# عنصر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%B5%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%86%D8%B5%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عنصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%B5%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: عنصر

العُنْصُر والعُنْصَر: الأَصل؛ قال:
تَمَهْجَرُوا وأَيُّما تَمَهْجُرِ،
وهم بنو العَبْد اللئيمِ العُنْصرِ
ويقال: هو لَئِيم العُنْصُر والعُنْصَر أَي الأَصل. قال الأَزهري: العُنْصَرُ أَصل الحسب، جاءَ عن الفصحاء بضم العين ونصْب الصاد، وقد يجيء نحوَه من المضموم كثيرٌ نحو السُّنْبَل، ولكنهم اتفقوا في العُنْصَر والعُنْصَل والعُنْقَر ولا يجيء في كلامهم المنبسط على بناء فُعْلَلٍ إِلا ما كان ثانيه نوناً أَو همزة نحو الجُنْدَب والجُؤْذَرِ، وجاء السُّودَدُ كذلك كراهية أَن يقولوا سُودُدٌ فتلتقي الضمات مع الواو ففتحوا، ولغة طيء السُّودُدُ مضموم. قال: وقال أَبو عبيد هو العُنْصُر، بضم الصاد، الأَصْلُ. والعُنْصُر: الداهية. والعُنْصُر: الهِمَّة والحاجةُ: قال البعيث: أَلا راحَ بالرَّهْنِ الخليطُ فَهَجَرّوا،
ولم يُقْضَ من بين العَشِيَّاتِ عُنْصُرُ
قال الأَزهري: أَراد العَصَرَ والمَلْجأَ. قال ابن الأَثير: وفي حديث الإِسراء: هذا النيل والفُرات عُنْصَرُهما؛ العُنْصَر، بضم العين وفتح الصاد: الأَصل، وقد تضم الصاد، والنونُ مع الفتح زائدة عند سيبويه لأَنه ليس عنده فُعْلَل بالفتح؛ ومنه الحديث: يَرْجِعُ كلّ ماءٍ إِلى عُنْصَره.

### Türkçe

**العُنْصُر** ve **العُنْصَر**: asıl; dedi ki:

تَمَهْجَرُوا وأَيُّما تَمَهْجُرِ،
وهم بنو العَبْد اللئيمِ العُنْصرِ

Ve denilir: o, **لَئِيم العُنْصُر** ve **العُنْصَر**’dır; yani asıl. el-Ezherî dedi ki:

**العُنْصَرُ** nesebin aslıdır; fasihlerden **العين**’in dammesi ve **الصاد**’ın nasbı ile gelmiştir; ve onun benzeri, dammeli olanlardan çokça gelir; **السُّنْبَل** gibi. Fakat onlar **العُنْصَر** ve **العُنْصَل** ve **العُنْقَر** hakkında ittifak ettiler; ve onların yaygın konuşmalarında **فُعْلَلٍ** binası üzere ancak ikincisi **نوناً** yahut hemze olan gelir; **الجُنْدَب** ve **الجُؤْذَرِ** gibi. Ve **السُّودَدُ** da böyle gelmiştir; **سُودُدٌ** demelerinden hoşlanmama sebebiyle; böylece dammeler **الواو** ile buluşur; bu yüzden fetha ettiler. Ve Tayy’ın dili: **السُّودُدُ** dammelidir. Dedi ki: Ebû Ubeyd dedi: o **العُنْصُر**’dur, **الصاد**’ın dammesiyle; asıl.

Ve **العُنْصُر**: musibet. Ve **العُنْصُر**: himmet ve ihtiyaç: el-Baʿîs dedi ki:

أَلا راحَ بالرَّهْنِ الخليطُ فَهَجَرّوا،
ولم يُقْضَ من بين العَشِيَّاتِ عُنْصُرُ

el-Ezherî dedi ki: **العَصَرَ**’ı ve sığınağı kastetti. İbnü’l-Esîr dedi ki: Ve İsrâ hadîsinde: “Bu Nil ve Fırat, onların **عُنْصَرُهما**’sıdır”; **العُنْصَر** ( **العين**’in dammesi ve **الصاد**’ın fethasıyla): asıl; ve **الصاد** dammelenebilir. Ve **النونُ** fetha ile birlikte Sîbeveyh’e göre zâiddir; çünkü onun yanında fetha ile **فُعْلَل** yoktur. Ve ondan hadîs: “Her su kendi **عُنْصَره**’ne döner.”
