# عنص — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%B5/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%86%D8%B5/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عنص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%B5.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: عنص

العنصية، والعنصاة، بكسرهما  ، عن ابن عباد جمعهما  العناصي، والعنصوة مثلثة العين مضمومة الصاد  . أما الضم فظاهر، والفتح نقله الجوهري عن بعضهم، قال: وإن كان الحرف الثاني منهما نونا، وكذلك ثندوة ويلحقهما بعرقوة وترقوة وقرنوة، أي هذه إشارة إلى قاعدة ما لم يكن ثانيه نونا، فإن العرب لا تضم صدره مثل ثندوة، فأما عرقوة وترقوة وقرنوة فمفتوحات. وأما كسر العين مع ضم الصاد فهو غريب. وقال شيخنا: في زيادة نون عنصية بجميع لغاتها خلاف قوي، ولذلك ذكرت في المعتل أيضا:  القليل المتفرق من النبت  . يقال: في أرض بني فلان عناص من النبت، أي القليل المتفرق منه، كذا من  غيره. قيل: العنصوة: القطعة من الكلإ، و  البقية من المال، من النصف إلى الثلث  أقل ذلك. العنصوة والعنصية:  قطعة من إبل أو غنم، ج عناص. و  يقال:  ما بقي من ماله إلا عناص  ، وذلك إذا  ذهب معظمه  وبقي نبذ منه، قاله ثعلب. قال أبو عمرو:  أعنص  الرجل، إذا  بقي في رأسه عناص  من ضفائره،  أي شعر متفرق  في نواحيه،  الواحدة عنصوة  . وقيل: العناصي: الخصلة من الشعر قدر القزعة. وقيل: العناصي: الشعر المنتصب قائما في تفرق، قال أبو النجم:
  إن يمس رأسي أشمط العناصي
  كأنما فرقه مناصي
  عن هامة كالحجر الوباص
  كان عليها الدهر كالحصاص  أو هي  ، أي العناصي،  من كل شيء: بقيته  عن ثعلب. وقال اللحياني: عنصوة كل شيء: بقيته.  وقرب عنصنص  ، كسفرجل:  شديد  ، نقله الصاغاني.

### Türkçe

**العنصية** ve **العنصاة**, ikisi de kesre ile; İbn عباد’dan: ikisinin cem‘i **العناصي**’dir. Ve **العنصوة**: **العين**’i üç vecihlidir, **الصاد**’ı dammelidir. Amma damme zahirdir; fetha’yı el-Cevherî bazılarından nakletti; dedi ki: her ne kadar ikisinin ikinci harfi **نونا** ise de; ve yine **ثندوة** (da böyledir). Ve ikisini **بعرقوة** ve **ترقوة** ve **قرنوة**’ya ilhak eder; yani bu, ikinci harfi **نونا** olmayan şeye dair bir kaideye işarettir; zira Araplar onun صدر’ünü (ilk hecesini) **ثندوة** gibi dammelemezler. Amma **عرقوة** ve **ترقوة** ve **قرنوة** ise meftuhtur. **العين**’in kesri ile **الصاد**’ın dammesi ise gariptir. Şeyhimiz dedi ki: **عنصية**’nin bütün lugatlarında **نون** ziyadesi hakkında kuvvetli bir ihtilaf vardır; bu sebeple onu mu‘تل’de de zikrettim: bitkiden az ve dağınık olan. Denilir ki: “Falan oğullarının arazisinde bitkiden **عناص** vardır”; yani ondan az ve dağınık olan; başkasından da böyle (nakledilmiştir). Denildi: **العنصوة**: otlağın parçası; ve maldan bakiye; yarımdan üçte bire kadar, bunun daha azı. **العنصوة** ve **العنصية**: deve yahut koyundan bir parça; cem‘i **عناص**. Ve denilir: “Malından ancak **عناص** kaldı”; bu, çoğu gidip ondan bir nebze kaldığı zamandır; bunu Sa‘leb söyledi. Ebû ‘Amr dedi: Adam **أعنص** oldu; yani başında örgülerinden **عناص** kaldığı zaman; yani onun çevrelerinde dağınık saç; bir tanesi **عنصوة**’dir. Ve denildi: **العناصي**: saçtan, **القزعة** miktarınca tutamdır. Ve denildi: **العناصي**: dağınık halde dikilip duran saçtır. Ebû’n-Necm dedi ki:

إن يمس رأسي أشمط **العناصي**
كأنما فرقه مناصي
عن هامة كالحجر الوباص
كان عليها الدهر كالحصاص أو هي

yani **العناصي**, her şeyden: onun bakiyesidir; Sa‘leb’den. El-Lihyânî dedi: Her şeyin **عنصوة**’si: onun bakiyesidir. Ve **عنصنص**’a yakın (bir lafız): **سفرجل** gibi; şiddetli (demektir); bunu es-Sâğânî nakletti.
