/57:19.md) — عِنْدَ

وَالَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَرُسُلِهِ أُولَئِكَ هُمُ الصِّدِّيقُونَ وَالشُّهَدَاءُ عِنْدَ رَبِّهِمْ لَهُمْ أَجْرُهُمْ وَنُورُهُمْ وَالَّذِينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِآيَاتِنَا أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَحِيمِ

Meal (IK): Allah’a ve peygamberlerine iman edenler; işte onlar, Rabbları katında doğrular ve şahidlerdir. Onların hem mükafatları, hem de nurları vardır. Küfredip de ayetlerimizi yalanlayanlara gelince; onlar da cehennem yaranıdırlar.

### [Saff 61:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/61:3.md) — عِنْدَ

كَبُرَ مَقْتًا عِنْدَ اللَّهِ أَنْ تَقُولُوا مَا لَا تَفْعَلُونَ

Meal (IK): Yapmayacağınızı söylemeniz; Allah katında büyük bir gazaba sebep olur.

### [Cuma 62:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/62:11.md) — عِنْدَ

وَإِذَا رَأَوْا تِجَارَةً أَوْ لَهْوًا انْفَضُّوا إِلَيْهَا وَتَرَكُوكَ قَائِمًا قُلْ مَا عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ مِنَ اللَّهْوِ وَمِنَ التِّجَارَةِ وَاللَّهُ خَيْرُ الرَّازِقِينَ

Meal (IK): Onlar bir tidaret veya bir oyun gördükleri zaman; seni ayakta bırakarak oraya yöneldiler. De ki: Allah’ın katında olan; oyun ve ticaretten daha hayırlıdır. Ve Allah; rızık verenlerin en hayırlısıdır.

### [Münafikun 63:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/63:7.md) — عِنْدَ

هُمُ الَّذِينَ يَقُولُونَ لَا تُنْفِقُوا عَلَى مَنْ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ حَتَّى يَنْفَضُّوا وَلِلَّهِ خَزَائِنُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَلَكِنَّ الْمُنَافِقِينَ لَا يَفْقَهُونَ

Meal (IK): Onlar öyle kimselerdir ki; Allah’ın peygamberinin yanında bulunanlar için hiç bir şey infak etmeyin de dağılıp gitsinler, derler. Halbuki göklerin ve yerin hazineleri Allah’ındır. Ama o münafıklar, bunu anlamazlar.

### [Tegabün 64:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/64:15.md) — عِنْدَهُ

إِنَّمَا أَمْوَالُكُمْ وَأَوْلَادُكُمْ فِتْنَةٌ وَاللَّهُ عِنْدَهُ أَجْرٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Doğrusu mallarınız ve çocuklarınız sizin için bir imtihandır. Allah katında ise büyük bir mükafat vardır.

### [Tahrim 66:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/66:11.md) — عِنْدَكَ

وَضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا لِلَّذِينَ آمَنُوا امْرَأَةَ فِرْعَوْنَ إِذْ قَالَتْ رَبِّ ابْنِ لِي عِنْدَكَ بَيْتًا فِي الْجَنَّةِ وَنَجِّنِي مِنْ فِرْعَوْنَ وَعَمَلِهِ وَنَجِّنِي مِنَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Allah; iman edenlere de, Firavun’un karısını misal gösterdi. O; Rabbım, bana katında, cennette bir ev yap, beni Firavun’dan ve onun yaptıklarından kurtar ve beni zalimler güruhundan kurtar, demişti.

### [Mülk 67:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/67:26.md) — عِنْدَ

قُلْ إِنَّمَا الْعِلْمُ عِنْدَ اللَّهِ وَإِنَّمَا أَنَا نَذِيرٌ مُبِينٌ

Meal (IK): De ki: Bilgi; ancak Allah katındadır. Ve ben sadece apaçık bir uyarıcıyım.

### [Kalem 68:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/68:34.md) — عِنْدَ

إِنَّ لِلْمُتَّقِينَ عِنْدَ رَبِّهِمْ جَنَّاتِ النَّعِيمِ

Meal (IK): Muhakkak ki müttakiler için, Rabbları katında Naim cennetleri vardır.

### [Kalem 68:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/68:47.md) — عِنْدَهُمُ

أَمْ عِنْدَهُمُ الْغَيْبُ فَهُمْ يَكْتُبُونَ

Meal (IK): Yoksa gayb kendilerinin katında mıdır da ondan yazıyorlar?

### [Müzzemmil 73:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/73:20.md) — عِنْدَ

إِنَّ رَبَّكَ يَعْلَمُ أَنَّكَ تَقُومُ أَدْنَى مِنْ ثُلُثَيِ اللَّيْلِ وَنِصْفَهُ وَثُلُثَهُ وَطَائِفَةٌ مِنَ الَّذِينَ مَعَكَ وَاللَّهُ يُقَدِّرُ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ عَلِمَ أَنْ لَنْ تُحْصُوهُ فَتَابَ عَلَيْكُمْ فَاقْرَءُوا مَا تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ عَلِمَ أَنْ سَيَكُونُ مِنْكُمْ مَرْضَى وَآخَرُونَ يَضْرِبُونَ فِي الْأَرْضِ يَبْتَغُونَ مِنْ فَضْلِ اللَّهِ وَآخَرُونَ يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَاقْرَءُوا مَا تَيَسَّرَ مِنْهُ وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَأَقْرِضُوا اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا وَمَا تُقَدِّمُوا لِأَنْفُسِكُمْ مِنْ خَيْرٍ تَجِدُوهُ عِنْدَ اللَّهِ هُوَ خَيْرًا وَأَعْظَمَ أَجْرًا وَاسْتَغْفِرُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Şüphesiz ki Rabbın; senin, gecenin üçte ikisi, yarısı ve üçte biri içinde kalktığını bilir. Seninle beraber olan bir topluluğun da. Gece ve gündüzü Allah, takdir eder. Sizin onu sayamayacağınızı bildiğinden tevbenizi kabul etmiştir. Öyleyse Kur’an’dan kolayınıza geleni okuyun. İçinizden hasta olacakları, Allah’ın lutfundan aramak üzere yeryüzünde dolaşacak olanları ve Allah yolunda savaşacak olanları şüphesiz ki Allah bilir. O halde ondan kolayınıza geleni okuyun, namazı kılın, zekatı verin ve Allah’a güzel bir ödünç verin. Kendiniz için hayırdan ne takdim ederseniz; Allah katında onu mükafat bakımından daha büyük ve daha hayırlı olarak bulursunuz. Ve Allah’tan mağfiret dileyin. Muhakkak ki Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Müddessir 74:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/74:16.md) — عَنِيدًا

كَلَّا إِنَّهُ كَانَ لِآيَاتِنَا عَنِيدًا

Meal (IK): Hayır; çünkü o, ayetlerimize karşı bir inatçı kesildi.

### [Tekvir 81:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/81:20.md) — عِنْدَ

ذِي قُوَّةٍ عِنْدَ ذِي الْعَرْشِ مَكِينٍ

Meal (IK): Arş’ın sahibi katında değerlidir ve güçlüdür.

### [Leyl 92:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/92:19.md) — عِنْدَهُ

وَمَا لِأَحَدٍ عِنْدَهُ مِنْ نِعْمَةٍ تُجْزَى

Meal (IK): O’nun nezdinde, bir kimsenin karşılık olarak verilecek hiç bir nimeti yoktur.

### [Beyyine 98:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/ayet/98:8.md) — عِنْدَ

جَزَاؤُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ جَنَّاتُ عَدْنٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ ذَلِكَ لِمَنْ خَشِيَ رَبَّهُ

Meal (IK): Rabbları katında onların mükafatı; altlarından ırmaklar akan ve orada temelli kalacakları Adn cennetleridir. Allah onlardan hoşnud, onlar da O’ndan razıdırlar. İşte bu, Rabbından korkan kimseye mahsustur.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

“Anid“ yulara gelmeyen devedir. Fikirlere karşı yanlış üzerine direnen kişiye “anud“ denir. Bile bile aksini idda eden kimse demektir. Küfür, daha çok fikirde direnen, “inad“ ise daha çok fiilde direnen kiţidir.  Bu anlamdan “inde“ insanın iç düşünce yapısı anlamına gelir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين والدّال والنون معهما
ع د ن، ع ن د، د ن ع مستعملات د ع ن، ن ع د، ن د ع مهملان
عدن:
عدن: موضعٌ يُنْسَبُ إليه الثّيابُ العَدَنيّة.
والمَعْدِنُ: مكانُ كلِّ شيء، أصلهُ و مُبْتَدَؤه، نحو الذهب، والفضة والجوهر والأشياء، ومنه: جنّات عَدْن.
وفلانٌ مَعْدِنُ الخَيْر ومَعْدِنُ الشّرّ. عَدَان: موضع على ساحلٍ من السّواحل. قال لبيد:
ولقد يعلم صبحي أنّـنـي		بعَدانِ السِّيفِ صبري ونَقَل
والعَدَنُ: إقامة الإبل على الحَمْض خاصّة. عدَنت الإبل تعْدُنُ عُدونا.
عَدَنيّة: من أسماء النّساء و الثياب. عدنان: اسم أبي مَعَدّ.
عند:
عَنَدَ الرّجل يَعْنُدُ عَنْداً وعُنُوداً فهو عاند وعنيد، إذا طغى وعتا، وجاوز قدره، ومنه: المعاندة، وهو أن يعرف الرّجلُ الشيءَ ويأبى أن يقبلَه أو يُقِّرَ به.
والعَنُودُ من الإبل: الذي لا يُخالِطُ الإبل، إنّما هو في ناحية.
ورجلٌ عَنُودٌ: يَحلُّ وَحْدَهُ، لايخالط النّاس. قال:
وصاحبٍ ذي ريبةٍ عَنُودِ
بَلَّدَ عنّي أسوأ التّبليد
وأمّا العنيد فهو من التّجبّر، لذلك خالفوا بين العَنودِ والعانِدِ والعَنيدِ. ويقال للجبّار العنيد: لقد عَنَدَ عَنْداً وعُنُوداً.
عند: حرف الصّفة، فكون موضعاً لغيره، ولفظه نصب، لأنّه ظرفٌ لغيره، وهو في التّقريب شِبْهُ اللِّزْق، لا يكاد يجيء إلا منصوباً، لأنّه لا يكون إلا صفة معمولاً فيها، أو مضمراً فيها فِعْلٌ إلا في حرف واحد، وذلك قول القائل لشيء، بلا علم: هو عندي كذا وكذا، فيقال له: أَوَلَكَ عِنْدٌ? فَيُرْفَعُ. وزعموا أنّه في هذا الموضِع يراد به القلبُ وما فيه من معقول اللُّبّ. و العِرْقُ العانِدُ: الذي ينفجِرُ منه الدّمُ فلا يكادُ يرقأ، وأنشد:
وطعنة عانِدُها يَفُورُ
دنع:
رجلُ دَنِعٌ من قوم دنائع، وهو الغَسْلُ الذي لا لُبّ له ولا عَقْل. و الدّانِعُ: الذي يأتي مداقّ الأمورِ و المخازي ولا يكرّم نفسه.

##### Türkçe

باب **العين** و**الدّال** و**النون** معهما
**ع د ن**، **ع ن د**، **د ن ع** kullanımdadır; **د ع ن**، **ن ع د**، **ن د ع** ihmâl edilmiştir.

**عدن**:
**عدن**: Kendisine **الثّيابُ العَدَنيّة** nisbet edilen bir yerdir.
Ve **المَعْدِنُ**: her şeyin yeri; onun aslı ve başlangıcıdır; altın, gümüş, cevher ve şeyler gibi. Ondandır: **جنّات عَدْن**.
Ve falan, **مَعْدِنُ الخَيْر** ve **مَعْدِنُ الشّرّ**dür. **عَدَان**: sahillerden bir sahil üzerinde bir yerdir. Lebîd dedi ki:
ولقد يعلم صبحي أنّـنـي		بعَدانِ السِّيفِ صبري ونَقَل
Ve **العَدَنُ**: develerin özellikle **الحَمْض** üzerinde ikamet etmesidir. Develer **عدَنت**; **تعْدُنُ** **عُدونا**.
**عَدَنيّة**: kadınların ve elbiselerin adlarındandır. **عدنان**: **مَعَدّ**’in babasının adıdır.

**عند**:
Adam **عَنَدَ** eder; **يَعْنُدُ** **عَنْداً** ve **عُنُوداً**; o hâlde o **عاند** ve **عنيد**dir; azıp taşkınlık ettiğinde, zorbalık ettiğinde ve haddini aştığında. Ondandır: **المعاندة**; o da adamın bir şeyi bilmesi ve onu kabul etmeyi yahut onu ikrar etmeyi reddetmesidir.
Ve develerden **العَنُودُ**: develere karışmayan; ancak bir tarafta olandır.
Ve **رجلٌ عَنُودٌ**: tek başına konaklar; insanlara karışmaz. Dedi ki:
وصاحبٍ ذي ريبةٍ عَنُودِ
بَلَّدَ عنّي أسوأ التّبليد
أما **العنيد** ise cebbarlıktandır; bu yüzden **العَنودِ** ile **العانِدِ** ve **العَنيدِ** arasında ayrım yaptılar. Ve inatçı cebbara denir: gerçekten **عَنَدَ** **عَنْداً** ve **عُنُوداً**.

**عند**: sıfat harfidir; böylece başkası için bir yer olur; lafzı nasbdır, çünkü başkası için bir zarftır; yakınlaştırmada **شِبْهُ اللِّزْق** gibidir; neredeyse ancak mansub gelir, çünkü ancak bir sıfat olarak, kendisinde amel edilen olur; yahut kendisinde bir fiil gizlenmiş olur; yalnız bir harf müstesna, o da bir şey hakkında, bilgi olmaksızın söyleyenin sözü: “o, bende **عندي** şöyle şöyle”dir; ona denir ki: “senin **عِنْدٌ**’ün mü var?” Böylece merfû‘ olur. Ve zannettiler ki bu yerde onunla kalp ve onun içinde aklın idrak ettikleri kastedilir. Ve **العِرْقُ العانِدُ**: ondan kanın fışkırdığı, neredeyse durmadığı damardır. Ve şu beyit okunmuştur:
وطعنة عانِدُها يَفُورُ

**دنع**:
**رجلُ دَنِعٌ**: **قوم دنائع**’den; o, içinde öz ve akıl bulunmayan aşağılıktır. Ve **الدّانِعُ**: işlerin inceliklerine ve rezilliklere gelen ve kendini yüceltmeyendir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

عَنَدَ عن الطريق يَعْنُدُ بالضم عُنوداً، أي عدل، فهو عَنودٌ. والعَنودُ أيضاً من النوق: التي ترعى ناحيةً، والجمع عُنُدٌ. وعَنَدَ العرقُ أيضاً: سال ولم يرْقأ، وهو عِرقٌ عانِدٌ. وأعْنَدَ في قيئِهِ، أي اتَّبع بعضه بعضاً. والعَنَدُ بالتحريك: الجانبُ. يقال: هو يمشي وَسَطاً، لا عَنَدا. وعَنَدَ يَعْنِدُ بالكسر عُنُوداً، أي خالفَ وردّ الحقَّ وهو يعرفه، فهو عَنيدٌ وعانِدٌ، والجمع عُنُدٌ وعُنَّدٌ. والعانِدُ: البعير الذي يجور عن الطريق ويعدِل عن القصد، والجمع عُنَّدٌ. وجمع العَنيدِ عُنُدٌ. وعانَدَهُ معانَدَةً وعِناداً. وعانَدَهُ، أي عارضه. قال أبو ذؤيب:
وعانَدَهُ طَريقٌ مَهْيَعُ
وطعنٌ عَنِدٌ بالكسر، إذا كان يمنةً ويسرةً. قال أبو عمرو: أخفُّ الطعن الوَلْقُ، والعانِدُ مثله. وأما عِنْدَ فحضور الشيء ودنوُّه. وفيها ثلاث لغات: عِنْدَ، وعَنْدَ، وعُنْدَ، وهي ظرفٌ في الزمان والمكان. تقول: عِنْدَ الليل، وعِنْدَ الحائط، إلا أنَّها ظرفٌ غير متمكِّن، ولا تقول عِنْدُكَ واسع بالرفع. وقد أدخلوا عليه من حروف الجر مِنْ وحدها، كما أدخلوا على لَدُنْ. قال الله تعالى: "رحمةً من عِنْدِنا" وقال: "من لَدُنَّا". وقد يُغرى بها، وتقول: عِنْدَكَ زيداً، أي خذه. أبو زيد: ما لي منه عُنْدَدٌ ومُعْلَنْدَدٌ، أي بُدٌّ.

##### Türkçe

**عَنَدَ** yoldan **يَعْنُدُ** (ضم ile) **عُنوداً**: yani saptı; o hâlde o **عَنودٌ**dur. Ve **العَنودُ** ayrıca develerden: bir tarafı otlayan; çoğulu **عُنُدٌ**dur. Ve **عَنَدَ** damar da: aktı ve durmadı; o, **عانِدٌ** bir damardır. Ve **أعْنَدَ** kusmuğunda: yani onun bir kısmı bir kısmını izledi. Ve **العَنَدُ** (hareke ile): yan/taraftır. Denir: o orta yürür, **عَنَدا** değil.

Ve **عَنَدَ يَعْنِدُ** (kesre ile) **عُنوداً**: yani muhalefet etti ve hakkı reddetti, onu bildiği hâlde; o hâlde o **عَنيدٌ** ve **عانِدٌ**dir; çoğul **عُنُدٌ** ve **عُنَّدٌ**dür. Ve **العانِدُ**: yoldan sapıp maksat/doğru istikametten ayrılan deve; çoğulu **عُنَّدٌ**dür. Ve **العَنيدِ**in çoğulu **عُنُدٌ**dur. Ve ona **معانَدَةً** ve **عِناداً** ile **عانَدَهُ**. Ve **عانَدَهُ**: yani ona karşı çıktı. Ebû Züeyb dedi ki:
وعانَدَهُ طَريقٌ مَهْيَعُ

Ve **طعنٌ عَنِدٌ** (kesre ile): eğer sağa ve sola olursa. Ebû Amr dedi: en hafif **الطعن** **الوَلْقُ**tur; **العانِدُ** onun gibidir.

أما **عِنْدَ** ise, şeyin hazır bulunması ve yakın olmasıdır. Ve onda üç lugat vardır: **عِنْدَ** ve **عَنْدَ** ve **عُنْدَ**; o, zaman ve mekânda bir zarftır. Dersin: **عِنْدَ** gece, ve **عِنْدَ** duvar; ancak o, yerleşik olmayan bir zarftır; ve رفع ile “**عِنْدُكَ** geniştir” demezsin. Ve ona cer harflerinden yalnız **مِنْ**’i dâhil ettiler; tıpkı **لَدُنْ** üzerine dâhil ettikleri gibi. Allah Teâlâ dedi ki: “رحمةً من **عِنْدِنا**” ve dedi ki: “من **لَدُنَّا**”. Ve onunla tahrik/teşvik edilebilir; ve dersin: **عِنْدَكَ** Zeyd’i, yani onu al. Ebû Zeyd: bende ondan **عُنْدَدٌ** ve **مُعْلَنْدَدٌ** yoktur; yani kaçınılmazlık/çare (yoktur).

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والدال مع النون
عند ، عدن ، دعن ، دنع ، ندع : مستعملة .
عدن : قال الله جلّ وعزّ : ( جَنَّاتِ عَدْنٍ ) ( التّوبَة : 72 ) رُوى عن ابن مسعود أنه قال : جنات عدن : بُطْنَان الجنّة . قلت وبُطْنَانها : وسطها . وبُطْنان الأودية : المواضع التي يسترِيض فيها ماء السيل . فيَكْرُم نباتُها ، واحدها بَطْنٌ . قلت : والعَدْنُ مأخوذ من قولك : عَدَنَ فلان بالمكان إذا أقام به ، يَعْدِن عُدُوناً ، قاله أبو زيد وابن الأعرابيّ . قال شمر : وقال القُزْمُلِيّ : اسم عَدْنَان مشتق من العَدْن ، وهو أن تلزم الإبلُ المكانَ فتألفَه ولا تبرحه . تقول تركتُ إبل بني فلان عَوَادِن بمكان كذا وكذا . قال : ومنه المَعْدِن ، وهو المكان الذي يثبت فيه الناس ولا يتحوّلون عنه شتاءً ولا صيفاً . قلت : ومَعْدِن الذهب والفضّة سُمِّي مَعْدِناً لإنبات الله جلّ وعزّ فيه جوهرهما وإثباته إيّاه في الأرض حتى عَدَنَ أي ثبت فيها . قال الله جلّ وعزّ : ( وَأَنْبَتْنَا فِيهَا مِن كُلِّ شَىْءٍ مَّوْزُونٍ ) ( الحِجر : 19 ) ، وفُسِّرَ الموزون على وجهين : أحدهما أن هذه الجواهر كلّها ممّا يوزَن ، مثل الرَصَاص والنُحاس والحديد والثمنين أعني الذهب والفضة ، كأنه قَصَدَ قصْد كل شيء يُوزَن ولا يُكَال . وقيل : معنى قوله : ( مِن كُلِّ شَىْءٍ مَّوْزُونٍ ( أنه المقَدّر المعلوم وزنُه وقدرُه عند الله تعالى . وقال أبو مالك : يقال : عَدَنَتْ إبلُ فلان بمكان كذا وكذا أي صَلحَتْ بذلك المكان . وعَدَنَتْ مَعِدَته على كذا وكذا أي صَلحَتْ . وقال الليث : المَعْدِن مكان كل شيء يكون فيه أصله ومُبتدؤه ؛ نحو معدن الذهب والفضة والأشياء . ويقال : فلان مَعدِن للخير والكرم إذا جُبِل عليهما . قال : والعَدْن : إقامة الإبل في الحَمْض خاصَّةً . وقال أبو زيد : عَدَنَت الإبِلُ في الحَمْض تَعْدِن عُدُوناً إذا استمرأت المكانَ ونَمَتْ عليه ، ولا تَعْدِن إلا في الحَمْض .
وقال أبو مالك : يكون في كل شيء . أبو عبيد : العَدَّان : الزمان ، وأنشد بيت الفرزدق :
أتبكي على عِلْجٍ بمَيْسَان كافِرٍ
ككِسْرَى على عِدَّانِهِ أو كقَيْصَرَا
يخاطب مسكيناً الدارميّ لمّا رثى زياداً ، وفيها يقول البيت :
أقول له لمّا أتاني نَعِيُّهُ
به لا بظبي في الصرائم أعْفَرَا
وقال أبو عمرو في قوله :
ولا على عَدَّان مُلك محتَضَر
أي على زمانه وإبّانه . قلت : وسمعت أعرابيًّا من بني سعدٍ بالأحساء يقول : كان أمر كذا وكذا على عِدّان ابن بورٍ ، وابن بور كان والياً بالبحرين قبل استيلاء القرامطة أبادهم الله عليها . يريد : كان ذلك أيام ولايته عليها . وقال الفرّاء : كان ذلك على عِدَّان فِرْعون . قلت : من جعل عِدَّان فِعلاَناً فهو من العَدّ والعِدَاد . ومن جعله فِعلالاً فهو من عَدَن . والأقرب عندي أنه من العَدّ ؛ لأنه جُعِل بمعنى الوقت . والعَيْدان من النخل ما طال وأمَّا العَدَان بفتح العين فإن الفرّاء حكى عن المفضّل أنه قال : العَدَان : سبع سنين . يقال : مكثنا في غلاء السعر عَدَانَيْنِ ، وهما أربع عشرة سنة ، الواحد عَدَانٌ . وهو سبع سنين . وأمَّا قول لبيد :
ولقد يعلم صحبي كلهم
بعَدَان السِيف صَبري وَنَقَلْ
فإن شمراً رواه بِعَدَان السِيف . وقال : عَدَان : موضع على سِيف البحر . ورواه أبو الهيثم بِعِدان السيف بكسر العين . قال : ويروى بَعَدَانِي السيف . وقال : أرادُوا : جمع العَدِينة فقلبوا والأصل بعَدَائن السيف فأخّر الياء ، وقال عَدَانِي . وروى أبو عُمَر عن ثعلب عن ابن الأعرابي قال : عَدان النهر بفتح العين : ضَفّته ، وكذلك عِبْره ومِعبَره وبِرْغيله . وقال أبو عمرو : العَدَانة : الجماعة من الناس ، وجمعه عَدَانات . وأنشد :
بَني مَالكٍ لدَّ الحُضَينُ وراءكم
رجالاً عَدَاناتٍ وخَيْلاً أكاسِما
وقال ابن الأعرابي : رجال عَدانَات : مقيمون . وقال : روضة أُكْسُوم إذا كانت ملتفّةً بكثرة النبات . أبو عبيد عن الفرّاء : عَدّنتُ به الأرضَ ووَجَنْتُ به الأرض ومَرّنتُ به الأرض إذا ضربْتَ به الأرض . عمرو عن أبيه قال : العَدِين : عُرًى مُنَقَّشة تكون في أطراف عُرَى المزادة ، واحدتها عَدِينة . وقال ابن الأعرابي : العَدِينة : رقعة منقَّشَة تكون في عروة المَزَادة . وقال ابن شميل : الغَرْبُ يُعَدَّن إذا صغُر الأدِيم وأرادوا توفيره زادوا له عَدِينَة أي زادوا في ناحية منه رُقعة ، والخُفُّ يُعَدَّن : يزاد في مؤخّر الساق منه زيادة حتى يتّسع . قال : وكل رقعة تزاد في الغَرْب فهي عَدِينَة ، وهي كالبَنِيقة في القميص . وأنشد :
والغَرْبَ ذا العَدِينة الموَعَّبَا
والموعّب : الموسَّعُ الموَفّر . وقال أبو سعيد في قول المخبَّل :
خَوَامِس تنشقّ العصا عن رؤوسها
كما صَدَع الصخر الثِقالَ المُعَدِّنُ
قال : المُعَدِّن : الذي يُخرِج من المعدِن
الصخر ثم يكسِّرها يبتغي فيها الذهب . وعَدَّنَ الشاربُ إذا امتلأ ، مثل أَوَّنَ وعَدَّلَ . وعَدَنُ أبْيَن : بلد على سِيف البحر في أقصى بلاد اليمن .
عند : قال الله جلّ وعزّ : ( عَتِيدٌ أَلْقِيَا فِى جَهَنَّمَ كُلَّ كَفَّارٍ عَنِيدٍ ) ( ق : 24 ) قال قتادة : العنيد : المُعرِض عن طاعة الله تعالى . وقال الزجاج : عَنَدَ أي عَنَدَ عن الحقّ . ورُوِي عن ابن عباس أنه سئل عن المستحاضة فقال : إنه عِرْقٌ عانِد أو رَكْضة من الشيطان . قال أبو عبيد : العِرْق العانِد : الذي عَنَدَ وبَغَى ؛ كالإنسان يُعَانِد ، فهذا العِرْق في كثرة ما يخرج منه بمنزلته ، وأنشد للراعي :
ونحن تركنا بالفُعَالِيِّ طَعنَة
لها عَانِد فوق الذراعين مُسْبِلُ
وقال شمر : العَانِد : الذي لا يَرْقأَ . قال : وأصله من عُنود الإنسان إذا بَغَى وعَنَدَ عن القصد . وأنشد :
ومَجَّ كل عانِدٍ نَعُورِ
أبو عبيد : عَنَدَ العِرْق وأَعْنَدَ إذا سال . وقال الكِسائي : عَنَدَت الطعنةُ تَعْنُدُ وتَعْنِد إذا سال دمها بعيداً من صاحبها ، وهي طعنة عانِدة . قال : وعَنَدَ الدمُ يَعْنِدُ إذا سال في جانب . رواه ثعلب عن سلمة عن الفرّاء أن الكسائي قاله . أبو حاتم عن الأصمعي : عَنَدَ فلان عن الطريق يَعْنِدُ عُنُوداً إذا تباعد . ويقال : فلان يعانِد فلاناً أي يفعل مثل فعله ، وهو يعارضه ويباريه . قال : والعامّة يفسّرُونه : يعانِدُه : يفعل خلاف فعله . قال : ولا أعرف ذلك ولا أُثبته ، وأنشد :
وقد يحبّ كلُّ شيء وَلَدَهْ
حتى الحُبَارَى وتَدِفُّ عَنَدَهْ
أي معارضة للولد . قلت : تعارِضه شفقةً عليه . شمر عن أبي عدنان عن الأصمعي : يقال عَانَدَ فلان فلاناً إذا جانَبَه . ودمٌ عَانِد : يسيل جَانِباً . قلت أنا : المُعَانِد هو المعارِض بالخلاف لا بالوفاق . وهذا الذي يعرفه العوامّ . وقد يكون العِنَاد معارضةً بغير الخلاف ؛ كما قال الأصمعي . واستخرجه من عَنَدِ الحُبَارَى جعله اسماً من عانَد الحُبَارَى فَرخَهُ إذا عارضه في الطيران أوَّلَ ما ينهض كأنه يعلّمه الطيران شفَقة عليه . وقال الليث : عَنَدَ الرجل يَعْنِد عُنُوداً وعَاندَ مُعَانَدَةً ، وهو أن يعرف الشيءَ ويأبى أن يقبله ؛ ككفر أبي طالب ، كان كفره مُعَانَدَة ؛ لأنه عرَف وأقرّ وأنِف أن يقال : تبع ابن أخيه ، فصار بذلك كافراً .
وأمَّا العَنِيد فهو من التجبّر ، يقال : جبّار عَنِيد . قال : والعَنُود من الإبل الذي لا يخالطها ، إنما هو في ناحية أبداً . وروى شمر بإسنادٍ له رَفَع الحديث فيه إلى عمر أنه وصف نفسه بالسياسة فقال : إني أَنْهز اللَفُوت وأضُمّ العَنُود وأُلْحِق القَطُوف وأزجُر العرُوض . قال : العَنُود : التي تُعَانِد عن الإبل تطلب خيار المَرْتَع تتأنَّف ، وبعض الإبل يرتع ما وجَد . وقال ابن الأعرابي وأبو نصر : هي التي تكون في طائفة الإبل أي في ناحيتها . وقال القيسيُّ : العَنُود من الإبل : التي تعانِد
الإبل فتعارضها . قال : فإذا قادتهن قُدُماً أمامهنّ فتلك السلوف . أبو عُمَر عن ثعلب عن ابن الأعرابي : أعنَدَ الرجل إذا عارض إنساناً بالخِلاف ، وأَعْنَدَ إذا عارض بالاتّفاق . قال : ومنه قوله : حتى الحُبَارَى ويُحبّ عَندَه أي اعتراضه . وقال ابن شميل : عَنَدَ الرجل عن أصحابه يعنِد عُنوداً إذا ما تركهم واجتاز عليهم ، وعَنَدَ عنهم إذا ما تركهم في سَفَرٍ وأخذ في غير طريقهم أو تخلَّف عنهم . والعُنُود كأنه الخلاف والتباعد والتَرك لو رأيت رجلاً بالبصرة من أهل الحجاز لقلت : شَدَّ ما عَنَدْت من قومك أي تباعدت عنهم . وسحابةٌ عَنُود : كثيرة المطر . وجمعه عُنُدٌ وقال الراعي :
دِعْصاً أرذَّ عليه فُرَّقٌ عُنُدٌ
وقدح عَنُود وهو الذي يخرج فائزاً على غير وجهة سائر القِدَاح . ويقال : استعنَدني فلان من بين القوم أي قَصَدَني . وعَانَد ، البعيرُ خِطامه أي عَارَضَه . أبو عبيد عن أبي زيد : مالي عن ذلك الأمر عُنْدَدٌ ولا مُعْلَنْدَدٌ ، أي مالي منه بُدّ . وكذلك قال ابن الأعرابي . وقال أبو عمرو : العَنْدُدُ : الحِيلة . أبو عبيد عن أبي زيد : أعنَدَ الرجل في قَيْئه إعناداً إذا أتبع بعضَه بعضاً . وقال الليث : عِنْدَ : حرفُ صفةٍ يكون موضعاً لغيره ، ولفظه نصبٌ ؛ لأنه ظَرْف لغيره وهو في التقريب شِبه اللِزْق . ولا يكاد يجيء في الكلام إلا منصوباً ؛ لأنه لا يكون إلا صفة معمولاً فيها أو مضمراً فيها فِعلٌ ، إلاّ في حرف واحد . وذلك أن يقول القائل لشيء بلا عِلم : هذا عِندي كذا وكذا ، فيقال : أوَلك عِندٌ فيُرفع .
وزعموا أنه في هذا الموضع يراد به القلب وما فيه من معقول اللبّ . قلت : وأرجو أن يكون ما قاله الليث في تفسير ( عند ) قريباً مما قاله النحويون . الفرّاء : العرب تأمر من الصفات بعليك وعندك ودونك وإليك . يقولون : إليك إليك عَنّي يريدون : تأخّر ، كما يقولون : وراءك وراءك . فهذه الحروف كثيرة . وزعم الكسائيّ أنه سمع : البعيرَ بينكما فخذاه ، فنصب البعير . وأجاز ذلك في كل الصفات التي تفرد . ولم يجزه في اللام ولا الباء ولا الكاف . وسمع الكسائي العرب تقول : كما أنْتِني يريد : انتظرني في مكانك . أبو زيد يقال : إنّ تحت طِرِّيقتك لعِنْدَاوَة . والطِّرِّيقة : اللين والسكون . والعِنْدَاوَة : الجفْوة والمكر . وقال الأصمعي : معناه : إن تحت سكونك لنَزْوةً وطِماحاً . وقال غيره : العِنداوة الالتواء والعَسَرُ . وقال : هو من العَدَاء . وهمزه بعضهم فجعل النون والهمزة زائدتين ، على بناء فِنْعَلْوَة . وقال غيره : عِنْدَأْوة فِعْلَلْوَة .
دنع : الليث : رجلٌ دَنيعة من قوم دَنَائع . وهو الفَسْل الذي لا لُبّ له ولا عقل : وأنشد شمر لبعضهم :
فله هنالك لا عليه إذا
دَنِعَتْ أنوفُ القوم للتّعْسِ
يقول له الفضل في هذا الزمان لا عليه إذا دُعِي على القوم . ودَنِعَتْ أي دَقّتْ ولَؤُمَتْ . ورواه ابن الأعرابي وإن رَغِمَتْ . ابن شميل : دَنِعَ الصبي إذا جُهِدَ وجاع واشتهى . وقال ابن بزرج : دَنِع وَرَثِع إذا طمِعَ .
عمرو عن أبيه قال : الدنيع : الخسيس .
ندع : ثعلب عن ابن الأعرابي : أندَعَ الرجل إذا تبع أخلاق اللئام والأنذال . قال : وأدنع إذا تبع طريقة الصالحين .
دعن : قرأت بخط أبي الهيثم في تفسير شعر ابن مقبل لأبي عمرو : يقال : أُدعِنت الناقةُ وأُدعِن الجمل إذا أطيل ركُوبه حتى يهلك ، رواه بالدال والنون . وقد أهمل اللّيث وشمر دعن .

##### Türkçe

باب **العين** ve **الدال** ile **النون**

**عند** ، **عدن** ، **دعن** ، **دنع** ، **ندع** : kullanımdadır.

**عدن** : Allah جلّ وعزّ şöyle dedi: ( **جَنَّاتِ عَدْنٍ** ) ( **التّوبَة : 72** ) İbn Mesud’dan rivayet olunduğuna göre şöyle dedi: **جنات عدن**: cennetin **بُطْنَان**’larıdır. Dedim ki: onun **بُطْنَان**’ı: onun ortasıdır. Vadilerin **بُطْنان**’ı: sel suyunun içinde otlandığı yerlerdir. Böylece bitkisi değerli olur; onun teki **بَطْنٌ**’dur. Dedim ki: ve **العَدْنُ** senin sözünden alınmıştır: “**عَدَنَ** falan kimse mekânda” yani orada ikamet ettiğinde; **يَعْدِن** **عُدُوناً**; bunu Ebu Zeyd ve İbnü’l-A‘râbî söyledi. Şemmer dedi: ve **القُزْمُلِيّ** dedi: **عَدْنَان** ismi **العَدْن**’den türemiştir; o da develerin mekâna bağlanması, ona alışması ve ondan ayrılmamasıdır. “Falan oğullarının develerini falan falan yerde **عَوَادِن** bıraktım” dersin. Dedi: ve ondan **المَعْدِن**; o, insanların içinde sabit kaldığı ve kışın da yazın da ondan yer değiştirmediği yerdir. Dedim ki: ve altın ile gümüşün **مَعْدِن**’i, Allah جلّ وعزّ orada onların cevherini bitirdiği ve onu yerde sabit kıldığı için **مَعْدِناً** diye adlandırıldı; ta ki **عَدَنَ** yani onda sabit oldu. Allah جلّ وعزّ şöyle dedi: ( **وَأَنْبَتْنَا فِيهَا مِن كُلِّ شَىْءٍ مَّوْزُونٍ** ) ( **الحِجر : 19** ) ve **الموزون** iki vecih üzere tefsir edildi: birincisi, bu cevherlerin hepsinin tartılan şeylerden olmasıdır; **الرَصَاص** ve **النُحاس** ve demir ve iki bedel, yani altın ve gümüş gibi; sanki her tartılan şeyin kastını kastetti, ölçülen değil. Ve denildi ki: sözünün manası: ( **مِن كُلِّ شَىْءٍ مَّوْزُونٍ** ) Allah تعالى katında ağırlığı ve miktarı takdir edilmiş, bilinen olandır. Ebu Malik dedi: “Falanın develeri falan falan yerde **عَدَنَتْ**” denir; yani o yerde iyi oldu. Ve “midesi falan falana **عَدَنَتْ**” yani iyi oldu. Leys dedi: **المَعْدِن** her şeyin aslının ve başlangıcının bulunduğu yerdir; altın ve gümüş ve şeylerin madeni gibi. Ve “falan kimse hayır ve keremin **مَعدِن**’idir” denir; eğer ikisine de yoğrulmuşsa. Dedi: ve **العَدْن**: develerin özellikle **الحَمْض**’da ikametidir. Ebu Zeyd dedi: develer **الحَمْض**’da **عَدَنَت**; **تَعْدِن عُدُوناً**; eğer mekânı hazmetti ve onun üzerinde geliştiyse; ve ancak **الحَمْض**’da **تَعْدِن**.

Ebu Malik dedi: her şeyde olur. Ebu Ubeyd: **العَدَّان**: zamandır. Ve Ferazdak’ın beytini okudu:
أتبكي على عِلْجٍ بمَيْسَان كافِرٍ
ككِسْرَى على عِدَّانِهِ أو كقَيْصَرَا

Miskîn ed-Dârimî’ye hitap eder; Ziyad’ı mersiyelediğinde; ve içinde şu beyti söyler:
أقول له لمّا أتاني نَعِيُّهُ
به لا بظبي في الصرائم أعْفَرَا

Ebu Amr, şu sözünde dedi:
ولا على عَدَّان مُلك محتَضَر
yani onun zamanı ve vaktinde. Dedim ki: Ahsa’da Benî Sa‘d’dan bir bedevîyi işittim, diyordu: “Falan falan iş, İbn Bûr’un **عِدّان**’ı üzerinde idi”; İbn Bûr, Karmatîlerin ona galebe çalmasından önce Bahreyn’de vali idi; Allah onları orada helâk etsin. İstiyor ki: onun oradaki valiliği günlerinde idi. Ferrâ dedi: “Bu, Firavun’un **عِدَّان**’ı üzerinde idi.” Dedim ki: kim **عِدَّان**’ı **فِعلاَناً** yaparsa o, **العَدّ** ve **العِدَاد**’dandır. Kim onu **فِعلالاً** yaparsa o, **عَدَن**’dandır. Bana göre en yakın olan, **العَدّ**’dandır; çünkü vakit manasında kılındı. Ve **العَيْدان** hurmadan, uzayan ve … olan şeydir. Ama **العَدَان** (aynın fethiyle) ise, Ferrâ, Mufaddal’dan nakletti: dedi ki: **العَدَان**: yedi senedir. “Fiyat pahalılığında iki **عَدَانَيْنِ** kaldık” denir; ikisi on dört senedir; teki **عَدَانٌ**’dur; o yedi senedir. Ama Lebîd’in sözü:
ولقد يعلم صحبي كلهم
بعَدَان السِيف صَبري وَنَقَلْ
Şemmer onu **بِعَدَان السِيف** diye rivayet etti. Ve dedi: **عَدَان**: deniz kıyısında bir yerdir. Ebu’l-Heysem onu **بِعِدان السيف** (aynın kesriyle) diye rivayet etti. Dedi: ve **بَعَدَانِي السيف** diye de rivayet olunur. Dedi: istediler ki: **العَدِينة**’nin cem‘i; ters çevirdiler; asıl **بعَدَائن السيف** idi; sonra yâ’yı geri bıraktılar ve **عَدَانِي** dediler. Ebu Umar, Sa‘leb’den, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: dedi ki: **عَدان النهر** (aynın fethiyle): onun kıyısıdır; aynı şekilde **عِبْره** ve **مِعبَره** ve **بِرْغيله**. Ebu Amr dedi: **العَدَانة**: insanlardan bir topluluktur; cem‘i **عَدَانات**’tır. Ve okudu:
بَني مَالكٍ لدَّ الحُضَينُ وراءكم
رجالاً عَدَاناتٍ وخَيْلاً أكاسِما

İbnü’l-A‘râbî dedi: **رجال عَدانَات**: ikamet edenlerdir. Ve dedi: **روضة أُكْسُوم**; eğer bitkinin çokluğuyla birbirine dolanmışsa. Ebu Ubeyd, Ferrâ’dan: “Onunla yere **عَدّنتُ** ve onunla yere **وَجَنْتُ** ve onunla yere **مَرّنتُ**” yani onunla yere vurduğunda. Amr, babasından dedi: **العَدِين**: **المزادة**’nin kulplarının uçlarında bulunan nakışlı bağlardır; teki **عَدِينة**’dir. İbnü’l-A‘râbî dedi: **العَدِينة**: **المَزَادة**’nin kulpunda bulunan nakışlı bir yamadır. İbn Şümeyl dedi: **الغَرْبُ** küçüldüğünde ve onu artırmak istediklerinde **يُعَدَّن**; ona bir **عَدِينَة** eklerler; yani onun bir tarafına bir yama eklerler. Ve **الخُفُّ يُعَدَّن**: baldırın arka tarafında bir artırma artırılır; ta ki genişlesin. Dedi: ve **الغَرْب**’a eklenen her yama **عَدِينَة**’dir; o, gömlekteki **البَنِيقة** gibidir. Ve okudu:
والغَرْبَ ذا العَدِينة الموَعَّبَا
Ve **الموعّب**: genişletilmiş, bol bırakılmış olandır. Ebu Saîd, el-Muhabbal’ın sözünde dedi:
خَوَامِس تنشقّ العصا عن رؤوسها
كما صَدَع الصخر الثِقالَ المُعَدِّنُ
Dedi: **المُعَدِّن**: madenden kayayı çıkaran, sonra onu kıran; içinde altın arar. Ve içen kimse **عَدَّنَ**; dolduğunda; **أَوَّنَ** ve **عَدَّلَ** gibi. Ve **عَدَنُ أبْيَن**: Yemen beldelerinin en ucunda, deniz kıyısında bir beldedir.

**عند** : Allah جلّ وعزّ şöyle dedi: ( **عَتِيدٌ أَلْقِيَا فِى جَهَنَّمَ كُلَّ كَفَّارٍ عَنِيدٍ** ) ( **ق : 24** ) Katâde dedi: **العنيد**: Allah تعالى’ya itaattan yüz çevirendir. Zecâc dedi: **عَنَدَ** yani haktan **عَنَدَ** etti. İbn Abbas’tan rivayet olundu: **المستحاضة** hakkında soruldu; dedi ki: “O, **عِرْقٌ عانِد** yahut şeytandan bir **رَكْضة**’dır.” Ebu Ubeyd dedi: **العِرْق العانِد**: **عَنَدَ** eden ve azan olandır; insan gibi **يُعَانِد**; işte bu damar, ondan çıkanın çokluğunda onun menzilesindedir. Ve Râ‘î’nin şu beytini okudu:
ونحن تركنا بالفُعَالِيِّ طَعنَة
لها عَانِد فوق الذراعين مُسْبِلُ

Şemmer dedi: **العَانِد**: durmayan olandır. Dedi: ve aslı, insanın **عُنود**’undan; eğer azdı ve kasttan saptıysa. Ve okudu:
ومَجَّ كل عانِدٍ نَعُورِ

Ebu Ubeyd: damar **عَنَدَ** etti ve **أَعْنَدَ** etti; aktığında. Kisâî dedi: yara **عَنَدَت**; **تَعْنُدُ** ve **تَعْنِد**; eğer kanı sahibinden uzağa akarsa; o, **طعنة عانِدة**’dir. Dedi: ve kan **عَنَدَ** eder; **يَعْنِدُ**; eğer bir yanda akarsa. Sa‘leb, Seleme’den, Ferrâ’dan rivayet etti: Kisâî bunu söyledi. Ebu Hâtim, Asma‘î’den: “Falan kimse yoldan **عَنَدَ** etti; **يَعْنِدُ عُنُوداً**”; eğer uzaklaştıysa. Ve denir: “Falan, falana **يعانِد**” yani onun yaptığı gibi yapar; ona karşı çıkar ve onunla yarışır. Dedi: ve avam onu şöyle tefsir eder: “**يعانِدُه**: onun yaptığının tersini yapar.” Dedi: bunu bilmem ve sabitlemem. Ve okudu:
وقد يحبّ كلُّ شيء وَلَدَهْ
حتى الحُبَارَى وتَدِفُّ عَنَدَهْ
yani yavruya muaraza ederek. Dedim ki: ona şefkatle karşı koyar. Şemmer, Ebu Adnân’dan, Asma‘î’den: “Falan, falana **عَانَدَ** etti” denir; eğer ondan ayrıldıysa. Ve **دمٌ عَانِد**: yandan akar. Ben dedim ki: **المُعَانِد**; muvafakatle değil, muhalefetle karşı koyandır. Bu, avamın bildiğidir. Ve **العِنَاد** muhalefetsiz bir muaraza da olabilir; Asma‘î’nin dediği gibi. Onu **عَنَدِ الحُبَارَى**’dan çıkardı; onu, **عانَد**’dan bir isim kıldı: **الحُبَارَى**’nın yavrusuna; uçuşta ona muaraza ettiğinde, ilk kalktığında; sanki ona uçmayı şefkatle öğretiyor. Leys dedi: adam **عَنَدَ** eder; **يَعْنِد عُنُوداً**; ve **عَاندَ مُعَانَدَةً**; o da şudur: şeyi bilir ve onu kabul etmeyi reddeder; Ebu Tâlib’in küfrü gibi; onun küfrü **مُعَانَدَة** idi; çünkü bildi ve ikrar etti ve “yeğenine tâbi oldu” denilmesinden kibirlendi; böylece kâfir oldu.

Ama **العَنِيد** zorbalıktandır; denir: **جبّار عَنِيد**. Dedi: ve develerden **العَنُود**: onlarla karışmayan; ancak daima bir yandadır. Şemmer, kendi isnadıyla, hadisi Ömer’e رفع ederek rivayet etti: siyaseti anlatırken kendini vasfetti; dedi ki: “Ben **اللَفُوت**’u dürterim, **العَنُود**’u toplarım, **القَطُوف**’u yetiştiririm ve **العرُوض**’u azarlarım.” Dedi: **العَنُود**: develerden, mer‘ânın seçkinini arayarak develerden **تُعَانِد** eden; kibirlenerek; bazı develer bulduğunu otlar. İbnü’l-A‘râbî ve Ebu Nasr dedi: o, deve sürüsünün bir taifesinde, yani bir yanında olandır. Kaysî dedi: develerden **العَنُود**: develere **تعانِد** eder; onlara muaraza eder. Dedi: onları öne, önlerinde sürdüğünde işte onlar **السلوف**’tur. Ebu Umar, Sa‘leb’den, İbnü’l-A‘râbî’den: adam **أعنَدَ** etti; eğer bir insana muhalefetle karşı koyduysa; ve **أَعْنَدَ** etti; eğer ittifakla karşı koyduysa. Dedi: ve ondan onun sözü: “hatta **الحُبَارَى** da **يُحبّ عَندَه**” yani onun itirazı. İbn Şümeyl dedi: adam, arkadaşlarından **عَنَدَ** eder; **يعنِد عُنوداً**; eğer onları bırakır ve onların üzerinden geçerse; ve onlardan **عَنَدَ** eder; eğer onları seferde bırakır ve yollarından başka bir yola girerse yahut onlardan geri kalırsa. Ve **العُنُود** sanki muhalefet ve uzaklaşma ve terk etmektir; Basra’da Hicaz ehlinden bir adam görsen, “kavminden ne kadar **عَنَدْت**” dersin; yani onlardan uzaklaştın. Ve **سحابةٌ عَنُود**: çok yağmurludur. Cem‘i **عُنُدٌ**’dur. Râ‘î dedi:
دِعْصاً أرذَّ عليه فُرَّقٌ عُنُدٌ

Ve **قدح عَنُود**: diğer **القِدَاح**’ın yönü dışında, kazanan olarak çıkan olandır. Ve denir: “Falan, kavmin arasından beni **استعنَدني**” yani beni kastetti. Ve deve, yularını **عَانَد** etti; yani ona karşı koydu. Ebu Ubeyd, Ebu Zeyd’den: “O işten bana **عُنْدَدٌ** yoktur ve **مُعْلَنْدَدٌ** yoktur” yani ondan bana kaçış yoktur. İbnü’l-A‘râbî de böyle dedi. Ebu Amr dedi: **العَنْدُدُ**: hiledir. Ebu Ubeyd, Ebu Zeyd’den: adam kusmasında **أعنَدَ** etti; **إعناداً**; eğer bir kısmını bir kısmına eklediyse. Leys dedi: **عِنْدَ**: bir sıfat harfidir; başkası için yer olur; lafzı nasbdır; çünkü başkası için zarf olur; ve yakınlıkta yapışıklığa benzer. Konuşmada neredeyse ancak mansub gelir; çünkü ancak bir sıfat olarak, onda amel edilen yahut içinde fiil gizlenen olur; yalnız bir harfte müstesna. O da şudur: söyleyen, bir şeyi bilgisizce söyler: “Bu, **عِندي** şöyle şöyledir”; denir ki: “Senin **عِند**’in mi var?”; böylece merfu olur.

Ve zannettiler ki bu yerde onunla kalp ve onda bulunan, öz aklın makulleri kastedilir. Dedim ki: Leys’in **( عند )**’ın tefsirinde söylediğinin, nahivcilerin söylediğine yakın olmasını umarım. Ferrâ: Araplar sıfatlardan emir verir: **عليك** ve **عندك** ve **دونك** ve **إليك** ile. “**إليك إليك** benden” derler; “geri dur” isterler; “**وراءك وراءك**” dedikleri gibi. Bu harfler çoktur. Kisâî, şunu işittiğini iddia etti: “**البعيرَ** بينكما فخذاه”; böylece **البعير**’i nasb etti. Ve bunu, tekil gelen bütün sıfatlarda caiz gördü. Ve onu **اللام**’da, **الباء**’da, **الكاف**’ta caiz görmedi. Kisâî, Arapların şöyle dediğini işitti: “**كما أنْتِني**” yani “beni yerinde bekle.” Ebu Zeyd: “Senin **طِرِّيقتك**’ın altında mutlaka bir **عِنْدَاوَة** vardır” denir. Ve **الطِّرِّيقة**: yumuşaklık ve sükûndur. Ve **العِنْدَاوَة**: cefâ ve hiledir. Asma‘î dedi: manası: “Sükûnetinin altında mutlaka bir sıçrayış ve azgınlık vardır.” Başkası dedi: **العِنداوة** kıvrılma ve zorluktur. Ve dedi: o, **العَدَاء**’dandır. Bazıları onu hemzeledi; böylece **النون** ve hemzeyi زائد kıldı; **فِنْعَلْوَة** vezni üzere. Başkası dedi: **عِنْدَأْوة** **فِعْلَلْوَة**’dir.

**دنع** : Leys: **رجلٌ دَنيعة**; **قوم دَنَائع**’den. O, içinde öz ve akıl olmayan alçak kimsedir. Şemmer, bazısına ait olarak okudu:
فله هنالك لا عليه إذا
دَنِعَتْ أنوفُ القوم للتّعْسِ
Diyor ki: bu zamanda fazilet onundur; kavme beddua edildiğinde onun aleyhine değildir. Ve **دَنِعَتْ** yani inceldi ve alçaldı. İbnü’l-A‘râbî onu “**وإن رَغِمَتْ**” diye rivayet etti. İbn Şümeyl: çocuk **دَنِعَ** eder; eğer zorlandı, acıktı ve arzuladıysa. İbn Bezrec dedi: **دَنِع** ve **رَثِع**; eğer tamah ettiyse.

Amr, babasından dedi: **الدنيع**: aşağılık olandır.

**ندع** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: adam **أندَعَ** eder; eğer alçakların ve rezillerin ahlâkına uyduysa. Dedi: ve **أدنع** eder; eğer صالحların yoluna uyduysa.

**دعن** : İbn Mukbil’in şiirinin tefsirinde Ebu’l-Heysem’in hattıyla okudum; Ebu Amr’a ait: “Dişi deve **أُدعِنت** oldu ve erkek deve **أُدعِن** oldu” denir; eğer binilmesi uzatılır da helâk oluncaya kadar sürdürülürse; onu **الدال** ve **النون** ile rivayet etti. Leys ve Şemmer **دعن**’ı ihmal etti.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب العين والنون وما يثلثهما([1]))
(عني) العين والنون والحرف المعتل أصولٌ ثلاثة: الأوّل القَصْد للشيء بانكماشٍ فيه وحِرْصٍ عليه، والثاني دالٌّ على خُضوع وذُلّ، والثالث ظهورُ شيء وبروزُه.
 فالأوّل منه([2]) عُنِيت بالأمر وبالحاجة. قال ابن الأعرابيّ: عَنِي بحاجتي وعُنِي- وغيره قال أيضاً ذلك. ويقال مثل ذلك: تعنّيت أيضاً، كل ذلك يقال -عِنايةً وعُنِياً فأنا مَعْنيّ به وعَنٍ به. قال الأصمعيّ: لا يقال عَنِيَ. قال الفرّاء: رجل عانٍ بأمري، أي مَعْنِيّ به. وأنشد:
عانٍ بِقصْوَاها طويلُ الشُّغْلِ *** له جَفيرانِ وأيُّ نَبْلِ([3])
 ومن الباب: عَناني هذا الأمر يَعنينِي عِنايةً، وأنا معنِيٌّ [به] واعتنيت به وبأمره.
 والأصل الثاني قولهم: عَنَا يَعنو، إذا خضَع. والأسيرُ عانٍ. قال أبو عمرو: أَعْنِ هذا الأسير([4]) ، أي دَعْه حتَّى ييبَس القِدّ عليه. قال زهير:
ولولا أن ينالَ أبا طَرِيفٍ *** إسارٌ من مَليكٍ أو عَنَاءُ([5])
 قال الخليل: العُنُوّ والعَناء: مصدرٌ للعاني. يقال عانٍ أقرَّ بالعُنُوّ، وهو الأسير. والعاني: الخاضع المتذلّل. قال الله تعالى:﴿وَعَنَتِ الوُجُوهُ لِلْحَيِّ القَيُّومِ﴾ [طه 111] . وهي تَعنُو عُنوّاً. ويقال للأسير: عنا يعنو. قال:
* ولا يقال طَوَالَ الدَّهرِ عانيها *
 وربّما قالوا: أَعْنُوه، أي ألقوه في الإسار. وكانت تلبية أهلِ اليمن في الجاهلية هذا:
جاءت إليك عانيه *** عبادُك اليمانِيَهْ
كيما تحجّ الثَانيهْ  *** على قِلاصٍ ناجِيَه
 ويقولون: العاني: العبد. والعانية: الأمَة. قال أبو عمرو: وأعنيته* إذا جعلتَه مملوكاً. وهو عانٍ بَيِّن العَناء. والعَنوة: القَهر. يقال أخذناها عَنْوة، أي قهراً بالسيف. ويقال: جئت إليك عانياً، أي خاضعاً. ويقولون([6]) : العَنوة: الطاعة. قال:
* هلَ أنتَ مُطيعِي أيُّها القلبُ عَنوةً *
 والعناء معروف، وهو من هذا. قال الشيبانيُّ: رُبَّتْ عَنْوةٍ لك من هذا الأمر، أي عناء. قال القطاميّ:
وَنأتْ بحاجتنا ورُبَّتَ عَنوةٍ *** لك من مواعدها التي لم تَصدُقِ([7])
 قالوا: وتقول العرب: عَنَوْتُ عند فلانٍ عُنُوّاً، إذا كنتَ أسيراً عنده. ويقولون في الدعاء على الأسير: لا فَكَّ الله عُنْوَته! بالضم، أي إساره.
 ومن هذا الباب، وهو عندنا قياسٌ صحيح: العَنِيَّة، وذلك أنها تُعنِّي كأنّها تُذِلّ وتَقْهَر وتشتدُّ على من طُلِيَ بها. والعَنِيَّة: أبوال الإبل تَخْثُر، وذلك إذا وُضعت في الشَّمس. ويقولون: بَل العَنِيّة بولٌ يُعْقَد بالبَعْر. قال أوس:
كأنّ كُحَيلاً مُعْقَداً أو عَنيَّةً *** على رَجْع ذفراها من اللِّيث واكفُ([8])
 قال أبو عبيد من أمثال العرب: "عَنِيَّةٌ تَشِفي الجَرَب([9]) "، يضرب مثلاً لمن يُتداوَى بعقله ورأيه([10]) ، كما تُداوَى الإبل الجَرْبَى بالعنيَّة. قال بعضهم: عَنَّيت البعير، أي طليتُه بالعَنِيّة. وأنشد:
على كلِّ حرباء رعيل كأنّه *** حَمُولةُ طالٍ بالعَنيَّة ممهلِ([11])
 والأصل الثالث: عُنْيان الكِتاب، وعُنوانه، وعُنْيانه. وتفسيره عندنا أنّه البارز منه إذا خُتم. ومن هذا الباب مَعنى الشَّيء. ولم يزد الخليل على أنْ قال: معنى كلِّ شيء: مِحْنَتُه وحاله التي يَصِير إليها أمره([12]) .
 قال ابنُ الأعرابيّ: يقال ما أعرِف معناه ومَعناته. والذي يدلُّ عليه قياسُ اللُّغة أنَّ المعنى هو القَصْد الذي يَبرُز ويَظهر في الشَّيْء إذا بُحث عنه. يقال: هذا مَعنَى الكلامِ ومعنى الشِّعر، أي الذي يبرز من مكنون ما تضمَّنه اللَّفظ. والدَّليل على القياس قول العرب: لم تَعْنِ هذه الأرضُ شيئاً ولم تَعْنُ أيضاً، وذلك إذا لم تُنبت، فكأنَّها إذ كانت كذا فإنّها لم تُفِد شيئاً ولم تُبْرِز خيراً. ومما يصحِّحه قولُ القائل([13]) :
ولم يَبقَ بالخلصاء مِمّا عَنَتْ به  *** من البَقْل إلاَّ يُبْسُها وهَجيرُها
 ومما يصحِّحه أيضاً قولهم: عَنَتِ القِرْبةُ تَعنُو، وذلك إذا سال ماؤها. قال المتنخِّل:
* تعنو بِمَخْرُوتٍ([14]) *
 قال الخليل: عنوانُ الكتابِ يقال منه: عَنَّيْت الكتاب، وعنَّنْته، وعَنْوَنته. قال: وهو فيما ذَكَروا مشتقٌّ من المعنَى. قال غيره: مَن جعل العنوان من المعنى قال: عَنَّيت بالياء في الأصل. وعُنوانٌ تقديرهُ فُعْوَال. وقولك عَنْونْت فهو فَعْولْت. قال الشَّيباني: يقال ما عَنَا من فلانٍ خيرٌ، وما يعنو من عملك هذا خيرٌ عَنْواً.
(عنب) العين والنون والباب أُصَيلٌ يدلُّ على ثمرٍ معروف، وكلمةٍ غير ذلك.
 فالثَّمر العِنَب، واحدته عِنَبة. ويقولون: ليس في كلامهم فِعَلة إلاّ عِنَبة. وربمَّا قالوا للعِنَب العِنَباء. قال:
* العِنَباء المتَنَقّى والتِّينْ ([15]) *
 وربَّما جمعوا العنب على الأعناب. ويقال رجل عانِبٌ، أي كثير العنب، كما يقال تامرٌ ولابنٌ.
 والكلمة الأخرى: العَنَبان، على وزن فَعَلان: الوَعِل الطَّويل القرون. قال:
* يشدُّ شدّ العَنَبانِ البارِحِ *
 ويقال للظَّبْي النَّشيط: العَنَبان، ولا يُبنَى منه فِعْل.
(عنت) العين والنون والتاء أصلٌ صحيح يدلُّ على مَشَقّة وما أشبَهَ ذلك، ولا يدلُّ على صحّة ولا سهولة.
 قال الخليل: العَنَت: المشقّة تدخلُ على اللسان. تقول عَنِتَ فلان، أي لِقيَ عَنَتاً، يعني مشقّة. وأعْنَتَه فلانٌ إعناتاً، إذا أدخل عليه عَنَتاً. وتَعَنَّته تَعَنُّتاً، إذا سأله عن شيء أراد به اللَّبْسَ عليه والمشقّة.
 قال ابن دريد([16]) : العَنَت: العَسْف والحمل على المكروه. أعْنَتَه يُعْنته إعناتاً.
 ويُحمَل على هذا ويقاسُ عليه([17]) ، فيقال للآثِم: عَنِت عَنَتاً، إذا اكتسب مأثماً. قال الفَرّاء في قولـه تعالى: ﴿ذلِكَ لِمَنْ خَشِيَ العَنَتَ مِنْكُمْ﴾ [النساء 25]، أي يرخّص لكم في تزويج الإماء إذا خافَ أحدُكم أن يَفجُر. قال الزّجَّاج: العَنَت في اللغة: المَشَقّة الشديدة. يقال أكَمَةٌ عَنوتٌ، أي شاقّة. قال المبرِّد: العَنَت هاهنا: الهلاك: وقال غيره: معناه ذلك لمن خاف أن تحمله الشَّهْوَةُ على الزِّنَى، فيلقى الإثمَ العظيمَ في الآخرة.
(عنج) العين والنون والجيم أصلٌ صحيح واحدٌ يدلُّ على جَذْبِ شيء بشيء يمتدّ، كحبلٍ وما أشبهه. قال الخليل: العِنَاح: سَيْر أو خيط يُشدُّ في أسفل الدّلو، ثمَّ يشَدُّ في عُروتها. وكلُّ شيء لـه ذلك فهو عِنَاج. فإذا انقطع الحبلُ أمسك العِناجُ الدَّلوَ أن تقع في البئر. قال: [وكلُّ] شيء تجذبه إليك فقد عَنَجتَه. قال:
قومٌ إذا عقَدوا عَقداً لجارهم *** شدوا العِنَاج وشدُّوا فوقه الكَرَبا([18])
 وقال آخر:
وبعضُ القولِ ليس له عِناجٌ *** كسَيلِ الماء ليس لـه إتاءُ([19])
الإتاء: المادّة. وجمع العِناج عُنُج، وثلاثةُ أعنِجة. والرجل يَعْنُِج إليه رأسَ بعيره، أي يجذِبُه بخِطامه. ويقال: إنّ العِناج إنّما يكون في عُرَى الدَّلو، ولا يكون في أسفلها. وأنشد:
لها عِناجانِ وسِتُّ آذانْ([20])  *** واسعةُ الفَرْغ أديمان اثنانْ
قال ابنُ الأعرابيّ: عَنَجْت الدّلو وأعْنَجْتُها. قال أبو زيد: العَنْج: جذبُك رأسَها وأنت راكبُها. يعني النّاقة. قال أبو عُبيدة: من أمثالهم في الذي لا يَقبل الرّياضة: "عَوْدٌ يُعَلّم العَنْج". وأما الذي ذكرناه من قوله:
* وبعض القول ليس له عِناجٌ *
 فقال أبو عمرو بن العلاء: العِناج في القول: أن يكون [له] حصاةٌ فيتكلّم بعلمٍ ونَظر، وإذا لم يكن لـه عِناج خرجَ منه ما لا يريد صاحبُه. ومعنى هذا الكلام ألاَّ يكون لكلامه خِطام ولا زِمام، فهو يذهب بحيث لا معنى لـه. وتقول العرب: عِناج أمْرِ فلان، أي مَقَاده ومِلاك أمره. وأمّا العُنجوج فالرَّائِع من الخيل، والجمع عناجيج. قال الشّاعر:
نحنُ صَبَحْنا عامراً وعَبْسا *** جُرْداً عناجيجَ سبقْن الشَّمْسا([21])
 فمحتملٌ أن يكون اسماً موضوعاً من غير قياس كسائر ما يشذُّ عن الأصول، ومحتمل أن يكون سمِّي بذلك لطوله أو طول عنقِه، فقياسٌ بالحبل الطويل.
 قال أبو عبيدة: العُنجوج من الخيل: الطويل العُنق، والأنثى عنجوجة. ومما يؤيِّد هذا التَّأويلَ قولهم: استقام عُنْجُوج القومِ، أي سَنَنُهم. فهذا يصحِّح ذاك؛ لأن السَّنَن يمتدُّ أيضاً.
 وممَّا حُمِل على هذا تشبيهاً قولُهم: عناجيج الشَّباب، وهي أسبابه. قال ابن أحمر:
* ومضَتْ عناجيجُ الشَّباب الأغْيَدِ *
 ويقولون: رجل مِعْنَج، إذا تعرَّض في الأمور، كأنّه أبداً يمدُّ بسبب منها فيتعلَّق به.
(عند) العين والنون والدال أصلٌ صحيح واحدٌ يدلُّ على مجاوزةٍ وتركِ طريق الاستقامة. قال الخليل: عَنَد الرّجل، وهو عانِدٌ، يَعْنُد عُنودَاً، إذا عَتا وطَغى وجاوَزَ قَدْرَه. ومنه المعانَدة، وهي أن يعرف الرّجُل الشيءَ، ويأبى أن يقبله. يقال: عَنَدَ فلانٌ عن الأمر، إذا حادَ عنه. والعَنُود من الإِبل: الذي لا يخالط الإبل، إنما هو في ناحية. قال:
وصاحبٍ ذي رِيبةٍ عَنُودِ  *** بَلّدَ عني أسوأ التبليدِ
 ويقال: رجلٌ عنودٌ، إذا كان وحدَه لا يُخالِط الناس. وأنشد:
ومولى عَنودٍ ألحقته جريرةٌ  *** وقد تُلْحِق المولى العَنودَ الجرائرُ([22])

 قال: وأمّا العَنيد، فهو من التجبُّر، لذلك خالفوا بين العَنيد، والعَنود، والعاند. ويقال للجبّار العَنيدِ: لقد عَنَد عَنْداً وعُنُوداً.
 قال الخليل: العِرق العاند: الذي يتفجَّر منه الدّمُ فلا يكاد يَرقَأ. تقول: عَنِد عِرقُه.
 قال ابن دُريد([23]) : طريقٌ عاند، أي مائل. وناقة عَنودٌ، إذا تنكّبت الطّريقَ مِن نشاطها وقوّتها. قال الراجز:
إذا ركبتمْ فاجعَلوني وَسَطا *** إنِّي كبيرٌ لا أُطيق العُنَّدَا([24])
 ما عنه عُنْدَُدٌ([25]) : أي ما منه بدّ، فهذا من الباب. تفسير ما عنه عَنْدَُد، أي ما عنه مَيل ولا حَيدُودة. قال جندل:
ما الموتُ إلاّ مَنْهل مُستَوْرَدُ  *** لا تأمَننْه ليس عنه عُنْدَُدُ
ويقال: *أعْنَدَ في قَيئِه، إذا لم ينقطع. قال يعقوب: عِرْقٌ عاند قد عَنَدَ يَعْنُد دمُه، أي بأخذ في شِقّ. قال:
وأيُّ شيء لا يحبُّ ولدَهُ *** حتى الحبارى ويَدُفُّ عَنَدَه([26])
 أي ناحية منه يُراعيه. ويقال: استَعْنَدَ البعيرُ، إذا غَلَب قائدَه على الزِّمام فجرّه. ومن الباب مثلٌ من أمثالهم: "إنَّ تحت طِرِّيقَتِهِ لعِنْدَأْوَةً". الطِّرِّيقة: اللِّين. يقال: إن تحت ذلك اللِّين لعظمةً وتجاوُزاً وتعدِّياً.
 فأمّا قولُهم: زيدٌ عِنْدَ عمرو، فليس ببعيدٍ أن يكون من هذا القياس، كأنَّه قد مال عن الناسِ كلِّهم إليه حتى قرُبَ منه ولزِقَ به.
(عنـز) العين والنون والزاء أصلانِ صحيحان: أحدهما يدلُّ على تنحّ وتعزُّل، والآخر جنسٌ من الحيوان.
 فالأول: قولهم: اعتنَز فلانٌ، أي تنحَّى وترك النّاحيةَ اعتنازاً. ويقال: مالي عنه مُعْتَنَزٌ، أي مُعتَزَل، وأنشدوا:
كأنِّي سهيلٌ واعتنازُ محلِّه  *** تعرُّضُه في الأفق ثم يجورُ
 والأصل الآخر العَنْز: الأنثى من المِعْزى ومن الأوعال والظِّباء. ويقال للأنثى من أولاد الظباء عَنْز، وثلاثُ أعنُز، والجمع عِنَازٌ. قال أبو حاتم: لم أسمع في الغَنَم إلاّ ثلاث أعنُز، ولم أسمع العِنَازَ إلاّ في الظباء. ويقولون: العَنْز: ضربٌ من السمك. وربما قالوا للأنثى من العِقبان عَنْز. قال بعضهم: العَنْز: العُقاب. وكلُّ ذلك مِمَّا حُمِل على العَنْز من الغنم.
 ومما شذَّ عن هذا الباب وعن الأوَّل: العَنَزة، كهيئة العَصا. وبه سمِّيَ عَنَزَة من العرب.
 ومن الباب الأوَّل قولهم مُعَنَّز الوجه، إذا كان خفيفَ لحمِ الوجه. وهذا كأنه مشبَّه بالعَنْز من الغنم. ومن الأماكن عُنَيزةُ، وهي أرضٌ. قال مهلهل:
كأنَّا غُدْوةً وبني أبِينا *** بجنب عُنَيزةٍ رَحَيَا مُديرِ([27])
 (عنس) العين والنون والسين أصلٌ صحيح واحدٌ يدلُّ على شدّةٍ في شيء وقوَّة. قال الخليل: العَنْس: اسمٌ من أسماء الناقة، يقال إنما سميت عنساً إذا تمّت سنُّها، واشتدَّت قوَّتُها ووَفُرت عظامُها وأعضاؤها؛ واعنونَسَ ذنَبُها؛ واعنيناسُه: وفور هُلْبِه وطُوله. قال الطرِمَّاح يصف الثَّوْر:
يمسح الأرض بمُعْنَوْنِسٍ *** مثل مئلاة النِّياحِ القيامْ ([28])
وقال العجّاج:
كم قد حَسَرْنا من عَلاةٍ عَنْس *** كَبْدَاءَ كالقوس وأُخرى جَلْسِ([29])
 ومن الباب: عَنسَت المرأة، وهي تَعْنُسُ عُنوساً، إذا صارت نَصَفاً وهي بعدُ بِكرٌ لم تَزَوَّجْ. وعَنَّسها أهلُها تعنيساً، إذا حبسوها عن الأزواج حتى جازت فَتَاءَ السّنّ، ولم تُعَجِّز بعدُ. وهذا قياسٌ صحيح، لأنَّ ذلك حين اشتدادها وقوّتها. ويقال امرأة معنَّسة، والجمع مَعانس ومُعَنَّسات، وهي عانِس والجمع عوانس. وأنشد:
وعِيطٍ كأسرابِ القطا قد تشوّفت *** معاصيرُها والعاتقات العوانسُ([30])
 وجمع عانسٍ عُنَّس. قال:
* في خَلْقِ غرّاءَ تبذّ العُنَّسا([31]) *
 وذكر الأصمعيُّ أنه يقال في الرِّجال أيضاً: عانس، وهو الذي لم يتزوّجْ. وأنشد:
مِنَّا الذي هو ما إن طَرَّ شاربُه *** والعانسون ومِنَّا المُرْدُ والشِّيبُ([32])
وذكر بعضُهم أنَّ العنْس: الصَّخرة. وبها تُشَبَّه الناقة الصُّلْبة فتسمى عَنْساً. وليس ذلك ببعيد.
(عنش) العين والنون والشين أُصَيل لعلّه أن يكون صحيحاً. وإن صحَّ فهو يدلُّ على تمرُّسٍ بشيء. يقولون: فلانٌ يُعَانِشُ النَّاسَ، أي يقاتلهم ويتمرَّس بهم. ويُعانِش: يظالم. وينشدون:
إذاً لأتاه كلُّ شاكٍ سِلاحُه  *** يُعانِشُ يومَ البأس ساعِدهُ جَزْلُ
 ويقولون: عانشت الرّجل: عانقتُه. وينشدون لساعِدَة:
عِناشُ عَدُوٍّ لا ينالُ مُشَمِّراً  *** بِرَجْلٍ إذا ما الحربُ شُبَّ سعيرُها([33])
وهذا إن لم يكن من باب الإبدال وأن يكون الشين بدلاً من القاف فما أدري كيف هو. ونرجو أن يكون صحيحاً إن شاء الله.
 قال ابن دريد([34]) : عنَشت الشيءَ أعنِشُهُ عَنْشاً، إذا عطفتَه. *وهذا أيضاً قريبٌ من الذي ذكرناه.
(عنص) العين والنون والصاد أُصَيل صحيحٌ على شيء من الشَّعَْر. قال الخليل: العَُِنْصُوة: الخُصْلة من الشَّعر. قال الشاعر:
عناصِيَ رأسي فهي من ذاك تعجب	لقد عَيَّرَتْنِي الشَّيبَ عرسي ومَسَّحت
 ومما يُقاس على هذا قولُهم: بأرضِ بني فلانٍ عَنَاصٍ من النَّبت؛ وكذلك الشَّعر إذا كان قليلاً متفرِّقاً، الواحد عُنصُوَة. قال أبو النَّجم:
إن يُمْسِ رأسي أشمطَ العَناصِي  *** كأنما فرَّقَه مُناصِي([35])
قال الفرّاء: يقال: ما بقي من مالِه إلاّ عَنَاصٍ، وذلك إذا بقِي منه اليسير. قال ابنُ الأعرابي: العُنْصُوة: قُنْزُعة في جانب الرأس.
(عنط) العين والنون والطاء أُصَيلٌ صحيح يدلُّ على طول جسمٍ وحُسنِ قوام.
 قال الخليل: العَنطْنط، اشتقاقه من عَنَط، ولكنَّه قد أُردِف بحرفين في عَجُزه. قال رؤبة:
* يَمطُو السُّرَى بعنُق عَنَطْنَطِ([36]) *
وامرأة عَنَطْنطة: طويلة العُنُق مع حُسْن قَوام. قال يصف رجلاً وفرساً:
عَنَطْنَطٌ تعدو به عَنطنطهْ  *** للماء تحت البطن منْه غطمطهْ([37])

(عنف) العين والنون والفاء أصلٌ صحيح يدلُّ على خلاف الرِّفق. قال الخليل: العُنْف: ضدُّ الرِّفق. تقول عَنُفَ يعنُف عُنْفاً فهو عنيف، إذا لم يَرفُق في أمره. وأعنفته أنا. ويقال: اعتنفْت الشّيء، إذا كرهتَه ووجدتَ له عُنْفاً عليك ومشَقّة. ومن الباب: التعنيف، وهو التَّشديد في اللوم. فأمَّا العُنْفُوان فأوَّل الشّيء، يقال عُنفُوان الشَّباب، وهو أوَّلـه، فهذا ليس من الأوّل، إنّما هذا من باب الإبدال، وهو أنّ العينَ مبدلةٌ من همزة، والأصل الأنْف؛ وأنفُ كلِّ شيء: أوّله. قال:
وقد دَعاها العُنفوانُ المُخْلِسُ	ماذا تقول بِنتَها تلمَّسُ
وقال آخَر:
تلومُ امرأً في عنفوانِ شبابِه  *** وتترك أشْياعَ الضَّلال تحين
(عنق) العين والنون والقاف أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على امتدادٍ في شيء، إمَّا في ارتفاعٍ وإمَّا في انسياح.
فالأوَّل العنُق، وهو وُصْلة ما بين الرّأس والجسد، مذكّر ومؤنَّث، وجمعه أعناق. ورجلٌ أعنق، أي طويل العنُق. وجبلٌ أعنَقُ: مشرِف. ونجدٌ أعنق، وهضْبةٌ عنقاء. وامرأةٌ عنقاءُ: طويلة العنُق. وهَضْبة مُعنِقة أيضاً. قال:
عيطاء مُعْنِقَةٍ يكون أنيسُها *** وُرْقَ الحمام جميمُها لم يؤكَلِ([38])
قال الأصمعيّ: المُعَنِّقات([39]) مثل المُعْنِقات. قال عُمَر بن لجأ:
* ومن هَضْب الأَرومِ مُعَنِّقات *
قال أبو عمرو: المُعنِّق: الطويل. وأنشد:
* في تامكٍ مثل النَّقا المُعنِّقِ *
قال أبو عمرو: العنقاء فيما يقال: طائرٌ لم يبق إلاّ اسمُه. وسمِّيت عنقاءَ لبياضٍ كانَ في عُنقها وفي المثَل لما لا يوجَد: "طارت به العَنْقاء". فأمَّا قولهم للجماعة عُنُق، فقياسه صحيح، لأنَّه شيءٌ يتّصلُ بعضُه ببعض. قال الله تعالى: ﴿فَظَلَّتْ أَعْنَاقُهُمْ لَهَا خَاضِعِينَ﴾  [الشعراء 4]، أي جماعتُهم. ألاَ ترى أنَّه قال:(خَاضِعِينَ)، ولو كانت الأعناق أنفُسها لقال خاضعة أو خاضعات. وإلى هذا ذهبَ أبو زيد. وقال النحويُّون: لمّا كانت الأعناقُ مضافةً إليهم رَدَّ الفعل إليهم دونَها.
قال محمد بن يزيد: لمّا كان خضوعُ أهلها بخضوع أعناقهم أخبرَ عنهم، لأنَّ المعنى راجعٌ إليهم. والعرب تقول: ذلت عنُقي لفلانٍ، وخضَعت رقبتي له، أي خضعت لـه، وذلك كما قالوا في ضدِّه: لوى عنقَه عنِّي ولم تَلِنْ لي أَخادِعُه، أي لم يخضع لي ولم يَنقَدْ.
قال الدريديّ: أعنَقْتُ الكلبَ أُعْنِقه إعناقاً، إذا جعلت في عنقه قِلادةٍ أو وترا([40])
والمِعنقة: مِعنقة الكَلْب، وهي قِلادتُه. ويقال لما سطع من الرِّياح: أعناق الرِّياح. ويقولون: أعنَقَت الريح بالتراب. قال الخليل: اعتُنِقَت الدّابّةُ في الوَحْل، إذا أخرجت عنقَها. قال رؤبة:
* خارجةً أعناقُها من معتَنَقْ([41]) *
المعتَنق: مخرج أعناق الجِبال من السراب، أي اعتنقت فأخرجت أعناقَها([42]) والاعتناق من المعانقة أيضاً، غير أنَّ المعانَقةَ في المودّة، والاعتناق في الحربِ ونحوِها. تقول اعتنَقُوا في الحرب، ولا تقول تعانقوا. والقياس واحد، غير أنّهم اختاروا الاعتناقَ في الحرب، والمعانقةَ في المودّةِ ونحوها. فإذا خَصَّصَتْ بالفعل واحداً دون الآخر لم تَقُل إلاّ عانق فلانٌ فلاناً. وقد يقال للواحد اعتَنَق. قال زُهير:
يَطعْنُهم ما ارتَمَوْا حتَّى إذا اطَّعنُوا *** ضاربَ حتَّى إذا ما ضاربوا اعتَنَقا([43])
قال يونس بن حَبيب: عنَقتُ البعير، إذا ضربتَ عنقَه، كما يقال رَأسْتُهُ. قال الخليل: يقال تعنَّق الأرنبُ في العانِقاء، وهو جُحْرٌ مملوء تراباً رخواً يكون للأرنب واليربوعِ إذا خافا. وربَّما دخل ذلك التراب، فيقال: تعنّق؛ لأنَّه يدسُّ رأسَه وعنقَه فيه ويمضي حتَّى يصيرَ تحته.
قال ابنُ الأعرابيّ: العانقاء: ترابُ لُغَّيزَى اليربوع([44]) وتراب مجراه. ولغَّيزاه: حَفْراهُ في جانِبَي الجُحْر([45]) . قال قُطرب: عنُق الرّحِم: ما استدقّ منها ممَّا يلي الحَيَاء. قال أبو حاتم: عنق الكَرِش: أسفَلُها. قال: والعُنُق والقِبَّة شيءٌ واحد. ويقال: عنَّقَت كوافير النَّخل([46]) ، إذا طالت ولم تفلّق، وهو التعنيق. يقال بُسْرةٌ معنِّقة، إذا بقي منها حول القِمَع مثل الخاتَم، وذلك إذا بلغ الترطيبُ قريباً من قِمَعها. والأعنَق: رجلٌ من العرب، وهو قيس بن الحارث بن همام، وسمِّيَهُ لطول عنُقه. وينسب إليه قوم يقال لهم بنو الأعنق، وهم بطنٌ من وائل بن قاسط. وقوم آخرون من اليمن يقال لهم بنو العَنْقاء. قال الخليل: العنقاء ثعلبة ابن عمرو بن مالك، من خزاعة، قال قوم: سُمِّيَه لطول عنُقه، وذهب بلفظه إلى تأنيث العنُق. كقولهم:
* وعنترةُ الفَلْحاءُ([47]) *
أنّثه لمّا ذهب إلى الشَّفة. وقال:
أو العَنْقاءِ ثعلبةَ بن عمروٍ  *** دِماءُ القومِ للكَلبَى شفاءُ([48])
قال قطرب: تقول العربُ في الشَّيء لا يفارق: هو منك عُنُقَ الحمامة([49]) ، يريد طوقَها لأنه لا يفارق أبداً.
ومن الباب: العَنَق من سير الدوابّ، والنعت معناق وعَنِيق. يقال بِرذَوْن عنيق، وسيرٌ عنيق. قال:
لما رأتني عَنَقي دبيبُ  *** وقد أُرَى وعَنَقي سُرحوبُ
قال أبو عبيدة: العَنَق: المُسْبَطِرُّ من السَّير. وهذا هو الذي ذكرناه في أصل الباب: أنَّ البابَ موضوعٌ على الامتداد. قال ابن السكِّيت: أعنقَ الفرسُ يُعنِق إعناقاً، وهو المشْيُ الخفيف. وبِرذَوْنٌ مِعناق. وفي المثل: "لأُلحِقَنَّ قَطُوفها بالمِعناق". قال أبو حاتم: المِعناق من الإبل: الخفيفة تريد المرتَع ولا تَرتَع. ويقال المعانيق من الإبل: التي لا تَقْنَع بالمرتع نكداً منها وقِلَّة خير، لا يزالُ راعيها في تعبٍ. ومعنى هذا أنها تمدُّ أبداً أعناقَها لما بين أيديها. وأنشد:
السَّقْيَ وَ الرِّعْيَةَ والمشيَ المِئَلّّ ***
وهو بحمد الله يكفيني العملْ
وطلبَ الذّوْدِ المعانيق الأوَلْ
قال بعضُ أهلِ اللُّغة: أعنقت: ماجت في مَرَاعيها فلم تَرتَع لطلب كلأٍ آخَر. قال ابنُ الأعرابيّ في قول ابن أحمر:
تظل بناتُ أعنَقَ مُسرَجاتٍ  *** لرُؤيتها يرُحْنَ وَيغتدينا([50])
قال يريد ببنات أعنق: كل دابَّةٍ أعنَقَت، من فرسٍ أو بعير، وإنِّما يصف دُرّة. يقول: تظلُّ الدواب مُسْرَجةً في طلبها والنَّظرِ إليها. فأمَّا العَنْقاء، فيقال هي الدَّاهية، وسمِّيت بذلك تقبيحاً وتهويلاً، كأنَّها شيءٌ طويل العنُق. قال:
يحمِلْنَ عنقاءَ وعنقفيرا  *** والدَّلوَ والدَّيلمَ والزَّفِيرا([51])

ويقال إن المُعْنِق من جَلَد الأرض: ما صلُب وارتفَع وما حواليه سهلٌ، وهو منقادٌ طولاً نحوَ ميل وأقلَّ من ذلك، والجمع مَعانِق.
ومن الباب العَنَاق: الأنثى من أولاد المَعْز، والجمع عُنوق. قال جميل:
إذا مرضت منها عَناقٌ رأيتَه  *** بسِكِّينِهِ مِن حولِها يتلهَّفُ
*ويقال للرَّجُل إذا تحوَّلَ من الرِّفعة إلى الدَّناءة: "العُنُوقُ بعد النُّوق"، أي صرتَ راعياً للعُنوق بعدما كنتَ راعياً للنُّوق. قال ابن الأعرابيّ: العَنَاق مِن حينِ تُلقيها أمُّها حتى تُجْذِعَ بعد فِطامها بشهرين، وهي ابنة خمسةِ أشهر. قال أبو عبيدة: العَنَاق يقع على الأنثى من أولادِ الغَنَم، ما بين أن تُولَد إلى أن يأتِيَ عليها الحولُ وتصير عَنْزاً. وشاةٌ معناقٌ، إذا كانت تلد العُنوق. وأنشد:
عَتيقةٍ من غَنمٍ عتاقِ  *** مرغوسةٍ مأمورةٍ مِعناقِ([52])
وعَنَاق الأرض: شيء أصغر من الفَهْد. فأمّا قولهم للخَيْبَة عَناق، فليس بأصل على ما ذكرنا. ووجْهُ ذلك عندنا أنَّ العرب ربما لقَّبت بعضَ الأشياء بلقبٍ يكنون به عن الشيء، كما يلقِّبون الغَدْر كَيْسان، وما أشبَهَ هذا. فلذلك كنَوْا عن الخَيبة بالعَناق. وربما قالوا العَناقة بالهاء. قال:
لم ينالوا إلاَّ العَناقة مِنَّا  *** بئس أوْسُ المطالِبِ الجوّابِ
الأوْس: العطيّة والعِوَض. يقال: أُسْـتُه أَوْساً. وقال آخر في العَنَاقِ:
أمِن ترجيعِ قارِيَةٍ قتلتم  *** أساراكم وأُبتم بالعَناقِ([53])
وعلى هذا أيضاً يُحمَلُ ما حكاه ابن السكِّيت، أنَّ العناقَ الدَّاهية. وأنشد:
إذا تمَطَّيْنَ على القَيَاقِي  *** لاقَيْنَ منه أُذُنَيْ عَناقِ([54])
فأمّا الذي يروونه من قولهم: ماؤكم هذا عَناقُ الأرض، وإنّه ماء الكذب، والحديثُ الذي ذكر فيه، فمما تكثَّر به الحكايات، وتُحْشَى به الكتُب، ولا معنى له، ولا فائدةَ فيه.
(عنك) العين والنون والكاف أصلانِ: أحدهما لونٌ من الألوان. والآخر ارتباكٌ في الأمر واستغلاقٌ في الشيء.
فالأوّل: العانك، قال الخليل: هو لونٌ من الحمرة؛ يقال دَمٌ عانِكٌ. قال:
* أو عانكٍ كدمِ الذَّبيحِ مُدامِ([55]) *
وغيره برواية: "أو عاتق". وقال: عرق عانِكٌ، إذا كان في لونه حُمرة. قال ذو الرُّمَّة:
على أقحوان في حَناديج حُرَّةٍ  *** يُناصِي حشاها عانكٌ متكاوِسُ([56])
والأصل الآخر: المعتَنِك من الإبل: الذي إذا اشتدَّ عليه الرّمل بَرَك وحبا عليه. قال:
* أودَيْتُ إن لم تحبُ حَبْوَ المعتنِك([57]) *
قال ابنُ الأعرابيّ: يقال اعتنك البعير، إذا مشى في رملٍ عانك، أي كثير، فهو لا يقدِر على المشْي فيه إلاّ أن يحبُو. وأنشد هذا البيت. ومعناه: إن لم تحمِلْ لي على نفسكَ حَمْلَ هذا البعير على نفسه في الرَّمل فقد هلكتُ.
ومن الباب العِنْك، قال الخليل: وهو الباب. وقال ابن دُريد: عنَكْتُ الباب وأعنكته، أي أغلقتُه، لغةٌ يمانية. وهذا يصحح ما ذكرناه من قياسِ هذا الأصل الثاني.
ومما يقرب من هذا العَُِنك من اللَّيل، وهي سُدْفةٌ منه. وذلك أنَّ الظُّلمة كأنّها تسدُّ باب الضَّوء. والكلمةُ صحيحة، أعنِي أن العِنْك الظُّلْمة. وأنشد:
وفتيانِ صدقٍ قد بعثْتُ بَجُهْمةٍ  *** من اللَّيل لولا حُبُّ ظَمياءَ عَرَّسُوا([58])
فقاموا كُسَالَى يلمسون وخلفهُمْ *** من الليل عِنْكٌ كالنَّعامةِ أقعسُ
ومما يقرُبُ من هذا إنْ صحَّ شيءٌ ذكره يونس، قال: عَنك اللبن، إذا خَثر.
(عنم) العين والنون والميم ليس بأصلٍ يُقاس عليه، وإنما هو نبْتٌ أو شيءٌ يشبَّه به. قالوا: العَنَم: شجر من شجر السِّواك، ليِّنُ الأغصان لطيفُها، كأنّه بنانُ جاريةٍ، الواحدةُ عَنَمة. وممّا شُبِّه بذلك العَنَمة، قال الخليل: هي العَظَاية. وقال رؤبة:
يُبْدِين أطرافاً لطافاً عنَمُهْ  *** إذْ حُبُّ أرْوَى هَمُّه وسَدَمُه([59])
السَّدَم: الكَلَف بالشيء. والله أعلم.
--------------ـ
([1]) موضع هذه التكملة بياض في الأصل.
([2]) في الأصل: "من".
([3]) الرجز في المجمل واللسان (عني).
([4]) في الأصل: "هذا البعير"، والكلام يقتضي ما أثبت، وفي اللسان: "وإذ قلت أعنوه فمعناه أبقوه في الإسار".
([5]) روايته في الديوان 78: * أثام من مليك أو لحاء *
([6]) في الأصل: "ويقول".
([7]) ديوان القطامي 35، واللسان (عنا).
([8]) ديوان أوس بن حجر 15 واللسان (عنا).
([9]) وكذا في المجمل. وفي أمثال الميداني (1: 425): "عنيته تشفي الجرب".
([10]) في الأصل: "لعقله ورأيه"، صوابه ما أثبت. وفي أمثال الميداني: "يضرب للرجل الجيد الرأي يستشفى برأيه فيما ينوب.
([11]) كذا ورد البيت في الأصل.
([12]) العبارة بعينها وردت في اللسان (عنا 341).
([13]) هو ذو الرمة. ديوانه 305، واللسان (عنا). وسيأتي في (هجر) .
([14]) قطعة من بيت له. وفي اللسان: "تعنو بمخروت له ناضح". والبيت بتمامه في ديوان الهذليين (2: 2):
نعنو بمخروت لـه ناضح *** ذو ريق يغذو وذو شلشل
([15]) الرجز لبعض بني أسد، كما في المخصص (16: 67). وأنشده في (11: 71). وقبله، كما في المخصص واللسان (عنب): * يطعمن أحياناً وحيناً يسقين *
([16]) الجمهرة (2: 20).
([17]) في الأصل: "ويقال عليه".
([18]) البيت للحطيئة في ديوانه 7 واللسان (عنج) .
([19]) البيت للربيع بن أبي الحقيق، كما في البيان (3: 186)، انظر معه الحيوان (3: 68) واللسان (عنج، أتا) .
([20]) البيت في المخصص (16: 186). وأنشد أبو زيد في نوادره 129:
لا دلو إلا مثل دلو أهبان *** واسعة الفرغ أديمان اثنان
مما تنقت من عكاظ الركبان *** إذا استقلت رجف العمودان
لها عناجان وست آذان
([21]) في الأصل: "سبقنا الشمسا".
([22]) البيت في اللسان (عند).
([23]) الجمهرة (2: 283)
([24]) جمع بين الطاء والدال في القافية، وهو الإكفاء. الجمهرة واللسان (عند) وأدب الكاتب 371 والاقتضاب 415.
([25]) في الأصل: "عند"، صوابه في المجمل واللسان. والعندد، بفتح الدال الأولى وضمها كما ضبط في المجمل واللسان.
([26]) أنشده في مجالس ثعلب 268. وانظر اللسان (عند) وقد أورده في (حبر 232) بهيئة النثر.
([27]) من أبيات في معجم البلدان (عنيزة). والقصيدة طويلة مشروحة في أمالي القالي (2: 129-123). وأبياتها ثلاثون.
([28]) ديوان الطرماح 104 واللسان (عنس). وفي الديوان: "مئلاة الفئام"، قال شارحه: "الفئام الجماعات".
([29]) من أرجوزة من ملحقات ديوانه 78-80. والبيت الأول في اللسان (عنس) بدون نسبة. والجلس: الوثيقة الجسيمة. وفي الأصل: "حبس" تحريف، صوابه في الديوان.
([30]) لذي الرمة في ديوانه 320 واللسان (عنس). وإنشاده فيهما: "وعيطا" وقبله في الديوان:
مراعاتك الآجال ما بين شارع  *** إلى حيث حادت عن عناق الأواعس
([31]) للعجاج في ديوانه 31 برواية: * أزمان غراء تروق العنسا *
([32]) لأبي قيس بن رفاعة، كما سبق في تخريجه (طر).
([33])ديوان الهذليين (2: 215) واللسان (عنش).
([34])في الجمهرة (3: 62).
([35])الرجز في اللسان (عنص، نصى).
([36]) ديوان رؤبة 84 واللسان (عنط).
([37]) الرجز في اللسان (عنط).
([38]) : لأبي كبير الهذلي. ديوان الهذليين (2: 97)، واللسان (عنق). وفي الأصل: "عيناء"صوابه من الديوان. وبدله في اللسان: "عنقاء".
([39]) في الأصل: "المنعقات"، تحريف.
([40]) الجمهرة (3: 132).
([41]) مجالس ثعلب 418 واللسان (عنق). وقبله كما في الديوان 104:
تبدو لنا أعلامه بعد الغرق  *** في قطع الآل وهبوات الدقق
 ([42]) ثعلب: "لات بها السراب فالتف بها فلم يبلغ أعاليها، أي اعتنقها السراب"
([43]) ديوان زهير 54 واللسان (عنق).
([44]) يقال لغيزى، بتشديد الغين وتخفيفها، في الأصل: "لغزى"، كما هي في الموضع التالي: "لغزاه"، صوابهما ما أثبت.
([45]) في الأصل: "الحفر".
([46]) ورد اللفظ وتفسيره في القاموس، ولم يرد في اللسان.
([47]) قطعة من بيت لشريح بن بحير بن أسعد التغلبي. أنشد له في اللسان (فلح):
ولو أن قومي قوم سوء أذلة  *** لأخرجني عوف بن عوف وعصيد
وعنترة الفلحاء جاء ملأما  *** كأنه فند من عماية أسود
     وعصيد هذا هو حصن بن حذيفة. أو عيينة بن حصن.
([48]) البيت لعوف بن الأحوص كما في الحيوان (2: 9). وهو من قصيدة في المفضليات (1: 171- 173) .
([49]) هذا التعبير مما لم يرد في المعاجم المتداولة.
([50]) البيت بدون نسبة في اللسان (عنق). وأنشده في المجمل لابن أحمر، وقال: "ففيه قولان يقال إنه أراد النساء وأنهن يذهبن إلى رؤية هذه الدرة وقد أسرجن. ويقال إنه أراد الخيل يسرجن في طلب هذه الدرة. فمن روى الأولى كسر الراء". وفي اللسان: "قال أبو العباس اختلفوا في أعنق فقال قائل هو اسم فرس: وقال آخرون: هو دهقان كثير المال من الدهاقين. فمن جعله رجلاً رواه مسرجات
- أي بكسر الراء- ومن جعله فرساً رواه مسرحات".
([51]) سبق الرجز وتخريجه في (دلي).
([52]) قبلهما في اللسان (عنق): * لهفي على شاة أبي السباق *
([53]) في الأصل: "أساريكم". ورواية اللسان (عنق، قرا) وإصلاح المنطق 304: "سباياكم".
([54]) الرجز في اللسان (عنق) وإصلاح المنطق 204.
([55]) لحسان بن ثابت في ديوانه 362. والبيت في اللسان (عتق)، وعجزه في (عنك) والمخصص  (11: 76) . وصدره: * كالمسك تخلطه بماء سحابة *
([56]) ديوان ذي الرمة 315 واللسان (حندج).
([57]) لرؤبة في ديوانه 118 واللسان (عنك). وفي شرح الديوان: "حرة، يعني رملة حرة".
([58]) في الأصل: "أولى حب".
([59]) البيت الأول في اللسان (عنم) . وهما في ديوانه 150.

ـ

##### Türkçe

Ve denilir ki sert yerden **المُعْنِق**: sertleşen ve yükselen ve çevresi düz olan şeydir; o, uzunlamasına bir meyil kadar ve bundan daha azına doğru uzanıp giden (şey)dir; çoğulu **مَعانِق**’tir.
Ve bu bâbdandır **العَنَاق**: keçi yavrularının dişisi; çoğulu **عُنوق**. Cemîl dedi:
Eğer onlardan bir **عَناقٌ** hastalansa, onu görürsün  *** bıçağıyla onun çevresinde hasretle yanıp tutuşur
Ve denilir ki bir adama, yücelikten alçaklığa dönüştüğünde: “**العُنُوقُ بعد النُّوق**”, yani **النُّوق**’un çobanı iken **العُنوق**’un çobanı oldun. İbnü’l-A‘râbî dedi: **العَنَاق** annesi onu attığı (doğurduğu) andan, sütten kesilmesinden iki ay sonra **تُجْذِعَ** oluncaya kadardır; o, beş aylığın kızıdır. Ebû ‘Ubeyde dedi: **العَنَاق**, koyun yavrularının dişisine, doğmasından üzerine bir yıl gelinceye ve **عَنْزاً** oluncaya kadar olan (dönemde) söylenir. Ve **شاةٌ معناقٌ**, eğer **العُنوق** doğuruyor ise. Ve inşâd etti:
Yaşlılardan koyunlardan bir yaşlı (koyun)  *** çöktürülmüş, emredilmiş, **مِعناقِ**([52])
Ve **عَنَاق الأرض**: **الفَهْد**’den daha küçük bir şeydir. Ama onların, başarısızlığa **عَناق** demeleri ise, zikrettiğimize göre asıl değildir. Bunun yönü bizim katımızda şudur: Araplar belki bazı şeyleri, şeyden kinaye ettikleri bir lakapla lakaplandırmışlardır; tıpkı **الغَدْر**’e **كَيْسان** lakabını taktıkları gibi ve buna benzer (şeyler). Bu yüzden başarısızlıktan **العَناق** ile kinaye ettiler. Ve belki **العَناقة**’yı **الهاء** ile söylediler. Dedi:
Bizden ancak **العَناقة**’yı elde ettiler  *** ne kötü, cevap veren isteklerin **أوْس**’u
**الأوْس**: bağış ve bedeldir. Denilir: **أُسْـتُه أَوْساً**. Ve bir başkası **العَنَاقِ** hakkında dedi:
Bir **قارِيَةٍ**’nin terennümünden mi (dolayı) öldürdünüz  *** esirlerinizi ve **العَناقِ** ile döndünüz([53])
Ve buna göre de, İbnü’s-Sikkît’in hikâye ettiğini taşımak gerekir: **العناق**’ın felâket (olduğu). Ve inşâd etti:
**القَيَاقِي** üzerine yayıldıklarında  *** ondan **عَناقِ**’ın iki kulağını buldular([54])
Ama onların rivayet ettikleri şu söz: “Sizin bu suyunuz **عَناقُ الأرض**’dır; o, yalan suyudur” ve içinde onun zikredildiği hadis; hikâyelerle çoğaltılan ve kitapların doldurulduğu şeylerdendir; onun bir mânâsı yoktur ve onda bir fayda yoktur.

(**عنك**) **العين** ve **النون** ve **الكاف** iki asıldır: birincisi renklerden bir renktir. Diğeri işte dolaşıklık ve şeyde kapalılıktır.
Birincisi: **العانك**. Halîl dedi: o, kızıllıktan bir renktir; denilir: **دَمٌ عانِكٌ**. Dedi:
Veya kesilmişin kanı gibi **عانكٍ** (olan)  *** sürekli([55])
Ve başkası, rivayetle: “**أو عاتق**”. Ve dedi: **عرق عانِكٌ**, eğer renginde kızıllık var ise. Zü’r-Rumme dedi:
Hür **حَناديج**’lerde bir papatya üzerinde  *** içini, bükülüp kıvrılan bir **عانكٌ** yan yana getirir([56])
Ve diğer asıl: develerden **المعتَنِك**: kum ona ağır geldiğinde çöken ve onun üzerinde emekleyen (deve)dir. Dedi:
Eğer **المعتنِك**’in emekleyişi gibi emeklemezsen helâk oldum([57])
İbnü’l-A‘râbî dedi: Denilir: deve **اعتنك**, eğer **عانك** kumda yürüdüyse; yani çok (kumda); o, onda yürümeye ancak emekleyerek güç yetirir. Ve bu beyti inşâd etti. Mânâsı: Eğer bu devenin kumda kendi nefsine yüklediği yük gibi sen kendi nefsine benim için yük yüklenmezsen, helâk oldum.
Ve bu bâbdandır **العِنْك**. Halîl dedi: o, kapıdır. İbn Düreyd dedi: **عنَكْتُ الباب** ve **أعنكته**, yani onu kapattım; Yemenî bir dildir. Bu, ikinci aslın kıyasından zikrettiğimizi doğrular.
Ve buna yakın olan şeylerdendir: geceden **العَُِنك**, o da ondan bir **سُدْفةٌ**’dir. Bu, karanlığın sanki ışığın kapısını kapatması sebebiyledir. Kelime sahihtir; yani **العِنْك** karanlıktır. Ve inşâd etti:
Doğruluk gençlerini, geceden bir **بَجُهْمةٍ** ile gönderdim  *** **ظَمياءَ** sevgisi olmasaydı konaklarlardı([58])
Sonra tembel tembel kalktılar, yoklayarak; ve arkalarında  *** geceden bir **عِنْكٌ**, devekuşu gibi, geri çekilmiş
Ve buna yakın olan şeylerdendir, eğer Yûnus’un zikrettiği bir şey sahihse. Dedi: **عَنك اللبن**, eğer pıhtılaştıysa.

(**عنم**) **العين** ve **النون** ve **الميم**, üzerine kıyas yapılacak bir asıl değildir; ancak bir bitkidir yahut onunla benzetilen bir şeydir. Dediler: **العَنَم**: misvak ağacından bir ağaçtır; dalları yumuşak, ince (ve) naziktir; sanki bir cariyenin parmak uçlarıdır; tekili **عَنَمة**’dir. Bununla benzetilen şeylerdendir **العَنَمة**. Halîl dedi: o, **العَظَاية**’dir. Ru’be dedi:
Onun **عنَمُهْ**’u, ince uçlar gösterir  *** zira **أرْوَى** sevgisi onun kaygısı ve **سَدَمُه**’udur([59])
**السَّدَم**: bir şeye tutkunluktur. Ve Allah daha iyi bilir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- عند: لفظ موضوع للقرب، فتارة يستعمل في المكان، وتارة في الاعتقاد، نحو أن يقال: عندي كذا، وتارة في الزلفى والمنزلة، وعلى ذلك قوله: ﴿بل أحياء عند ربهم﴾ [آل عمران/169]، ﴿إن الذين عند ربك لا يستكبرون﴾ [الأعراف/206]، ﴿فالذين عند ربك يسبحون له بالليل والنهار﴾ [فصلت/ 38]، ﴿قالت: رب ابن لي عندك بيتا في الجنة﴾ [التحريم/11]، وعلى هذا النحو قيل: الملائكة المقربون عند الله، قال: ﴿وما عند الله خير وأبقى﴾ [الشورى/36]، وقوله: ﴿وعنده علم الساعة﴾ [الزخرف/85]، ﴿ومن عنده علم الكتاب﴾ [الرعد/43]، أي: في حكمه، وقوله: ﴿فأولئك عند الله هم الكاذبون﴾ [النور/13]، ﴿وتحسبونه هينا وهو عند الله عظيم﴾ [النور/15]، وقوله تعالى: ﴿إن كان هذا هو الحق من عندك﴾ [الأنفال/32]، فمعناه في حكمه، والعنيد: المعجب بما عنده، والمعاند: المباهي بما عنده. قال: ﴿كل كفار عنيد﴾ [ق/24]، ﴿إنه كان لآياتنا عنيدا﴾ [المدثر/16]، والعنود قيل مثله، قال: لكن بينهما فرق؛ لأن العنيد الذي يعاند ويخالف، والعنود الذي يعند عن القصد، قال: ويقال: بعير عنود ولا يقال عنيد. وأما العند فجمع عاند، وجمع العنود: عندة، وجمع العنيد: عند. وقال بعضهم: العنود: هو العدول عن الطريق (انظر: الجمهرة 2/283؛ والمجمل 3/631) لكن العنود خص بالعادل عن الطريق المحسوس، والعنيد بالعادل عن الطريق في الحكم، وعند عن الطريق: عدل عنه، وقيل: عاند لازم، وعاند: فارق، وكلاهما من عند لكن باعتبارين مختلفين كقولهم: البين (قال ابن الأنباري: يكون البين الفراق، ويكون البين الوصال، فإذا كان الفراق فهو مصدر بان يبين بينا: إذا ذهب.
انظر: الأضداد ص 75)، في الوصل والهجر باعتبارين مختلفين.

##### Türkçe

- **عند**: yakınlık için konulmuş bir lafızdır; bazen mekânda kullanılır, bazen inançta; meselâ şöyle denilmesi gibi: **عندي كذا**; bazen de yakınlık ve mertebede (kullanılır). Bunun üzerine şu sözü: ﴿بل أحياء عند ربهم﴾ [Âl-i İmrân/169], ﴿إن الذين عند ربك لا يستكبرون﴾ [A‘râf/206], ﴿فالذين عند ربك يسبحون له بالليل والنهار﴾ [Fussilet/38], ﴿قالت: رب ابن لي عندك بيتا في الجنة﴾ [Tahrîm/11]. Ve bu tarz üzere denildi: Allah katında yakınlaştırılmış melekler. Dedi: ﴿وما عند الله خير وأبقى﴾ [Şûrâ/36]. Ve şu sözü: ﴿وعنده علم الساعة﴾ [Zuhruf/85], ﴿ومن عنده علم الكتاب﴾ [Ra‘d/43], yani: onun hükmünde. Ve şu sözü: ﴿فأولئك عند الله هم الكاذبون﴾ [Nûr/13], ﴿وتحسبونه هينا وهو عند الله عظيم﴾ [Nûr/15]. Ve Yüce Allah’ın şu sözü: ﴿إن كان هذا هو الحق من عندك﴾ [Enfâl/32]; bunun mânası: onun hükmündedir. Ve **العنيد**: kendisinde olana hayran olan (kimsedir); ve **المعاند**: kendisinde olanla övünen (kimsedir). Dedi: ﴿كل كفار عنيد﴾ [Kâf/24], ﴿إنه كان لآياتنا عنيدا﴾ [Müddessir/16]. Ve **العنود** onun benzeri denildi. Dedi: lâkin ikisi arasında fark vardır; çünkü **العنيد** karşı koyan ve muhalefet eden kimsedir; **العنود** ise kasttan sapandır. Dedi: ve “**بعير عنود**” denilir, “**عنيد**” denilmez. Amma **العند** ise **عاند**’ın cem‘idir; ve **العنود**’un cem‘i: **عندة**; ve **العنيد**’in cem‘i: **عند**. Bazıları dedi: **العنود**: yoldan sapmadır (bak: el-Cemhere 2/283; el-Mucmel 3/631); lâkin **العنود** duyulur yoldan sapanla tahsis edildi; **العنيد** ise hükümdeki yoldan sapanla. Ve “**عند عن الطريق**”: ondan saptı. Ve denildi: **عاند** lâzımdır; ve **عاند**: ayrıldı. Ve ikisi de **عند**’dendir; lâkin iki farklı itibarla; onların “**البين**” demeleri gibi (İbnü’l-Enbârî dedi: **البين** ayrılık olur; ve **البين** kavuşma olur; ayrılık olunca o, **بان يبين بينا**’nın masdarıdır: gittiği zaman.
Bak: el-Ezdâd s. 75), iki farklı itibarla kavuşmada ve terk edişte.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ع ن د
فلان عنيد ومعاند‏:‏ يعرف الحقّ فيأباه ويكون منه في شقّ من العند وهو الجانب‏.‏
ورجل عنود‏:‏ يحل وحده لا يخالط الناس‏.‏
قال‏:‏ ومولًى عنود ألحقته جريرة وقد تلحق المولى العنود الجرائر ومن المستعار‏:‏ عرق عاند‏:‏ لا يرقأ‏.‏
وسحابة عنود‏:‏ لا تكاد تقعل‏.‏
قال الراعي‏:‏ باتت بشرقيّ يمؤودٍ مباشرة دعصاً أرذّ عليه فرق عند واستعنده اعلدم والقيء إذا كثر خروجه منه‏.‏
يقول الرجل‏:‏ هو عندي كذا فيقال له‏:‏ أولك عند

##### Türkçe

ع ن د
Falanca **عنيد** ve **معاند**: hakkı bilir de onu reddeder; ve **العند**’den (o ise yan’dır) bir yarıkta/ayrılıkta olur.

Ve **عنود** adam: tek başına konaklar; insanlarla karışmaz.

Dedi ki: ve **عنود** bir mevla: bir suç/cerîre onu yakalamıştır; ve cerîreler **المولى العنود**’a da ilişebilir. Ve ödünç alınmışlardandır: **عرق عاند**: durmaz (kanı) kesilmez.

Ve **سحابة عنود**: neredeyse hiç yağmaz.

**الراعي** dedi:
Doğuda, **يمؤود**’da, bir **دعصاً**’a bitişik olarak geceledi; üzerine **فرق** döktü; **عند** ve **استعنده**.

**اعلدم**: kusma, ondan çıkışı çok olunca.

Adam der ki: “O, benim yanımda **عندي** şöyle şöyledir”; ona denir ki: “Seninki **عند** …”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

قال الله تعالى: أَلْقِيا في جهنَّم كلَّ كَفَّارٍ عنيدٍ. قال قتادة: العنيدُ الْمُعْرِضُ عن طاعة الله تعالى. وقال تعالى: وخاب كلُّ جَبَّارٍ عَنيدٍ. عَنَدَ الرجلُ يَعْنُد عَنْداً وعُنُوداً وعَنَداً: عتا وطَغَا وجاوزَ قَدْرَه. ورجل عَنِيدٌ: عانِدٌ، وهو من التجبُّرِ. وفي خطبة أَبي بكر، رضي الله عنه: وستَرَوْن بعدي مُلْكاً عَضُوضاً ومَلِكاً عَنوداً؛ العَنُودُ والعَنِيدُ بمعنىً وهما فَعِيلٌ وفَعُولٌ بمعنى فاعل أَو مُفاعَل. وفي حديث الدعاء: فَأَقْصِ الأَدْنَيْنَ على عُنُودِهِم عنك أَي مَيْلِهم وجَوْرِهِم.
وعنَدَ عن الحق وعن الطريق يَعْنُدُ ويَعْنِدُ: مالَ. والمُعانَدَةُ والعِنادُ: أَن يَعْرِفَ الرجلُ الشيء فيأْباه ويميل عنه؛ وكان كفر أَبي طالب مُعاندة لأَنه عرف وأَقرَّ وأَنِفَ أَن يقال: تَبِعَ ابن أَخيه، فصار بذلك كافراً. وعانَدَ مُعانَدَةً أَي خالف وردَّ الحقَّ وهو يعرفه، فهو عَنِيدٌ وعانِدٌ. وفي الحديث: إِن الله جعلني عبداً كريماً ولم يجعلني جَبَّاراً عنيداً؛ العنيد: الجائر عن القصد الباغي الذي يردّ الحق مع العلم به. وتعاند الخصمان: تجادلا. وعندَ عن الشيء والطريق يَعْنِدُ ويَعْنُدُ عُنُوداً، فهو عَنُود، وعَنِدَ عَنَداً: تَباعَدَ وعَدل. وناقة عَنُودٌ: لا تخالطُ الإِبل تَباعَدُ عن الإِبل فترعى ناحية أَبداً، والجمعُ عُنُدٌ وعانِدٌ وعانِدَةٌ، وجمعهما جميعاً عَوانِدُ وعُنَّدٌ؛ قال: إِذا رَحَلْتُ فاجْعَلوني وسَطَا،
إِني كَبيرٌ لا أُطِيقُ العُنَّدَا
جمع بين الطاء والدال، وهو إِكفاءٌ. ويقال: هو يمشي وسَطاً لا عَنَداً. وفي حديث عمر يذكر سيرته يصف نفسه بالسياسة فقال: إِني أَنهَرُ اللَّفُوت وأَضُمُّ العَنُود وأُلْحُقُ القَطُوف وأَزْجُرُ العَرُوض؛ قال: العنود هو من الإِبل الذي لا يخالطها ولا يزال منفرداً عنها، وأَراد: من خرج عن الجماعة أَعدته إِليها وعطفته عليها؛ وقيل: العَنُود التي تباعَدُ عن الإِبل تطلب خيار المَرْتَع تتأَنَّفُ، وبعض الإِبل يرتع ما وجد؛ قال ابن الأَعرابي، وأَبو نصر: هي التي تكون في طائفة الإِبل أَي في ناحيتها. وقال القيسي: العنود من الإِبل التي تعاند الإِبل فتعارضها، قال: فإِذا قادتهن قُدُماً أَمامهنَّ فتلك السَّلوف. والعاند: البعير الذي يَجُورُ عن الطريق ويَعْدِلُ عن القَصْد. ورجلٌ عَنُودٌ: يُحَلُّ عِنْده ولا يخالط الناس؛ قال:
ومَوْلًى عَنُودٌ أَلْحَقَتْه جَريرَةٌ،
وقد تَلْحَقُ المَوْلى العنودَ الجرائرُ
الكسائي: عنَدَتِ الطَّعْنَةُ تَعْنِدُ وتَعْنُد إِذا سال دمها بعيداً من صاحبها؛ وهي طعنة عاندة. وعَنَدَ الدمُ يَعْنُِد إِذا سال في جانب. والعَنودُ من الدوابّ: المتقدّمة في السير، وكذلك هي من حمر الوحش. وناقة عنود: تَنْكُبُ الطريقَ من نشاطها وقوّتها، والجمع عُنُدٌ وعُنَّدٌ. قال ابن سيده: وعندي أَن عُنَّداً ليس جمع عَنُودٍ لأَن فعولاً لا يكسر على فُعَّل، وإِنما هي جمع عانِدٍ، وهي مماتة. وعانِدَةُ الطريق: ما عُدِلَ عنه فَعَنَدَ؛ أَنشد ابن الأَعرابي:
فإِنَّكَ، والبُكا بَعْدَ ابنِ عَمْرٍو،
لَكَالسَّاري بِعانِدَة الطريقِ
يقول: رُزِئْتَ عظيماً فبكاؤك على هالك بعده ضلال أَي لا ينبغي لك أَن تبكي على أَحد بعده. ويقال: عانَدَ فلان فلاناً عِناداً: فَعَلَ مِثْلَ فعله. يقال: فلان يُعانِدُ فلاناً أَي يفعل مثل فعله، وهو يعارضه ويُباريهِ. قال: والعامة يفسرونه يُعانِدُه يَفْعَلُ خِلافَ فعله؛ قال الأَزهري: ولا أَعرف ذلك ولا أَثبته.
والعَنَدُ: الاعتراض؛ وقوله:
يا قومِ، ما لي لا أُحِبُّ عَنْجَدَهْ؟
وكلُّ إِنسانٍ يُحِبُّ وَلَدَهْ،
حُبَّ الحُبارَى ويَزِفُّ عَنَدَهُ
ويروى يَدُقُّ أَي معارَضةَ الولد؛ قال الازهري: يعارضه شفقة عليه. وقيل: العَنَدُ هنا الجانب؛ قال ثعلب: هو الاعتراض. قال: يعلمه الطَّيَرانَ كما يعلم العُصْفُورُ ولَدَه، وأَنشده ثعلب: وكلُّ خنزيرٍ. قال الأَزهري: والمُعانِدُ هو المُعارِضُ بالخلاف لا بالوِفاقِ، وهذا الذي تعرفه العوام، وقد يكون العِنادُ معارضةً لغير الخلاف، كما قال الأَصمعي واستخرجه من عَنَدِ الحُبارى، جعله اسماً من عانَدَ الحُبارى فَرْخَه إِذا عارضه في الطيران أَوّلَ ما ينهض كأَنه يعلمه الطيران شفقة عليه.
وأَعْنَدَ الرجلُ: عارَضَ بالخلاف. وأَعْنَدَ: عارَض بالاتفاق. وعانَدَ البعيرُ خِطامَه: عارضَه. وعانَدَه معانَدَةً وعِناداً: عارَضَه؛ قال أَبو ذؤيب:
فافْتَنَّهُنَّ مِن السَّواءِ وماؤُه
بَثْرٌ، وعانَدَه طريقٌ مَهْيَعُ
(* قوله «وماؤه بثر» تفسير البثر بالموضع لا يلاقي الإخبار به عن قوله ماؤه، ولياقوت في حل هذا البيت أنه الماء القليل وهو من الأضداد اهـ. ولا ريب ان بثراً اسم موضع إلا أنه غير مراد هنا) افتنهن من الفَنّ، وهو الطرْدُ، أَي طَرَدَ الحِمارُ أُتُنَه من السَّواءِ، وهو موضع، وكذلك بَثْرٌ. والمَهْيَعُ: الواسع.
وعَقَبَةٌ عَنُودٌ: صَعْبَةُ المُرْتَقى. وعَنَدَ العِرْقُ وعَنِدَ وعَنُدَ وأَعْنَدَ: سال فلم يَكَدْ يَرْقَأُ، وهو عِرْقٌ عاندٌ؛ قال عَمْرُو بنُ مِلْقَطٍ:
بِطَعْنَةٍ يَجْري لَها عانِدٌ،
كالماءِ مِنْ غائِلَةِ الجابِيَهْ
وفسر ابن الأَعرابي العانِدَ هنا بالمائل، وعسى أَن يكون السائل فصحفه الناقل عنه.
وأَعْنَدَ أَنْفُه: كَشُرَ سَيَلانُ الدمِ منه. وأَعْنَدَ الَقيْءَ وأَعْنَدَ فيه إِعناداً: تابعه. وسئل ابن عباس عن المستحاضة فقال: إِنه عِرْقٌ عانِدٌ أَو رَكْضَةٌ من الشيطان؛ قال أَبو عبيد: العِرْقُ العانِدُ الذي عَنَدَ وبَغى كالإِنسان يُعانِدُ، فهذا العرق في كثرة ما يخرج منه بمنزلته، شُبِّهَ به لكثرة ما يخرج منه على خلاف عادته؛ وقيل: العانِدُ الذي لا يرقأُ؛ قال الراعي:
ونحنُ تَرَكْنا بالفَعاليِّ طَعْنَةً،
لها عانِدٌ، فَوقَ الذِّراعَينِ، مُسْبِل
(* قوله «بالفعالي» كذا بالأَصل)
وأَصله من عُنودِ الإِنسان إِذا بَغى وعَنَدَ عن القصد؛ وأَنشد: وبَخَّ كلُّ عانِدٍ نَعُورِ
والعَنَدُ، بالتحريك: الجانب. وعانَدَ فلانٌ فلاناً إِذا جانبه. ودَمٌ عانِدٌ: يسيل جانباً. وقال ابن شميل: عَنَدَ الرجل عن أَصحابه يَعْنُدُ عُنُوداً إِذا ما تركهم واجتاز عليهم. وعَنَدَ عنهم إِذا ما تركهم في سفر وأَخَذَ في غيرِ طريقهم أَو تخلف عنهم. والعُنُودُ: كأَنه الخِلافُ والتَّباعُدُ والترك؛ لو رأَيت رجلاً بالبصرة من أَهل الحجاز لقلت: شَدَّ ما عَنَدْتَ عن قومك أَي تباعدت عنهم. وسحابة عَنُودٌ: كثيرة المطر، وجمعه عُنُدٌ؛ وقال الراعي:
دِعْصاً أَرَذَّ عَلَيْهِ فُرَّقٌ عُنُدُ
وقِدْحٌ عَنُودٌ: وهو الذي يخرج فائزاً على غير جهة سائرِ القداح. ويقال: اسْتَعْنَدَني فلان من بين القوم أَي قَصَدَني.
وأَما عِنْدَ: فَحُضُورُ الشيءِ ودُنُوُّه وفيها ثلاث لغات: عِنْدَ وعَنْدَ وعُنْدَ، وهي ظرف في المكان والزمان، تقول: عِنْدَ الليلِ وعِنْدَ الحائط إِلا أَنها ظرف غير متمكن، لا تقول: عِنْدُك واسعٌ، بالرفع؛ وقد أَدخلوا عليه من حروف الجر مِنْ وحدها كما أَدخلوها على لَدُنْ. قال تعالى: رحمةً من عِندنا. وقال تعالى: من لَدُنَّا. ولا يقال: مضيت إِلى عِنْدِك ولا إِلى لَدُنْكَ؛ وقد يُغْرى بها فيقال: عِنْدَكَ زيداً أَي خُذْه؛ قال الأَزهري: وهي بلغاتها الثلاث أَقْصى نِهاياتِ القُرْبِ ولذلك لم تُصَغَّرْ، وهو ظرف مبهم ولذلك لم يتمكن إِلا في موضع واحد، وهو أَن يقول القائل لشيء بلا علم: هذا عِنْدي كذا وكذا، فيقال: ولَكَ عِنْدٌ؛ زعموا أَنه في هذا الموضع يراد به القَلْبُ وما فيه مَعْقُولٌ من اللُّبِّ، وهذا غير قوي. وقال الليث: عِنْد حَرْفٌ صِفَةٌ يكون مَوْضعاً لغيره ولفظه نصب لأَنه ظرف لغيره، وهو في التقريب شبه اللِّزْقِ ولا يكاد يجيء في الكلام إِلا منصوباً لأَنه لا يكون إِلا صفةً معمولاً فيها أَو مضمراً فيها فِعْلٌ إِلا في قولهم: ولَكَ عندٌ، كما تقدم؛ قال سيبويه: وقالوا عِنْدَكَ: تُحَذّرُه شيئاً بين يديه أَو تأْمُرُه أَن يتقدم، وهو من أَسماء الفعل لا يتعدى؛ وقالوا: أَنت عِنْدي ذاهبٌ أَي في ظني؛ حكاها ثعلب عن الفراء. الفراء: العرب تأْمر من الصفات بِعَلَيْكَ وعِنْدَك ودُونَك وإِلَيْكَ، يقولون: إِليكَ إِليكَ عني، كما يقولون: وراءَكَ وراءك، فهذه الحروف كثيرة؛ وزعم الكسائي أَنه سمع: بَيْنَكما البعيرَ فخذاه، فنصب البعير وأَجاز ذلك في كل الصفات التي تفرد ولم يجزه في اللام ولا الباء ولا الكاف؛ وسمع الكسائي العرب تقول: كما أَنْتَ وزَيْداً ومكانَكَ وزيْداً؛ قال الأَزهري: وسمعت بعض بني سليم يقول: كما أَنْتَني، يقول: انْتَظِرْني في مكانِكَ. وما لي عنه عُنْدَدٌ وعُنْدُدٌ أَي بُدٌّ؛ قال:
لَقَدْ ظَعَنَ الحَيُّ الجميعُ فأَصْعَدُوا،
نَعَمْ لَيْسَ عَمَّا يَفْعَلُ اللَّهُ عُنْدُدُ
وإِنما لم يُقْضَ عليها أَنها فُنْعُلٌ لأَن التكرير إِذا وقع وجب القضاء بالزيادة إِلا أَن يجيء ثَبَتٌ، وإِنما قضى على النون ههنا أَنها أَصل لأَنها ثانية والنون لا تزاد ثانية إِلا بثَبَتٍ.
وما لي عنه مُعْلَنْدَدٌ أَيضاً وما وجدت إِلى كذا مُعْلَنْدَداً أَي سبيلاً. وقال اللحياني: ما لي عن ذاك عُنْدَدٌ وعُنْدُدٌ أَي مَحِيص. وقال مرة: ما وجدت إِلى ذلك عُنْدُدُاً وعُنْدَداً أَي سبيلاً ولا ثَبَتَ هنا. أَبو زيد: يقال إِنَّ تَحْتَ طريقتك لَعِنْدَأْوَةً، والطريقةُ: اللّينُ والسكونُ، والعِنْدَأْوَةُ: الجَفْوَةُ والمَكْرُ؛ قال الأَصمعي: معناه إِن تحت سكونك لَنَزْوَةً وطِماحاً؛ وقال غيره: العِنْدَأْوَةُ الالتواء والعَسَرُ، وقال: هو من العَداء، وهمزه بعضهم فجعل النون والهمزة زائدتين (* قوله «النون والهمزة زائدتين» كذا بالأصل وفيه يكون بناء عندأوة فنعالة لا فنعلوة) على بِناءِ فِنْعَلْوة، وقال غيره: عِنْداوَةٌ فِعْلَلْوَة.وعانِدانِ: واديان معروفان؛ قال:
شُبَّتْ بِأَعْلى عانِدَيْنِ من إِضَمْ
وعانِدينَ وعانِدونَ: اسمُ وادٍ أَيضاً. وفي النصب والخفض عاندين؛ حكاه كراع ومثّله بِقاصِرينَ وخانِقِينَ ومارِدين وماكِسِين وناعِتِين، وكل هذه أَسماء مواضع؛ وقول سالم بن قحفان:
يَتْبَعْنَ وَرْقاءَ كَلَوْنِ العَوْهَقِ،
لاحِقَةَ الرِّجْلِ عَنُودَ المِرْفَقِ
يعني بعيدة المِرْفَقِ من الزَّوْرِ. والعَوْهَقُ: الخُطَّافُ الجَبَلِيُّ، وقيل: الغراب الأَسود، وقيل: الثَّوْرُ الأَسود، وقيل: اللاَّزَوَرْدُ.
وطَعْنٌ عَنِدٌ، بالكسر، إِذا كان يَمْنَةً ويَسْرَةً. قال أَبو عمرو: أَخَفُّ الطَّعْن الوَلْقُ، والعانِدُ مثله.

##### Türkçe

Allah Teâlâ dedi: **أَلْقِيا في جهنَّم كلَّ كَفَّارٍ عنيدٍ**. Katâde dedi: **العنيدُ** Allah Teâlâ’ya itaattan yüz çeviren (kimsedir). Ve Teâlâ dedi: **وخاب كلُّ جَبَّارٍ عَنيدٍ**. **عَنَدَ** adam **يَعْنُد** **عَنْداً** ve **عُنُوداً** ve **عَنَداً**: azdı ve taştı ve haddini aştı. Ve **عَنِيدٌ** adam: **عانِدٌ**; ve o, zorbalıktandır. Ebû Bekir’in, Allah ondan razı olsun, hutbesinde: “Benden sonra ısırıcı bir mülk ve inatçı bir melik göreceksiniz”; **العَنُودُ** ve **العَنِيدُ** anlamca birdir; ikisi de, fâil yahut mufâal anlamında **فَعِيلٌ** ve **فَعُولٌ**dur. Dua hadîsinde: **فَأَقْصِ الأَدْنَيْنَ على عُنُودِهِم عنك** yani senden onların meyli ve zulmü üzerine (olanı) uzaklaştır.

Ve haktan ve yoldan **عَنَدَ**: **يَعْنُدُ** ve **يَعْنِدُ**: meyletti. **المُعانَدَةُ** ve **العِنادُ**: adamın bir şeyi bilip de onu reddetmesi ve ondan meyletmesidir; Ebû Tâlib’in küfrü **مُعاندة** idi; çünkü bildi ve ikrar etti ve “kardeşinin oğluna tâbi oldu” denilmesinden arlandı; böylece kâfir oldu. Ve **عانَدَ مُعانَدَةً** yani bildiği hâlde muhalefet etti ve hakkı geri çevirdi; o hâlde o **عَنِيدٌ** ve **عانِدٌ**dir. Hadîste: “Şüphesiz Allah beni kerîm bir kul kıldı ve beni zorba, inatçı kılmadı”; **العنيد**: kasttan sapan, azgın; ilimle birlikte hakkı reddeden. Ve iki hasım **تعاند** etti: çekiştiler. Ve şeyden ve yoldan **عندَ**: **يَعْنِدُ** ve **يَعْنُدُ** **عُنُوداً**; o hâlde o **عَنُود**dur; ve **عَنِدَ عَنَداً**: uzaklaştı ve saptı. Ve **عَنُودٌ** deve: develere karışmaz; develerden uzaklaşır da daima bir tarafta otlar; çoğulu **عُنُدٌ** ve **عانِدٌ** ve **عانِدَةٌ**dur; ikisinin birlikte çoğulu **عَوانِدُ** ve **عُنَّدٌ**dür; dedi ki:
إِذا رَحَلْتُ فاجْعَلوني وسَطَا،
إِني كَبيرٌ لا أُطِيقُ العُنَّدَا
**الطاء** ile **الدال**’ı birleştirdi; bu **إِكفاءٌ**dur. Ve denir: o, **عَنَداً** değil **وسَطاً** yürür.

Ömer’in hadîsinde, siyasetle kendini vasfederek yürüyüşünü zikrederken: “Şüphesiz ben **اللَّفُوت**’u azarlarım, **العَنُود**’u toplarım, **القَطُوف**’u yetiştiririm ve **العَرُوض**’u zapt ederim”; dedi: **العنود** develerden, onlara karışmayan ve onlardan daima ayrı kalan (devedir); muradı: cemaatten çıkanı ona geri döndürdüm ve ona meylettirdim; ve denildi: **العَنُود** develerden uzaklaşan; seçkin otlağı arar, nazlanır; develerin bir kısmı bulduğu her şeyi otlar; İbnü’l-A‘râbî ve Ebû Nasr dedi: o, deve sürüsünün bir taifesinde, yani onun kenarında olan (devedir). Kaysî dedi: **العنود** develerden, develere inat eden, onlara karşı duran (devedir); dedi: onları önlerinden öne doğru sürdüğünde işte o **السَّلوف**tur. Ve **العاند**: yoldan zulmeden ve kasttan sapan devedir. Ve **عَنُودٌ** adam: yanında konaklanır da insanlarla karışmaz; dedi ki:
ومَوْلًى عَنُودٌ أَلْحَقَتْه جَريرَةٌ،
وقد تَلْحَقُ المَوْلى العنودَ الجرائرُ
Kisâî: **عنَدَتِ الطَّعْنَةُ** **تَعْنِدُ** ve **تَعْنُد**: kanı sahibinden uzağa aktığı zaman; o, **طعنة عاندة**’dir. Ve **عَنَدَ الدمُ يَعْنُِد**: bir yanda aktığı zaman. Ve **العَنودُ** binek hayvanlarından: yürüyüşte öne geçen; yaban eşeklerinden de böyledir. Ve **عنود** deve: çevikliği ve kuvveti sebebiyle yoldan sapar; çoğulu **عُنُدٌ** ve **عُنَّدٌ**dür. İbn Sîde dedi: bence **عُنَّداً**, **عَنُودٍ**’un çoğulu değildir; çünkü **فعول** kalıbı **فُعَّل** üzerine kırılmaz; ancak o, **عانِدٍ**’in çoğuludur; ve o, ölü (kullanımdan düşmüş) bir (lafız)dır. Ve **عانِدَةُ الطريق**: kendisinden sapılan şey; böylece **فَعَنَدَ**; İbnü’l-A‘râbî şu beyti okudu:
فإِنَّكَ، والبُكا بَعْدَ ابنِ عَمْرٍو،
لَكَالسَّاري بِعانِدَة الطريقِ
Der ki: büyük bir musibete uğradın; ondan sonra ölü birine ağlaman sapıklıktır; yani ondan sonra kimseye ağlaman sana yaraşmaz. Ve denir: falan, falana **عِناداً** **عانَدَ**: onun yaptığı gibi yaptı. Denir: falan, falana **يُعانِدُ** yani onun yaptığı gibi yapar; o, ona karşı durur ve onunla yarışır. Dedi: avam onu “ona **يُعانِدُ**: onun yaptığının tersini yapar” diye açıklar; Ezherî dedi: bunu bilmem ve bunu sabitlemem.

Ve **العَنَدُ**: itirazdır; ve sözü:
يا قومِ، ما لي لا أُحِبُّ عَنْجَدَهْ؟
وكلُّ إِنسانٍ يُحِبُّ وَلَدَهْ،
حُبَّ الحُبارَى ويَزِفُّ عَنَدَهُ
Rivayet edilir: **يَدُقُّ** yani çocuğa muaraza; Ezherî dedi: ona şefkatle muaraza eder. Ve denildi: buradaki **العَنَدُ** yan (taraf)tır; Sa‘leb dedi: o, itirazdır. Dedi: ona uçmayı öğretir; tıpkı serçenin yavrusuna öğrettiği gibi; Sa‘leb ona “**وكلُّ خنزيرٍ**” diye okuttu. Ezherî dedi: **المُعانِدُ**, muvafakatle değil muhalefetle muaraza edendir; avamın bildiği budur; ve **العِنادُ**, muhalefet olmaksızın da muaraza olabilir; Asma‘î’nin dediği gibi ve onu **عَنَدِ الحُبارى**’dan çıkardı: onu, **عانَدَ الحُبارى فَرْخَه**’den bir isim kıldı; yani yavrusuna uçuşta muaraza ettiği zaman; ilk kalktığında sanki ona uçmayı şefkatle öğretiyormuş gibi.

Ve adam **أَعْنَدَ**: muhalefetle muaraza etti. Ve **أَعْنَدَ**: muvafakatle muaraza etti. Ve deve **خِطامَه**’a **عانَدَ**: ona muaraza etti. Ve ona **معانَدَةً** ve **عِناداً** **عانَدَه**: ona muaraza etti; Ebû Züeyb dedi:
فافْتَنَّهُنَّ مِن السَّواءِ وماؤُه
بَثْرٌ، وعانَدَه طريقٌ مَهْيَعُ
(* “**وماؤه بثر**” sözü: **البثر**’in yer (mevki) ile tefsiri, “**ماؤه**” sözü hakkında onunla haber vermeye uygun düşmez; Yâkût’un bu beyti çözümünde: o, az su demektir ve zıt anlamlılardandır, dedi. Hâlbuki şüphe yok ki **بثراً** bir yer adıdır; ancak burada murad edilmemiştir) **افتنهن** **الفَنّ**’dendir; o da kovmadır; yani eşek, dişilerini **السَّواءِ**’dan kovdu; o bir yerdir; **بَثْرٌ** da böyledir. Ve **المَهْيَعُ**: geniş (yol)dur.

Ve **عَنُودٌ** bir geçit: çıkılması zor. Ve damar **عَنَدَ** ve **عَنِدَ** ve **عَنُدَ** ve **أَعْنَدَ**: aktı da neredeyse durmadı; o, **عِرْقٌ عاندٌ**dır; Amr b. Milkat dedi:
بِطَعْنَةٍ يَجْري لَها عانِدٌ،
كالماءِ مِنْ غائِلَةِ الجابِيَهْ
İbnü’l-A‘râbî buradaki **العانِدَ**’i “meyilli” diye tefsir etti; belki de “akan” idi de ondan nakleden onu tashif etti.

Ve adamın burnu **أَعْنَدَ**: ondan kan akması şiddetlendi. Ve kusmayı **أَعْنَدَ** ve onda **إِعناداً** **أَعْنَدَ**: onu peş peşe yaptı. İbn Abbâs’a istihâza hakkında soruldu da dedi ki: “O, **عِرْقٌ عانِدٌ** yahut şeytandan bir tekmedir”; Ebû Ubeyd dedi: **العِرْقُ العانِدُ**, insanın **يُعانِدُ** etmesi gibi, **عَنَدَ** edip azan (damar)dır; bu damar, ondan çıkanın çokluğu bakımından onun menzilesindedir; âdetinin hilafına ondan çıkanın çokluğu sebebiyle ona benzetildi; ve denildi: **العانِدُ** durmayan (kan)dır; Râ‘î dedi:
ونحنُ تَرَكْنا بالفَعاليِّ طَعْنَةً،
لها عانِدٌ، فَوقَ الذِّراعَينِ، مُسْبِل
(* “**بالفعالي**” sözü: asılda böyle) Aslı, insanın **عُنود**’undan (gelir): azdığı ve kasttan saptığı zaman; ve şu beyti okuttu:
وبَخَّ كلُّ عانِدٍ نَعُورِ
Ve **العَنَدُ**, harekeli olarak: yan (taraf)tır. Ve falan, falana **عانَدَ**: onu yanına aldı (ondan yana çekildi)ği zaman. Ve **دَمٌ عانِدٌ**: bir yana akar. İbn Şümeyl dedi: adam, arkadaşlarından **عَنَدَ** eder; **يَعْنُدُ** **عُنُوداً**: onları bırakıp yanlarından geçtiği zaman. Ve onlardan **عَنَدَ**: bir yolculukta onları bırakıp onların yolundan başka bir yola girdiği yahut onlardan geri kaldığı zaman. Ve **العُنُودُ**: sanki muhalefet ve uzaklaşma ve terk etmektir; Basra’da Hicaz ehlinden bir adam görsen “kavminden ne çok **عَنَدْتَ** ettin” derdin; yani onlardan uzaklaştın. Ve **عَنُودٌ** bulut: çok yağmurlu; çoğulu **عُنُدٌ**dür; Râ‘î dedi:
دِعْصاً أَرَذَّ عَلَيْهِ فُرَّقٌ عُنُدُ
Ve **عَنُودٌ** ok (kura çubuğu): diğer okların çıktığı yönün dışında, kazanan olarak çıkan (ok)tur. Ve denir: falan beni kavmin arasından **اسْتَعْنَدَني**: yani beni kastetti.

**عِنْدَ**’a gelince: bir şeyin hazır bulunması ve yakın olmasıdır; onda üç lehçe vardır: **عِنْدَ** ve **عَنْدَ** ve **عُنْدَ**; o, mekân ve zaman zarfıdır; “**عِنْدَ الليلِ**” ve “**عِنْدَ الحائط**” dersin; ancak o, yerleşik olmayan bir zarftır; “**عِنْدُك واسعٌ**” (merfû olarak) demezsin. Ona, **لَدُنْ**’a soktukları gibi, cer harflerinden yalnız **مِنْ**’i sokmuşlardır. Teâlâ dedi: **رحمةً من عِندنا**. Ve Teâlâ dedi: **من لَدُنَّا**. “**مضيت إِلى عِنْدِك**” denmez; ne de “**إِلى لَدُنْكَ**”; ve onunla teşvik edilir de “**عِنْدَكَ زيداً**” denir; yani “onu al”; Ezherî dedi: üç lehçesiyle o, yakınlığın en uç nihayetleridir; bu yüzden küçültülmemiştir; ve o, müphem bir zarftır; bu yüzden ancak bir yerde yerleşik olmuştur: söyleyenin, bilmeden bir şey için “bu, benim yanımda şöyle şöyle” demesidir; bunun üzerine “senin de bir **عِنْدٌ**’ün var” denir; zannettiler ki bu yerde onunla kalp ve onda bulunan, özden akledilen şey murad edilir; bu güçlü değildir. Leys dedi: **عِنْد** bir sıfat harfidir; başkası için bir yer olur; lafzı nasbdır; çünkü başkası için zarftır; yakınlaştırmada yapışıklığa benzer; ve sözde neredeyse ancak mansub gelir; çünkü ancak bir sıfat olur; onda amel edilen yahut içinde bir fiil gizlenen (şekilde olur); ancak daha önce geçtiği üzere “**ولَكَ عندٌ**” sözünde (müstesna). Sîbeveyh dedi: “**عِنْدَكَ**” dediler: önünde bir şeyden onu sakındırırsın yahut ona ilerlemesini emredersin; o, fiil isimlerindendir; geçişli olmaz. Ve “**أَنت عِنْدي ذاهبٌ**” dediler: yani zannımda; Sa‘leb bunu Ferrâ’dan nakletti. Ferrâ: Araplar sıfatlardan “**بِعَلَيْكَ**” ve “**عِنْدَك**” ve “**دُونَك**” ve “**إِلَيْكَ**” ile emir verir; “**إِليكَ إِليكَ عني**” derler; tıpkı “**وراءَكَ وراءك**” dedikleri gibi; bu harfler çoktur. Kisâî, “**بَيْنَكما البعيرَ فخذاه**” işittiğini iddia etti; **البعير**’i nasb etti; ve bunu, tekil gelen bütün sıfatlarda câiz gördü; **اللام**’da, **الباء**’da, **الكاف**’ta câiz görmedi. Kisâî, Arapların “**كما أَنْتَ وزَيْداً**” ve “**مكانَكَ وزيْداً**” dediğini işitti. Ezherî dedi: Ben Süleym oğullarından bazısını “**كما أَنْتَني**” derken işittim; yani “mekânında beni bekle” der. Ve benim ondan bir **عُنْدَدٌ** ve **عُنْدُدٌ**’üm yoktur; yani bir çare (yoktur); dedi ki:
لَقَدْ ظَعَنَ الحَيُّ الجميعُ فأَصْعَدُوا،
نَعَمْ لَيْسَ عَمَّا يَفْعَلُ اللَّهُ عُنْدُدُ
Onun **فُنْعُلٌ** olduğuna hükmedilmemesinin sebebi: tekrar (harf tekrarı) vuku bulduğunda, sabit bir örnek gelmedikçe ziyadeye hükmetmek gerekir; burada **النون**’un asıl olduğuna hükmedildi; çünkü o ikincidir; ve **النون** ikinci olarak ancak sabit bir örnekle ziyade olur.

Ve benim ondan bir **مُعْلَنْدَدٌ**’üm de yoktur; ve ben şuna bir **مُعْلَنْدَداً** bulmadım; yani bir yol. Lihyânî dedi: benim şundan bir **عُنْدَدٌ** ve **عُنْدُدٌ**’üm yoktur; yani bir kaçış yeri. Bir defa dedi: ben ona bir **عُنْدُدُاً** ve **عُنْدَداً** bulmadım; yani bir yol; ve burada sabit bir örnek yoktur. Ebû Zeyd: “Şüphesiz senin yolunun altında bir **لَعِنْدَأْوَةً** vardır” denir; **الطريقةُ**: yumuşaklık ve sükûndur; **العِنْدَأْوَةُ**: kabalık ve hiledir; Asma‘î dedi: manası: “sükûnetinin altında bir sıçrayış ve bir taşkınlık vardır”; başkası dedi: **العِنْدَأْوَةُ** kıvrılma ve zorluktur; ve dedi: o, **العَداء**’dandır; bazıları onu hemzeledi de **النون** ile **الهمزة**’yi iki ziyade kıldı (* “**النون والهمزة زائدتين**” sözü: asılda böyle; onda **عندأوة**’nin binası **فنعالة** olur, **فنعلوة** değil) **فِنْعَلْوة** binası üzerine; başkası dedi: **عِنْداوَةٌ** **فِعْلَلْوَة**’dir. Ve **عانِدانِ**: bilinen iki vadidir; dedi ki:
شُبَّتْ بِأَعْلى عانِدَيْنِ من إِضَمْ
Ve **عانِدينَ** ve **عانِدونَ**: bir vadinin adı da (budur). Nasb ve cerde **عاندين**; Kurâ‘ bunu nakletti ve **بِقاصِرينَ** ve **خانِقِينَ** ve **مارِدين** ve **ماكِسِين** ve **ناعِتِين** ile örnekledi; bunların hepsi yer adlarıdır. Sâlim b. Kahfân’ın sözü:
يَتْبَعْنَ وَرْقاءَ كَلَوْنِ العَوْهَقِ،
لاحِقَةَ الرِّجْلِ عَنُودَ المِرْفَقِ
Yani dirseği göğüsten uzak olan. Ve **العَوْهَقُ**: dağ kırlangıcıdır; ve denildi: kara kargadır; ve denildi: kara boğadır; ve denildi: lâciverttir.

Ve **طَعْنٌ عَنِدٌ**, kesre ile: sağa ve sola olduğu zaman. Ebû Amr dedi: en hafif mızrak darbesi **الوَلْقُ**’tur; **العانِدُ** da onun gibidir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ع ن د * * عَنَدَ * من باب جلس أي خالف ورد الحق وهو يعرفه فهو * عنِيدٌ * و * عَانِدٌ * و * عَانَدَه * * مُعانَدَةً * و * عِنَاداً * بالكسر عارضه و * عِنْدَ * حضور الشيء ودنوه وفيها ثلاث لغات كسر العين وفتحها وضمها وهي ظرف في المكان والزمان تقول عند الحائط وعند الليل إلا أنها ظرف غير متمكن لا يقال عندك واسع بالرفع وقد أدخلوا عليها من حروف الجر من وحدها كما أدخلوها على لدن قال الله تعالى ﴿رحمة من عندنا﴾ وقال ﴿من لدنا﴾ ولا يقال مضيت إلى عندك ولا إلى لدنك وقد يغرى بها تقول عندك زيدا أي خذه

##### Türkçe

* ع ن د * * **عَنَدَ** * **جلس** babındandır; yani muhalefet etti ve hakkı reddetti, hâlbuki onu biliyordur; o hâlde o, * **عنِيدٌ** * ve * **عَانِدٌ** *’dir. Ve * **عَانَدَه** *; * **مُعانَدَةً** * ve * **عِنَاداً** * (kesre ile): ona karşı çıktı. Ve * **عِنْدَ** *: şeyin hazır bulunması ve yakın olmasıdır. Ve onda üç lugat vardır: **العين**’in kesri, fethi ve zammı. Ve o, mekân ve zaman zarfıdır; “duvarın yanında” ve “gece vaktinde” dersin; ancak o, yerleşik olmayan bir zarftır; ref‘ ile “senin yanında geniştir” denilmez. Ve onun üzerine, cer harflerinden **من**’i tek başına dâhil etmişlerdir; tıpkı onu **لدن** üzerine dâhil ettikleri gibi. Yüce Allah dedi ki: { bizden bir rahmet } ve dedi ki: { katımızdan }. Ve “senin yanına doğru gittim” denilmez, ne de “katına doğru”. Ve onunla iğrâ yapılabilir; “**عندك** Zeyd’i” dersin; yani: onu al.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

عند عن الحق، والشيء، والطريق، كنصر وسمع هكذا في النسخ. والصواب: وضرب. وهذه عن الفراء في نوادره، فإنه قال عند عن الطريق يعند، بالكسر، لغة في يعند بالضم، فتأمل. وكرم، يعند، ويعند، ويعند عنودا كقعود، وعندا، محركة: تباعد ومال وعدل وانحرف إلى عند أي جانب.
 ومن المجاز: عند العرق يعند ويعند ويعند، هو من الأبواب الثلاة، نصر وضرب وكرم، الثانية عن الفراء: سال فلم يرقأ، كأعند، وهذه عن الصاغاني، وهو عرق عاند، قال عمرو بن ملقط:
  بطعنة يجري لها عانـد                      كالماء من غائلة الجابيه

  وأعند أنفه: كثر سيلان الدم منه. وسئل ابن عباس عن المستحاضة، فقال: إنه عرق عاند، أو ركضة من الشيطان، قال أبو عبيد: العرق العاند: الذي عند وبغى، كالإنسان يعاند، فهذا العرق في كثرة ما يخرج منه بمنزلته، شبه به لكثرة ما يخرج منه على خلاف عادته. وقال الراعي:
  ونحن تركنا بالفعالي طعـنة                      لها عاند فوق الذراعين مسبل وقيل: دم عاند: يسيل جانبا. وقال الكسائي: عندت الطعنة تعند وتعند، إذا سال دمها بعيدا من صاحبها، وهي طعنة عاندة. وعند الدم يعند، إذا سال في جانب. وعندت الناقة: رعت وحدها وأنفت أن ترعى مع الإبل، فهي تطلب خيار المرتع، وبعض الإبل يرتع ما وجد. وعند الرجل يعند ويعند عندا وعنودا عتا، وطغى، وجاوز قدره، وخالف الحق، ورده عارفا به، كعاند معاندة، فهو عنيد وعاند، والعنود والعنيد: بمعنى فاعل أو مفاعل، والعنود بالضم: الجور والميل عن الحق.وكان كفر أبي طالب معاندة، لانه عرف الحق وأقر وأنف أن يقال: تبع ابن أخيه، فصار بذكل كافرا. وأعند في قيئه، إذا أتبع بعضه بعضا، وذلك إذا غلب عليه، وكثر خروجه، وهو مجاز، ويقال: استعنده القيء أيضا كما سيأتي. والعاند: البعير الذي يحور عن الطريق، ويعدل عن القصد. وناقة عنود: لا تخألط الإبل، تباعد عنهن فترعى ناحية أبدا، والجمع: عند، وناقة عاند وعاندة، وج أي جمعها جميعا عواند، وعند كركع قالك
  إذا رحلت فاجعلوني وسطا
  إني كبير لا أطيق العنـدا

  جمع بين الطاء والدال، وهو إكفاء. وفي حديث عمر يذكر سيرته، يصف نفسه بالسياسة، فقال: إني أنهر الفوت وأضم العنود، وألحق القطوف، وأزجر العروض. قال ابن الاثير: العنود من الغبل: الذي لا يخالطها ولا يزال منفردا عنها، وأراد من خرج عن الجماعة أعدته إليها، وعطفته عليها. وقال ابن الأعرابي وأبو نصر: هي التي تكون في طائفة الإبل، أي في ناحيتها. وقال القيسي: العنود من الإبل: التي تعاند الإبل فتعارضها. قال: فإذا قادتهن قدما أمامهن فتلك السلوف. وفي المحكم: العنود من الدواب: المتقدمة في السير، وكذلك هي من حمر الوحش، وناقة عنود: تنكب الطريق من نشاطها وقوتها. و الجمع: عند وعند، قال ابن سيده: وعندي أن عندا لي جمع عنود، لأن فعولا لا يكسر على فعل، وإنما هي جمع عاند. وإياه تبع المصنف، على عادته. والمعاندة: المفارقة والمجانبة، وقد عانده، إذا جانبه، وهو من عند الرجل أصحابه يعند عنودا، إذا ما تركهم واجتاز عليهم وعند عنهم، إذا ما تركهم في سفر، وأخذ في غير طريقهم، أو تخلف عنهم. قال ابن شميل، والعنود كأنه الخلاف والتباعد والترك ?، لو رأيت رجلا بالبصرة من الحجاز لقلت: شد ما عندت عن قومك، أي تباعدت عنهم، والمعاندة: المعارضة بالخلاف لا بالوفاق، وهذا الذي يعرفه العوام. وفي التهذيب: عاند فلان فلانا: فعل مثل فعله، يقال: فلان يعاند فلانا، أي يفعل مثل فعله، وهو يعارضه ويباريه، وقال: والعامة يفسرونه: يعانده: يفعل خلاف فعله. قالك ولا أعرف ذلك ولا أثبته. كالعناد. وفي اللسان: وقد يكون العناد معارضة لغير الخلاف، كما قال الأصمعي، واستخرجه من عند الحبارى، وجعله اسما من عاند الحبارى فرخه، إذا عارضه في الطيران أول ما ينهض، كأنه يعلمه الطيران، شفقة عليه. وعاند البعير خطامه: عارضه، معاندة وعنادا. والمعاندة في الشيء: الملازمة فهو ضد مع معنى المفارقة، ولم ينبه عليه المصنف. وعند مثلثة الأول، صرح به جماهير أهل اللغة، وفي المغنى: وبالكسر أكثر، وفي المصباح: هي اللغة الفصحى. وفي التسهيل: وربما فتحت عينها أو ضمت. ومعناها حضور الشيء ودنوه، وهي ظرف في المكان والزمان بحسب ما تضاف إليه، فإن أضيفت إلى المكان كانت ظرف مكان:، كعند البيت، وعند الدار ونحوه، وإن أضيفت إلى الزمان فكذلك، نحو: عند الصبح، وعند الفجر، وعند الغروب، ونحو ذلك غير متمكن ?، ومثله في الصحاح. وفي اصطلاح النحاة: غير متصرف، أي لازم للظرفية، لا يخرج عنها أصلا. ويدخله من حروف الجر من وحدها، كما أدخلوها على لدن، قال تعالى:  رحمة من عندنا  وقال تعالى:  من لدنا  . قال شيخنا: وجره بمن من قبيل الظرفية، فلا يرد، كما صرحوا به، أي إنما يجر بمن خاصة. وفي التهذيب: هي بلغاتها الثلاث أقصى نهايات القرب، ولذلك لم تصغر، وهو ظرف مبهم، ولذلك لم يتمكن إلا في موضع واحد، وهو أن يقال لشيء بلا علم: هذا عندي كذا وكذا، فيقال أولك عند. قال شيخنا: فعند مبتدأ، ولك، خبره، واستعمل غير ظرف، لأنه قصد لفظه، أي هل لك عند تضيفه إليك، نظير قول الآخر:
  ومن أنتم حتى يكون لكم عند وقول الآخر:
  كل عند لك عـنـدي                      لا يساوي نصف عند

  فهذا كله قصد الحكم على لفظه دون معناه. وقال الأزهري: زعموا أنه في هذا الموضع يراد به القلب وما فيه المعقول واللب قال: وهذا غير قوي. قلت: وحكآ ثعلب عن الفراء: قالوا: أنت عندي ذاهب، أي في ظني. وقال الليث: وهو في التقريب شبه اللزق، ولا يكاد يجيء في الكلام إلا منصوبا، لأنه لا يكون إلا صفة معمولا فيها، أو مضمرا فيها فعل، إلا في قولهم: أو لك عند. كما تقدم. وقد يغرى بها، أي حالة كونها مضافة لا وحدها، كما فهمه غير واحد من ظاهر عبارة المصنف، لأن الموضوع للإغراء هو مجموع المضاف والمضاف إليه. صرح به شيخنا. ويدل لذلك قوله: عندك زيدا، أي خذه، وقال سيبويه: وقالوا: عندك، تحذره شيئا بين يديه، أو تأمره أن يتقدم، وهو من أسماء الفعل لا يتعدى. وقال الفراء: العرب تأمر من الصفات بعليك، وع،دك، ودونك، وإليك، يقولون: إليك إليك عني، كما يقولون: وراءك وراءك، فهذه الحروف كثيرة. وزعم الكسائي أنه سمع، بينكما البعير فخذاه. فنصب البعير. وأجاز ذلك في كل الصفات التي تفرد، ولم يجزه في اللام، ولا الباء، ولا الكاف، وسمع الكسائي العرب تقول: كما أنت وزيدا، ومكانك ووزيدا. قال الأزهري: وسمعت بعض بني سليم يقول: كما أنتني، يقول: انتظرني في مكانك. قال شيخنا: وبقي عليهم أنهم استعملوا عند في مجرد الحكم من غير نظر لظرفية أو غيرها، كقولهم عندي مال، اما هو بحضرتك، ولما غاب عنك، ضمن معنى الملك والسلطان على الشيء، ومن هنا استعمل في المعاني، فيقال: عنده خير، وما عنده شر، لأن المعاني ليس لها جهات. ومنه  فإن أتممت عشرا فمن عندك  أي من فضلك. ويكون بمعنى الحكم، يقال: هذا عندي أفضل من هذا، أي في حكم. وأصله في درة الغواص للحريري. ولا تقل: مضى إلى عنده، ولا إلى لدنه وهكذا في الصحاح. وفي درة الغواص: قولهم: ذهبت إلى عنده لحن لا يجوز استعماله، ونسبه للعامة وفرق الدماميني بينها وبين لدن، من وجوه ستة، ورد ما زعمه المعري من اتحادهما، ومحل بسطه المطولات. والعند مثلثة: الناحية. وبالتحريك: الجانب، وقد عاند فلان فلانا، إذا جانبه، ودم عاند: يسيل جانبا. وبه فسر قول الراجز:
  حب الحبارى ويزف عنده وقال ثعلب المراد بالجانب هنا الاعتراض. والمعنى يعلمه الطيران، كما يعلم العصفور ولده، وأنشد:
  وكل خنزير يحب ولده
  حب الحبارى ... الخ ومن المجاز: سحابة عنود، كصبور: كثيرة المطر لا تكاد تقلع، وجمعه: عند، قال الراعي:
  باتت إلى دفء أرطاة مباشرة                      دعصا أرذ عليه فرق عنـد نقله الصاغاني. وقدح عنود، وهو الذي يخرج فائزا على غير جهة سائر القداح، نقله الصاغاني. وأعنده الرجل: عارضه بالوفاق، نقله الصاغاني وبالخلاف، ضد. وقال الأزهري: المعاند هو المعارض بالخلاف، لا بالوفاق، وهذا الذي يعرفه العوام. وقد يكون العنادمعارضة لغير الخلاف. وقد تقدم. قلت: فإذا كانت عامة فلا يظهر للضدية كبير معنى، أشار له شيخنا، رحمه الله تعالى. والعندأوة بالكسر، والهمز، قد مر ذكره في باب الهمز، قال أبو زيد: يقال:  إن تحت طريقتك لعندأوة  أي تحت سكونك لنزوة وطماحا. ومنها من جعل الهمزة زائدة، فذكرها هنا، ومنهم من قال بأصالة الواو فذكرها في المعتل، فوزنه فنعلوة أو فعللوة. ويقال مالي عنه عندد وعندد كجندب وقنفذ. وكذا: ما لي عنه احتيال أي بد، قال:

  لقد ظعن الحي الجميع فأصعدوا                      نعم ليس عما يفعل الله عنـدد وإنما لم يقض عليها أنها فنعل لأن التكرير إذا وقع، وجب القضاء بالزيادة، إلا أن يجيء ثبت. وإنما قضي على النون هاهنا أنها أصل، لأنها ثانية، والنون لا تزاد ثانية إلا بثبت وقال اللحياني: ما لي عن ذاك عندد وعندد، أي محيص. وفي المحكم: ما لي إليه معلندد، سبيل، وما وجدت إلى كذا معلنددا، أي سبيلا. وقال الحياني مرة: ما وجدت إلى ذلك عنددا وعنددا، أي سبيلا. ولا ثبت هنا. وفي اللسان، مادة: علند: ويقال: ما لي عنه معلندد، أي ليس دونه مناخ ولا مقيل إلا القصد نحوه والمعلندد: البلد لا ماء بها ولا مرعى، قال الشاعر:
  كم دون مهدية من معلندد وذكره أئمة اللغة مفرقا في: علد، وعلند، وعند.
 ومن المجاز: استعنده القيء، وكذا الدم، إذا غلب وكثر خروجه، كعنده. واستعند البعير، وكذا الفرس: غلبا على الزمام والرسن وعارضا وأبيا الانقياد فجراه. نقله الصاغاني. واستعند عصاه: ضرب بها في الناس، نقله الصاغاني. واستعند الذكر: زنى به فيهم، ونص التكملة: واستعند ذكره: زنى في الناس. واستعند السقاء: اختنثه، أي أماله، فشرب من فيه، أي من فمه. واستعند فلانا من بين القوم قصده. والعندد كجندب: الحيلة والمحيص، يقال: ما لي عنه عندد والعندد أيضا: القديم. وسموا عنادا وعنادة، كسحاب وسحابة، وكتاب وكتابة. وعندة، بفتح فسكون: اسم امرأة من بني مهرة بن حيدان، وهي أم علقمة بن سلمة بن مالك بن الحارث بن معاوية الأكرمين، وهو ابن عندة، ولقبه الزوير. والعويند، كدريهم: ة لبني خديج. والعويند: ماء لبني عمرو بن كلاب، وماء آخر لبني نمير.
 ومما يستدرك عليه: تعأند الخصمان: تجادلا. وعاندة الطريق: ما عدل عنه فعند، أنشد ابن الأعرابي:
  فإنك والبكا بعد ابن عمرو                      لكالساري بعاندة الطريق يقول رزئت عظيما، فبكاؤك على هالك بعده ضلال، أي لا ينبغي لك أن تبكي على أحد بعده. والعند، محركة: الاعتراض. وعقبة عنود: صعبة المرتقى. والعاند: المائل. وعاند: واد، قبل السقيا بميل. وعاندان: واديان معروفان، قال:
  شبت بأعلى عاندين من إضم وعاندون وعاندين: اسم واد أيضا، والنصب وفي الخفض: عاندين، حكاه كراع، ومثله بقاصرين، وخانقين، وماردين، وما كسين، وناعتين. وكل هذه أسماء مواضع، وقول سالم بن قحفان:
  يتبعن ورقاء كلون العوهق
  لاحقة الرجل عنود المرفق يعني بعيدة المرفق من الزور. وطعن عند، ككتف، إذا كان يمنة ويسرة. وقال أبو عمرو: أخف الطعن الولق، والعاند مثله. وعلباء بن قيس بن عاندة بن مالك بن بكر، جاهلي،

##### Türkçe

**عند**: haktan, şeyden ve yoldan (sapmak); **نصر** ve **سمع** gibi; nüshalarda böyle. Doğrusu: **ضرب**. Bu, Ferrâ’nın Nevâdir’inden (nakildir); çünkü o dedi ki: **عند** “yoldan sapmak” **يعند** (kesre ile)dir; (bu) **يعند** (damme ile) “dil”idir; öyleyse düşün. Ve **كرم**: **يعند** ve **يعند** ve **يعند**; **عنودا** “**قعود**” gibi; ve **عندا** (harekeli): uzaklaştı, meyletti, saptı, eğrildi; **عند**’e, yani bir yana.

Ve mecazdan: **عند** “damar” **يعند** ve **يعند** ve **يعند**; o üç bâbdandır: **نصر** ve **ضرب** ve **كرم**; ikincisi Ferrâ’dandır: aktı da durmadı; **أعند** gibi. Bu da Sâgânî’dendir; ve o, **عرق عاند**’dır. Amr b. Mulakkıt dedi ki:
  Bir mızrak darbesiyle ki onun için **عاند** akar,
  su gibi, su toplayanın felâketinden.

Ve **أعند أنفه**: ondan kanın akması çoğaldı. İbn Abbâs’a **المستحاضة** hakkında soruldu; dedi ki: “O, **عرق عاند**’dır; yahut şeytandan bir tekmedir.” Ebû Ubeyd dedi ki: **العرق العاند**: **عند** eden ve azan (damar)dır; insanın **يعاند** etmesi gibi; şu damar, ondan çıkanın çokluğu bakımından onun menzilesindedir; âdetinin hilâfına ondan çıkanın çokluğu sebebiyle ona benzetildi. Râî dedi ki:
  Ve biz, fiillerle bir mızrak darbesi bıraktık,
  onun için, iki kolun üstünde sarkan bir **عاند** vardır.
Ve denildi ki: **دم عاند**: bir yandan akar. Kisâî dedi ki: **عندت الطعنة** **تعند** ve **تعند**; onun kanı sahibinden uzağa aktığı zaman; ve o, **طعنة عاندة**’dir. Ve **عند الدم** **يعند**: bir yanda aktığı zaman. Ve **عندت الناقة**: tek başına otladı ve develerle birlikte otlamaya burun kıvırdı; o hâlde o, otlağın seçkinini arar; develerin bir kısmı ise bulduğunu otlar. Ve **عند الرجل** **يعند** ve **يعند**; **عندا** ve **عنودا**: azdı, taştı, haddini aştı, hakka muhalefet etti ve onu bilerek reddetti; **عاند** “muânede” gibi; o hâlde o, **عنيد** ve **عاند**’dır. Ve **العنود** ve **العنيد**: “fâil” yahut “mufâil” mânâsınadır. Ve **العنود** (damme ile): haktan zulüm ve meyildir. Ebû Tâlib’in küfrü **معاندة** idi; çünkü hakkı bildi ve ikrar etti; fakat “yeğenine tâbi oldu” denilmesine burun kıvırdı; böylece kâfir oldu. Ve **أعند** kusmuğunda: bir kısmını bir kısmına tâbi kıldığı zaman; bu, ona galip geldiği ve çıkışı çoğaldığı zamandır; bu mecazdır. Ve “**استعنده القيء**” da denir; ileride geleceği üzere. Ve **العاند**: yoldan dönen ve kasttan sapan devedir. Ve **ناقة عنود**: develere karışmaz; onlardan uzaklaşır da daima bir tarafta otlar; çoğulu: **عند**. Ve **ناقة عاند** ve **عاندة**; yani hepsinin çoğulu **عواند**’dir. Ve **عند** “**كركع**” gibi; şair dedi ki:
  Göçtüğünüzde beni orta yere koyun;
  ben yaşlıyım, **العند**’a güç yetiremem.

**الطاء** ile **الدال**’ı birleştirdi; bu **إكفاء**’dır. Ömer’in hadîsinde, sîretini anarken, kendini siyasetle vasfeder; dedi ki: “Ben kaçırılanı azarlarım, **العنود**’u toplarım, geride kalanları yetiştiririm ve yan gidenleri sürerim.” İbnü’l-Esîr dedi ki: **العنود** “develerden”: onlara karışmayan ve onlardan ayrılmış kalandır; cemaatten çıkanı ona iade ettim, ona çevirdim demek istedi. İbnü’l-A‘râbî ve Ebû Nasr dedi ki: o, deve taifesinin içinde olan, yani onun kenarında olandır. Kaysî dedi ki: **العنود** “develerden”: develere **تعاند** eder de onlara karşı durur. Dedi ki: onları önlerinden öne doğru sürdüğü zaman, işte onlar **السلوف**’tur. Ve **المحكم**’de: **العنود** “binitlerden”: yürüyüşte öne geçen; yaban eşeklerinden de böyledir. Ve **ناقة عنود**: canlılığı ve kuvveti sebebiyle yoldan yan çizer. Ve çoğul: **عند** ve **عند**. İbn Sîde dedi ki: “Benim kanaatimce **عند** mutlaka **عنود**’un çoğuludur; çünkü **فعول** “**فعل**” üzerine kırılmaz; ancak o, **عاند**’ın çoğuludur.” Musannif de, âdeti üzere, ona tâbi oldu. Ve **المعاندة**: ayrılma ve uzak durmadır; ve **عانده**: ondan yana çekildiği zaman; ve o, “adamın arkadaşlarından **عند** etmesi”ndendir: **يعند** **عنودا**; onları bıraktığı ve onların üzerinden geçip gittiği zaman; ve “onlardan **عند** etti” (denir): onları bir yolculukta bıraktığı ve onların yolundan başka bir yola girdiği yahut onlardan geri kaldığı zaman. İbn Şümeyl dedi ki: ve **العنود** sanki muhalefet, uzaklaşma ve terk gibidir; Basra’da Hicaz’dan bir adam görseydin, “kavminden ne çok **عندت** ettin” derdin; yani onlardan uzaklaştın. Ve **المعاندة**: uyuşmayla değil, ihtilâfla karşı koymadır; avamın bildiği budur. Ve **التهذيب**’de: “Falan, falana **عاند** etti”: onun yaptığı gibi yaptı; “falan, falana **يعاند** eder” denir; yani onun yaptığı gibi yapar; o, ona karşı durur ve onunla yarışır. Dedi ki: “Avam onu şöyle tefsir eder: **يعانده**: onun yaptığının tersini yapar.” Dedi ki: “Ben bunu bilmem ve sabitlemem.” **كالعناد** gibi. Ve **اللسان**’da: **العناد** bazen ihtilâf olmaksızın da karşı koyma olabilir; Asmaî’nin dediği gibi; onu **عند الحبارى**’dan çıkardı ve onu, “**عاند الحبارى فرخه**”dan bir isim kıldı: yavrusuna uçuşta karşı durduğu zaman; ilk kalkışında; sanki ona uçmayı öğretiyor; ona şefkatten. Ve **عاند البعير خطامه**: ona karşı durdu; **معاندة** ve **عنادا**. Ve “bir şeyde **المعاندة**”: yapışıp kalmadır; o hâlde o, ayrılma mânâsıyla birlikte “zıdd”dır; musannif buna dikkat çekmedi. Ve **عند**: ilkinin üç harekeli olduğu (yani üç vecihle geldiği) açıkça söylenmiştir; bunu dil ehlinin çoğunluğu tasrih etti. Ve **المغنى**’da: kesre ile daha çoktur. Ve **المصباح**’da: o, fasih dildir. Ve **التسهيل**’de: bazen ayn’ı fetha edilir yahut damme edilir. Mânâsı: şeyin hazır bulunması ve yakın olmasıdır. Ve o, kendisine izafe edilene göre mekân ve zaman zarfıdır: mekâna izafe edilirse mekân zarfı olur; **عند البيت** ve **عند الدار** ve benzeri gibi. Zamana izafe edilirse o da böyledir; **عند الصبح** ve **عند الفجر** ve **عند الغروب** ve bunun gibi; “mütemekkin değil”dir; **الصحاح**’ta da böyledir. Nahivcilerin ıstılahında: “gayr-i mutasarrıf”tır; yani zarfiyete lâzımdır; ondan aslâ çıkmaz. Cer harflerinden ona yalnız **من** girer; **لدن**’e onu soktukları gibi. Allah Teâlâ dedi ki: **رحمة من عندنا**. Ve dedi ki: **من لدنا**. Şeyhimiz dedi ki: “Onun **من** ile mecrûr olması zarfiyet kabîlindendir; bu sebeple itiraz edilmez; tasrih ettikleri üzere; yani ancak özellikle **من** ile mecrûr olur.” Ve **التهذيب**’de: o, üç diliyle de yakınlığın en uç nihayetleridir; bu yüzden küçültülmedi. Ve o, müphem bir zarftır; bu yüzden yalnız bir yerde temekkün etti: bir şey hakkında bilgisizce “bu, benim yanımda şöyle şöyle” denilmesi; sonra “senin yanında” denilmesi. Şeyhimiz dedi ki: “**عند** mübtedâdır; **لك** onun haberidir; zarf olmayan olarak kullanıldı; çünkü lafzı kastedildi; yani ‘senin için bir **عند** var mı, onu sana izafe edeyim mi?’; başkasının sözüne benzer:
  Ve siz kimsiniz ki sizin için bir **عند** olsun?
Ve başkasının sözü:
  Her **عند**, senin için benim yanımda,
  yarım **عند**’a denk olmaz.”

Bütün bunlar, mânâsı değil lafzı üzerine hüküm vermeyi kastetmiştir. El-Ezherî dedi: Bu mevzide onunla kalp ve onda bulunan akledilen ve özün kastedildiğini iddia ettiler; dedi ki: Bu güçlü değildir. Dedim: Sa‘leb, el-Ferrâ’dan hikâye etti: Dediler: “Sen benim yanımda **ذَاهِب**’sin”, yani zannımda. El-Leys dedi: O, yaklaştırmada yapışığa benzer; ve neredeyse sözde ancak mansûb olarak gelir; çünkü ancak kendisinde amel edilen bir sıfat olur, yahut kendisinde bir fiil gizlenmiş olur; ancak onların sözü: “Veya senin için **عِنْد**.” gibi. Daha önce geçtiği üzere. Ve onunla iğrâ yapılabilir; yani tek başına değil, muzâf olduğu hâlde; musannifin ibaresinin zâhirinden onu birden fazla kimsenin anladığı gibi; çünkü iğrâ için konulan, muzâf ile muzâfun ileyhin toplamıdır. Bunu şeyhimiz açıkça söyledi. Buna delil, onun sözü: “Senin yanında **زَيْدًا**”, yani “onu al”dır. Sîbeveyh dedi: Ve dediler: “Senin yanında”; onu, önünde bulunan bir şeyden sakındırırsın; yahut ona öne geçmesini emredersin; ve o, fiil isimlerindendir, geçişli olmaz. El-Ferrâ dedi: Araplar sıfatlardan “üzerine” ile, “senin yanında” ile, “önünde” ile, “sana doğru” ile emreder; derler: “Sana doğru, sana doğru, benden uzaklaş”; tıpkı “arkana, arkana” dedikleri gibi; şu harfler çoktur. El-Kisâî, “İkinizin arasında deve; o hâlde onu alın” işittiğini iddia etti. Böylece **البَعِير**’i nasb etti. Ve bunu, tekil kılınan bütün sıfatlarda câiz gördü; **اللام**’da, **الباء**’da, **الكاف**’ta câiz görmedi. El-Kisâî, Arapların şöyle dediğini işitti: “Sen nasılsan öyle ve **زَيْدًا**”; “yerinde kal ve **وَزَيْدًا**.” El-Ezherî dedi: Ben Benî Süleym’den bazısını şöyle derken işittim: “Sen nasılsan ben”; yani: “Beni yerinde bekle.” Şeyhimiz dedi: Onların aleyhine şu kaldı: Onlar **عِنْد**’i, zarfiyetine yahut başkasına bakmaksızın sırf hükümde kullandılar; onların sözü gibi: “Benim yanımda mal var”; o, senin huzurunda değildir; ve senden gaip olunca, şey üzerinde mülk ve sultan mânâsını tazmin etti; buradan mânâlarda kullanıldı; denir: “Onun yanında hayır var” ve “Onun yanında şer yok”; çünkü mânâların cihetleri yoktur. Ondandır:
“Eğer on’u tamamlarsan, o senin yanındandır”
yani senin fazlındandır. Ve hüküm mânâsında olur; denir: “Bu, benim yanımda bundan daha faziletlidir”; yani hükümde. Aslı, el-Harîrî’nin **دُرَّةُ الغَوَّاص**’ındadır. Ve “Onun yanına gitti” deme; ne de “Onun **لَدُن**’una”; **الصِّحَاح**’ta da böyledir. Ve **دُرَّةُ الغَوَّاص**’ta: Onların sözü “Onun yanına gittim” bir lahn’dır; kullanılması câiz değildir; onu avâma nisbet etti. Ed-Demâmînî, onu **لَدُن**’dan altı vecihle ayırdı; el-Ma‘arrî’nin ikisinin birliği iddiasını reddetti; bunun tafsili, mutavvelâtın yeridir. Ve **العِنْد** üçlüdür: nâhiye. Ve hareke ile: cânib. Ve falan, falana **عَانَدَ** etti; onu yanladıysa. Ve **دَمٌ عَانِدٌ**: yan tarafa akıyor. Ve bununla râcizin sözü tefsir edildi:
  “Toy kuşunu sever ve onun yanında acele yürür.”
Sa‘leb dedi: Burada cânib ile murad, itirazdır. Mânâ: uçmayı bilir; tıpkı serçenin yavrusuna öğrettiği gibi. Ve şu beyit okundu:
  “Her domuz yavrusunu sever;
  toy kuşunun sevgisi ... ilh.”
Ve mecazdandır: **سَحَابَةٌ عَنُودٌ**, **صَبُور** gibi: yağmuru çok; neredeyse dağılmaz. Cem‘i: **عُنُد**. Er-Râ‘î dedi:
  “Bir **أَرْطَاة**’nın sıcaklığına doğru geceledi, doğrudan;
  bir kum tepeciği; üzerine **عُنُد** bir sürü döküldü.”
Es-Sâgânî onu nakletti. Ve **قَدَحٌ عَنُودٌ**: diğer okların gittiği cihetin dışında, bir cihete doğru galip çıkarak çıkan olandır; es-Sâgânî onu nakletti. Ve adamı **أَعْنَدَهُ**: ona muvafakatle karşı çıktı; es-Sâgânî onu nakletti; ve muhalefetle (de); zıddı. El-Ezherî dedi: **المُعَانِد** muhalefetle karşı çıkandır; muvafakatle değil; avâmın bildiği budur. Ve **العِنَاد** muhalefet olmaksızın da karşı çıkma olabilir. Daha önce geçti. Dedim: Eğer umumî ise, zıddiyet için büyük bir mânâ görünmez; şeyhimiz buna işaret etti; Allah Teâlâ ona rahmet etsin. Ve **العِنْدَأَوَة** kesre ile ve hemze ile; hemzenin bâbında zikri geçti. Ebû Zeyd dedi: Denir: “Senin yolunun altında mutlaka bir **عِنْدَأَوَة** vardır”; yani sükûnetinin altında bir sıçrayış ve azgınlık vardır. Onlardan kimi hemzeyi zâid kıldı da onu burada zikretti; onlardan kimi vâvın aslîliğini söyledi de onu mu‘tel’de zikretti; böylece vezni **فِنْعَلْوَة** yahut **فَعْلَلْوَة** olur. Ve denir: “Benim onun hakkında **عَنْدَد** ve **عَنْدَد**’im yok”; **جُنْدُب** ve **قُنْفُذ** gibi. Kezâ: “Benim onun hakkında bir hîlem yok”; yani bir bedel (çare) yok. Dedi ki:
  “Kavim bütünüyle göçtü de yukarı çıktılar;
  evet, Allah’ın yaptığından (kaçacak) bir **عَنْدَد** yoktur.”
Ancak onun üzerine **فِنْعَل** olduğuna hükmedilmedi; çünkü tekrar vuku bulunca, zâidliğe hükmetmek gerekir; ancak sabit bir şey gelirse başka. Burada **النون**’un asl olduğuna hükmedildi; çünkü o ikincidir; ve **النون** ikinci olarak ancak sabit bir şeyle zâid kılınır. El-Lihyânî dedi: “Benim şu şeyden **عَنْدَد** ve **عَنْدَد**’im yok”; yani kaçış yeri. **المُحْكَم**’de: “Benim ona bir **مُعْلَنْدَد**’im (yolum) yok”; yol. Ve “Şuna bir **مُعْلَنْدَد** bulmadım”; yani bir yol. El-Hayânî bir defa dedi: “Şuna bir **عَنْدَد** ve **عَنْدَد** bulmadım”; yani bir yol. Burada sabit yoktur. **اللِّسَان**’da, **عَلَنْد** maddesinde: Ve denir: “Benim ondan bir **مُعْلَنْدَد**’im yok”; yani ona doğru kasıttan başka bir konaklama yeri ve bir öğle istirahati yeri yoktur. Ve **المُعْلَنْدَد**: suyu ve otlağı olmayan beldedir. Şair dedi:
  “Mehdiye’ye kadar nice **مُعْلَنْدَد** vardır.”
Dil imamları onu, **عَلْد**’de, **عَلَنْد**’da ve **عِنْد**’de dağınık olarak zikrettiler.

Ve mecazdandır: Kusma onu **اسْتَعْنَدَهُ**; kezâ kan; galip gelip çıkışı çoğalınca; **عَنَدَهُ** gibi. Ve deve **اسْتَعْنَدَ** etti; kezâ at: yulara ve gem’e galip geldiler; karşı koydular ve boyun eğmeyi reddettiler; böylece onu koşturdular. Es-Sâgânî onu nakletti. Ve değneğini **اسْتَعْنَدَ** etti: onunla insanlar içinde vurdu; es-Sâgânî onu nakletti. Ve erkekliği **اسْتَعْنَدَ** etti: onların içinde onunla zina etti; ve **التَّكْمِلَة**’nin nassı: “Erkekliğini **اسْتَعْنَدَ** etti: insanlar içinde zina etti.” Ve tulumu **اسْتَعْنَدَ** etti: onu eğdi; yani onu yana yatırdı; böylece ağzından içti; yani ağzından. Ve falanı kavmin arasından **اسْتَعْنَدَ** etti: ona yöneldi. Ve **العَنْدَد** **جُنْدُب** gibi: hîle ve kaçış yeri; denir: “Benim onun hakkında **عَنْدَد**’im yok.” Ve **العَنْدَد** ayrıca: eski. Ve **عِنَادًا** ve **عِنَادَة** diye adlandırdılar; **سَحَاب** ve **سَحَابَة** gibi; **كِتَاب** ve **كِتَابَة** gibi. Ve **عِنْدَة** (fetha sonra sükûn ile): Mehre b. Haydân’dan Benî Mehreh’ten bir kadının adıdır; o, Muâviye el-Ekremîn’in oğlu el-Hâris b. Mâlik b. Seleme b. Alkame’nin annesidir; o, İbn **عِنْدَة**’dir; lakabı **الزُّوَيْر**’dir. Ve **العُوَيْنِد** **دُرَيْهِم** gibi: Benî Hudeyc’e ait bir (yer)dir. Ve **العُوَيْنِد**: Benî Amr b. Kilâb’a ait bir sudur; ve Benî Numeyr’e ait başka bir sudur.

Ve onun üzerine istidrâk edilenden: İki hasım **تَعَأَنْدَ** etti: cedelleştiler. Ve yolun **عَانِدَة**’si: ondan sapılan şeydir; böylece **عِنْد**. İbnü’l-A‘râbî şu beyiti okudu:
  “Şüphesiz sen ve İbn Amr’dan sonra ağlamak,
  yolun **عَانِدَة**’sinde yürüyen gibidir.”
Der ki: Büyük bir musibete uğradın; ondan sonra bir ölüye ağlaman sapıklıktır; yani ondan sonra kimseye ağlaman uygun değildir. Ve **العِنْد** (harekeli): itirazdır. Ve **عُقْبَةٌ عَنُودٌ**: çıkışı zor. Ve **العَانِد**: meyilli. Ve **عَانِد**: bir vâdidir; sulamadan önce bir meyille. Ve **عَانِدَان**: bilinen iki vâdidir. Dedi ki:
  “İضم’dan iki **عَانِد**’in en üstünde ağardı.”
Ve **عَانِدُون** ve **عَانِدِين**: bir vâdinin adıdır da; nasbda ve cerde: **عَانِدِين**; bunu Kurâ‘ hikâye etti. Ve onun benzeri: **بِقَاصِرِين** ve **خَانِقِين** ve **مَارِدِين** ve **مَا كَسِين** ve **نَاعِتِين**. Bunların hepsi mevki adlarıdır. Ve Sâlim b. Kahfân’ın sözü:
  “Her **وَرْقَاء**’ı, **العُوْهَق**’ın rengi gibi, izlerler;
  adamın bacağına yapışık; dirseği **عَنُود**.”
Yani: dirseği göğüsten uzak. Ve **طَعْنٌ عِنْدٌ** **كَتِف** gibi: sağda ve solda olunca. Ebû Amr dedi: Mızraklamanın en hafifi **الوَلَق**’tır; **العَانِد** de onun gibidir. Ve **عُلْبَاء** b. Kays b. **عَانِدَة** b. Mâlik b. Bekr; câhiliye (şahsı)dir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

عَنَدَ عَنْهُ
1 عَنَدَ عَنْهُ ذ , aor. عَنُدَ (S, O, L, Msb, K) and عَنِدَ , (Fr, O, L,) inf. n. عُنُودٌ; (S, O, L, Msb, K;) and عَنِدَ, aor. عَنَدَ , (L, K,) inf. n. عَنَدٌ; (L, TA;) and عَنُدَ, aor. عَنُدَ ; (K;) He declined, or deviated, from it, (S, O, L, Msb, K,) namely, the road, (S, O, L, K,) or the right course, (Msb,) and what was right or just or due, and from a thing; (L;) he went aside from it: (TA:) and he went, or retired, to a distance, or far away, from it. (L.) And عَنَدَ عَنْ أَصْحَابِهِ, aor. عَنُدَ , inf. n. عُنُودٌ, He left or quitted, his companions, and passed beyond them: and he left, or quitted, his companions in a journey, and took a road different from that which they followed, or remained, or fell, behind them: (ISh, L:) and he removed to a distance from his companions; as when a man leaves his people in El-Hijلz and goes to El-Basrah. (L.) ― -b2- عَنَدَتْ and عَنِدَتْ and عَنُدَتْ She (a camel) pastured alone, (K, TA,) disdaining to pasture with the other camels, and sought the best of the herbage. (TA.) ― -b3- عَنَدَ, (S, A, O, K,) aor. عَنِدَ , (S, A, O,) or عَنُدَ , (K,) inf. n. عُنُودٌ (S, O, L) and عَنْدٌ; (L;) and عَنِدَ, aor. عَنَدَ , and عَنُدَ, aor. عَنُدَ ; (K;) and ↓ عاند, inf. n. مُعَانَدَةٌ and عِنَادٌ; (L;) He opposed and rejected what was true, or just, knowing it to be so; (S, A, O, L, K;) he acted obstinately, knowing a thing and rejecting it, or declining from it; as did Aboo-Tلlib, who knew and acknowledged the truth, but scorned to have it said of him that he followed the son of his brother. (L.) ― -b4- And عَنَدَ, aor. عَنُدَ , inf. n. عُنُودٌ and عَنْدٌ, He (a man) overstepped, or transgressed, the proper bound, or limit; acted exorbitantly, or immoderately; and especially in disobedience, or rebellion. (L.) ― -b5- And [hence (see عَانِدٌ)] عَنَدَ العِرْقُ, (S, O, L, Msb, K, [in the CK, erroneously, العَرَقُ,]) aor. عَنُدَ , (K,) or عَنِدَ , (Msb,) or both, the latter mentioned by Fr, (O,) inf. n. عُنُودٌ; (Msb;) and عَنِدَ, aor. عَنَدَ ; and عَنُدَ, aor. عَنُدَ ; (K;) as also ↓ اعند; (O, * K;) (tropical:) The vein flowed with blood, and did not cease to flow: (S, O, L, K, TA:) or flowed, and hardly ceased: (L:) or flowed copiously. (Msb.) And عَنَدَتِ الطَّعْنَةُ, aor. عَنِدَ and عَنُدَ (assumed tropical:) The spear-wound, or stab, poured forth blood to a distance. (L.) And أَنْفُهُ ↓ اعند (assumed tropical:) His nose bled copiously. (L.) And عَنَدَ الدَّمُ (assumed tropical:) The blood flowed on one side. (L.) See also 10.

عاند
3 عاند ذ , inf. n. عِنَادٌ [and مُعَانَدَةٌ], He acted with opposition, disobedience, or rebellion. (Msb.) ― -b2- See also 1. -A2- عاندهُ, (L,) inf. n. مُعَانَدَةٌ, (K,) He separated himself from him; (L, * K;) he went, or retired, to a distance, or to a place apart, from him. (L, K. [See also 1, first and second sentences.]) ― -b2- And عاندهُ, (T, S, O, L, Msb,) inf. n. مُعَانَدَةٌ (T, S, L, Msb, K) and عِنَادٌ, (T, S, L, K,) He opposed him, disagreeing with him, or doing the contrary of what he (the other) did; (T, S, O, L, Msb, K;) as also ↓ اعندهُ; (O, L, K;) syn. عَارَضَهُ; (S, O, Msb, all in explanation of the former; [but it should be observed that عارضه bears the signification expressed above and also that given in the sentence next following;]) or عَارَضَهُ بِالخِلَافِ; (O in explanation of the latter, and Msb in explanation of the former, as on the authority of Az [in the T], and K in explanation of both;) or خَالَفَهُ: (MA in explanation of the former:) [this is the sense in which the former is most commonly known: or as meaning he contended with him in an altercation; or did so vehemently, or obstinately: (see 6:)] the author of the T, however, says, the common people expl. يُعَانِدُهُ as meaning he does the contrary of what he [another] does; but this I know not [as occurring in the genuine language of the Arabs], nor do I admit it as of established authority. (TA.) ― -b3- And, sometimes, He imitated him, doing the like of what he (the other) did; (T, L, Msb;) [and] so ↓ اعندهُ; (O, L, K;) thus having two contr. significations; (K;) syn. عَارَضَهُ [respecting which see the sentence next preceding]; (S, O, Msb, all in explanation of the former;) or عَارَضَهُ بِالِوفَاقِ; (O and K in explanation of the latter;) and بَارَاهُ; (T and TA in explanation of the former;) عِنَادٌ sometimes signifying مُعَارَضَةٌ بِغَيْرِ خِلَافٍ, as is said by As, who derives it from عَنَدُ الحُبَارَى, making عَنَد in this phrase a subst. from عاند الحُبَارَى فَرْخَهُ The bustard imitated the actions of his young one in flying, on the first occasion of its rising, as though he would teach it to fly: and عاند البَعِيرُ خِطَامَهُ means The camel conformed to [and perhaps it may also mean resisted] the motion of his halter. (L.) ― -b4- عاندهُ, (O,) inf. n. مُعَانَدَةٌ, (K,) also signifies He kept, or clave, to him, or it: (O, K:) the contr. of the first signification assigned to it above. (TA.) ― -b5- And مُعَانَدَةٌ means also The disputing with another without knowledge of the truth or falsity of what he himself says and also of what his opponent says. (Kull p. 342.)

اعند
4 اعند ذ , as intrans.: see 1, last quarter, in two places. ― -b2- [Hence,] اعند فى قَيْئِهِ (tropical:) He vomited with successive discharges, (S, O, L, K, TA,) and copiously; (TA;) and اعند القَىْءَ signifies the same. (L, TA.) ― -b3- [اعند is also said by Freytag, as on the authority of the Deewلn of the Hudhalees, to signify He, and it, (namely, a man, and blood,) went away.] -A2- اعندهُ: see 3, in two places.

تعاندا
6 تعاندا ذ They two [opposed each other: (see 3:) or] contended in an altercation; or did so vehemently, or obstinately. (L.)

استعند رَأْيَهُ
10 استعند رَأْيَهُ ذ He was, or became, alone in his opinion, having none to share it with him. (O.) ― -b2- اِسْتَعْنَدَنِى مِنْ بَيْنِ القَوْمِ He directed his course towards me, or sought me, [singling me out] from among the people, or party. (O, K. *) ― -b3- استعند said of a camel, and of a horse, He gained the mastery over the nose-rein, and over the halter, or leading-rope, (K, TA,) and resisted being led: (TA:) or استعند البَعِيرُ الصَّبِىَّ the camel overcame the boy by gaining the mastery over the nose-rein, and dragged it, or him, along: and in like manner, استعند الفَرَسُ الرَّسَنَ [the horse gained the mastery over the halter, or leading-rope]. (O.) ― -b4- استعندهُ said of vomit, (A, O, K, *) and of blood, (A,) It overcame him: (O, K: *) or came forth from him copiously: (A:) and ↓ عَنَدَهُ signifies the same. (TA.) ― -b5- استعند عَصَاهُ He struck, or smote, with his staff among the people. (O, K.) And [in like manner] استعند ذَكَرَهُ (O, K) i. e. زَنَى فِى النَّاسِ (O) or زَنَى بِهِ فِيهِمْ. (K.) ― -b6- And استعند السِقَآءَ He doubled the mouth of the water-skin, or milk-skin, outwards, or insideout, (O, K,) or he inclined the water-skin, or milkskin, (TA,) and drank from its mouth. (O, K, TA.)

عَنْدٌ
عَنْدٌ ذ : and عَنْدَ: see the next paragraph.

عُنْدٌ
عُنْدٌ ذ : and عُنْدَ: see the next paragraph.

عِنْدٌ
عِنْدٌ ذ and ↓ عَنْدٌ and ↓ عُنْدٌ, (O, K,) accord. to Ibn-'Abbلd, (O,) i. q. نَاحِيَةٌ [app. as meaning The vicinage, or the quarter, tract, region, or place, of a person or thing]: (O, K:) whence the saying, هُوَ عِنْدَ فُلَانٍ الآنَ [He is in the vicinage, or the quarter, &c., of such a one, now]. (O.) [See also عَنَدٌ, which has a similar meaning.] -A2- عِنْدَ and ↓ عَنْدَ and ↓ عُنْدَ signify the same, (S, O, Msb, Mughnee, K,) being dial. vars., (S, O, Msb,) the first of which is the most common, (Mughnee,) and the most chaste: (Msb:) each is an adv. n. of place, and also of time; (S, O, Msb, Mughnee, K;) [used in the manner of a prep., though properly a prefixed noun;] of place when prefixed to a noun signifying a place [or anything local]; (TA;) of time when prefixed to a noun signifying a time: (Msb, TA:) denoting presence, (S, O,) i. e. perceptible presence, and also ideal presence, or rather the place of presence; (Mughnee;) and nearness, (S, O, Mughnee,) or the place of nearness; (Mughnee;) or the utmost nearness, and therefore it has no dim.; (T, TA;) [i. e.] it is primarily used in relation to that which is present with a person [or thing], in any adjacent part or quarter with respect to that person [or thing]; or in relation to that which is near to a person [or thing]: (Msb:) [thus it signifies At, near, nigh, by, near by, or close by, a place, or thing; with, present with, or in the presence of, a person or persons, or a thing or things; at the abode of a person; at the place of, or in the region of, a thing; or among, or amongst, persons or things: and at, near, nigh, or about, a time; and at, or on, or upon, denoting the occasion of an event or an action:] ― -b2- using it as an adv. n. of place, you say عِنْدَ البَيْتِ [At, near, nigh, by, near by, or close by, the house or tent]; (TA;) and عِنْدَ الحَائِطِ [At, near, nigh, &c., the wall]; (S, O;) [and عِنْدِى زَيْدٌ With me, present with me, in my presence, or at my abode, is Zeyd; and كُنْتُ عِنْدَ القَوْمِ I was with, or among, the people, or party; and] فَلَمَّا رَآهُ مُسْتَقِرًّا عِنْدَهُ [And when he saw it standing in his presence (in the Kur xxvii. 40)] is an ex. of its use as denoting presence perceptible by sense: and it is used as denoting nearness in the phrase عِنْدَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهَى [Nigh to the lote-tree of the ultimate point of access (in the Kur liii. 14)]: (Mughnee:) you say also, عِنْدِى مَالٌ, meaning With me, or by me, i. e. present with me, is property; and meaning also in my possession, and in my power and at my disposal, is property, though absent from me; I have, or possess, property; (Msb, Mughnee; *) and لِى عِنْدَهُ مَالٌ [I have property in his hands, or possession; or there is property due to me in his hands, or possession; meaning, owed to me by him]; as also قِبَلَهُ: (TA in art. قبل:) hence it is used in relation to attributes; so that one says, عِنْدَهُ خَيْرٌ وَفَضْلٌ [He has, or possesses, goodness and excellence]; and مَا عنِدَهُ شَرٌّ [He has not evil]: and hence the saying in the Kur [xxviii. 27], فَاـِنْ أَتْمَمْتَ عَشْرًا فَمِنْ عِنْدِكَ i. e. [And if thou complete ten years, it will be] of thy redundant bounty; (Msb;) [or of thine own freewill; as is implied in the explanation by Bd, and agreeably with common usage:] and it is used as denoting ideal presence in the phrase قَالَ الَّذِى عِنْدَهُ عِلْمٌ مِنَ الْكِتَابِ [He with whom was, i. e. who possessed, knowledge the of Scripture said (in the Kur xxvii. 40)]: (Mughnee:) [hence also] one says, لِى عِنْدَ فُلَانٍ حَاجَةٌ [I have an object of want to be sought, or required, at the hand of such a one, or a want to be supplied on the part of such a one; meaning I want a thing of such a one; as also قِبَلَ فُلَانٍ]: (TA in art. حوج:) [and in like manner one says of a right or due (حَقٌّ): and طَلَبَ حَاجَةً عِنْدَ فُلَانٍ He sought an object of want at the hand of such a one: (see an ex. in art. علو, conj. 3:)] ― -b3- using it as an adv. n. of time, you say عِنْدَ الصُّبْحِ [At, near, nigh, or about, daybreak]; (Msb, TA;) and عِنْدَ اللَّيْلِ [At, near, nigh, or about, night]; (S, O;) and جِئْتُكَ عِنْدَ طُلُوعِ الشَّمْسِ [I came to thee at, near, &c., the rising of the sun]; (Mughnee;) [and عِنْدَ ذٰلِكَ At, on, upon, or on the occasion of, that event; thereupon; and عِنْدَمَا فَعَلَ كَذَا At, on, upon, or on the occasion of, his doing such a thing.] ― -b4- It admits before it the prep. مِنْ, (S, O, Msb, Mughnee, K,) but no other prep.; (S, O, Msb;) like as does لَدُنْ: (S, O:) as in the saying, جِئْتُ مِنْ عِنْدِهِ [I came from his presence, or his vicinage: or I came from him; for in this case it may be considered as redundant]: (Msb:) and in the saying آتَيْنَاهُ رَحْمَةً مِنْ عِنْدِنَا وَعَلَّمْنَاهُ مِنْ لَدُنَّا عِلْمًا [Upon whom we had bestowed mercy from us, and whom we had taught, from us, knowledge (in the Kur xviii. 64)]: (Mughnee:) [and in an ex. above, from the Kur xxviii. 27: and one says of a gift, هٰذَا مِنْ عِنْدِى, meaning This is from, or of, my property; or from me; or, by way of emphasis, from myself:] one should not say [as the vulgar do], مَضَيْتُ اـِلَى عِنْدِكَ; nor اـِلَى لَدُنْكَ. (S, O, K. *) ― -b5- Being a vague adv. n., (T, TA,) it may not be used otherwise than as an adv. n., (T, S, O, K, TA,) except in the following case: (T, O, TA:) one says of a thing without knowing it, هٰذَا عِنْدِى كَذَا [This is in my judgment, or opinion, thus]; and thereupon another says, أَوَلَكَ عِنْدٌ [And hast thou a judgment, or an opinion?]: (T, A, * O, * K, * TA:) and in like manner one says,
وَمَنْ أَنْتُمُ حَتَّى يَكُونَ لَكُمْ عِنْدٌ
[And who are ye, that ye should have a judgment, or an opinion?]: (TA:) and thus in the saying, (Mughnee, TA,) of one of the Muwelleds, (Mughnee,)
لَا يُسَاوِى نِصْفَ عِنْدِ
كُلَّ عِنْدٍ لَكَ عِنْدِى
[Every judgment, or opinion, of thine, in my judgment, or opinion, will not equal the half of a judgment, or an opinion]: (Mughnee, TA:) they assert that عِنْد in this case means the mind, (T, O, * K, * TA,) i. e. القَلْب, and المَعْقُول, (O, K,) or القَلْب and مَا فِيهِ مَعْقُولُ اللُّبِّ; (T, TA;) [as in the phrase بُرْ لِى مَا عِنْدَ فُلَانٍ, expl. in the S, in art. بور, as meaning Try thou, or examine, and learn, for me, what is in the mind (نَفْس) of such a one; and in many other instances:] but this assertion is not valid: (T, TA:) [in a case of this kind] it means judgment [or opinion]: thus one says, هٰذَا عِنْدِى أَفْضَلُ مِنْ هٰذَا i. e. [This is] in my judgment [more excellent than this]: (Msb:) and أَنْتَ عِنْدِى ذَاهِبٌ i. e. [Thou art] in my opinion [going away]: (Fr, Th, TA:) and هٰذَا القَوْلُ عِنْدِى صَوَابٌ [This saying is in my judgment, or opinion, right, or correct]: (Mughnee:) [and in like manner, عِنْدَ اللّٰهِ is generally best rendered In the estimation, or sight, of God.] ― -b6- [Sometimes it denotes comparison: see an ex. voce تَعَاظَمَ.] ― -b7- It is also sometimes used to denote incitement, (S, O, K,) being in this case prefixed [to كَ or the like]; not alone: (MF:) yon say, عِنْدَكَ زَيْدًا, meaning Take thou Zeyd. (S, O, K.) ― -b8- And in cautioning a person respecting a thing before him, one says, عِنْدَكَ, [meaning Keep thou where thou art; and it is still used in this sense;] in which case it is an intrans. verbal noun. (Sb, L, TA.)

عَنَدٌ
عَنَدٌ ذ The side [of a thing]; syn. جَانِبٌ. (S, A, O, L, K. [See also عِنْدٌ, first sentence.]) One says, يَمْشِى وَسَطًا لَا عَنَدًا [He walks in the middle, not on, or at, one side]. (S, O.) And عَنَدَهْ, [for عَنَدَهُ,] occurring at the end of a verse [of which I find several different readings, and which I have cited accord. to one of those readings voce حُبَارَى], means by its side: (O, L:) but Th says, in explaining that verse, as describing the حُبَارَى teaching its young one to fly, that العَنَدُ signifies الاِعْتِرَاضُ: [so that عَنَدَهْ there, accord. to him, app. means اِعْتِرَاضًا لَهُ, which may be rendered presenting itself before it:] or, accord. to As, [عَنَدَهْ there means imitating its actions in flying; for he says that] عَنَدٌ is a subst. from عَانَدَ الحُبَارَى فَرْخَهُ [expl. above: see 3]. (L.)

طَعْنٌ عَنِدٌ
طَعْنٌ عَنِدٌ ذ A thrusting [with a spear or the like] to the right and left. (S, O.) [See also عَانِدٌ.]

عُنْدَدٌ
عُنْدَدٌ ذ or عُنْدُدٌ, (accord. to different copies of the S,) or both, (O, L, K,) in which the radical letters are said to be عند because of the duplication of the د, and because ن when it occupies the second place in a word is not considered augmentative unless proved to be so, (L,) An avoiding, or escaping: (S, O, L, K:) and the former, artifice. (AZ, O, K.) One says, مَا لِى عَنْهُ عُنْدَدٌ and عُنْدُدٌ (Lh, L, K, and written, as on the authority of AZ, in both these ways in the O and in different copies of the S, but with مِنْهُ in the place of عَنْهُ,) and ↓ مُعْلَنْدَدٌ (S, O, L, K) and ↓ مُعْلَنْدِدٌ, (K,) meaning I have no way of avoiding it, or escaping it. (AZ, Lh, S, O, L, K.) And مَا وَجَدْتُ اـِلَى ذٰلِكَ عُنْدَدًا and عُنْدُدًا (Lh, L) and ↓ مُعْلَنْدَدًا (Lh, S, O) and ↓ مُعْلَنْدِدًا (Lh, O) I found no way of attaining to that: (Lh, S, O, L:) and ↓ مَا لِى اـِلَيْهِ مُعْلَنْدِدٌ (Lh, L in art. علد, and K) and ↓ مُعْلَنْدَدٌ (Lh, L) I have no way of attaining to it. (Lh, L, K.) [See also art. علد.] -A2- عُنْدَدٌ also signifies Old, or ancient. (AA, O, K.)

عِنْدِيَّةٌ
[ عِنْدِيَّةٌ ذ A saying عِنْدِى, meaning In my opinion; an assertion of mere opinion of one's own. Hence the phrase, هٰذَا مِنْ عِنْدِيَّاتِهِ (occurring in the TA in art. جرب) This is one of his assertions of mere opinion.]

عِنْدَأْوٌ
عِنْدَأْوٌ ذ and عِنْدَأْوَةٌ: see art. عندأ.

عَنُودٌ
عَنُودٌ ذ One who declines, or deviates, from the right way, or course; (S, O, L;) as also ↓ عَنِيدٌ. (L.) See also عَانِدٌ as applied to a camel. ― -b2- A she-camel that deviates from the road by reason of her sprightliness and strength: pl. عُنُدٌ and عُنَّدٌ; or, as ISd thinks, this latter is pl. of ↓ عَانِدٌ, not of عَنُودٌ. (L.) ― -b3- A she-camel that pastures aside; (S, O;) that does not mix with the other camels, but removes to a distance from them, and always pastures aside; as also ↓ عَانِدٌ and عَانِدَةٌ, (L;) that does not mix with the other camels, but is always apart from them; (IAth;) that is on one side of the other camels: (IAar and Aboo-Nasr:) pl. of the first عُنُدٌ; (S, O, L;) and of the second and third, عُنَّدٌ and عَوَانِدُ. (L.) ― -b4- A she-camel that continues to be opposite to the other camels, [or by their side;] keeping pace with them: one that precedes them, or leads them, is termed سَلُوفٌ: so says El-Keysee: but accord. to ISd, عَنُودٌ is applied to a beast (دَابَّة), and to a wild ass, that precedes others in her pace. (L.) ― -b5- A man who alights in a place by himself, and mixes not with other persons. (A.) ― -b6- See also عَنِيدٌ. ― -b7- قِدْحٌ عَنُودٌ [An arrow of those used in the game called المَيْسِر] that comes forth [from the رِبَابَة] successful, in a direction, or manner, different from that of the other arrows. (O, L, K.) ― -b8- عَنُودُ المِرْفَقِ [A beast] having the elbow far from the زَوْر [or breast]. (S, O, L.) ― -b9- عَقَبَةٌ عَنُودٌ [A mountain road] difficult of ascent. (L.) ― -b10- سَحَابَةٌ عَنُودٌ (tropical:) A cloud abounding with rain: (O, L, K:) or that hardly removes from its place: (A:) pl. عُنُدٌ. (O, L.)

عَنِيدٌ
عَنِيدٌ ذ : see عَنُودٌ, first sentence. ― -b2- A man who deviates, or declines, from obedience to God. (L.) One who opposes and rejects what is true, or just, knowing it to be so; [who acts obstinately, knowing a thing and rejecting it, or declining from it; (see 1;)] as also ↓ عَانِدٌ, (S, Mgh, * O, L, K,) and ↓ عَنُودٌ, (O, L, TA,) and ↓ مُعَانِدٌ. (A.) One who oversteps, or transgresses, the proper bound, or limit; who acts exorbitantly, or immoderately; and especially in disobedience, or rebellion; as also ↓ عَانِدٌ. (L.) The pl. of عَنِيدٌ is عُنُدٌ. (O.)

عَانِدٌ
عَانِدٌ ذ A camel that deviates from the road, (S, O, L, K,) and from the right course; (S, O, L;) as also ↓ عَنُودٌ: (O:) pl. of the former عُنَّدٌ. (S, O, K.) ― -b2- See also عَنُودٌ, in two places. ― -b3- And see عَنِيدٌ, likewise in two places. ― -b4- Also (assumed tropical:) Blood flowing on one side. (L.) ― -b5- And (tropical:) A vein flowing with blood, and not ceasing to flow: (S, Mgh, O, L:) or flowing, and hardly ceasing: (L:) or flowing copiously: (Msb:) likened to a man who exceeds the proper bound or limit, or acts exorbitantly; (A'Obeyd, L;) or to one who disallows, or rejects, what is true, or just, knowing it to be so. (Mgh.) ― -b6- And طَعْنَةٌ عَانِدَةٌ (assumed tropical:) A spear-wound, or stab, pouring forth blood to a distance: (L:) [or طَعْنٌ عَانِدٌ signifies the lightest, or slightest, piercing or thrusting; for] AA says that the lightest, or slightest, piercing or thrusting (أَخَفُّ الطَّعْنِ) is termed الوَلْقُ, and العَانِدُ signifies the like thereof. (S, O.)

عَانِدَةُ الطَّرِيقِ
عَانِدَةُ الطَّرِيقِ ذ The course that deviates from the [right] road. (L.)

مُعَانِدٌ
مُعَانِدٌ ذ : see عَنِيدٌ. [And see also its verb.]

مُعْلَنْدَدٌ
مُعْلَنْدَدٌ ذ and مُعْلَنْدِدٌ: see عُنْدَدٌ, in six places. -A2- The latter also signifies A country, (Ibn- 'Abbلd, O,) or land, (K,) containing neither water nor pasture. (Ibn-'Abbلd, O, K.) It is mentioned in different places by the lexicographers; in arts. علد and علند and in the present art.

_Türkçe çeviri henüz yok_

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

عَنَدَ
عَنَدَ U ( n. ac. عُنُوْد 27 )
a.  [ 'An ], Turned away, deviated, swerved from.

b.  Was rebellious, disobedient; was obstinate, perverse, stubborn.

c.  Transgressed.

عَنِدَ
عَنِدَ A ( n. ac. عَنَد 4 ) عَنُدَ U ( n. ac. عُنُوْد 27 )
a.  see supra (a) , ( b ).

عَاْنَدَ
عَاْنَدَ III ,
a.  Resisted, opposed, withstood.

أَعْنَدَ
أَعْنَدَ IV ,
a.  Followed, dogged the footsteps of.

تَعَاْنَدَ
تَعَاْنَدَ VI ,
a.  Opposed one another; fought.

اِسْتَعْنَدَ
اِسْتَعْنَدَ X ,
a.  see IV .

عَنَد
عَنَد 4 ,
a.  Side.

عَاْنِد
عَاْنِد 21 , ( pl. عُنَّد 11 ,  عَوَاْنِدُ 41 ),
a.  Rebellious; rebel.

b.  Obstinate, stubborn, headstrong.

عِنَاْد
عِنَاْد 23 ,
a.  Obstinacy, stubbornness; resistance, opposition; contention.

عَنِيْد
عَنِيْد 25 , ( pl. عُنُد 10 ),
a.  see 21 (b) .

عَنُوْد
عَنُوْد 26 , ( pl. عُنُد 10 ),
a.  Turning aside.

b.  see 21 (b) .

عَاْنَدَ
N. Ag. عَاْنَدَ III ,
a.  see 21 .

مُعَانَدَة
مُعَانَدَة [ N. Ac. عَاْنَدَ III ( عِنْد 2 )],
a.  see 23 .

عِنْد
عِنْد (
a.  sometimes written عَنِد &

عُنْد
عُنْد ),
a.  At; near, close by, by.

b.  With, amongst, among.

c.  At the time of; at, by.

عِند البَيْت
عِند البَيْت
a.  At, near, the house.

كُنْت عِنْد القَوْم
كُنْت عِنْد القَوْم عَنڤدَ I
a.  was  with the people.

عِنْدِي مَال
عِنْدِي مَال
a.  With me is wealth: I have wealth.

عِنْدِي كَذَا
عِنْدِي كَذَا
a.  That is my opinion: I think so.

جِئُتُ مِن عِنْدِهِ
جِئُتُ مِن عِنْدِهِ عَنڤدَ I
a.  came from ( with ) his house.

جَلَسْتُ عِنْد فُلَان
جَلَسْتُ عِنْد فُلَان عَنڤدَ I
a.  sat  by, near him.

جَآء عِنْد طُلُوْع الشَّمْس
جَآء عِنْد طُلُوْع الشَّمْس
a.  He came  at, by sun-rise.

عِنْد مَا
عِنْد مَا
a.  At the time of, when, on the occasion of.

عِنْدَأْو
عِنْدَأْو
a.  Bold, daring.

عِنْدَأْوَة
عِنْدَأْوَة
a.  see supra.

b.  Stratagem, wiles.

c.  Difficulty.

##### Türkçe

عَنَدَ
**عَنَدَ** U (n. ac. **عُنُوْد** 27)
a.  Yüz çevirdi, saptı, meyletti (yoldan çıktı).

b.  İsyankâr oldu, itaatsiz oldu; inatçı oldu, ters oldu, dik başlı oldu.

c.  Haddi aştı.

عَنِدَ
**عَنِدَ** A (n. ac. **عَنَد** 4) **عَنُدَ** U (n. ac. **عُنُوْد** 27)
a.  yukarıya bak (a), (b).

عَاْنَدَ
**عَاْنَدَ** III,
a.  Direndi, karşı koydu, dayandı.

أَعْنَدَ
**أَعْنَدَ** IV,
a.  İzledi, ayak izlerini takip etti.

تَعَاْنَدَ
**تَعَاْنَدَ** VI,
a.  Birbirlerine karşı koydular; savaştılar.

اِسْتَعْنَدَ
**اِسْتَعْنَدَ** X,
a.  IV’e bak.

عَنَد
**عَنَد** 4,
a.  Yan, taraf.

عَاْنِد
**عَاْنِد** 21, (pl. **عُنَّد** 11, **عَوَاْنِدُ** 41),
a.  İsyankâr; isyancı.

b.  İnatçı, dik başlı, serkeş.

عِنَاْد
**عِنَاْد** 23,
a.  İnatçılık, dik başlılık; direnme, karşı koyma; çekişme.

عَنِيْد
**عَنِيْد** 25, (pl. **عُنُد** 10),
a.  21 (b)’ye bak.

عَنُوْد
**عَنُوْد** 26, (pl. **عُنُد** 10),
a.  Yan tarafa dönme.

b.  21 (b)’ye bak.

عَاْنَدَ
N. Ag. **عَاْنَدَ** III,
a.  21’e bak.

مُعَانَدَة
**مُعَانَدَة** [N. Ac. **عَاْنَدَ** III (**عِنْد** 2)],
a.  23’e bak.

عِنْد
**عِنْد** (
a.  bazen **عَنِد** &

**عُنْد** şeklinde yazılır),
a.  -de/-da; yanında, yakınında, bitişiğinde.

b.  ile, arasında, içinde.

c.  -dığı zamanda; -de/-da, -ken.

عِند البَيْت
**عِند البَيْت**
a.  Evin yanında, evin yakınında.

كُنْت عِنْد القَوْم
**كُنْت عِنْد القَوْم** عَنڤدَ I
a.  Kavmin yanında idim.

عِنْدِي مَال
**عِنْدِي مَال**
a.  Yanımda mal vardır: malım var.

عِنْدِي كَذَا
**عِنْدِي كَذَا**
a.  Bu benim görüşümdür: böyle düşünüyorum.

جِئُتُ مِن عِنْدِهِ
**جِئُتُ مِن عِنْدِهِ** عَنڤدَ I
a.  Onun evinden (yanından) geldim.

جَلَسْتُ عِنْد فُلَان
**جَلَسْتُ عِنْد فُلَان** عَنڤدَ I
a.  Onun yanında, yakınında oturdum.

جَآء عِنْد طُلُوْع الشَّمْس
**جَآء عِنْد طُلُوْع الشَّمْس**
a.  Güneşin doğuşu sırasında geldi.

عِنْد مَا
**عِنْد مَا**
a.  -dığı zamanda, ne zaman, vesilesiyle.

عِنْدَأْو
**عِنْدَأْو**
a.  Cesur, atılgan.

عِنْدَأْوَة
**عِنْدَأْوَة**
a.  yukarıya bak.

b.  Hile, düzen.

c.  Zorluk.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

عند
عَنَدَ - يَعْنُدُ (عَنَدَ - يَعْنِدُ) - عَنِيْد
عَنَدَ - يَعْنُدُ (عَنَدَ - يَعْنِدُ) + الكائن: يعلم الحق ثم يخالفه كبراُ واتباعاً لهوى نفسه: في اتجاه نحو هدف أو غاية، يسير مخالفاً لما يعلم أنه اتجاه صواب، في الجدل أو العمل، ويخالف ما تراه الأغلبية كذلك، وذلك كبراً وعلواً واتباعاً لهوى
عَنِيْد: اسم فاعل مبالغة على وزن  " فعيل " من " عَنَدَ - يَعْنُدُ ": الذي يعلم الحق ثم يخالفه كبراُ واتباعاً لهوى نفسه.
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الإباء والرفض بمنع الأمر من المضي في مساره دون معارضة أو تعطيل، والقيام بعمل وفعل الرفض والمعارضة تجاه أمر أو عمل"، وهي:
لَدَّ - يَلُدُّ، شَكِسَ - يَشْكَسُ، أبَى - يَأبَى، أنِفَ - يَأنَفُ, عَنَدَ - يَعْنُدُ (عَنَدَ - يَعْنِدُ)، حَرَد َ - يَحْرِد
عنيد
 	﴿وتلك عاد جحدوا بآيات ربهم وعصوا رسله واتبعوا أمر كل جبار عنيد(59)﴾ هود ﴿واستفتحوا وخاب كل جبار عنيد(15)﴾ إبراهيم
 	﴿ألقيا في جهنم كل كفار عنيد(24)﴾ ق ﴿كلا إنه كان لآياتنا عنيدا(16)﴾ المدثر
مختار الصحاح
● [عند] ع ن د: عَنَدَ من باب جلس أي خالف ورد الحق وهو يعرفه فهو عنِيدٌ و عَانِدٌ و عَانَدَه مُعانَدَةً و عِنَاداً بالكسر عارضه و عِنْدَ حضور الشيء ودنوه وفيها ثلاث لغات كسر العين وفتحها وضمها وهي ظرف في المكان والزمان تقول عند الحائط وعند الليل إلا أنها ظرف غير متمكن لا يقال عندك واسع بالرفع وقد أدخلوا عليها من حروف الجر من وحدها كما أدخلوها على لدن قال الله تعالى ﴿رحمة من عندنا﴾ وقال ﴿من لدنا﴾ ولا يقال مضيت إلى عندك ولا إلى لدنك وقد يغرى بها تقول عندك زيدا أي خذه
الراغب
عند
- عند: لفظ موضوع للقرب، فتارة يستعمل في المكان، وتارة في الاعتقاد، نحو أن يقال: عندي كذا، وتارة في الزلفى والمنزلة، وعلى ذلك قوله: }بل أحياء عند ربهم﴿[آل عمران/169]،﴾إن الذين عند ربك لا يستكبرون﴿[الأعراف/206]،﴾فالذين عند ربك يسبحون له بالليل والنهار﴿[فصلت/ 38]،﴾قالت: رب ابن لي عندك بيتا في الجنة﴿[التحريم/11]، وعلى هذا النحو قيل: الملائكة المقربون عند الله، قال:﴾وما عند الله خير وأبقى﴿[الشورى/36]، وقوله:﴾وعنده علم الساعة﴿[الزخرف/85]،﴾ومن عنده علم الكتاب﴿[الرعد/43]، أي: في حكمه، وقوله:﴾فأولئك عند الله هم الكاذبون﴿[النور/13]،﴾وتحسبونه هينا وهو عند الله عظيم﴿[النور/15]، وقوله تعالى:﴾إن كان هذا هو الحق من عندك﴿[الأنفال/32]، فمعناه في حكمه، والعنيد: المعجب بما عنده، والمعاند: المباهي بما عنده. قال:﴾كل كفار عنيد﴿[ق/24]،﴾إنه كان لآياتنا عنيدا{ [المدثر/16]، والعنود قيل مثله، قال: لكن بينهما فرق؛ لأن العنيد الذي يعاند ويخالف، والعنود الذي يعند عن القصد، قال: ويقال: بعير عنود ولا يقال عنيد. وأما العند فجمع عاند، وجمع العنود: عندة، وجمع العنيد: عند. وقال بعضهم: العنود: هو العدول عن الطريق (انظر: الجمهرة 2/283؛ والمجمل 3/631) لكن العنود خص بالعادل عن الطريق المحسوس، والعنيد بالعادل عن الطريق في الحكم، وعند عن الطريق: عدل عنه، وقيل: عاند لازم، وعاند: فارق، وكلاهما من عند لكن باعتبارين مختلفين كقولهم: البين (قال ابن الأنباري: يكون البين الفراق، ويكون البين الوصال، فإذا كان الفراق فهو مصدر بان يبين بينا: إذا ذهب.
انظر: الأضداد ص 75)، في الوصل والهجر باعتبارين مختلفين.
ملخص اللسان:
1.     عند: العنيدُ المُعْرِضُ عن طاعة الله تعالى.
2.     عندَ عن الشيء والطريق يَعْنِدُ ويَعْنُدُ عُنُوداً، فهو عَنُود، وعَنِدَ عَنَداً: تَباعَدَ وعَدل.
3.     عَنَدَ الرجلُ يَعْنُد عَنْداً وعُنُوداً وعَنَداً: عتا وطَغَا وجاوزَ قَدْرَه.
4.     والمُعانَدَةُ  والعِنادُ: أَن يَعْرِفَ الرجلُ الشيء فيأْباه ويميل عنه؛ العنيد: الجائر عن القصد الباغي الذي يردّ الحق مع العلم  به.
5.     وناقة عَنُودٌ:  لا تخالطُ الإِبل تَباعَدُ عن الإِبل فترعى ناحية أَبداً، والعاند: البعير الذي يَجُورُ عن  الطريق ويَعْدِلُ عن القَصْد.
6.     ورجلٌ عَنُودٌ: يُحَلُّ عِنْده ولا يخالط  الناس؛
7.      وعَنَدَ الدمُ يَعْنُِد إِذا سال في جانب.
8.      والعَنَدُ: الاعتراض؛ والمُعانِدُ هو المُعارِضُ بالخلاف لا بالوِفاقِ،
9.      وعَنَدَ العِرْقُ وعَنِدَ  وعَنُدَ وأَعْنَدَ: سال فلم يَكَدْ يَرْقَأُ،
10.                        والعَنَدُ، بالتحريك: الجانب.
11.                        وسحابة عَنُودٌ: كثيرة المطر،
12.                        عِنْدَ: حُضُورُ الشيءِ ودُنُوُّه وهي ظرف في المكان والزمان،.
لسان العرب
● - عند: قال الله تعالى: أَلْقِيا في جهنَّم كلَّ كَفَّارٍ عنيدٍ. قال  قتادة: العنيدُ المُعْرِضُ عن طاعة الله تعالى. وقال تعالى: وخاب كلُّ  جَبَّارٍ عَنيدٍ. عَنَدَ الرجلُ يَعْنُد عَنْداً وعُنُوداً وعَنَداً: عتا  وطَغَا وجاوزَ قَدْرَه. ورجل عَنِيدٌ: عانِدٌ، وهو من التجبُّرِ. وفي خطبة  أَبي بكر، رضي الله عنه: وستَرَوْن بعدي مُلْكاً عَضُوضاً ومَلِكاً عَنوداً؛  العَنُودُ والعَنِيدُ بمعنىً وهما فَعِيلٌ وفَعُولٌ بمعنى فاعل أَو  مُفاعَل. وفي حديث الدعاء: فَأَقْصِ الأَدْنَيْنَ على عُنُودِهِم عنك أَي  مَيْلِهم وجَوْرِهِم.  وعنَدَ عن الحق وعن الطريق يَعْنُدُ ويَعْنِدُ: مالَ. والمُعانَدَةُ  والعِنادُ: أَن يَعْرِفَ الرجلُ الشيء فيأْباه ويميل عنه؛ وكان كفر أَبي  طالب مُعاندة لأَنه عرف وأَقرَّ وأَنِفَ أَن يقال: تَبِعَ ابن أَخيه، فصار  بذلك كافراً. وعانَدَ مُعانَدَةً أَي خالف وردَّ الحقَّ وهو يعرفه، فهو  عَنِيدٌ وعانِدٌ. وفي الحديث: إِن الله جعلني عبداً كريماً ولم يجعلني  جَبَّاراً عنيداً؛ العنيد: الجائر عن القصد الباغي الذي يردّ الحق مع العلم  به. وتعاند الخصمان: تجادلا. وعندَ عن الشيء والطريق يَعْنِدُ ويَعْنُدُ  عُنُوداً، فهو عَنُود، وعَنِدَ عَنَداً: تَباعَدَ وعَدل. وناقة عَنُودٌ:  لا تخالطُ الإِبل تَباعَدُ عن الإِبل فترعى ناحية أَبداً، والجمعُ عُنُدٌ  وعانِدٌ وعانِدَةٌ، وجمعهما جميعاً عَوانِدُ وعُنَّدٌ؛ قال:  إِذا رَحَلْتُ فاجْعَلوني وسَطَا،  إِني كَبيرٌ لا أُطِيقُ العُنَّدَا  جمع بين الطاء والدال، وهو إِكفاءٌ. ويقال: هو يمشي وسَطاً لا عَنَداً.  وفي حديث عمر يذكر سيرته يصف نفسه بالسياسة فقال: إِني أَنهَرُ  اللَّفُوت وأَضُمُّ العَنُود وأُلْحُقُ القَطُوف وأَزْجُرُ العَرُوض؛ قال: العنود  هو من الإِبل الذي لا يخالطها ولا يزال منفرداً عنها، وأَراد: من خرج عن  الجماعة أَعدته إِليها وعطفته عليها؛ وقيل: العَنُود التي تباعَدُ عن  الإِبل تطلب خيار المَرْتَع تتأَنَّفُ، وبعض الإِبل يرتع ما وجد؛ قال ابن  الأَعرابي، وأَبو نصر: هي التي تكون في طائفة الإِبل أَي في ناحيتها. وقال  القيسي: العنود من الإِبل التي تعاند الإِبل فتعارضها، قال: فإِذا  قادتهن قُدُماً أَمامهنَّ فتلك السَّلوف. والعاند: البعير الذي يَجُورُ عن  الطريق ويَعْدِلُ عن القَصْد. ورجلٌ عَنُودٌ: يُحَلُّ عِنْده ولا يخالط  الناس؛ قال:  ومَوْلًى عَنُودٌ أَلْحَقَتْه جَريرَةٌ،  وقد تَلْحَقُ المَوْلى العنودَ الجرائرُ  الكسائي: عنَدَتِ الطَّعْنَةُ تَعْنِدُ وتَعْنُد إِذا سال دمها بعيداً  من صاحبها؛ وهي طعنة عاندة. وعَنَدَ الدمُ يَعْنُِد إِذا سال في جانب.  والعَنودُ من الدوابّ: المتقدّمة في السير، وكذلك هي من حمر الوحش. وناقة  عنود: تَنْكُبُ الطريقَ من نشاطها وقوّتها، والجمع عُنُدٌ وعُنَّدٌ. قال  ابن سيده: وعندي أَن عُنَّداً ليس جمع عَنُودٍ لأَن فعولاً لا يكسر على  فُعَّل، وإِنما هي جمع عانِدٍ، وهي مماتة. وعانِدَةُ الطريق: ما عُدِلَ عنه  فَعَنَدَ؛ أَنشد ابن الأَعرابي:  فإِنَّكَ، والبُكا بَعْدَ ابنِ عَمْرٍو،  لَكَالسَّاري بِعانِدَة الطريقِ  يقول: رُزِئْتَ عظيماً فبكاؤك على هالك بعده ضلال أَي لا ينبغي لك أَن  تبكي على أَحد بعده. ويقال: عانَدَ فلان فلاناً عِناداً: فَعَلَ مِثْلَ  فعله. يقال: فلان يُعانِدُ فلاناً أَي يفعل مثل فعله، وهو يعارضه  ويُباريهِ. قال: والعامة يفسرونه يُعانِدُه يَفْعَلُ خِلافَ فعله؛ قال الأَزهري:  ولا أَعرف ذلك ولا أَثبته.  والعَنَدُ: الاعتراض؛ وقوله:  يا قومِ، ما لي لا أُحِبُّ عَنْجَدَهْ؟  وكلُّ إِنسانٍ يُحِبُّ وَلَدَهْ،  حُبَّ الحُبارَى ويَزِفُّ عَنَدَهُ  ويروى يَدُقُّ أَي معارَضةَ الولد؛ قال الازهري: يعارضه شفقة عليه.  وقيل: العَنَدُ هنا الجانب؛ قال ثعلب: هو الاعتراض. قال: يعلمه الطَّيَرانَ  كما يعلم العُصْفُورُ ولَدَه، وأَنشده ثعلب: وكلُّ خنزيرٍ. قال الأَزهري:  والمُعانِدُ هو المُعارِضُ بالخلاف لا بالوِفاقِ، وهذا الذي تعرفه  العوام، وقد يكون العِنادُ معارضةً لغير الخلاف، كما قال الأَصمعي واستخرجه من  عَنَدِ الحُبارى، جعله اسماً من عانَدَ الحُبارى فَرْخَه إِذا عارضه في  الطيران أَوّلَ ما ينهض كأَنه يعلمه الطيران شفقة عليه.  وأَعْنَدَ الرجلُ: عارَضَ بالخلاف. وأَعْنَدَ: عارَض بالاتفاق. وعانَدَ  البعيرُ خِطامَه: عارضَه. وعانَدَه معانَدَةً وعِناداً: عارَضَه؛ قال  أَبو ذؤيب:  فافْتَنَّهُنَّ مِن السَّواءِ وماؤُه  بَثْرٌ، وعانَدَه طريقٌ مَهْيَعُ  (* قوله «وماؤه بثر» تفسير البثر بالموضع لا يلاقي الإخبار به عن قوله  ماؤه، ولياقوت في حل هذا البيت أنه الماء القليل وهو من الأضداد اهـ. ولا  ريب ان بثراً اسم موضع إلا أنه غير مراد هنا) افتنهن من الفَنّ، وهو  الطرْدُ، أَي طَرَدَ الحِمارُ أُتُنَه من السَّواءِ، وهو موضع، وكذلك بَثْرٌ.  والمَهْيَعُ: الواسع.  وعَقَبَةٌ عَنُودٌ: صَعْبَةُ المُرْتَقى. وعَنَدَ العِرْقُ وعَنِدَ  وعَنُدَ وأَعْنَدَ: سال فلم يَكَدْ يَرْقَأُ، وهو عِرْقٌ عاندٌ؛ قال عَمْرُو  بنُ مِلْقَطٍ:  بِطَعْنَةٍ يَجْري لَها عانِدٌ،  كالماءِ مِنْ غائِلَةِ الجابِيَهْ  وفسر ابن الأَعرابي العانِدَ هنا بالمائل، وعسى أَن يكون السائل فصحفه  الناقل عنه.  وأَعْنَدَ أَنْفُه: كَشُرَ سَيَلانُ الدمِ منه. وأَعْنَدَ الَقيْءَ  وأَعْنَدَ فيه إِعناداً: تابعه. وسئل ابن عباس عن المستحاضة فقال: إِنه  عِرْقٌ عانِدٌ أَو رَكْضَةٌ من الشيطان؛ قال أَبو عبيد: العِرْقُ العانِدُ  الذي عَنَدَ وبَغى كالإِنسان يُعانِدُ، فهذا العرق في كثرة ما يخرج منه  بمنزلته، شُبِّهَ به لكثرة ما يخرج منه على خلاف عادته؛ وقيل: العانِدُ الذي  لا يرقأُ؛ قال الراعي:  ونحنُ تَرَكْنا بالفَعاليِّ طَعْنَةً،  لها عانِدٌ، فَوقَ الذِّراعَينِ، مُسْبِل  (* قوله «بالفعالي» كذا بالأَصل)  وأَصله من عُنودِ الإِنسان إِذا بَغى وعَنَدَ عن القصد؛ وأَنشد:  وبَخَّ كلُّ عانِدٍ نَعُورِ  والعَنَدُ، بالتحريك: الجانب. وعانَدَ فلانٌ فلاناً إِذا جانبه. ودَمٌ  عانِدٌ: يسيل جانباً. وقال ابن شميل: عَنَدَ الرجل عن أَصحابه يَعْنُدُ  عُنُوداً إِذا ما تركهم واجتاز عليهم. وعَنَدَ عنهم إِذا ما تركهم في سفر  وأَخَذَ في غيرِ طريقهم أَو تخلف عنهم. والعُنُودُ: كأَنه الخِلافُ  والتَّباعُدُ والترك؛ لو رأَيت رجلاً بالبصرة من أَهل الحجاز لقلت: شَدَّ ما  عَنَدْتَ عن قومك أَي تباعدت عنهم. وسحابة عَنُودٌ: كثيرة المطر، وجمعه  عُنُدٌ؛ وقال الراعي:  دِعْصاً أَرَذَّ عَلَيْهِ فُرَّقٌ عُنُدُ  وقِدْحٌ عَنُودٌ: وهو الذي يخرج فائزاً على غير جهة سائرِ القداح.  ويقال: اسْتَعْنَدَني فلان من بين القوم أَي قَصَدَني.  وأَما عِنْدَ: فَحُضُورُ الشيءِ ودُنُوُّه وفيها ثلاث لغات: عِنْدَ  وعَنْدَ وعُنْدَ، وهي ظرف في المكان والزمان، تقول: عِنْدَ الليلِ وعِنْدَ  الحائط إِلا أَنها ظرف غير متمكن، لا تقول: عِنْدُك واسعٌ، بالرفع؛ وقد  أَدخلوا عليه من حروف الجر مِنْ وحدها كما أَدخلوها على لَدُنْ. قال تعالى:  رحمةً من عِندنا. وقال تعالى: من لَدُنَّا. ولا يقال: مضيت إِلى عِنْدِك  ولا إِلى لَدُنْكَ؛ وقد يُغْرى بها فيقال: عِنْدَكَ زيداً أَي خُذْه؛ قال  الأَزهري: وهي بلغاتها الثلاث أَقْصى نِهاياتِ القُرْبِ ولذلك لم  تُصَغَّرْ، وهو ظرف مبهم ولذلك لم يتمكن إِلا في موضع واحد، وهو أَن يقول  القائل لشيء بلا علم: هذا عِنْدي كذا وكذا، فيقال: ولَكَ عِنْدٌ؛ زعموا أَنه  في هذا الموضع يراد به القَلْبُ وما فيه مَعْقُولٌ من اللُّبِّ، وهذا غير  قوي. وقال الليث: عِنْد حَرْفٌ صِفَةٌ يكون مَوْضعاً لغيره ولفظه نصب  لأَنه ظرف لغيره، وهو في التقريب شبه اللِّزْقِ ولا يكاد يجيء في الكلام  إِلا منصوباً لأَنه لا يكون إِلا صفةً معمولاً فيها أَو مضمراً فيها فِعْلٌ  إِلا في قولهم: ولَكَ عندٌ، كما تقدم؛ قال سيبويه: وقالوا عِنْدَكَ:  تُحَذّرُه شيئاً بين يديه أَو تأْمُرُه أَن يتقدم، وهو من أَسماء الفعل لا  يتعدى؛ وقالوا: أَنت عِنْدي ذاهبٌ أَي في ظني؛ حكاها ثعلب عن الفراء.  الفراء: العرب تأْمر من الصفات بِعَلَيْكَ وعِنْدَك ودُونَك وإِلَيْكَ،  يقولون: إِليكَ إِليكَ عني، كما يقولون: وراءَكَ وراءك، فهذه الحروف كثيرة؛  وزعم الكسائي أَنه سمع: بَيْنَكما البعيرَ فخذاه، فنصب البعير وأَجاز ذلك في  كل الصفات التي تفرد ولم يجزه في اللام ولا الباء ولا الكاف؛ وسمع  الكسائي العرب تقول: كما أَنْتَ وزَيْداً ومكانَكَ وزيْداً؛ قال الأَزهري:  وسمعت بعض بني سليم يقول: كما أَنْتَني، يقول: انْتَظِرْني في مكانِكَ.  وما لي عنه عُنْدَدٌ وعُنْدُدٌ أَي بُدٌّ؛ قال:  لَقَدْ ظَعَنَ الحَيُّ الجميعُ فأَصْعَدُوا،  نَعَمْ لَيْسَ عَمَّا يَفْعَلُ اللَّهُ عُنْدُدُ  وإِنما لم يُقْضَ عليها أَنها فُنْعُلٌ لأَن التكرير إِذا وقع وجب  القضاء بالزيادة إِلا أَن يجيء ثَبَتٌ، وإِنما قضى على النون ههنا أَنها أَصل  لأَنها ثانية والنون لا تزاد ثانية إِلا بثَبَتٍ.  وما لي عنه مُعْلَنْدَدٌ أَيضاً وما وجدت إِلى كذا مُعْلَنْدَداً أَي  سبيلاً. وقال اللحياني: ما لي عن ذاك عُنْدَدٌ وعُنْدُدٌ أَي مَحِيص. وقال  مرة: ما وجدت إِلى ذلك عُنْدُدُاً وعُنْدَداً أَي سبيلاً ولا ثَبَتَ هنا.  أَبو زيد: يقال إِنَّ تَحْتَ طريقتك لَعِنْدَأْوَةً، والطريقةُ: اللّينُ  والسكونُ، والعِنْدَأْوَةُ: الجَفْوَةُ والمَكْرُ؛ قال الأَصمعي: معناه  إِن تحت سكونك لَنَزْوَةً وطِماحاً؛ وقال غيره: العِنْدَأْوَةُ الالتواء  والعَسَرُ، وقال: هو من العَداء، وهمزه بعضهم فجعل النون والهمزة زائدتين  (* قوله «النون والهمزة زائدتين» كذا بالأصل وفيه يكون بناء عندأوة  فنعالة لا فنعلوة) على بِناءِ فِنْعَلْوة، وقال غيره: عِنْداوَةٌ  فِعْلَلْوَة.وعانِدانِ: واديان معروفان؛ قال:  شُبَّتْ بِأَعْلى عانِدَيْنِ من إِضَمْ  وعانِدينَ وعانِدونَ: اسمُ وادٍ أَيضاً. وفي النصب والخفض عاندين؛ حكاه  كراع ومثّله بِقاصِرينَ وخانِقِينَ ومارِدين وماكِسِين وناعِتِين، وكل  هذه أَسماء مواضع؛ وقول سالم بن قحفان:  يَتْبَعْنَ وَرْقاءَ كَلَوْنِ العَوْهَقِ،  لاحِقَةَ الرِّجْلِ عَنُودَ المِرْفَقِ  يعني بعيدة المِرْفَقِ من الزَّوْرِ. والعَوْهَقُ: الخُطَّافُ  الجَبَلِيُّ، وقيل: الغراب الأَسود، وقيل: الثَّوْرُ الأَسود، وقيل:  اللاَّزَوَرْدُ.  وطَعْنٌ عَنِدٌ، بالكسر، إِذا كان يَمْنَةً ويَسْرَةً. قال أَبو عمرو:  أَخَفُّ الطَّعْن الوَلْقُ، والعانِدُ مثله.
مقاييس اللغة:
(عند) العين والنون والدال أصلٌ صحيح واحدٌ يدلُّ على مجاوزةٍ وتركِ طريق الاستقامة. قال الخليل: عَنَد الرّجل، وهو عانِدٌ، يَعْنُد عُنودَاً، إذا عَتا وطَغى وجاوَزَ قَدْرَه. ومنه المعانَدة، وهي أن يعرف الرّجُل الشيءَ، ويأبى أن يقبله. يقال: عَنَدَ فلانٌ عن الأمر، إذا حادَ عنه. والعَنُود من الإِبل: الذي لا يخالط الإبل، إنما هو في ناحية. قال:
وصاحبٍ ذي رِيبةٍ عَنُودِ  *** بَلّدَ عني أسوأ التبليدِ
ويقال: رجلٌ عنودٌ، إذا كان وحدَه لا يُخالِط الناس. وأنشد:
ومولى عَنودٍ ألحقته جريرةٌ  *** وقد تُلْحِق المولى العَنودَ الجرائرُ([22])

قال: وأمّا العَنيد، فهو من التجبُّر، لذلك خالفوا بين العَنيد، والعَنود، والعاند. ويقال للجبّار العَنيدِ: لقد عَنَد عَنْداً وعُنُوداً.
قال الخليل: العِرق العاند: الذي يتفجَّر منه الدّمُ فلا يكاد يَرقَأ. تقول: عَنِد عِرقُه.
قال ابن دُريد([23]) : طريقٌ عاند، أي مائل. وناقة عَنودٌ، إذا تنكّبت الطّريقَ مِن نشاطها وقوّتها. قال الراجز:
إذا ركبتمْ فاجعَلوني وَسَطا *** إنِّي كبيرٌ لا أُطيق العُنَّدَا([24])
ما عنه عُنْدَُدٌ([25]) : أي ما منه بدّ، فهذا من الباب. تفسير ما عنه عَنْدَُد، أي ما عنه مَيل ولا حَيدُودة. قال جندل:
ما الموتُ إلاّ مَنْهل مُستَوْرَدُ  *** لا تأمَننْه ليس عنه عُنْدَُدُ
ويقال: *أعْنَدَ في قَيئِه، إذا لم ينقطع. قال يعقوب: عِرْقٌ عاند قد عَنَدَ يَعْنُد دمُه، أي بأخذ في شِقّ. قال:
وأيُّ شيء لا يحبُّ ولدَهُ *** حتى الحبارى ويَدُفُّ عَنَدَه([26])
أي ناحية منه يُراعيه. ويقال: استَعْنَدَ البعيرُ، إذا غَلَب قائدَه على الزِّمام فجرّه. ومن الباب مثلٌ من أمثالهم: "إنَّ تحت طِرِّيقَتِهِ لعِنْدَأْوَةً". الطِّرِّيقة: اللِّين. يقال: إن تحت ذلك اللِّين لعظمةً وتجاوُزاً وتعدِّياً.
فأمّا قولُهم: زيدٌ عِنْدَ عمرو، فليس ببعيدٍ أن يكون من هذا القياس، كأنَّه قد مال عن الناسِ كلِّهم إليه حتى قرُبَ منه ولزِقَ به.
القاموس المحيط:
عَنَدَ عن الطَّريقِ، كنَصَرَ وسَمِعَ، وكَرُمَ، عُنُوداً مالَ، والعِرْقُ سالَ فلم يَرْقأْ، كأعْنَدَ، والناقَةُ رَعَتْ وحْدَها، وخالَفَ الحَقَّ، ورَدَّهُ عارفاً به، فهو عَنيدٌ وعانِدٌ. وأعْنَدَ في قَيْئِهِ أتْبَعَ بعضَه بعضاً. والعانِدُ البَعيرُ يَحورُ عن الطَّريقِ ويَعْدِلُ، ج عُنَّدٌ، كرُكَّعٍ. والمُعانَدَةُ المُفارَقَةُ، والمُجانَبَةُ، والمُعارَضَةُ بالخلافِ، كالعِنادِ، والمُلازَمَةُ. وعِنْدَ، مُثَلَّثَةَ الْأَوَّلِ ظَرْفٌ في المَكانِ والزمانِ، غيرُ مُتمكِّنٍ، ويَدْخُلُهُ من حُرُوفِ الجَرِّ " من " ، ويُقالُ عندي كذا، فيقالُ ولك عِنْدٌ؟ اسْتُعْمِل غيرَ ظَرْفٍ، ويُرادُ به القَلْبُ والمَعْقولُ. وقد يُغْرَى بها عِندَكَ زيداً، أي خُذْهُ، ولا تَقُلْ مَضَى إلى عندِهِ، ولا إلى لَدُنْهُ. والعِنْدُ، والعَنْدُ، مُثَلَّثَةً الناحِيَةُ، وبالتحريكِ الجانِبُ.
وسَحابَةٌ عَنودٌ: كثيرَةُ المَطَرِ. وقِدْحٌ عَنودٌ: يَخْرُجُ فائِزاً على غيرِ جِهَةِ سائِرِ القِداحِ. وأعْنَدَهُ: عارَضَهُ بالوِفاقِ، وبالخِلافِ، ضِدٌّ. والعِنْدَأْوَةُ: في بابِ الهمزِ، ومالي عنه عُنْدَدٌ، كجُنْدَبٍ وقُنْفُذٍ، ومُعْلَنْدَدٌ، وتكسرُ الدالُ، أي: بُدٌّ. وما لي إليه مُعْلَنْدَدٌ: سَبيلٌ. والمُعْلَنْدَدُ: الأرضُ لا ماءَ بها ولا مَرْعى. واسْتَعْنَدَ القَيْءُ: غَلَبَ، والبعيرُ، والفَرَسُ: غَلَبا على الزِّمامِ والرَّسَنِ، وعَصاهُ: ضَرَبَ بها في الناسِ، والذَّكَرُ: زَنَى به فيهم، والسِّقاءَ: اخْتَنَثَهُ فَشَرِبَ من فيه، وفلاناً: قَصَدَهُ. والعُتْدَدُ، كجُنْدَبٍ: الحِيلَةُ، والقديمُ. وسَمَّوْا: عَناداً، عِناداً وعَنادةً، عِنادةً. وعَنْدَةٌ: امرأةٌ من مَهْرَةَ، أُمُّ عَلْقَمَةَ بنِ سَلَمَةَ. والعُوَيْنِدُ، كدُرَيْهِمٍ: ة لبني خَديجٍ، وماءٌ لبني عَمْرِو بنِ كِلابٍ، وماءٌ لبني نُمَيْرٍ.
تاج العروس:
ع - ن - د
عَنَدَ عن الحَقِّ والشيء والطريقِ كنصَر وسَمِع هكذا في النُّسخ . والصواب : وضَرَب . وهذه عن الفراءِ في نوادِرِه فإنه قال عَنَدَ عن الطَّرِيقِ يَعْنِد بالكسر لغة في يعنُْد بالضَّم فتأمل . وكَرُم يَعْنُد ويَعْنَد ويَعْنِد عُنُوداً كَقُعُودٍ وعَنَداً محرَّكةً : تَبَاعَدَ ومالَ وعَدَلَ وانحرفَ إلى عَنَدٍ أَيْ جانِبٍ
ومن المجاز : عَنَدَ العِرْقُ يَعنُد ويَعنَد ويَعْنِد هو من الأَبواب الثلاةِ نصر وضَرَبَ وكرُمَ الثانية عن الفَرَّاءِ : سالَ فَلَمْ يَرْقَأْ كَأَعْنَدَ وهذه عن الصاغانِّي وهو عِرْقٌ عانِدٌ قال عَمْرُو بن مِلْقَطٍ :
بَطَعْنةٍ يَجْري لها عانِدٌ ... كالمَاءِ من غائِلَةِ الجابِيَهْ
وأَعْنَدَ أَنْفُه : كَثُر سَيلانُ الدمِ منه . وسُئلَ ابن عباس عن المُسْتَحاضَة فقال : إِنه عرقٌ عانِدٌ أَو رَكْضة من الشيطانِ قال أبو عُبَيْد : العرْقُ العانِدُ : الذي عَنَدَ وبَغَى كالإِنسان يُعانِدُ فهذا العِرقُ في كَثْرةِ ما يَخْرُج منه بمنزلتِهِ شُبِّهَ به لكَثرة ما يَخْرُج منه على خِلافِ عادَته . وقال الرَّاعي :
ونحنُ تَرَكْنَا بالفَعَالِيِّ طَعْنَةً ... لها عانِدٌ فوقَ الذِّراعَيْنِ مُسْبِلُ وقيل : دَمٌ عانِدٌ : يَسيلُ جانباً . وقال الكسائيُّ : عَنَدَت الطَّعْنَةُ تَعْنِد وتَعْنُد إذا سالَ دَمُها بعيداً من صاحبِها وهي طَعْنَةٌ عانِدَةٌ . وعَنَدَ الدمُ يَعْنِدُ إذا سالَ في جانبٍ . وعَنَدت الناقةُ : رعتْ وحدها وأَنِفَتْ أَن تَرْعَى مع الإِبل فهي تَطْلُبُ خِيَارَ المَرْتَعِ وبعضُ الإِبِل يَرْتَعُ ما وَجَدَ . وعَنَدَ الرجلُ يَعنُد ويَعْنِد عَنْداً وعُنُوداً عَتَا وطَغَى وجاوَزَ قَدْرَه وخالفَ الحَقَّ ورَدَّهُ عارِفاً بهِ كعانَدَ مُعانَدةً فهو عَنيدٌ وعانِدٌ والعَنُود والعَنيدُ : بمعنى فاعل أَو مُفاعِل والعُنُود بالضم : الجَوْرُ والمَيْلُ عن الحق . وكان كُفْرُ أَبي طالِبٍ مُعَانَدَةً لانه عرفَ الحقَّ وأَقَرَّ وأَنِفَ أن يقالَ : تَبِع ابنَ أَخِيه فصارَ بذكل كافراً . وأَعْنَدَ في قَيْئهِ إذا أَتْبَعَ بَعضَهُ بَعْضاً وذلك إذا غَلَب عليه وكثُرَ خُرُوجُه وهو مَجاز ويقال : استعْنَدَه القَيءُ أَيضاً كما سيأَتي . والعانِدُ : البَعِيرُ الذي يَحُورُ عن الطَّريق ويَعْدلُ عن القصْدِ . وناقَةٌ عَنُودٌ : لا تُخَألطُ الإِبِلَ تَبَاعَدُ عَنْهُنَّ فتَرْعَى نَاحِيَةً أَبداً والجمع : عُنُدٌ وناقة عانِدٌ وعانِدَةٌ وج أَي جَمْعُهَا جَميعاً عَوَانِدُ وعُنَّدٌ كرُكْع قالك
" إذا رَحَلْتُ فاجْعَلُوني وَسَطَاً
" إِني كَبِيرٌ لا أُطيقُ العُنَّدَا
جمع بين الطَّاءِ والدَّالِ وهو إِكفاءٌ . وفي حديث عمر يذكر سيرته يصف نفْسَه بالسياسةِ فقال : إِني أَنْهَرُ الَّفُوتَ وأَضُمُّ العَنُودَ وأُلحِقُ القَطُوفَ وأَزْجُر العَرْوضَ . قال ابنُ الاَثير : العَنُود من الغِبلِ : الذي لا يُخالطُهَا ولا يَزالُ منفرداً عنها وأَرادَ من خَرجَ عن الجماعة أَعَدْتُه إليها وعَطَفْتُه عَلَيْها . وقال ابنُ الأَعْرابيِّ وأَبو نصْرٍ : هي التي تكون في طائفَةِ الإِبل أَي في ناحِيَتِها . وقال القَيسِيُّ : العَنُود من الإِبل : التي تُعاندُ الإِبلَ فتُعارِضُها . قال : فإذا قادَتْهُنَّ قُدُماً أَمامَهُنَّ فتلك َالسًّلُوفُ . وفي المحكم : العَنُودُ من الدواب : المتقدمةُ في السيرِ وكذلك هي من حُمُرِ الوَحْشِ وناقةٌ عَنُودٌ : تَنْكُبُ الطَّرِيقَ من نَشَاطِها وقُوَّتِها . و الجمع : عُنُدٌ وعُنَّدٌ قال ابن سيده : وعِنْدِي أن عُنَّدَا ليَ جمع عَنُودِ لأنَّ فَعُولاً لا يُكَسَّر على فُعَّلٍ وإنما هي جمع عاندٍ . وإِيَّاه تَبِعَ المصنف على عادِته . والمُعَانَدَةُ : المُفارَقَةُ والمُجَانَبَةُ وقد عَانَدَه إذا جَانَبَه وهو من عَنَدَ الرَّجُلُ أَصحابَه يَعنُد عُنُوداً إذا ما تَرَكهم واجْتازَ عليهم وعنَدَ عَنْهُم إذا ما تَرَكَهُم في سَفَرٍ وأَخذَ في غيرِ طَرِيقهم أَو تَخَلَّف عنهم . قال ابن شُمَيْلٍ والعُنُود كأَنَّه الخِلافُ والتَّبَاعُدُ والتَّرْكُ ؟ لو رأَيْتُ رَجُلاً بالبَصْرةِ من الحِجَازِ لقُلْتُ : شَدَّ ما عَنَدْتَ عن قَومِكَ أَي تَبَاعدْت عنهم والمُعانَدَةُ : المُعارَضَةُ بالخلافِ لا بالوِفاقِ وهذا الذي يَعْرِفُه العَوَام . وفي التهذيب : عانَدَ فلانٌ فلاناً : فَعَلَ مِثْلَ فِعْله يقال : فلانٌ يُعانِدُ فلاناً أَي يَفْعَل مِثْلَ فِعْله وهو يُعارِضه ويُبَارِيه وقال : والعامَّة يُفَسِّرُونَه : يُعَانِدُه : يَفْعَلُ خِلاَفَ فِعْلِه . قالك ولا أَعْرِفُ ذلك ولا أُثْبِتُه . كالعِنَادِ . وفي اللِّسَانِ : وقد يكونُ العِنَادُ مُعارَضةً لغيرِ الخِلافِ كما قال الأَصمعيُّ واستَخْرَجَهُ من عنَد الحُبَارَى وجَعَلَه اسماً من عانَدَ الحُبارَى فَرْخَه إذا عارَضَهُ في الطَّيرانِ أَوَّلَ ما يَنْهَضُ كأَنَّه يُعَلِّمُه الطَّيرانَ شَفَقَةً عليه . وعانَدَ البَعِيرُ خِطَامَه : عارَضَهُ مُعَانَدَةً وعِنَاداً . والمُعانَدَةُ في الشيءِ : الملازَمَةُ فهو ضِدٌّ مع معنى المفارَقَةِ ولم يُنَبِّهْ عليه المصنِّف . وعنْدَ مُثَلَّثَةَ الأولِ صَرَّحَ به جماهِيرُ أَهلِ اللغة وفي المغنى : وبالكسر أَكثر وفي المصباح : هي اللُّغَةُ الفُصْحَى . وفي التسهيل : ورُبَّما فُتِحَت عينُهَا أَو ضُمَّت . ومعناها حُضُورُ الشيءِ ودُنُوُّه وهي ظَرْفٌ في المكانِ والزَّمانِ بِحَسبِ ما تُضافُ إليه فإن أُضِيفَتْ إلى المَكَانِ كانت ظَرْفَ مكانٍ : كعِنْدَ البَيْتِ وعندَ الدَّارِ ونحْوِه وإِن أُضِيفَتْ إلى الزَّمانِ فكذلكَ نحو : عِنْدَ الصُّبْح وعِنْدَ الفَجْرِ وعِنْدَ الغُرُوبِ ونحو ذلك غَيْرُ مُتَمَكِّنٍ ؟ ومثلُه في الصحاح . وفي اصطلاح النُّحاة : غيرُ مُتَصَرِّف أَي لازِمٌ للظَّرْفِيَّةِ لا يَخْرُج عنها أَصْلاً . ويَدْخُلُهُ من حُروفِ الجَرِّ من وَحْدَها كما أَدخلوها على لَدُن قال تعالى : " رَحْمَةً من عِنْدِنا " وقال تعالى : " من لدُنَّا " . قال شيخُنا : وجَرُّه بِمِنْ من قَبِيلِ الظَّرْفِيَّةِ فلا يُرَدُّ كما صَرَّحُوا به أَي إِنما يُجَرُّ بمن خاصَّةً . وفي التهذيب : هي بلُغَاتِها الثلاثِ أَقْصَى نِهاياتِ القُرْب ولذلك لم تُصَغَّر وهو ظَرفٌ مُبْهَم ولذلك لم يَتَمَكَّن إلا في موضعٍ واحدٍ وهو أَن يقال لشيء بلا عِلْمٍ : هذا عِنْدِي كذا وكذا فَيُقَال أَولَكَ عِنْدٌ . قال شيخُنا : فعِنْدٌ مُبتدأٌ ولك خَبَرُهُ واستُعْمِلَ غَيْرَ ظَرْفٍ لأنه قُصِدَ لَفْظُه أَي هل لك عِنْدٌ تُضِيفُه إليكَ نَظِير قولِ الآخر :
" ومنْ أَنتُمُ حتَّى يكونَ لَكُمْ عِنْدُ وقول الآخر :
كُلُّ عِنْدٍ لكَ عِنْدِي ... لا يُسَاوِي نَصْفَ عِنْدِ
فهذا كُلُّه قُصِدَ الحُكْمُ على لَفْظِه دُونَ مَعْنَاه . وقال الأَزهريُّ : زعموا أَنه في هذا الموضع يُرادُ به القَلْبُ وما فيه المَعْقُولُ واللُّبُّ قال : وهذا غير قَوِيٍّ . قلت : وحَكَآ ثَعْلَبُ عن الفَرَّاءِ : قالوا : أنت عِنْدِي ذاهِبٌ أَي في ظَنِّي . وقال الليث : وهو في التقريبِ شِبْه اللِّزْقِ ولا يَكادُ يَجِيءُ في الكلام إِلاَّ منصوباً لأنه لا يكون إِلاَّ صفةً معمولاً فيها أَو مُضْمَراً فيها فِعْلٌ إلا في قولهم : أَو لك عِنْدٌ . كما تقدَّم . وقد يُغْرَى بِهَا أَي حالَة كونِها مُضَافَةً لا وحَدهَا كما فَهِمَه غيرُ واحدٍ من ظاهِرِ عبارةِ المصنِّف لأَن الموضوعَ للإِغراءِ هو مجموعُ المضافِ والمضافِ إليه . صَرَّحَ به شيخُنا . ويدلّ لذلك قوله : عنْدَك زَيداً أي خُذْهُ وقال سيبويهِ : وقالوا : عِنْدَكَ تُحَذِّرُه شَيْئاً بين يَدَيْهِ أَو تَأْمُره أَن يَتَقَدَّم وهو من أَسماءِ الفِعْلِ لا يَتَعَدَّى . وقال الفرّاءُ : العَرَبُ تأْمُر من الصِّفاتِ بِعَلَيْكَ وعِ ْدَكَ ودُونَك وإِلَيْك يقولون : إِليكَ إِليكَ عَنِّي كما يَقُولون : وراءَك وَراءَك فهذه الحروفُ كثيرة . وزَعَم الكسائيُّ أَنَّه سَمِعَ بَيْنَكُما البَعير فَخُذَاه . فنَصَب البَعِيرَ . وأَجاز ذلك في كلِّ الصِّفاتِ التي تُفْرَد ولم يُجِزْه في اللامِ ولا الباءِ ولا الكافِ وسَمِعَ الكسائيُّ العَرَب تقولُ : كما أَنْتَ وزيداً ومكانَك ووزيداً . قال الأَزهريُّ : وسمعتُ بعض بني سُلَيْمٍ يقول : كَمَا أَنْتَنِي يقول : انتَظِرْنِي في مكانِكَ . قال شيخُنا : وبَقِيَ عليهم أنهم استَعْملوا عِنْد في مُجَرَّد الحُكْم من غيرِ نَظَرٍ لظَرْفيّةٍ أَو غيرِهَا كقولِهم عنِدي مالٌ اما هو بِحَضْرتك ولما غابَ عَنْك ضُمِّنَ معنَى المِلْك والسُّلطانِ على الشيءِ ومن هُنا استُعْمِل في المَعَانِي فيقال : عِنْدَه خَيْرٌ وما عِنْدَه شَرُّ لأَنَّ المَعَانِيَ ليس لها جهَاتٌ . ومنه " فإِنْ أَتمَمْتَ عَشراً فمنْ عِنْدِك " أَي من فَضْلِكَ . ويكون بمعنى الحُكْم يقال : هذا عِنِدي أَفضلُ من هذا أَي في حُكْمِ . وأَصلُه في درة الغوّاص للحريريِّ . ولا تَقُلْ : مَضَى إلى عِندِهِ ولا إلى لَدُنْهُ وهكذا في الصحاح . وفي درة الغواص : قولهم : ذهبتُ إلى عِنْدِه لَحْنٌ لا يَجُوز استعمالُه ونسَبَه للعامَّةِ وفرَّق الدَّمامِينِيُّ بينَها وبين لَدُن من وُجوه سِتَّةٍ ورَدَّ ما زَعَمَه المَعَرِّيُّ من اتِّحادِهما ومَحَلُّ بَسْطِه المُطَوَّلاتُ . والعنْدُ مُثَلَّثَةً : النَّاحيَةُ . وبالتَّحْرِيكِ : الجانبُ وقد عانَد فُلانٌ فُلاناً إذا جَانَبه ودَمٌ عانِدٌ : يَسِيل جانباً . وبه فسر قول الراجز :
" حُبَّ الحُبَارَى ويَزِفُّ عَنَدَه وقال ثعلب المُرَادُ بالجَانِبِ هنا الاعتراضُ . والمعنى يُعَلِّمه الطَّيرَانَ كما يُعَلِّمُ العُصفورُ ولَدَه وأَنشد :
" وكُلُّ خنْزِيرٍ يُحِبُّ وَلَدَه
" حَبَّ الحُبَارَى ... الخ ومن المجاز : سَحَابَةٌ عَنُودٌ كَصَبُورٍ : كَثيرةُ المَطَرِ لا تَكاد تُقلِع وجَمْعُه : عُنُدٌ قال الراعي :
باتَتْ إلى دفْءِ أَرْطَاةٍ مُباشِرَةً ... دِعْصاً أَرَذَّ عليه فُرَّقٌ عُنُدُ نقله الصاغاني . وقِدْحٌ عَنُودٌ وهو الذي يَخْرُجُ فائِزاً على غيرِ جِهَةِ سائرِ القِدَاحِ نقله الصاغانيُّ . وأَعْنَدَهُ الرَّجلُ : عارَضَهُ بالوِفَاقِ نقله الصاغانيُّ وبالخِلافِ ضِدٌّ . وقال الأزهريّ : المُعَانِدُ هو المُعَارِضُ بالخِلافِ لا بالوِفاق وهذا الذي يعرِفه العَوامُّ . وقد يكون العِنادُمَعارضةً لغيرِ الخِلاف . وقد تقدَّم . قلت : فإذا كانتْ عامَّةً فلا يَظْهر للضِّدِّيَّةِ كَبِيرُ مَعْنى أَشار له شيخنا رحمه الله تعالى . والعنْدَأْوَةُ بالكسر والهمز قد مَرَّ ذِكْرُه في باب الهَمْزِ قال أَبو زيد : يقال : " إِنْ تَحْتَ طرِّيقَتِكَ لَعِنْدَأْوَة " أَي تحتَ سُكونِك لَنَزْوةَ وطمَاحاً . ومنها من جَعَل الهَمْزةَ زائدةً فذكرها هنا ومنهم من قال بأَصالةِ الواو فذكرها في المُعْتَلِّ فوزْنه فنْعَلْوَة أَو فِعْلَلْوَة . ويقال مالي عَنْهُ عُنْدَدٌ وعُنْدُدٌ كَجُندَبٍ وقُنْفُذٍ . وكذا : ما لي عنه احتيال أَي بُدُّ قال :
لَقَدْ ظَعَن الحَيُّ الجَمِيعُ فأَصعَدَوا ... نَعَمْ لَيْسَ عَمَّا يفعلُ اللهُ عُنْدَدُ وإنما لم يُقْضَ عليها أَنَّها فُنْعَلٌ لأَنَّ التَّكْرير إذا وَقَع وَجَبَ القَضَاءُ بالزِّيادة إِلاّ أَن يَجيءَ ثَبَتٌ . وإِنَّمَا قُضيَ على النّونِ هاهنا أَنَّها أَصلٌ لأَنَّهَا ثانِيَةٌ والنون لا تُزادُ ثانيةً إِلا بثَبتٍ وقال اللِّحْيَانيُّ : ما لي عن ذاك عُنْدَدٌ وعُنْدُدٌ أَي مَحِيصٌ . وفي المحكم : ما لي إِليه مُعْلَنْدَدٌ سَبِيلٌ وما وَجدْتُ إلى كذا مُعْلَنْدَداً أَي سَبِيلاً . وقال الِّحْيانيُّ مرَّة : ما وجَدْتُ إلى ذلك عُنْدُداً وعُنْدَدا أَي سَبِيلاً . ولا ثَبَتَ هُنا . وفي اللِّسَان مادة : علند : ويقال : ما لي عنه مُعْلَنْدِدٌ أَي ليس دُونَه مُنَاخٌ ولا مَقِيلٌ إِلا القَصْد نَحْوَه والمُعْلَنْدَدُ : البَلدُ لا ماءَ بها ولا مَرعَى قال الشاعر :
" كَمْ دُونَ مَهْدِيَّةَ من مُعْلَنْدَدِ وذكره أَئِمَّةُ اللغَةِ مُفَرَّقاً في : علد وعلند وعند
ومن المجاز : استَعْنَدَهُ القَيءُ وكذا الدَّمُ إذا غَلَبَ وكَثُر خُرُوجُه كعَنَدَه . واستَعْنَدَ البَعِيرُ وكذا الفَرَسُ : غَلَبا على الزِّمامِ والرَّسَنِ وعارَضَا وأَبَيَا الانقِيادَ فَجرَّاه . نقله الصاغانيُّ . واستَعْنَدَ عَصَاهُ : ضَرَبَ بها في الناسِ نقله الصاغانيُّ . واستَعْنَدَ الذَّكَرَ : زَنَى بهِ فِيهِم ونصُّ التكملة : واسْتَعْنَد ذَكَره : زَنَى في الناس . واستَعْنَدَ السِّقاءَ : اخْتَنَثَهُ أَي أَمالَه فَشَرِبَ من فِيهِ أَي من فَمِه . واستعنَدَ فُلاناً من بينِ القوم قصده . والعُنْدَدُ كَجُنْدَبٍ : الحِيلَةُ والمحيص يقال : ما لي عنه عُنْدَدٌ والعُنْدَدُ أَيضاً : القَدِيمُ . وسَمَّوْا عِنَاداً وعِنَادة كسَحَابٍ وسَحابة وكِتَابٍ وكِتَابَة . وعَنْدَةُ بفتح فسكون : اسمُ امْرَأَةٍ من بني مَهْرَةَ بن حَيْدانَ وهي أُمُّ عَلْقَمَة بن سَلَمَةَ بن مالك بن الحارِث بن مُعَاويةَ الأَكرمينَ وهو ابن عَنْدَةَ ولَقبه الزُّوَيْر . والعُوَيْنِدُ كدُرَيْهِم : ة لبنِي خَدِيجٍ . والعُوَيْنِدُ : ماءٌ لبني عَمْرِو بن كِلابٍ وماءٌ آخَرُ لبَنِي نُمَيْرٍ
ومما يستدرك عليه : تَعَأنَدَ الخَصْمانِ : تَجَادَلاَ . وعانِدَةُ الطَّرِيقِ : ما عُدِلَ عنه فَعَنَدَ أَنشَدَ ابنُ الأعرابي :
فإِنَّكَ والبُكَا بَعْدَ ابنِ عَمْرٍو ... لكالسَّارِي بعَانِدَةِ الطَّريقِ يقول رُزِئْتَ عَظِيماً فبُكاؤُكَ على هالِكٍ بعْدَه ضَلالٌ أَي لا يَنبغي لك أن تبكي على أحد بعده . والعَنَد محرّكةً : الاعتراضُ . وعَقَبَةٌ عَنُودٌ : صَعْبَةُ المُرْتَقَى . والعاند : المائِلُ . وعانِدٌ : وادٍ قبل السُّقْيَا بمِيلٍ . وعانِدَانِ : وادِيانِ معروفانِ قال :
" شُبَّتْ بأَعْلَى عانِدَيْنِ من إِضَمْ وعانِدُونَ وعانِدِينَ : اسم وادٍ أَيضاً والنّصْب وفي الخَفض : عانِدِينَ حكاه كُراع ومثَّلَه بِقَاصِرِينَ وخانِقِين ومارِدِينَ وما كِسِينَ وناعِتِينَ . وكُلُّ هذه أَسماءُ مواضِعَ وقول سالم بن قحفان :
" يَتْبَعْنَ وَرقاءَ كَلَوْنِ العَوْهَقِ
" لاحِقَةَ الرِّجْلِ عَنُودَ المِرْفَقِ يعني بعيدةَ المِرْفَقِ من الزَّوْرِ . وطَعْنٌ عَنِدٌ ككَتِفٍ إذا كان يَمْنَةً ويَسْرَةً . وقال أبو عَمْرو

##### Türkçe

**عند**
**عَنَدَ - يَعْنُدُ** (**عَنَدَ - يَعْنِدُ**) - **عَنِيْد**
**عَنَدَ - يَعْنُدُ** (**عَنَدَ - يَعْنِدُ**) + varlık: hakkı bilir, sonra kibirlenerek ve kendi nefsinin hevasına uyarak ona aykırı davranır: bir hedefe yahut gayeye doğru bir yönde; tartışmada yahut işte, doğru yön olduğunu bildiğine aykırı olarak yürür ve çoğunluğun da öyle gördüğüne aykırı davranır; bu da kibir, büyüklük taslama ve hevaya uymak sebebiyledir.

**عَنِيْد**: **عَنَدَ - يَعْنُدُ**’dan “فعيل” vezninde mübalağa ism-i fâil: hakkı bilir, sonra kibirlenerek ve kendi nefsinin hevasına uyarak ona aykırı davranan.

Ve lafız, “bir işin kendi seyrinde karşı koyma yahut engelleme olmaksızın sürüp gitmesini men ederek inat ve reddediş; bir iş yahut fiile karşı reddediş ve muhalefet fiilini yapma” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**لَدَّ - يَلُدُّ**، **شَكِسَ - يَشْكَسُ**، **أبَى - يَأبَى**، **أنِفَ - يَأنَفُ**، **عَنَدَ - يَعْنُدُ** (**عَنَدَ - يَعْنِدُ**)، **حَرَد َ - يَحْرِد**

**عنيد**
	﴿Ve işte o Âd: Rablerinin âyetlerini inkâr ettiler, elçilerine isyan ettiler ve her zorba **عنيد**’in emrine uydular (59)﴾ Hûd ﴿Ve fetih istediler; her zorba **عنيد** hüsrana uğradı (15)﴾ İbrâhîm
	﴿“İkiniz atın cehenneme her kâfir **عنيد**’i (24)”﴾ Kâf ﴿Hayır; şüphesiz o, âyetlerimize karşı **عنيدا** idi (16)﴾ Müddessir

مختار الصحاح
● [**عند**] ع ن د: **عَنَدَ** “جلس” babındandır; yani hakkı bilir olduğu hâlde ona muhalefet etti ve reddetti; o hâlde o **عنِيدٌ** ve **عَانِدٌ**’dir. Ve **عَانَدَه**: **مُعانَدَةً** ve kesre ile **عِنَاداً**: ona muaraza etti. Ve **عِنْدَ**: şeyin hazır bulunması ve yakın olmasıdır. Ve onda üç lügat vardır: **العين**’in kesri, fethi ve zammı. Ve o, mekân ve zaman zarfıdır; “duvarın yanında” ve “gece vakti” dersin. Ancak o, yerleşik olmayan bir zarftır; ref‘ ile “**عندك** واسع” denilmez. Ve ona cer harflerinden **من**’i tek başına dâhil ettiler; tıpkı onu **لدن** üzerine dâhil ettikleri gibi. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿**رحمة من عندنا**﴾ ve dedi ki: ﴿**من لدنا**﴾. Ve “**مضيت إلى عندك**” denilmez, ne de “**إلى لدنك**”. Ve onunla iğrâ yapılabilir; “**عندك زيدا**” dersin; yani “onu al”.

الراغب
**عند**
- **عند**: yakınlık için konulmuş bir lafızdır; bazen mekânda kullanılır, bazen itikadda; mesela “**عندي كذا**” denilmesi gibi; bazen de yakınlık (zülfa) ve mertebede. Bunun üzerine şu sözü: ﴿**بل أحياء عند ربهم**﴾ [Âl-i İmrân/169], ﴿**إن الذين عند ربك لا يستكبرون**﴾ [A‘râf/206], ﴿**فالذين عند ربك يسبحون له بالليل والنهار**﴾ [Fussilet/38], ﴿**قالت: رب ابن لي عندك بيتا في الجنة**﴾ [Tahrîm/11]. Ve bu tarz üzere denildi: Allah katında yakınlaştırılmış melekler. Dedi ki: ﴿**وما عند الله خير وأبقى**﴾ [Şûrâ/36]. Ve şu sözü: ﴿**وعنده علم الساعة**﴾ [Zuhruf/85], ﴿**ومن عنده علم الكتاب**﴾ [Ra‘d/43], yani: onun hükmünde. Ve şu sözü: ﴿**فأولئك عند الله هم الكاذبون**﴾ [Nûr/13], ﴿**وتحسبونه هينا وهو عند الله عظيم**﴾ [Nûr/15]. Ve Yüce Allah’ın şu sözü: ﴿**إن كان هذا هو الحق من عندك**﴾ [Enfâl/32]; bunun manası: onun hükmünde. Ve **العنيد**: kendi yanında olana hayran olandır; ve **المعاند**: kendi yanında olanla övünendir. Dedi ki: ﴿**كل كفار عنيد**﴾ [Kâf/24], ﴿**إنه كان لآياتنا عنيدا**﴾ [Müddessir/16]. Ve **العنود** onun gibi denildi. Dedi ki: fakat ikisi arasında fark vardır; çünkü **العنيد** muanede eder ve muhalefet eder; **العنود** ise kasttan sapar. Dedi ki: “**بعير عنود**” denir, “**عنيد**” denilmez. **العند** ise **عاند**’ın cem‘idir. **العنود**’un cem‘i: **عندة**; **العنيد**’in cem‘i: **عند**. Bazıları dedi ki: **العنود** yol’dan sapmadır (bak: **الجمهرة** 2/283; **والمجمل** 3/631); fakat **العنود** hissî yoldan sapanla tahsis edildi, **العنيد** ise hükümdeki yoldan sapanla. Ve “**عند عن الطريق**”: ondan saptı. Ve “**عاند**” lâzım denildi; ve “**عاند**”: ayrıldı. İkisi de **عند**’dendir; fakat iki farklı itibarla; onların “**البين**” demeleri gibi (İbnü’l-Enbârî dedi ki: **البين** ayrılık olur, **البين** kavuşma olur; ayrılık olursa “**بان يبين بينا**”ın masdarıdır: gittiği zaman.
Bak: **الأضداد** s. 75), iki farklı itibarla vasl ve hecrde.

ملخص اللسان:
1. **عند**: Allah Teâlâ’ya itaattan yüz çeviren **العنيد**.
2. **عندَ** bir şeyden ve yoldan: **يَعْنِدُ** ve **يَعْنُدُ** **عُنُوداً**; o hâlde o **عَنُود**’dur. Ve **عَنِدَ** **عَنَداً**: uzaklaştı ve saptı.
3. **عَنَدَ** adam: **يَعْنُد** **عَنْداً** ve **عُنُوداً** ve **عَنَداً**: azdı, taştı ve haddini aştı.
4. Ve **المُعانَدَةُ** ve **العِنادُ**: adamın bir şeyi bilip sonra onu reddetmesi ve ondan yana meyletmesidir; **العنيد**: kasttan sapan, haddi aşan; hakkı, onu bilmekle beraber reddeden.
5. Ve **ناقة عَنُودٌ**: develere karışmaz; develerden uzaklaşır da daima bir tarafta otlar. Ve **العاند**: yoldan sapan ve kasttan ayrılan deve.
6. Ve **رجلٌ عَنُودٌ**: onun yanında konaklanır ve insanlarla karışmaz.
7. Ve **عَنَدَ** kan **يَعْنُِد**: bir yanda aktığı zaman.
8. Ve **العَنَدُ**: itirazdır; **المُعانِدُ** ise uyumla değil, muhalefetle karşı koyandır.
9. Ve **عَنَدَ** damar; ve **عَنِدَ** ve **عَنُدَ** ve **أَعْنَدَ**: aktı da neredeyse durmadı.
10. Ve **العَنَدُ** (hareke ile): yan, taraf.
11. Ve **سحابة عَنُودٌ**: çok yağmurlu.
12. **عِنْدَ**: şeyin hazır bulunması ve yakın olmasıdır; mekân ve zamanda zarftır.

لسان العرب

● - **عند**: Allah Teâlâ dedi: “İkiniz, her inatçı kâfiri cehenneme atın.” **قتادة** dedi: **العنيدُ** Allah Teâlâ’ya itaatten yüz çeviren(Dir). Ve (Allah Teâlâ) dedi: “Ve her zorba inatçı hüsrana uğradı.” **عَنَدَ** adam **يَعْنُد** **عَنْداً** ve **عُنُوداً** ve **عَنَداً**: azdı ve taştı ve haddini aştı. Ve **عَنِيدٌ** adam: **عانِدٌ**; ve o, zorbalıktandır. Ve Ebû Bekir’in hutbesinde, Allah ondan razı olsun: “Ve benden sonra ısırıcı bir mülk ve inatçı bir melik göreceksiniz”; **العَنُودُ** ve **العَنِيدُ** anlamca birdir; ikisi de, fâil yahut mufâ‘al anlamında **فَعِيلٌ** ve **فَعُولٌ**(dür). Ve dua hadîsinde: “Öyleyse, senden onların **عُنُودِهِم**’i üzerine en yakın ikisini kısas et”; yani senden onların meyilleri ve zulümleri (üzerine).

Ve haktan ve yoldan **عَنَدَ** eder; **يَعْنُدُ** ve **يَعْنِدُ**: meyletti. Ve **المُعانَدَةُ** ve **العِنادُ**: adamın bir şeyi bilip de onu reddetmesi ve ondan meyletmesi(dir); Ebû Tâlib’in küfrü **مُعاندة** idi; çünkü bildi ve ikrar etti ve “kardeşinin oğluna tâbi oldu” denilmesinden çekindi; böylece kâfir oldu. Ve **عانَدَ** **مُعانَدَةً**: yani bildiği hâlde muhalefet etti ve hakkı reddetti; o hâlde o **عَنِيدٌ** ve **عانِدٌ**’dir. Ve hadîste: “Şüphesiz Allah beni kerîm bir kul kıldı ve beni zorba inatçı kılmadı”; **العنيد**: kasttan sapan, haddi aşan; ilimle birlikte hakkı reddeden(dir). Ve iki hasım **تعاند** etti: çekiştiler. Ve şeyden ve yoldan **عندَ** eder; **يَعْنِدُ** ve **يَعْنُدُ** **عُنُوداً**; o hâlde o **عَنُود**’dur; ve **عَنِدَ** **عَنَداً**: uzaklaştı ve saptı. Ve **عَنُودٌ** dişi deve: develere karışmaz; develerden uzaklaşır da daima bir tarafta otlar; çoğulu **عُنُدٌ** ve **عانِدٌ** ve **عانِدَةٌ**’dir; ikisinin birlikte çoğulu **عَوانِدُ** ve **عُنَّدٌ**’dür; dedi ki:
إِذا رَحَلْتُ فاجْعَلوني وسَطَا،
إِني كَبيرٌ لا أُطِيقُ العُنَّدَا
**الطاء** ile **الدال**’ı bir araya getirdi; bu, **إِكفاءٌ**’dır. Ve denir: o, **عَنَداً** değil **وسَطاً** yürür.

Ve Ömer’in hadîsinde, yürüyüşünü anıp kendini siyasetle vasfederken dedi: “Şüphesiz ben **اللَّفُوت**’u azarlarım, **العَنُود**’u toplarım, **القَطُوف**’u yetiştiririm ve **العَرُوض**’u zapt ederim”; dedi ki: **العنود** develerden, onlara karışmayan ve onlardan sürekli ayrı kalan kimsedir; muradı: cemaatten çıkan kimseyi ona iade ederim ve ona çeviririm; ve denildi: **العَنُود** develerden uzaklaşan, mer‘ânın seçkinini arayan, çekinen(dir); develerin bir kısmı bulduğunu otlar; İbnü’l-A‘râbî dedi, ve Ebû Nasr: o, deve taifesinin içinde, yani onun kenarında olan(dır). Ve el-Kaysî dedi: **العنود** develerden, develere inat eden develerdir; onlara karşı çıkar; dedi ki: onları önlerinden öne doğru sürdüğünde, işte o **السَّلوف**’tur. Ve **العاند**: yoldan sapan ve kasttan ayrılan devedir. Ve **عَنُودٌ** adam: yanında konaklanır da insanlarla karışmaz; dedi ki:
ومَوْلًى عَنُودٌ أَلْحَقَتْه جَريرَةٌ،
وقد تَلْحَقُ المَوْلى العنودَ الجرائرُ

El-Kisâî: **عَنَدَتِ الطَّعْنَةُ** **تَعْنِدُ** ve **تَعْنُد**: kanı sahibinden uzağa aktığı zaman; o, **عاندة** bir yaradır. Ve **عَنَدَ الدمُ** **يَعْنُِد**: bir yanda aktığı zaman. Ve **العَنودُ** binek hayvanlarından: yürüyüşte öne geçen(dir); yaban eşeklerinden de böyledir. Ve **عنود** dişi deve: çevikliği ve kuvveti sebebiyle yoldan sapar; çoğulu **عُنُدٌ** ve **عُنَّدٌ**’dür. İbn Sîde dedi: ve bence **عُنَّداً**, **عَنُودٍ**’un çoğulu değildir; çünkü **فعولاً** **فُعَّل** üzerine kırılmaz; ancak o, **عانِدٍ**’in çoğuludur; ve o, öldürülmüş (lafız)dır. Ve **عانِدَةُ الطريق**: ondan sapılan şeydir; böylece **عَنَدَ** etti; İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
فإِنَّكَ، والبُكا بَعْدَ ابنِ عَمْرٍو،
لَكَالسَّاري بِعانِدَة الطريقِ
der ki: büyük bir musibete uğradın; ondan sonra bir ölüye ağlaman sapıklıktır; yani ondan sonra kimseye ağlaman sana yaraşmaz. Ve denir: falan, falana **عِناداً** **عانَدَ** etti: onun yaptığı gibi yaptı. Denir: falan, falana **يُعانِدُ**: yani onun yaptığı gibi yapar; o, ona karşı çıkar ve onunla yarışır. Dedi ki: ve avam onu “ona **يُعانِدُ**: onun yaptığının tersini yapar” diye açıklar; el-Ezherî dedi: bunu bilmem ve bunu sabit görmem.

Ve **العَنَدُ**: itiraz(dır); ve onun sözü:
يا قومِ، ما لي لا أُحِبُّ عَنْجَدَهْ؟
وكلُّ إِنسانٍ يُحِبُّ وَلَدَهْ،
حُبَّ الحُبارَى ويَزِفُّ عَنَدَهُ
ve “**يَدُقُّ**” diye rivayet olunur; yani çocuğa muaraza(etmesi); el-Ezherî dedi: ona şefkatle muaraza eder. Ve denildi: burada **العَنَدُ** yan(dır); Sa‘leb dedi: o, itirazdır. Dedi ki: ona uçmayı öğretir; tıpkı serçenin yavrusuna öğrettiği gibi; Sa‘leb inşâd etti: “وكلُّ خنزيرٍ”. el-Ezherî dedi: **المُعانِدُ**, muvafakatle değil muhalefetle muaraza eden(dir); avamın bildiği budur; ve **العِنادُ**, muhalefet olmaksızın da muaraza olabilir; el-Asma‘î’nin dediği gibi ve onu **عَنَدِ الحُبارى**’dan çıkardı: onu, **عانَدَ الحُبارى فَرْخَه**’den bir isim kıldı; yaban toyunun yavrusuna, ilk kalktığında uçuşta muaraza etmesi; sanki ona uçmayı şefkatle öğretiyormuş gibi.

Ve **أَعْنَدَ** adam: muhalefetle muaraza etti. Ve **أَعْنَدَ**: muvafakatle muaraza etti. Ve **عانَدَ البعيرُ خِطامَه**: ona muaraza etti. Ve ona **معانَدَةً** ve **عِناداً** **عانَدَه**: ona muaraza etti; Ebû Züeyb dedi:
فافْتَنَّهُنَّ مِن السَّواءِ وماؤُه
بَثْرٌ، وعانَدَه طريقٌ مَهْيَعُ
(* “وماؤه بثر” sözü: **البثر**’in “yer” ile tefsiri, “ماؤه” sözü hakkında onunla haber vermeye uygun düşmez; ve Yâkût’un bu beyti çözümünde: o, az sudur; ve o, zıt anlamlılardandır, dedi. Şüphe yok ki **بثراً** bir yer adıdır; ancak burada murad edilen o değildir) **افتنهن** **الفَنّ**’dendir; o da kovma(dır); yani eşek, dişi eşeklerini **السَّواءِ**’dan kovdu; o bir yerdir; **بَثْرٌ** da böyledir. Ve **المَهْيَعُ**: geniş(tir).

Ve **عَنُودٌ** bir geçit: çıkılması zor(dur). Ve **عَنَدَ العِرْقُ** ve **عَنِدَ** ve **عَنُدَ** ve **أَعْنَدَ**: aktı da neredeyse durmadı; o, **عاندٌ** bir damardır; Amr b. Milkat dedi:
بِطَعْنَةٍ يَجْري لَها عانِدٌ،
كالماءِ مِنْ غائِلَةِ الجابِيَهْ
İbnü’l-A‘râbî burada **العانِد**’i “meyilli” diye tefsir etti; umulur ki o “akan” idi de ondan nakleden onu tashif etti.

Ve **أَعْنَدَ أَنْفُه**: ondan kanın akması şiddetlendi. Ve **أَعْنَدَ الَقيْءَ** ve onda **إِعناداً** **أَعْنَدَ**: onu peş peşe yaptı. Ve İbn Abbâs’a **المستحاضة** hakkında soruldu da dedi ki: “O, **عانِدٌ** bir damardır yahut şeytandan bir tekme(dir)”; Ebû Ubeyd dedi: **العِرْقُ العانِدُ**, insanın **يُعانِدُ** etmesi gibi, **عَنَدَ** eden ve azan damardır; işte bu damar, ondan çıkanın çokluğu bakımından onun menzilesindedir; âdetinin hilafına ondan çıkanın çokluğu sebebiyle ona benzetildi; ve denildi: **العانِدُ** durmayan(dır); er-Râ‘î dedi:
ونحنُ تَرَكْنا بالفَعاليِّ طَعْنَةً،
لها عانِدٌ، فَوقَ الذِّراعَينِ، مُسْبِل
(* “بالفعالي” sözü: asılda böyle)
Ve aslı, insanın **عُنودِ**’undan(dır); azdığı ve kasttan **عَنَدَ** ettiği zaman; ve inşâd etti:
وبَخَّ كلُّ عانِدٍ نَعُورِ

Ve **العَنَدُ**, harekeli olarak: yan(dır). Ve falan, falana **عانَدَ** etti: ona yan çıktı. Ve **عانِدٌ** kan: bir yanda akar. İbn Şümeyl dedi: adam, arkadaşlarından **عَنَدَ** eder; **يَعْنُدُ** **عُنُوداً**: onları bırakıp onların üzerinden geçtiği zaman. Ve onlardan **عَنَدَ** eder: bir yolculukta onları bıraktığı ve onların yolundan başka bir yola girdiği yahut onlardan geri kaldığı zaman. Ve **العُنُودُ**: sanki muhalefet ve uzaklaşma ve terk(edir); Basra’da Hicaz ehlinden bir adam görsen, “kavminden ne kadar **عَنَدْتَ** ettin” derdin; yani onlardan uzaklaştın. Ve **عَنُودٌ** bulut: çok yağmurlu(dur); çoğulu **عُنُدٌ**’dür; er-Râ‘î dedi:
دِعْصاً أَرَذَّ عَلَيْهِ فُرَّقٌ عُنُدُ
Ve **عَنُودٌ** ok: o, diğer okların yönü dışında, kazanan olarak çıkan(dır).

Ve denir: **اسْتَعْنَدَني** falan kimse, kavmin arasından, yani bana yöneldi. Ve **عِنْدَ**’a gelince: bir şeyin hazır bulunması ve yakın olmasıdır; onda üç lugat vardır: **عِنْدَ** ve **عَنْدَ** ve **عُنْدَ**; ve o, mekânda ve zamanda bir zarftır; dersin ki: **عِنْدَ** gece(leyin) ve **عِنْدَ** duvar; ancak o, yerleşik olmayan bir zarf(tır); ref‘ ile “**عِنْدُك** geniştir” demezsin; ve ona cer harflerinden yalnız **مِنْ**’i, **لَدُنْ**’a soktukları gibi sokmuşlardır. Yüce Allah dedi ki: “**رحمةً من عِندنا**”. Ve Yüce Allah dedi ki: “**من لَدُنَّا**”. Ve “**مضيت إِلى عِنْدِك**” denmez, ne de “**إِلى لَدُنْكَ**”; ve onunla iğrâ yapılabilir de denir ki: “**عِنْدَكَ زيداً**” yani “onu al”; el-Ezherî dedi ki: O, üç lugatıyla, yakınlığın en uç nihayetleridir; bu yüzden küçültme yapılmamıştır; ve o, müphem bir zarftır; bu yüzden ancak bir tek yerde temekkün etti: o da, bir kimsenin bilmeden bir şey için “bu, benim yanımda şöyle şöyle” demesidir; bunun üzerine “senin için de bir **عِنْدٌ** var” denir; zannettiler ki bu yerde onunla kalp ve onda bulunan, özden akledilmiş olan kastedilir; bu güçlü değildir. Leys dedi ki: **عِنْد** bir sıfat harfidir; başkası için bir yer olur; lafzı nasbdır; çünkü başkası için bir zarftır; ve yakınlaştırmada yapışıklığa benzer; ve sözde neredeyse ancak mansub gelir; çünkü ancak bir sıfat olarak, onda amel edilen (bir şey) olur; yahut onda bir fiil gizlenmiş olur; ancak “**ولَكَ عندٌ**” sözünde, geçtiği üzere. Sîbeveyh dedi ki: Ve “**عِنْدَكَ**” dediler: onun önünde olan bir şeyden onu sakındırırsın yahut ona ilerlemesini emredersin; ve o, fiil isimlerindendir, geçişli olmaz. Ve “**أَنت عِنْدي ذاهبٌ**” dediler, yani zannımda; bunu Sa‘leb, Ferrâ’dan nakletti.

Ferrâ: Araplar sıfatlardan **بِعَلَيْكَ** ve **عِنْدَك** ve **دُونَك** ve **إِلَيْكَ** ile emreder; derler ki: “**إِليكَ إِليكَ** benden (uzaklaş)”, tıpkı “**وراءَكَ وراءك**” dedikleri gibi; işte bu harfler çoktur. Kisâî, “**بَيْنَكما البعيرَ فخذاه**” işittiğini iddia etti; böylece **البعير**’i nasb etti ve bunu, tekil gelen bütün sıfatlarda câiz gördü; **اللام**’da, ne **الباء**’da, ne de **الكاف**’ta câiz görmedi. Kisâî, Arapların şöyle dediğini de işitti: “**كما أَنْتَ** ve **زَيْداً**” ve “**مكانَكَ** ve **زيْداً**”. el-Ezherî dedi ki: Ben, Benî Süleym’den bazısının “**كما أَنْتَني**” dediğini işittim; “mekânında beni bekle” der.

“Benim onun hakkında **عُنْدَدٌ** ve **عُنْدُدٌ** yoktur” yani bir çare yoktur; (şair) dedi ki:
“Gerçekten bütün mahalle göçtü de yukarı çıktılar,
Evet, Allah’ın yaptığından (dolayı) bir **عُنْدُدُ** yoktur.”

Ve onun üzerine **فُنْعُلٌ** olduğuna hükmedilmedi; çünkü tekrar (harf tekrarı) vuku bulduğunda, sabit bir şey gelmedikçe ziyadeye hükmetmek gerekir; burada nûn üzerine asl olduğuna hükmedildi; çünkü o ikincidir; ve nûn, sabit bir şey olmaksızın ikinci olarak ziyade edilmez.

“Benim onun hakkında **مُعْلَنْدَدٌ** da yoktur”; ve “şuna şuna bir **مُعْلَنْدَداً** bulmadım” yani bir yol. Lihyânî dedi ki: “Benim şu hususta **عُنْدَدٌ** ve **عُنْدُدٌ** yoktur” yani bir kaçış yeri. Bir kere (de) dedi ki: “Ona bir **عُنْدُدُاً** ve **عُنْدَداً** bulmadım” yani bir yol; ve burada sabit (bir şey) yoktur.

Ebû Zeyd: Denir ki: “Şüphesiz senin **طريقتك**’inin altında bir **لَعِنْدَأْوَةً** vardır”; **الطريقةُ**: yumuşaklık ve sükûnettir; **العِنْدَأْوَةُ**: kabalık ve hile. el-Asma‘î dedi ki: manası: “sükûnetinin altında bir sıçrayış ve azgınlık vardır.” Başkası dedi ki: **العِنْدَأْوَةُ** kıvrılma ve güçlüktür. Ve dedi ki: o, **العَداء**’dandır; bazısı onu hemzeledi de nûn ile hemzeyi iki ziyade yaptı, **فِنْعَلْوة** binası üzere. Başkası dedi ki: **عِنْداوَةٌ** (bu) **فِعْلَلْوَة**’dur.

Ve **عانِدانِ**: bilinen iki vadidir; (şair) dedi ki:
“**إِضَمْ**’dan, **عانِدَيْن**’in en yukarısında tutuşturuldu.”

Ve **عانِدينَ** ve **عانِدونَ**: bir vadinin adı, yine. Nasb ve hafd hâlinde **عاندين**; bunu Kurâ‘ nakletti ve onu **بِقاصِرينَ** ve **خانِقِينَ** ve **مارِدين** ve **ماكِسِين** ve **ناعِتِين** ile örneklendirdi; bunların hepsi yer adlarıdır. Sâlim b. Kahfân’ın sözü:
“**وَرْقاءَ**’yı, **العَوْهَقِ**’in rengi gibi izlerler,
Ayağı bitişik, dirseği **عَنُودَ**.”

Yani dirseği göğüsten uzak. Ve **العَوْهَقُ**: dağ kırlangıcıdır; ve denildi ki: kara kargadır; ve denildi ki: kara boğadır; ve denildi ki: lâcivert taşıdır.

Ve **طَعْنٌ عَنِدٌ**, kesre ile: sağa ve sola olduğunda. Ebû Amr dedi ki: mızrak saplamanın en hafifi **الوَلْقُ**’tur; **العانِدُ** da onun gibidir.

مقاييس اللغة:
(**عند**) **العين** ve **النون** ve **الدال** tek bir sahih asıldır; bir “aşma”ya ve doğruluk yolunu terk etmeye delâlet eder. **الخليل** dedi: **عَنَد** adam; o **عانِد**tir; **يَعْنُد** **عُنودَاً** (yani) azıp taşkınlık ettiğinde ve haddini aştığında. Ondandır **المعانَدة**; o da, adamın bir şeyi bilmesi ve onu kabul etmeyi reddetmesidir. Denir: **عَنَدَ** falan kimse işten, ondan saptığında. Ve develerden **العَنُود**: develere karışmayan; ancak bir taraftadır. Dedi:
وصاحبٍ ذي رِيبةٍ عَنُودِ  *** بَلّدَ عني أسوأ التبليدِ
Ve denir: **رجلٌ عنودٌ**, eğer yalnız olup insanlarla karışmıyorsa. Ve okudu:
ومولى عَنودٍ ألحقته جريرةٌ  *** وقد تُلْحِق المولى العَنودَ الجرائرُ([22])
Dedi: **العَنيد** ise zorbalıktandır; bu yüzden **العَنيد** ile **العَنود** ve **العاند** arasında ayırım yaptılar. Ve zorba olan **العَنيد** için denir: “Andolsun **عَنَد** **عَنْداً** ve **عُنُوداً**.”
**الخليل** dedi: **العِرق العاند**: ondan kanın fışkırdığı, neredeyse durmadığı (damar). Dersin: **عَنِد** damarı.
**ابن دُريد**([23]) dedi: **طريقٌ عاند**, yani eğik. Ve **ناقة عَنودٌ**, eğer canlılığı ve kuvveti sebebiyle yoldan saparsa. **الراجز** dedi:
إذا ركبتمْ فاجعَلوني وَسَطا *** إنِّي كبيرٌ لا أُطيق العُنَّدَا([24])
**ما عنه عُنْدَُدٌ**([25]) : yani ondan kaçış yok; bu da babdandır. **ما عنه عَنْدَُد**’ün tefsiri: yani ondan meyil yok ve sapma yok. **جندل** dedi:
ما الموتُ إلاّ مَنْهل مُستَوْرَدُ  *** لا تأمَننْه ليس عنه عُنْدَُدُ
Ve denir: **أعْنَدَ في قَيئِه**, eğer kesilmezse. **يعقوب** dedi: **عِرْقٌ عاند**; kanı **يَعْنُد** diye **عَنَد** etmiştir; yani bir yana doğru akmaya başladı. Dedi:
وأيُّ شيء لا يحبُّ ولدَهُ *** حتى الحبارى ويَدُفُّ عَنَدَه([26])
Yani ondan bir taraf; onu gözetir. Ve denir: **استَعْنَدَ البعيرُ**, eğer yular üzerinde sevk edene galip gelip onu sürüklerse. Ve babdandır onların darbımesellerinden bir mesel: “**إنَّ تحت طِرِّيقَتِهِ لعِنْدَأْوَةً**”. **الطِّرِّيقة**: yumuşaklık. Denir: o yumuşaklığın altında bir büyüklük ve aşma ve tecavüz ve taşkınlık vardır.
Ama onların “**زيدٌ عِنْدَ عمرو**” sözüne gelince, bu kıyastan olması uzak değildir; sanki o, bütün insanlardan ona doğru meyledip ona yaklaşmış ve ona yapışmış gibidir.

القاموس المحيط:
**عَنَدَ** yoldan, **نَصَرَ** ve **سَمِعَ** gibi, ve **كَرُمَ**; **عُنُوداً** meyletti; ve damar aktı da durmadı; **أَعْنَدَ** gibi; ve dişi deve yalnız başına otladı; ve hakkı muhalefet etti ve onu bilerek reddetti; o hâlde o **عَنيدٌ** ve **عانِدٌ**dir. Ve **أعْنَدَ في قَيْئِهِ**: bir kısmını bir kısmına tâbi kıldı. Ve **العانِدُ** deve: yoldan döner ve sapar; çoğulu **عُنَّدٌ**, **رُكَّعٍ** gibi. Ve **المُعانَدَةُ**: ayrılma, ve uzak durma, ve muhalefetle karşı koyma; **العِنادِ** gibi; ve yapışıp bırakmama. Ve **عِنْدَ**, ilkinin üç türlü okunmasıyla, mekân ve zamanda zarf; yerleşik değildir; ona cer harflerinden “**من**” girer; ve “bende şu var” denir; sonra “senin yanında **عِنْدٌ** var mı?” denir; zarf olmaksızın kullanılmıştır; onunla kalp ve akledilen kastedilir. Ve onunla bazen teşvik edilir: **عِندَكَ زيداً**, yani “onu al”; ve “onun **عند**’ine gitti” denmez, ne de “onun **لَدُن**’üne.” Ve **العِنْدُ** ve **العَنْدُ**, üç türlü okunmak üzere, taraf; harekeli olarak yan.
Ve **سَحابَةٌ عَنودٌ**: çok yağmurlu. Ve **قِدْحٌ عَنودٌ**: diğer okların gidiş yönü dışında, kazanan olarak çıkar. Ve **أعْنَدَهُ**: ona muvafakatle de muhalefetle de karşı koydu; zıttır. Ve **العِنْدَأْوَةُ**: hemze babında. Ve “benim ondan **عُنْدَدٌ**’üm yok”, **جُنْدَبٍ** ve **قُنْفُذٍ** ve **مُعْلَنْدَدٌ** gibi; ve **الدال** kesrelenir; yani: kaçış. Ve “benim ona **مُعْلَنْدَدٌ**’üm yok”: yol. Ve **المُعْلَنْدَدُ**: suyu ve merası olmayan yer. Ve **اسْتَعْنَدَ القَيْءُ**: galip geldi; ve deve ve at: yulara ve yedek ipe galip geldiler; ve asası: onunla insanlar içinde vurdu; ve erkek: onların içinde onunla zina etti; ve kırba: onu büküp ağzından içti; ve falanı: ona yöneldi. Ve **العُتْدَدُ**, **جُنْدَبٍ** gibi: hile; ve eski. Ve ad verdiler: **عَناداً**، **عِناداً** ve **عَنادةً**، **عِنادةً**. Ve **عَنْدَةٌ**: **مَهْرَةَ**’den bir kadın; **عَلْقَمَةَ بنِ سَلَمَةَ**’nin annesi. Ve **العُوَيْنِدُ**, **دُرَيْهِمٍ** gibi: **بني خَديجٍ** için bir (yer adı); ve **بني عَمْرِو بنِ كِلابٍ** için bir su; ve **بني نُمَيْرٍ** için bir su.

تاج العروس:
ع - ن - د
**عَنَدَ** haktan ve şeyden ve yoldan, **نصَر** ve **سَمِع** gibi; nüshalarda böyle. Doğrusu: ve **ضَرَب**. Bu, **الفراءِ**’den **نوادِرِه**’sindendir; çünkü o dedi: **عَنَدَ** yoldan, kesre ile **يَعْنِد**; **يَعْنُد** (zamme ile) dilinde bir lehçedir; düşün. Ve **كَرُم**: **يَعْنُد** ve **يَعْنَد** ve **يَعْنِد**; **عُنُوداً** **قُعُودٍ** gibi; ve **عَنَداً** (harekeli): uzaklaştı ve meyletti ve saptı ve **عَنَدٍ**’e, yani bir tarafa, yöneldi.
Mecazdan: damar **عَنَدَ**; **يَعنُد** ve **يَعنَد** ve **يَعْنِد**; üç babdandır: **نصر** ve **ضَرَبَ** ve **كرُمَ**; ikincisi **الفَرَّاءِ**’den: aktı da durmadı; **أَعْنَدَ** gibi. Bu da **الصاغانِّي**’dendir; o, **عِرْقٌ عانِدٌ**dur. **عَمْرُو بن مِلْقَطٍ** dedi:
بَطَعْنةٍ يَجْري لها عانِدٌ ... كالمَاءِ من غائِلَةِ الجابِيَهْ
Ve **أَعْنَدَ أَنْفُه**: ondan kanın akması çoğaldı. Ve **ابن عباس**’a **المُسْتَحاضَة** hakkında soruldu; dedi: “O, **عرقٌ عانِدٌ**dür yahut şeytandan bir tekmedir.” **أبو عُبَيْد** dedi: **العرْقُ العانِدُ**: **عَنَدَ** edip azan; insanın **يُعانِدُ** etmesi gibi; şu damar da ondan çıkanın çokluğunda onun menzilesindedir; ondan çıkanın çokluğu sebebiyle ona benzetildi; âdetinin hilâfına ondan çıkanın çokluğu sebebiyle. Ve **الرَّاعي** dedi:
ونحنُ تَرَكْنَا بالفَعَالِيِّ طَعْنَةً ... لها عانِدٌ فوقَ الذِّراعَيْنِ مُسْبِلُ
Ve denildi: **دَمٌ عانِدٌ**: bir yana akar. Ve **الكسائيُّ** dedi: **عَنَدَت الطَّعْنَةُ** **تَعْنِد** ve **تَعْنُد**, eğer kanı sahibinden uzağa akarsa; o, **طَعْنَةٌ عانِدَةٌ**dir. Ve kan **عَنَدَ**; **يَعْنِدُ**, eğer bir yanda akarsa. Ve dişi deve **عَنَدت**: yalnız başına otladı ve develerle otlamaya burun kıvırdı; o hâlde o, meranın seçkinini arar; develerin bir kısmı ise bulduğunu otlar. Ve adam **عَنَدَ**; **يَعنُد** ve **يَعْنِد**; **عَنْداً** ve **عُنُوداً**: azdı ve taştı ve haddini aştı; ve hakkı muhalefet etti ve onu bilerek reddetti; **عانَدَ** **مُعانَدةً** gibi; o hâlde o **عَنيدٌ** ve **عانِدٌ**dir. Ve **العَنُود** ve **العَنيدُ**: fâil yahut mufâil mânasında. Ve **العُنُود** (zamme ile): haktan sapma ve meyil. Ve **أَبي طالِب**’in küfrü **مُعَانَدَةً** idi; çünkü hakkı bildi ve ikrar etti ve “kardeşinin oğluna tâbi oldu” denilmesinden çekindi; böylece kâfir oldu. Ve **أَعْنَدَ في قَيْئهِ**, eğer bir kısmını bir kısmına tâbi kılarsa; bu, ona galip gelip çıkışı çoğaldığında olur; bu mecazdır. Ve “**استعْنَدَه القَيءُ**” da denir; ileride geleceği üzere. Ve **العانِدُ**: yoldan dönen ve kasttan sapan deve. Ve **ناقَةٌ عَنُودٌ**: develere karışmaz; onlardan uzaklaşır; daima bir tarafta otlar; çoğulu: **عُنُدٌ**. Ve **ناقة عانِدٌ** ve **عانِدَةٌ**; ve hepsinin çoğulu, yani cem‘i: **عَوَانِدُ** ve **عُنَّدٌ** **رُكْع** gibi. Dedi ki:
" إذا رَحَلْتُ فاجْعَلُوني وَسَطَاً
" إِني كَبِيرٌ لا أُطيقُ العُنَّدَا

**الطَّاءِ** ile **الدَّالِ**’i bir araya getirdi; bu, bir **إِكفاءٌ**’dır. Ve Ömer’in hadîsinde, sîretini zikrederken, kendisini siyâset ile vasfeder; şöyle dedi: “Şüphesiz ben **الَّفُوتَ**’u nehirlerim, **العَنُودَ**’u toplarım, **القَطُوفَ**’u ilhak ederim ve **العَرْوضَ**’u azarlarım.” İbnü’l-Esîr dedi: **العَنُود** develerden: onu karıştırmayan ve ondan ayrılmış olarak devam eden (şey)dir; ve cemaatten çıkan (kimseyi) kastetti: onu ona iade ettim ve onu ona meylettirdim. İbnü’l-A‘râbî ve Ebû Nasr dedi: O, deve taifesinin içinde olan, yani onun tarafında olan (şey)dir. el-Kaysî dedi: **العَنُود** develerden: develere inat eden, böylece onlara karşı duran (dişi deve)dir. Dedi: Eğer onları önlerinde ileriye doğru sevk ederse, işte o **السًّلُوفُ**’tur. Ve **المحكم**’de: **العَنُودُ** binek hayvanlarından: yürüyüşte öne geçen (olan)dır; ve yine o, yaban eşeklerindendir; ve **ناقةٌ عَنُودٌ**: canlılığı ve kuvveti sebebiyle yolu saptırır. Ve cem‘i: **عُنُدٌ** ve **عُنَّدٌ**. İbn Sîde dedi: Ve benim yanımda, **عُنَّدَا** mutlaka **عَنُودِ**’un cem‘idir; çünkü **فَعُولاً** **فُعَّلٍ** üzerine kırılmaz; ancak o, **عاندٍ**’in cem‘idir. Ve musannif, âdeti üzere, ona tâbi oldu. Ve **المُعَانَدَةُ**: ayrılma ve uzak durmadır; ve ona **عَانَدَه** (denir) — onu yanladı (uzak durdu)ğu zaman; ve bu, “adam, arkadaşlarını **عَنَدَ** eder; **يَعنُد** **عُنُوداً**” (kullanımındandır): onları terk edip onların üzerinden geçtiği zaman; ve onlardan **عَنْهُم** **عنَدَ** eder: onları bir yolculukta terk ettiği ve onların yolundan başka bir yola girdiği yahut onlardan geri kaldığı zaman. İbn Şümeyl dedi: Ve **العُنُود** sanki muhalefet, uzaklaşma ve terk etmektir? Basra’da Hicaz’dan bir adam görseydim, derdim ki: “Kavminden ne kadar da **عَنَدْتَ** ettin”; yani onlardan uzaklaştın. Ve **المُعانَدَةُ**: muvafakat ile değil, muhalefet ile karşı koymadır; ve avâmın bildiği budur. Ve **التهذيب**’de: Falan, falana **عانَدَ** etti: onun fiilinin benzerini yaptı; “falan, falana **يُعانِدُ** eder” denir: onun fiilinin benzerini yapar; ve o, ona karşı durur ve ona denk olur. Ve dedi: Avâm onu şöyle tefsir eder: “ona **يُعَانِدُ** eder”: onun fiilinin hilâfını yapar. “Ben bunu bilmem ve onu sabit kılmam” dedi. **العِنَادِ** gibi. Ve **اللِّسَانِ**’da: Ve **العِنَادُ**, hilâfın dışında bir muaraza da olabilir; el-Asma‘î’nin dediği gibi; ve onu **عنَد الحُبَارَى**’dan çıkardı ve onu, **الحُبارَى**’nın yavrusuna **عانَدَ** edenin ismi kıldı: ilk kalktığı vakit uçuşta ona karşı durduğu zaman; sanki ona, ona şefkatle uçmayı öğretiyormuş gibi. Ve deve, yularına **عانَدَ** etti: **مُعَانَدَةً** ve **عِنَاداً** olarak ona karşı durdu. Ve bir şeyde **المُعانَدَةُ**: yapışıp kalmadır; böylece, ayrılma manasıyla birlikte bir zıttır; musannif ona dikkat çekmedi. Ve **عنْدَ**, ilkinin üçlü (harekeli)siyle; bunu dil ehlinin cumhuru açıkça söyledi. Ve **المغنى**’de: Kesre ile daha çoktur. Ve **المصباح**’da: O, fasih dildir. Ve **التسهيل**’de: Ve bazen onun **عين**’i fetha edilir yahut damme edilir. Ve manası: şeyin hazır bulunması ve yakın olmasıdır; ve o, mekân ve zaman için bir zarfdır; kendisine izafe edilene göre: eğer mekâna izafe edilirse, mekân zarfı olur: **عِنْدَ البَيْتِ** ve **عندَ الدَّارِ** ve benzeri gibi; ve eğer zamana izafe edilirse, o da böyledir; mesela: **عِنْدَ الصُّبْح** ve **عِنْدَ الفَجْرِ** ve **عِنْدَ الغُرُوبِ** ve bunun gibi; **غَيْرُ مُتَمَكِّنٍ**? Ve onun benzeri **الصحاح**’tadır. Ve nahivcilerin ıstılahında: **غيرُ مُتَصَرِّف**; yani zarfiyete lâzım, ondan aslâ çıkmayan. Ve cer harflerinden, yalnızca **مِنْ** onu içine alır; tıpkı onu **لَدُن** üzerine soktukları gibi. Allah Teâlâ dedi: “**رَحْمَةً من عِنْدِنا**”; ve Allah Teâlâ dedi: “**من لدُنَّا**”. Şeyhimiz dedi: Ve onun **مِنْ** ile mecrûr kılınması, zarfiyet kabîlindendir; bu sebeple reddedilmez; onların açıkça söyledikleri gibi; yani ancak özellikle **مِنْ** ile mecrûr kılınır. Ve **التهذيب**’de: O, üç lugatiyle, yakınlığın nihayetlerinin en uzağıdır; bu yüzden küçültülmedi. Ve o, müphem bir zarfdır; bu yüzden ancak bir yerde temekkün etti: bir şeye ilimsiz olarak “bu, benim yanımda şöyle şöyle” denilmesidir; böylece “senin yanında bir **عِنْدٌ** var mı?” denir. Şeyhimiz dedi: Böylece **عِنْدٌ** mübteda, “senin için” onun haberidir; ve zarf olmayan olarak kullanıldı; çünkü lafzı kastedildi; yani “sana izafe edeceğin bir **عِنْدٌ** var mı?”; başkasının sözüne nazîr olarak:
“Ve siz kimsiniz ki sizin için bir **عِنْدُ** olsun?” ve başkasının sözü:
“Her **عِنْدٍ** senin için, benim yanımda bir **عِنْدِ**’dir ... bir **عِنْدِ**’in yarısına eşit olmaz.”

Bütün bunlar, mânâsı değil lafzı üzerine hüküm kastedilmiştir. el-Ezherî dedi ki: Bu yerde onunla kalp ve onda olan akledilen şey ve özün kastedildiğini iddia ettiler; dedi ki: Bu güçlü değildir. Dedim: Sa‘leb, el-Ferrâ’dan nakletti: Dediler ki: Sen **عِنْدِي** gideceksin; yani zannımda. el-Leys dedi ki: O, yaklaştırmada yapışıklığa benzer; ve sözde neredeyse ancak mansup olarak gelir; çünkü ancak bir sıfat olarak, onda amel edilen; yahut onda bir fiil gizlenmiş olarak olur; ancak onların sözü: **أَو لك عِنْدٌ** (müstesna). Daha önce geçtiği gibi. Ve onunla iğrâ edilebilir; yani onun muzaf olma hâli durumunda, tek başına değil; musannifin ibaresinin zahirinden birden fazlasının anladığı gibi; çünkü iğrâ için konulan, muzaf ile muzafun ileyhin toplamıdır. Bunu şeyhimiz açıkça söyledi. Buna delâlet eden de onun sözü: **عِنْدَك زَيداً** yani “onu al”dır. Sîbeveyh dedi ki: Ve dediler ki: **عِنْدَكَ**; onunla, önünde olan bir şeyden onu sakındırırsın; yahut ona ilerlemesini emredersin; ve o, fiil isimlerindendir; geçişli olmaz. el-Ferrâ dedi ki: Araplar sıfatlardan **بِعَلَيْكَ** ve **عِ ْدَكَ** ve **دُونَك** ve **إِلَيْك** ile emreder; derler ki: **إِليكَ إِليكَ عَنِّي**; onların dediği gibi: **وراءَك وَراءَك**; şu hâlde bu harfler çoktur. el-Kisâî, **بَيْنَكُما البَعير فَخُذَاه** işittiğini iddia etti. Böylece **البَعِيرَ**’i nasbetti. Bunu, müfred kılınan bütün sıfatlarda câiz gördü; **اللام**’da, **الباءِ**’da ve **الكافِ**’ta câiz görmedi. el-Kisâî, Arapların şöyle dediğini işitti: **كما أَنْتَ وزيداً** ve **مكانَك ووزيداً**. el-Ezherî dedi ki: Ben, Benî Süleym’den bazılarının şöyle dediğini işittim: **كَمَا أَنْتَنِي**; “yerinde beni bekle” demek istiyor. Şeyhimiz dedi ki: Onların aleyhine kalan şudur ki: **عِنْد**’i, zarfiyyete yahut başkasına bakmaksızın sırf hükümde kullandılar; onların sözü gibi: **عِنْدي مالٌ**; hâlbuki o senin huzurunda değildir; ve senden gaip olunca, şey üzerindeki mülk ve sultan mânâsı tazmin edildi; buradan mânâlarda kullanıldı; denir ki: **عِنْدَه خَيْرٌ** ve **ما عِنْدَه شَرُّ**; çünkü mânâların cihetleri yoktur. Ondandır: “**فإِنْ أَتمَمْتَ عَشراً فمنْ عِنْدِك**”; yani fazlından. Ve hüküm mânâsında olur; denir ki: **هذا عِنِدي أَفضلُ من هذا**; yani hükmümde. Aslı, el-Harîrî’nin **درة الغوّاص**’ındadır. Ve “**مَضَى إلى عِندِهِ**” deme; ne de “**ولا إلى لَدُنْهُ**”; **الصحاح**’ta da böyledir. **درة الغواص**’ta: Onların sözü: **ذهبتُ إلى عِنْدِه** bir lahn’dır; kullanılması câiz olmaz; onu avama nisbet etti. ed-Demâmînî, onunla **لَدُن** arasında altı yönden ayırım yaptı; el-Ma‘arrî’nin ikisinin birliği iddiasını reddetti; bunun yayılmasının yeri, mutavvelât’tır. **العنْدُ** (üçlü hareke ile): nâhiye. Hareke ile: yan; ve falan, falana karşı **عانَد** ettiğinde, ondan yana çekilir. **ودَمٌ عانِدٌ**: yana doğru akar. Bununla râcizin sözü tefsir edildi:

" **حُبَّ الحُبَارَى ويَزِفُّ عَنَدَه**

Sa‘leb dedi: Burada yan ile murad, itirazdır. Mânâ: Ona uçmayı öğretir; serçenin yavrusuna öğrettiği gibi. Ve şu beyti okudu:

" **وكُلُّ خنْزِيرٍ يُحِبُّ وَلَدَه**
" **حَبَّ الحُبَارَى ...** إلخ

Mecazdandır: **سَحَابَةٌ عَنُودٌ** (Sabûr vezninde): çok yağmurlu; neredeyse dağılmaz. Cem‘i: **عُنُدٌ**. er-Râ‘î dedi ki:

باتَتْ إلى دفْءِ أَرْطَاةٍ مُباشِرَةً ... دِعْصاً أَرَذَّ عليه فُرَّقٌ عُنُدُ

Bunu es-Sâğânî nakletti. **وقِدْحٌ عَنُودٌ**: diğer okların gittiği cihetin dışında bir cihetten kazanır olarak çıkan olandır; bunu es-Sâğânî nakletti. **وأَعْنَدَهُ الرَّجلُ**: ona muvafakatle karşı çıktı; bunu es-Sâğânî nakletti; ve muhalefetle olan, zıttır. el-Ezherî dedi ki: **المُعَانِدُ** muhalefetle karşı çıkandır; muvafakatle değil; ve avamın bildiği budur. Ve **العِناد** muhalefet olmaksızın da bir karşı çıkma olabilir. Daha önce geçti. Dedim: Eğer umumî ise, zıddiyet için büyük bir mânâ görünmez; şeyhimiz رحمه الله تعالى buna işaret etti. **العنْدَأْوَةُ** (kesre ve hemze ile): onun zikri hemze babında geçti. Ebû Zeyd dedi ki: Denir ki: "**إِنْ تَحْتَ طرِّيقَتِكَ لَعِنْدَأْوَة**"; yani sükûnun altında bir sıçrayış ve taşkınlık vardır. Onlardan kimi hemzeyi زائد saydı da onu burada zikretti; onlardan kimi de vâvın aslî olduğunu söyledi de onu mu‘tel’de zikretti; o hâlde vezni **فنْعَلْوَة** yahut **فِعْلَلْوَة**’dir. Ve denir: **مالي عَنْهُ عُنْدَدٌ وعُنْدُدٌ**; **جُندَبٍ** ve **قُنْفُذٍ** gibi. Kezâ: “Benim ondan bir ihtiyalim yok”; yani bir kaçış yok. Şu beyti söyledi:

لَقَدْ ظَعَن الحَيُّ الجَمِيعُ فأَصعَدَوا ... نَعَمْ لَيْسَ عَمَّا يفعلُ اللهُ عُنْدَدُ

Onun **فُنْعَلٌ** olduğuna hükmedilmemesinin sebebi: tekrar vuku bulduğunda, ziyadeye hükmetmek gerekir; ancak bir sabit gelirse müstesna. Burada nûn’un asl olduğuna hükmedildi; çünkü o ikincidir; ve nûn ikinci olarak ancak bir sabitle ziyade edilir. el-Lihyânî dedi ki: **ما لي عن ذاك عُنْدَدٌ وعُنْدُدٌ**; yani bir kaçış. **المحكم**’de: **ما لي إِليه مُعْلَنْدَدٌ سَبِيلٌ**; ve **ما وَجدْتُ إلى كذا مُعْلَنْدَداً**; yani bir yol. el-Lihyânî bir defa dedi: **ما وجَدْتُ إلى ذلك عُنْدُداً وعُنْدَدا**; yani bir yol. Ve burada sabit yoktur. **اللِّسَان**’da, **علند** maddesinde: Denir: **ما لي عنه مُعْلَنْدِدٌ**; yani onun aşağısında bir konaklama ve bir kaylûle yoktur; ancak ona doğru yönelme vardır. Ve **المُعْلَنْدَدُ**: suyu ve merası olmayan beldedir. Şair dedi ki:

" **كَمْ دُونَ مَهْدِيَّةَ من مُعْلَنْدَدِ**

Dil imamları onu, **علد** ve **علند** ve **عند** içinde dağınık olarak zikrettiler. Mecazdandır: **استَعْنَدَهُ القَيءُ**; ve kezâ kan; galip gelip çıkışı çoğaldığında; **عَنَدَه** gibi. **واستَعْنَدَ البَعِيرُ** ve kezâ at: yulara ve ipe galip geldi; karşı koydu; boyun eğmeyi reddetti; böylece onu sürükledi. Bunu es-Sâğânî nakletti. **واستَعْنَدَ عَصَاهُ**: onunla insanlar içinde vurdu; bunu es-Sâğânî nakletti. **واستَعْنَدَ الذَّكَرَ**: onunla onların içinde zina etti; ve **التكملة**’nin nassı: **واسْتَعْنَد ذَكَره**: insanlar içinde zina etti. **واستَعْنَدَ السِّقاءَ**: onu **اخْتَنَثَهُ**; yani onu eğdi; böylece ağzından içti; yani onun ağzından. **واستعنَدَ فُلاناً من بينِ القوم**: onu kastetti. **العُنْدَدُ** (**جُنْدَبٍ** gibi): hile ve kaçış; denir: **ما لي عنه عُنْدَدٌ**. Ve **العُنْدَدُ** ayrıca: eski. **عِنَاداً** ve **عِنَادة** diye adlandırdılar; **سَحَابٍ** ve **سَحابة** ve **كِتَابٍ** ve **كِتَابَة** gibi. **عَنْدَةُ** (fetha sonra sükûn ile): Mehre b. Haydân oğullarından bir kadının adıdır; o, Mâlik b. el-Hâris b. Muâviye el-Ekremîn b. Seleme b. Alkame’nin annesidir; o, **عَنْدَةَ**’nin oğludur; lakabı **الزُّوَيْر**’dir. **العُوَيْنِدُ** (**دُرَيْهِم** gibi): Benî Hadîc’e ait bir (yer)dir. Ve **العُوَيْنِدُ**: Benî Amr b. Kilâb’a ait bir su; ve Benî Numeyr’e ait başka bir su.

Üzerine istidrâk edilenden: **تَعَأنَدَ الخَصْمانِ**: çekiştiler. **وعانِدَةُ الطَّرِيقِ**: ondan sapılan şeydir; böylece **عَنَدَ**. İbnü’l-A‘râbî şu beyti okudu:

فإِنَّكَ والبُكَا بَعْدَ ابنِ عَمْرٍو ... لكالسَّارِي بعَانِدَةِ الطَّريقِ

Diyor ki: Büyük bir musibete uğratıldın; ondan sonra bir ölüye ağlaman dalâlettir; yani ondan sonra kimseye ağlaman sana yakışmaz. **العَنَد** (harekeli): itiraz. **وعَقَبَةٌ عَنُودٌ**: çıkılması zor. **والعاند**: meyilli. **وعانِدٌ**: es-Sukyâ’dan önce, bir meyilde bir vâdidir. **وعانِدَانِ**: bilinen iki vâdidir. Dedi ki:

" **شُبَّتْ بأَعْلَى عانِدَيْنِ من إِضَمْ**

**وعانِدُونَ** ve **عانِدِينَ**: bir vâdinin adı da böyledir; nasbda ve cerde: **عانِدِينَ**; bunu Kurâ‘ nakletti; ve onu **بِقَاصِرِينَ** ve **خانِقِين** ve **مارِدِينَ** ve **ما كِسِينَ** ve **ناعِتِينَ** ile örnekledi. Bunların hepsi yer adlarıdır. Sâlim b. Kahfân’ın sözü:

" **يَتْبَعْنَ وَرقاءَ كَلَوْنِ العَوْهَقِ**

" **لاحِقَةَ الرِّجْلِ**: ayağın bitişik olanı; **عَنُودَ المِرْفَقِ**: dirseğin uzak olanı; yani **بعيدةَ المِرْفَقِ من الزَّوْرِ**: dirseği göğüsten uzak olan.

Ve **طَعْنٌ عَنِدٌ** ( **كَكَتِفٍ** gibi): eğer **يَمْنَةً ويَسْرَةً** ise (sağa ve sola) [olan] bir saplama.

Ve Ebû Amr dedi:
