# عنس — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%B3/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%86%D8%B3/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%B3.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: عنس

باب العين و السين والنون معهما
ع س ن- ع ن س- س ع ن- ن ع س- س ن ع- ن س ع
عسن:
العَسَنُ: نُجُوعُ العلف والرِّعْيِ في الدّوابِّ.
عَسِنَتِ الإبل عَسَناً إذا نجع فيها الكلأ وسمنت.
ودابّة عَسِنٌ، أي: شكور.
وعَسْنٌ: موضع. قال:
كأنّ عليهم بِجَنوبِ عَسْنٍ		غماماً يستهلّ ويستطير
عنس:
العَنْسُ من أسماء الناقة سمّيت به لتمام سِنِّها وشدّة قُوَّتِها. ووُفور عظامها وأعضائها واعنيناسِ ذَنَبِها، أي: وُفُورُ هُلْبِه وطوله. قال:
وكم قَطَعْنا من عَلاةٍ عنسِ
وقال الطرماح:
يَمْسَحُ الأرض بمُعْنَوْنِسٍ		مثل مِئْلاةِ النّياحِ الفِئامْ
وعَنَسَتِ المرأةُ تَعْنُس عُنُوسا، إذا صارت نَصَفاً وهي بعدُ بِكْرٌ لم تَزَوَّجْ. وعنّسها أهلُها تعنيساً إذا حبسوها عن الإزواج حتى تجاوزت فَتاء السّنّ، ولمّا تَعْجُز بعدُ فهي مُعَنَّسة، ويجمع على مَعانِس ومُعَنَّسات، ويجمع العانس بالعوانس. قال:
وعيط كأسرابِ القَطا قد تشوّفت		معاصيرُها والعاتِقاتُ العوانس
قال عرّام: والقاعدات. وقال ابو ليلى: جماعة العانس: عُنَّس، وأنشد:
تجمّع العون على العنَّـس
من كلّ فخجاء لبود البرنس
وعنس: قبيلة من مذحج.
سعن:
السَّعْنُ يتّخذ من الأدم شبه الدلو إلا أنه مستطيل مستدير، ربما جعلت له قوائم ويُنْتَبَذُ فيه. وقد يكون على تلك الخلقة من الدلاء صغيراً فتسميه العرب السَّعنَ، وجمعه: سِعَنَةٌ وأسعان. قال: سَعْنٌ وسُعْنٌ كلاهما. وقال عرّام: السَّعْنُ عندنا قِرْبَة باليةٌ قد تَخَرَّق عُنُقُها يُبّرد فيها الماء، ولا يسمى الدلو سعنا، وأنشد لعنترة:
كَذَبَ العتيقُ وماءُ سُعْن بارد		إن كنتِ سائلةً غَبُوقاً فاذهبي
ويروي: وماء شن.
والمُسَعَّنُ من الغُروب يتخذ كل واحد من أديمين يقابل بينهما فيُغْرقان عِراقَيْنِ، وله خُصْمان من جانبين لو وضع لقام قائما من استواء أعلاه وأسفله.
والسُّعْنُ: ظُلّة يتخذها أهل عُمان فوق سطوحهم من أجل ندى الوَمَدَةِ والجميع: السُّعُون.
نَعَسَ:
نَعَسَ يَنْعَسُ نُعاسا ونَعْسَة شديدة فهو ناعس.
وقد سمعناهم يقولون: نَعْسان ونَعْسَى، حملوه على وَسْنان ووسْنَى، وربما حملوا الشيء على نظائره، وأحسن ما يكون ذلك في الشعر.
سنع:
امرأة سَنيعة قد سَنُعَتْ سَناعة، وهي الجميلة اللينة المفاصل اللطيفة العظام في كمال. والسّنيع: التّام الضليع من كل شيء.
والسِّنْعُ: السُّلامَى التي تصل ما بين الأصابع والرُّسغ في جوف الكفّ. الواحدة: سِنْعَة ويجمع على أسناع.
نسع:
النِّسْعُ: سَيْرٌ يُضْفَرُ كهيئة أعنّة البغال يشد به الرحال. والقطعة منها: نِسْعَة تشد على طرفي البطان، ويجمع على نسوع وأنساع.
والمرأة الناسعة هي الطويلة المتك. ونُسُوعه: طوله.

### Türkçe

باب **العين** و **السين** و **النون** معهما
ع س ن- ع ن س- س ع ن- ن ع س- س ن ع- ن س ع

عسن:
**العَسَنُ**: yem ve otlamanın binek hayvanlarında fayda vermesi.
**عَسِنَتِ الإبل** **عَسَناً**: ot onda fayda verip semirdiği zaman.
Ve **دابّة عَسِنٌ**: yani; şükredici.
Ve **عَسْنٌ**: bir yer. Dedi ki:
kâenne aleyhim bi-cenûbi **عَسْنٍ**		ğamâmen yestehillu ve yestatîr

عنس:
**العَنْسُ**: devenin adlarındandır; yaşı tamam olduğu ve kuvvetinin şiddeti için onunla adlandırıldı. Ve kemiklerinin ve uzuvlarının bolluğu ve kuyruğunun **اعنيناسِ**’ı; yani: onun kıllarının bolluğu ve uzunluğu. Dedi ki:
ve kem kata’nâ min ‘alâtin **عنسِ**
Ve **الطرماح** dedi ki:
yemsehu’l-arda bi-**مُعْنَوْنِسٍ**		misle **مِئْلاةِ**’n-niyâhi’l-fi’âm

Ve **عَنَسَتِ المرأةُ** **تَعْنُس** **عُنُوسا**: yarı yaşa geldiği hâlde hâlâ bakire olup evlenmediği zaman. Ve ailesi onu **تعنيساً** **عنّسها**: onu evlendirmeden alıkoyup yaşın gençliğini aşıncaya kadar hapsettikleri zaman; hâlbuki henüz acze düşmemiştir; o hâlde o **مُعَنَّسة**’dir; **مَعانِس** ve **مُعَنَّسات** üzerine cem‘ olunur; ve **العانس** **بالعوانس** ile cem‘ olunur. Dedi ki:
ve ‘ayt k-esrâbi’l-katâ kad teşevvefet		ma‘âsîruhâ ve’l-‘âtikâtu’l-**عوانس**
**عرّام** dedi ki: ve oturanlar. Ve **ابو ليلى** dedi ki: **العانس**’ın topluluğu: **عُنَّس**; ve okudu:
tecamma‘a’l-‘avne ‘alâ’l-**عنَّـس**
min kulli fehcâe lebûdi’l-burnus

Ve **عنس**: **مذحج**’den bir kabile.

سعن:
**السَّعْنُ**: deriden yapılır; kova benzeri, ancak uzunlamasına yuvarlaktır; belki ona ayaklar yapılır ve içinde nebîz yapılır. Ve o şekil üzere kovaların küçüğü olabilir; Araplar ona **السَّعنَ** adını verir; cem‘i: **سِعَنَةٌ** ve **أسعان**. Dedi ki: **سَعْنٌ** ve **سُعْنٌ** ikisi de. Ve **عرّام** dedi ki: **السَّعْنُ** bizde boynu delinmiş eski bir kırbadır; onda su soğutulur; kova **سعنا** diye adlandırılmaz. Ve **عنترة**’den okudu:
kezebe’l-‘atîku ve mâ’u **سُعْن** bârid		in kunti sâ’ilaten ğabûqan fe’zhebî
Ve şöyle rivayet edilir: ve mâ’u **شن**.

Ve **المُسَعَّنُ**: **الغُروب**’dan; her biri iki deriden yapılır; ikisi birbirine karşı konur da iki dikişle kapatılır; ve iki yandan iki kulpu vardır; eğer konulsa, üstü ve altının düzlüğünden dolayı dik olarak ayakta dururdu.

Ve **السُّعْنُ**: **عُمان** ehlinin damlarının üstünde **الوَمَدَة**’nin çiğinden dolayı yaptıkları bir gölgelik; hepsi: **السُّعُون**.

نَعَسَ:
**نَعَسَ** **يَنْعَسُ** **نُعاسا** ve **نَعْسَة** şiddetli; o hâlde o **ناعس**’tır.
Ve onları şöyle derken işittik: **نَعْسان** ve **نَعْسَى**; onu **وَسْنان** ve **وسْنَى** üzerine حمل ettiler; ve belki şeyi benzerleri üzerine حمل ederler; bunun en güzel olduğu yer şiirdedir.

سنع:
**امرأة سَنيعة**: **سَنُعَتْ** **سَناعة**; o, güzel, eklemleri yumuşak, kemikleri ince, tam bir (güzellikte) olandır. Ve **السّنيع**: her şeyden tam, güçlü olan.
Ve **السِّنْعُ**: avuç içinin içinde parmaklarla bilek arasını birleştiren **السُّلامَى**. Tekili: **سِنْعَة**; ve **أسناع** üzerine cem‘ olunur.

نسع:
**النِّسْعُ**: katırların dizginleri biçiminde örülen bir kayış; onunla semerler bağlanır. Ve ondan parça: **نِسْعَة**; **البطان**’ın iki ucuna bağlanır; ve **نسوع** ve **أنساع** üzerine cem‘ olunur.
Ve **المرأة الناسعة**: kalçaları uzun olan kadındır. Ve onun **نُسُوعه**’u: onun uzunluğudur.
