# عنصر (ع-ن-ص-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%B5%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%86%D8%B5%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ع - ن - ص - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%B5%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

عنصر:

النَعْثَلُ: الشَّيْخُ الأحمقُ، ويُقال: فيه نَعْثَلةٌ أي حُمْقٌ. وقال بعضُ الناس في عُثْمانَ: اقتُلُوا النَّعْثَلَ، يقال: شَبَّهَهُ بالضَبع كما يقال في العربيّة: يا ثَوْرُ، يا حِمارُ. والنَّعْثَلُ: الذِيخ، وهوالذَكَرُ من الضِبْعان.

##### Türkçe

عنصر:

**النَعْثَلُ**: ahmak ihtiyar; ve “onda **نَعْثَلةٌ** vardır” denir, yani ahmaklık. Bazı insanlar **عُثْمانَ** hakkında şöyle dedi: “**اقتُلُوا النَّعْثَلَ**”; denir ki: onu sırtlana benzetti; Arapçada denildiği gibi: “**يا ثَوْرُ**، **يا حِمارُ**”. Ve **النَّعْثَلُ**: **الذِيخ**; o, sırtlanların erkeği olan erkektir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%B5%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

العُنْصُرُ والعُنْصَرُ: الأصل والحسب.

##### Türkçe

**العُنْصُرُ** ve **العُنْصَرُ**: asıl ve nesep.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%B5%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ع ن ص ر
إنه لكريم العنصر وتقول‏:‏ لهم عناصر تثنى بها الخناصر‏.‏

##### Türkçe

ع ن ص ر
O, **العنصر** bakımından elbette kerîmdir. Ve dersin ki: Onların, **الخناصر** ile övünülen **عناصر**i vardır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%B5%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

العُنْصُر والعُنْصَر: الأَصل؛ قال:
تَمَهْجَرُوا وأَيُّما تَمَهْجُرِ،
وهم بنو العَبْد اللئيمِ العُنْصرِ
ويقال: هو لَئِيم العُنْصُر والعُنْصَر أَي الأَصل. قال الأَزهري: العُنْصَرُ أَصل الحسب، جاءَ عن الفصحاء بضم العين ونصْب الصاد، وقد يجيء نحوَه من المضموم كثيرٌ نحو السُّنْبَل، ولكنهم اتفقوا في العُنْصَر والعُنْصَل والعُنْقَر ولا يجيء في كلامهم المنبسط على بناء فُعْلَلٍ إِلا ما كان ثانيه نوناً أَو همزة نحو الجُنْدَب والجُؤْذَرِ، وجاء السُّودَدُ كذلك كراهية أَن يقولوا سُودُدٌ فتلتقي الضمات مع الواو ففتحوا، ولغة طيء السُّودُدُ مضموم. قال: وقال أَبو عبيد هو العُنْصُر، بضم الصاد، الأَصْلُ. والعُنْصُر: الداهية. والعُنْصُر: الهِمَّة والحاجةُ: قال البعيث: أَلا راحَ بالرَّهْنِ الخليطُ فَهَجَرّوا،
ولم يُقْضَ من بين العَشِيَّاتِ عُنْصُرُ
قال الأَزهري: أَراد العَصَرَ والمَلْجأَ. قال ابن الأَثير: وفي حديث الإِسراء: هذا النيل والفُرات عُنْصَرُهما؛ العُنْصَر، بضم العين وفتح الصاد: الأَصل، وقد تضم الصاد، والنونُ مع الفتح زائدة عند سيبويه لأَنه ليس عنده فُعْلَل بالفتح؛ ومنه الحديث: يَرْجِعُ كلّ ماءٍ إِلى عُنْصَره.

##### Türkçe

**العُنْصُر** ve **العُنْصَر**: asıl; dedi ki:

تَمَهْجَرُوا وأَيُّما تَمَهْجُرِ،
وهم بنو العَبْد اللئيمِ العُنْصرِ

Ve denilir: o, **لَئِيم العُنْصُر** ve **العُنْصَر**’dır; yani asıl. el-Ezherî dedi ki:

**العُنْصَرُ** nesebin aslıdır; fasihlerden **العين**’in dammesi ve **الصاد**’ın nasbı ile gelmiştir; ve onun benzeri, dammeli olanlardan çokça gelir; **السُّنْبَل** gibi. Fakat onlar **العُنْصَر** ve **العُنْصَل** ve **العُنْقَر** hakkında ittifak ettiler; ve onların yaygın konuşmalarında **فُعْلَلٍ** binası üzere ancak ikincisi **نوناً** yahut hemze olan gelir; **الجُنْدَب** ve **الجُؤْذَرِ** gibi. Ve **السُّودَدُ** da böyle gelmiştir; **سُودُدٌ** demelerinden hoşlanmama sebebiyle; böylece dammeler **الواو** ile buluşur; bu yüzden fetha ettiler. Ve Tayy’ın dili: **السُّودُدُ** dammelidir. Dedi ki: Ebû Ubeyd dedi: o **العُنْصُر**’dur, **الصاد**’ın dammesiyle; asıl.

Ve **العُنْصُر**: musibet. Ve **العُنْصُر**: himmet ve ihtiyaç: el-Baʿîs dedi ki:

أَلا راحَ بالرَّهْنِ الخليطُ فَهَجَرّوا،
ولم يُقْضَ من بين العَشِيَّاتِ عُنْصُرُ

el-Ezherî dedi ki: **العَصَرَ**’ı ve sığınağı kastetti. İbnü’l-Esîr dedi ki: Ve İsrâ hadîsinde: “Bu Nil ve Fırat, onların **عُنْصَرُهما**’sıdır”; **العُنْصَر** ( **العين**’in dammesi ve **الصاد**’ın fethasıyla): asıl; ve **الصاد** dammelenebilir. Ve **النونُ** fetha ile birlikte Sîbeveyh’e göre zâiddir; çünkü onun yanında fetha ile **فُعْلَل** yoktur. Ve ondan hadîs: “Her su kendi **عُنْصَره**’ne döner.”

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%B5%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

العنصر، بفتح الصاد وضمها لغتان: الأصل. ويقال: هو لثيم العنصر، أي الأصل. قال الأزهري: العنصر: أصل الحسب، جاء عن الفصحاء بضم العين ونصب الصاد، وقد يجئ نحوه من المضموم كثير نحو السنبل، ولكنهم اتفقوا في العنصر والعنصل والعنقر. ولا يجئ في كلامهم المنبسط على بناء فعلل إلا ما كان ثانيه نونا أو همزة نحو الجندب والجؤزر: وجاء السودد كذلك، كراهية أن يقولوا: سودد، فتلتقي الضمات مع الواو ففتحوا. ولغة طيئ السودد مضموم. وقال أبو عبيد: هو العنصر، بضم الصاد. والعنصر: الداهية، قاله أبو عمرو. وقال بعضهم: العنصر: الهمة والحاجة، قال البعيث:
  ألا راح بالرهن الخليط فهـجـرا                      ولم تقض من بين العشيات عنصرا ونون عنصر زائدة عند سيبويه، لأنه ليس عنده فعلل بالفتح. ومنه الحديث يرجع كل ماء إلى عنصره. وقد ذكره الصاغاني وغيره من الحذاق في ع ص ر لأن الأزهري قال في بيت البعيث: إنه أراد العصر والملجأ. وقد ذكر في ع ص ر وأشرنا إليه هناك، والله أعلم. وأبو علي الحسن بن أحمد بن عبد الله بن غلورا الغافقي يعرف بابن العنصري، يأتي ذكره في غلورا.

##### Türkçe

**العنصر**; **الصاد**’ın fethiyle ve zammıyla iki lugattır: asıl. Ve denilir: o, **لثيم العنصر**’dır; yani asıl. Ezherî dedi: **العنصر**: hasebin aslıdır; fasihlerden **العين**’in zammıyla ve **الصاد**’ın nasbıyla gelmiştir; ve onun benzeri, mazmumdan çokça gelir; **السنبل** gibi. Fakat onlar **العنصر** ve **العنصل** ve **العنقر** hakkında ittifak ettiler. Onların yaygın sözlerinde **فعلل** binası üzere ancak ikincisi **نون** veya hemze olan gelir; **الجندب** ve **الجؤزر** gibi. Ve **السودد** de böyle gelmiştir; “**سودد**” demelerinden hoşlanmayarak; böylece zammlar **الواو** ile buluşur da, onlar fetha ettiler. Tayy lugatı: **السودد** mazmumdur. Ebû Ubeyd dedi: o, **العنصر**’dır; **الصاد**’ın zammıyla. Ve **العنصر**: dehâdır; bunu Ebû Amr söyledi. Ve bazısı dedi: **العنصر**: himmet ve ihtiyaçtır. Buayş dedi:

  ألا راح بالرهن الخليط فهـجـرا                      ولم تقض من بين العشيات **عنصرا**

Ve **عنصر**’ın **نون**’u Sîbeveyh’e göre zâiddir; çünkü onun yanında fethayla **فعلل** yoktur. Ve ondan hadîs: “Her su kendi **عنصر**’ına döner.” Ve Sâgânî ve başkaları, mahirlerden, onu **ع ص ر**’da zikrettiler; çünkü Ezherî, Buayş’in beytinde dedi ki: o, **العصر** ve **الملجأ**’yı kastetti. Ve **ع ص ر**’da zikredildi ve orada ona işaret ettik; Allah daha iyi bilir. Ve Ebû Ali el-Hasen b. Ahmed b. Abdullah b. Glûrâ el-Gâfikî, **ابن العنصري** diye bilinir; onun zikri **غلورا**’da gelecektir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%B5%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

عُنْصُرٌ
عُنْصُرٌ ذ and عُنْصَرٌ: see art. عصر.

##### Türkçe

**عُنْصُرٌ**
**عُنْصُرٌ** ذ ve **عُنْصَرٌ**: bkz. md. **عصر**.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%B5%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

عَنْصَرَ
عَنْصَرَ عَنْصَرَة 51t
a.  [ art. ],  H. , Pentecost; Whitsuntide.

عُنْصُر
عُنْصُر 54 , ( pl. عَنَاْصِرُ 47 ,  عُنَاصِر ),
a.  Element; base; principle.

عَنْصَرِيّ
عَنْصَرِيّ 51yi ,
a.  Elementary, simple.

عُنْصَر
عُنْصَر
a.  see 54 .

##### Türkçe

عَنْصَرَ
عَنْصَرَ عَنْصَرَة 51t
a. [ art. ], H., Pentekost; Whitsuntide.

عُنْصُر
عُنْصُر 54 , ( çoğ. **عَنَاْصِرُ** 47 , **عُنَاصِر** ),
a. Element; temel; ilke.

عَنْصَرِيّ
عَنْصَرِيّ 51yi ,
a. Elementer, basit.

عُنْصَر
عُنْصَر
a. 54’e bak.
