# عند — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%86%D8%AF/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: عند

باب العين والدّال والنون معهما
ع د ن، ع ن د، د ن ع مستعملات د ع ن، ن ع د، ن د ع مهملان
عدن:
عدن: موضعٌ يُنْسَبُ إليه الثّيابُ العَدَنيّة.
والمَعْدِنُ: مكانُ كلِّ شيء، أصلهُ و مُبْتَدَؤه، نحو الذهب، والفضة والجوهر والأشياء، ومنه: جنّات عَدْن.
وفلانٌ مَعْدِنُ الخَيْر ومَعْدِنُ الشّرّ. عَدَان: موضع على ساحلٍ من السّواحل. قال لبيد:
ولقد يعلم صبحي أنّـنـي		بعَدانِ السِّيفِ صبري ونَقَل
والعَدَنُ: إقامة الإبل على الحَمْض خاصّة. عدَنت الإبل تعْدُنُ عُدونا.
عَدَنيّة: من أسماء النّساء و الثياب. عدنان: اسم أبي مَعَدّ.
عند:
عَنَدَ الرّجل يَعْنُدُ عَنْداً وعُنُوداً فهو عاند وعنيد، إذا طغى وعتا، وجاوز قدره، ومنه: المعاندة، وهو أن يعرف الرّجلُ الشيءَ ويأبى أن يقبلَه أو يُقِّرَ به.
والعَنُودُ من الإبل: الذي لا يُخالِطُ الإبل، إنّما هو في ناحية.
ورجلٌ عَنُودٌ: يَحلُّ وَحْدَهُ، لايخالط النّاس. قال:
وصاحبٍ ذي ريبةٍ عَنُودِ
بَلَّدَ عنّي أسوأ التّبليد
وأمّا العنيد فهو من التّجبّر، لذلك خالفوا بين العَنودِ والعانِدِ والعَنيدِ. ويقال للجبّار العنيد: لقد عَنَدَ عَنْداً وعُنُوداً.
عند: حرف الصّفة، فكون موضعاً لغيره، ولفظه نصب، لأنّه ظرفٌ لغيره، وهو في التّقريب شِبْهُ اللِّزْق، لا يكاد يجيء إلا منصوباً، لأنّه لا يكون إلا صفة معمولاً فيها، أو مضمراً فيها فِعْلٌ إلا في حرف واحد، وذلك قول القائل لشيء، بلا علم: هو عندي كذا وكذا، فيقال له: أَوَلَكَ عِنْدٌ? فَيُرْفَعُ. وزعموا أنّه في هذا الموضِع يراد به القلبُ وما فيه من معقول اللُّبّ. و العِرْقُ العانِدُ: الذي ينفجِرُ منه الدّمُ فلا يكادُ يرقأ، وأنشد:
وطعنة عانِدُها يَفُورُ
دنع:
رجلُ دَنِعٌ من قوم دنائع، وهو الغَسْلُ الذي لا لُبّ له ولا عَقْل. و الدّانِعُ: الذي يأتي مداقّ الأمورِ و المخازي ولا يكرّم نفسه.

### Türkçe

باب **العين** و**الدّال** و**النون** معهما
**ع د ن**، **ع ن د**، **د ن ع** kullanımdadır; **د ع ن**، **ن ع د**، **ن د ع** ihmâl edilmiştir.

**عدن**:
**عدن**: Kendisine **الثّيابُ العَدَنيّة** nisbet edilen bir yerdir.
Ve **المَعْدِنُ**: her şeyin yeri; onun aslı ve başlangıcıdır; altın, gümüş, cevher ve şeyler gibi. Ondandır: **جنّات عَدْن**.
Ve falan, **مَعْدِنُ الخَيْر** ve **مَعْدِنُ الشّرّ**dür. **عَدَان**: sahillerden bir sahil üzerinde bir yerdir. Lebîd dedi ki:
ولقد يعلم صبحي أنّـنـي		بعَدانِ السِّيفِ صبري ونَقَل
Ve **العَدَنُ**: develerin özellikle **الحَمْض** üzerinde ikamet etmesidir. Develer **عدَنت**; **تعْدُنُ** **عُدونا**.
**عَدَنيّة**: kadınların ve elbiselerin adlarındandır. **عدنان**: **مَعَدّ**’in babasının adıdır.

**عند**:
Adam **عَنَدَ** eder; **يَعْنُدُ** **عَنْداً** ve **عُنُوداً**; o hâlde o **عاند** ve **عنيد**dir; azıp taşkınlık ettiğinde, zorbalık ettiğinde ve haddini aştığında. Ondandır: **المعاندة**; o da adamın bir şeyi bilmesi ve onu kabul etmeyi yahut onu ikrar etmeyi reddetmesidir.
Ve develerden **العَنُودُ**: develere karışmayan; ancak bir tarafta olandır.
Ve **رجلٌ عَنُودٌ**: tek başına konaklar; insanlara karışmaz. Dedi ki:
وصاحبٍ ذي ريبةٍ عَنُودِ
بَلَّدَ عنّي أسوأ التّبليد
أما **العنيد** ise cebbarlıktandır; bu yüzden **العَنودِ** ile **العانِدِ** ve **العَنيدِ** arasında ayrım yaptılar. Ve inatçı cebbara denir: gerçekten **عَنَدَ** **عَنْداً** ve **عُنُوداً**.

**عند**: sıfat harfidir; böylece başkası için bir yer olur; lafzı nasbdır, çünkü başkası için bir zarftır; yakınlaştırmada **شِبْهُ اللِّزْق** gibidir; neredeyse ancak mansub gelir, çünkü ancak bir sıfat olarak, kendisinde amel edilen olur; yahut kendisinde bir fiil gizlenmiş olur; yalnız bir harf müstesna, o da bir şey hakkında, bilgi olmaksızın söyleyenin sözü: “o, bende **عندي** şöyle şöyle”dir; ona denir ki: “senin **عِنْدٌ**’ün mü var?” Böylece merfû‘ olur. Ve zannettiler ki bu yerde onunla kalp ve onun içinde aklın idrak ettikleri kastedilir. Ve **العِرْقُ العانِدُ**: ondan kanın fışkırdığı, neredeyse durmadığı damardır. Ve şu beyit okunmuştur:
وطعنة عانِدُها يَفُورُ

**دنع**:
**رجلُ دَنِعٌ**: **قوم دنائع**’den; o, içinde öz ve akıl bulunmayan aşağılıktır. Ve **الدّانِعُ**: işlerin inceliklerine ve rezilliklere gelen ve kendini yüceltmeyendir.
