# عنق — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D9%82/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%86%D9%82/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عنق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D9%82.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: عنق

العُنْقُ والعُنُقُ: وُصْلة ما بين الرأس والجسد، يذكر ويؤنث. قال ابن بري: قولهم عُنُق هَنْعَاءُ وعُنُق سَطْعاءُ يشهد بتأنيث العُنُق، والتذكير أَغلب.
يقال: ضربت عُنُقه، قاله الفراء وغيره؛ وقال رؤبة يصف الآل والسَّراب: تَبْدُوا لَنا أعْلامُه، بعد الفَرَقْ،
خارِجَةً أعناقُها من مُعْتَنَقْ
ذكر السراب وانْقِماسَ الحِبال فيه إلى أَعاليها، والمُعْتَنَقُ: مَخْرج أَعناق الحِبال من السراب، أَي اعْتَنَقَتْ فأَخرجت أَعناقها، وقد يخفف العُنُق فيقال عُنْق، وقيل: مَنْ ثَقَّل أَنَّث ومَن خَفَّف ذكَّر؛ قال سيبويه: عُنْق مخفف من عُنُق، والجمع فيهما أَعناق، لم يجاوزوا هذا البناء.والعَنَقُ: طول العُنُقِ وغِلظه، عَنِقَ عَنَقاً فهو أَعنق، والأْنثى عَنْقاء بيِّنة العَنَق. وحكى اللحياني: ما كان أَعْنَقَ ولقد عَنِقَ عَنَقاً يذهب إلى النّقلة. ورجل مُعْنِقٌ وامرأة مُعْنِقَةٌ: طويلا العُنُقِ. وهَضْبة معْنقة وعَنْقاءُ: مرتفعة طويلة؛ أَبو كبير الهذلي: عَنْقاءُ مُعْنِقةٌ يكون أَنِيسُها
وُرْقَ الحَمام، جَميمُها لم يُؤكل
ابن شميل: مَعَانيق الرمال حبال صغار بين أَيدي الرمل، الواحدة مُعْنِقة.وعانَقهُ مُعَانقةً وعِناقاً: التزمه فأدنى عُنُقَه من عُنُقِه، وقيل: المُعَانقة في المودة والإعْتِناقُ في الحرب؛ قال:
يَطْعُنُهم، وما ارْتَمَوْا، حتى إذا اطَّعَنُوا
ضارَبَ، حتى إذا ما ضَارَبُوا اعْتَنَقَا
وقد يجوز الافتعالُ في موضع المُفاعلة، فإذا خصصت بالفعل واحداً دون الآخر لم تقل إلاّ عانَقه في الحالين، قال الأَزهري: وقد يجوز الاعتناقُ في المودَّةِ كالتَّعانُقِ، وكلٌّ في كلٍّ جائزٌ.
والعَنِيقُ: المُعانِقُ؛ عن أَبي حنيفة؛ وأَنشد:
وما راعَني إلاَّ زُهاءُ مُعانِقِي،
فأَيُّ عَنِيقٍ بات لي لا أَبالِيَا
وفي حديث أُم سلمة قالت: دخَلَتْ شاة فأَخذت قُرْصاً تحت دَنٍّ لنا فقمت فأَخذته من بين لَحْييها فقال: ما كان ينبغي لكِ أَن تُعَنِّقِيها أَي تأخذي بعُنُقِها وتَعْصِريها، وقيل: التَّعْنِيقُ التَّخْييبُ من العَنَاقِ وهي الخيبة. وفي الحديث أَنه قال لنساء عثمان بن مظعون لما مات: ابْكِينَ وإياكنَّ وتَعَنُّقَ الشيطان؛ هكذا جاء في مسند أَحمد، وجاء في غيره: ونَعِيقَ الشيطان، فإن صَحَّت الأُولى فتكون من عَنَّقَه إذا أَخذ بعُنُقِه وعَصَرَ في حلقه لِيَصِيح، فجعل صياح النساء عند المصيبة مسبَّباً عن الشيطان لأنه الحامل لهنَّ عليه.
وكلب أَعْنَقُ: في عُنُقِه بياض. والمِعْنَقَةُ: قلادة توضع في عُنُق الكلب؛ وقد أَعْنَقَه: قلَّده إياها. وفي التهذيب: والمِعْنَقَةُ القلادة، ولم يخصص. والمِعْنَقةُ: دُوَيبة.
واعْتَنَقَت الدابةُ: وقعت في الوَحْل فأخرجت عُنقَها. والعانِقاءُ: جُحْرٌ مملوءٌ تراباً رِخْواً يكون للأَرنب واليَرْبوع يُدْخِل فيه عُنُقَه إذا خاف. وتَعَنَّقَت الأَرنب بالعانِقاء وتَعَنَّقَتْها كلاهما: دَسَّتْ عُنقها فيه وربما غابت تحته، وكذلك اليربوع، وخصَّ الأَزهري به اليربوع فقال: العانقاءُ جُحْر من جِحَرة اليربوع يملؤه تراباً، فإذا خاف انْدَسَّ فيه إلى عُنُقه فيقال تَعَنَّقَ، وقال المفضل: يقال لجِحَرة اليربوع النّاعِقاءُ والعانِقاء والقاصِعاءُ والنافِقاءُ والرَّاهِطماءُ والدامّاءُ.ويقال: كان ذلك على عُنُق الدهر أَي على قديم الدهر. وعُنُق كل شيء. عُنُق الصيف والشتاء: أَولهما ومقدَّمتهما على المثل، وكذلك عُنُق السِّنّ. قال ابن الأَعرابي: قلت لأَعرابي كم أَتى عليك؟ قال: أخذت بعُنُق الستين أي أَولها، والجمع كالجمع. والمُعْتنَق: مَخْرج أَعناق الحبال (* قوله
«أعناق الحبال» أي حبال الرمل.) قال:
خارجة أَعْناقُها من مُعْتَنَقْ
وعُنُق الرَّحِم: ما اسْتدق منها مما يلي الفرج. والأَعناق: الرؤساء. والعُنُق: الجماعة الكثيرة من الناس، مذكَّر، والجمع أَعْناق. وفي التنزيل: فظلَّت أَعناقهم لها خاضعين؛ أَي جماعاتهم، على ما ذهب إليه أكثر المفسرين، وقيل: أَراد بالأَعناق هنا الرِّقاب كقولك ذَلَّتْ له رقاب القوم وأَعْناقهم، وقد تقدم تفسير الخاضعين على التأويلين، والله أَعلم بما أَراد. وجاء بالخبر على أصحاب الأَعناق لأنه إذا خضع عُنُقهِ فقد خضع هو، كما يقال قُطِع فلان إذا قُطِعَتْ يده. وجاءَ القوم عُنُقاً عُنُقاً أَي طوائف؛ قال الأَزهري: إذا جاؤوا فِرَقاً، كل جماعة منهم عُنُق؛ قال الشاعر يخاطب أَمير المؤمنين عليّ بن أبي طالب، رضي الله عنه:
أَبْلِغْ أَميرَ المؤمنيـ
ـن أخا العِراقِ، إذا أَتَيْتا
أَن العِراقَ وأَهلَهُ
عُنُقٌ إليكَ، فَهْيتَ هَيْتَا
أَراد أَنهم أَقبلواإليك بجماعتهم، وقيل: هم مائلون إليك ومنتظروك. ويقال: جاء القوم عُنُقاً عُنُقاً أَي رَسَلاً رَسَلاً وقَطِيعاً قطيعاً؛ قال الأَخطل:
وإذا المِئُونَ تواكَلَتْ أَعْناقُها،
فاحْمِدْ هُناكَ على فَتىً حَمّالِ
قال ابن الأَعرابي: أَعْناقُها جماعاتها، وقال غيره: سادَاتها. وفي حديث: يخرج عُنُقٌ من النار أَي تخرج قطعة من النار. ابن شميل: إذا خرج من النهر ماء فجرى فقد خرج عُنُق. وفي الحديث: لا يزال الناس مختلفةً أَعْناقُهم في طلب الدنيا أَي جماعات منهم، وقيل: أَراد بالأَعناق الرؤساء والكُبَرَاء كما تقدم، ويقال: هم عُنُق عليه كقولك هم إلْبٌ عليه، وله عُنُق في الخير أَي سابقة. وقوله: المؤذِّنون أَطول الناس أَعْناقاً يوم القيامة؛ قال ثعلب: هو من قولهم له عُنُق في الخير أَي سابقة، وقيل: إنهم أكثر الناس أَعمالاً، وقيل: يُغْفَرُ لهم مَدَّ صوتهم، وقيل: يُزَادونَ على الناس، وقال غيره: هو من طول الأَعْناقِ أي الرقاب لأَن الناس يومئذ في الكرب، وهم في الرَّوْح والنشاط متطلعون مُشْرَئِبُّونَ لأَنْ يُؤذَنَ لهم في دخول الجنة؛ قال ابن الأَثير: وقيل أَراد أَنهم يكونون يومئذ رؤساء سادةً، والعرب تصف السادة بطول الأَعناق، وروي أَطولُ إعْناقاً، بكسر الهمزة، أَي أَكثر إسراعاً وأَعجل إلى الجنة. وفي الحديث: لا يزال المؤمن مُعْنِقاً صالحاً ما لم يُصِبْ دماً حراماً أَي مسرعاً في طاعته منبسطاً في عمله، وقيل: أَراد يوم القيامة. والعُنُق: القطعة من المال. والعُنُق أَيضاً: القطعة من العمل، خيراً كان أَو شرّاً. والعَنَق من السير: المنبسط، والعَنِيقُ كذلك. وسير عَنَقٌ وعَنِيقٌ: معروف، وقد أَعْنَقَت الدابةُ، فهي مُعْنِقٌ ومِعْناق وعَنِيق؛ واستعار أَبو ذؤيب الإعْناق للنجوم فقال: بأَطْيَبَ منها، إذا ما النُّجُو
م أَعْنَقْنَ مِثْلَ هَوَادِي
(* هكذا ورد عجز هذا البيت في الأصل وهو مختل الوزن).
وفي حديث مُعاذٍ وأَبي موسى: أَنهما كانا مع النبي، صلى الله عليه وسلم، في سفر أَصحابه فأناخُوا ليلةً وتَوَسَّدَ كلُّ رجل منهم بذراع راحلته، قالا: فانتبهنا ولم نَرَ رسول الله، صلى الله عليهم وسلم، عند راحلته فاتبعناه؛ فأَخبرنا، عليه السلام، أَنه خُيِّرَ بين أَن يدخل نصفُ أُمته الجنة وبين الشفاعة، قال شمر: قوله مَعََانيق أَي مسرعين؛ يقال: أَعْنَقْتُ إليه أُعْنَقَ إعْناقاً. وفي حديث أصحاب الغارِ: فانفرجت الصخرة فانطلقوا مُعَانقينَ إلى الناس نبشّرهم، قال شمر: قوله معانيق أَي مسرعين، من عانَقَ مثل أَعْنِقَ إذا سارَع وأَسرع، ويروى: فانطلقوا مَعانيقَ؛ ورجل مُعْنِقٌ وقوم مُعْنِقون ومَعانيق؛ قال القطامي:
طَرَقَتْ جَنُوبُ رحالَنا من مُطْرِق،
ما كنت أَحْسَبُها قريبَ المُعْنِقِ
وقال ذو الرمة:
أَشَاقَتْكَ أخْلاقُ الرُّسوم الدوائرِ،
بأََدْعاصِ حَوضَى المُعْنِقاتِ النَّوادِرِ؟
المُعْنِقات: المتقدمات منها. والعَنَقُ والعَنِيقُ من السير: معروف وهما اسمان من أَعْنَقَ إعْناقاً. وفي نوادر الأَعراب: أَعْلَقْتُ وأَعْنَقْتُ. وبلاد مُعْلِقة ومُعْنِقة: بعيدة. وقال أَبو حاتم: المَعانقُ هي مُقَرِّضات الأَسَاقي لها أَطواق في أَعناقها ببياض. ويقال عَنَقَت السحابةُ إذا خرجت من معظم الغيم تراها بيضاء لإشراق الشمس عليها؛ وقال: ما الشُّرْبُ إلاّ نَغَباتٌ فالصَّدَرْ،
في يوم غَيْمٍ عَنَقَتْ فيه الصُّبُرْ
قال: والعَنَقُ ضرب من سير الدابة والإبل، وهو سير مُسْبَطِرٌّ؛ قال أَبو النجم:
يا ناقَ سِيرِي عَنَقاً فَسِيحاً،
إلى سليمانَ، فَنَسْترِيحا
ونَصب نَسْتريح لأَنه جواب الأمر بالفاء. وفرس مِعْناق أي جيد العَنَق. وقال ابن بري: يقال ناقة مِعْناق تسير العَنَق؛ قال الأَعشى: قد تجاوَزْتُها وتَحْتي مَرُوحٌ،
َعنْتَرِيسٌ نَعّابة مِعْناقُ
وفي الحديث: أنه كان يسير العَنَقَ فإذا وجد فَجْوةً نَصَّ. وفي الحديث: أَنه بعث سَرِيّةً فبعثوا حَرَامَ بن مِلْحان بكتاب رسول الله، صلى الله عليه وسلم، إلى بني سُلَيْم فانْتَحَى له عامرُ بن الطُّفَيْل فقتله، فلما بلغ النبيَّ، صلى الله عليه وسلم، قَتْلُه قال: أَعْنَقَ لِيَمُوتَ، أَي أَن المنية أَسرعت به وساقته إلى مصرعه.
والمُعْنِق: ما صُلب وراتفع عن الأَرض وحوله سَهْل، وهو منقاد نحو مِيلٍ وأَقل من ذلك، والجمع مَعانيقُ، توهموا فيه مِفْعالاً لكثرة ما يأتيان معاً نحو مُتْئِم ومِتْآم ومُذْكِر ومِذْكار.
والعَناق: الحَرَّة. والعَناق: الأُنثى من المَعَز؛ أَنشد ابن الأَعرابي لقُريْطٍ يصف الذئب:
حَسِبْتَ بُغامَ راحِلتي عَناقاً،
وما هي، وَيْبَ غَيرِك، بالعَناقِ
فلو أَني رَمَيْتُك من قريب،
لعاقَكَ عن دُعاءِ الذَّئبِ عاقِ
والجمع أَعْنُق وعُنُق وعُنُوق. قال سيبويه: أَمُّا تكسيرهم إياه على أَفْعُل فهو الغالب على هذا البناء من المؤنث، وأَما تكسيرهم له على فُعُول فلتكسيرهم إياه على أَفْعُل، إذ كانا يعتقبان على باب فَعْل. وقال الأَزهري: العَنَاق الأُنثى من أَولاد المِعْزَى إذا أتت عليها سنة، وجمعها عنوق، وهذا جمع نادر، وتقول في العدد الأَقل: ثلاث أَعْنُقٍ وأَربع أََعْنُقٍ؛ قال الفرزدق:
دَعْدِِعْ بأَعْنُقِك القَوائِم، إنَّني
في باذِخٍ، يا ابن المَراغة، عالِ
وقال أَوس بن حجر في الجمع الكثير:
يَصُوعُ عُنُوقَها أَحْوَى زَنِيمُ،
له ظأبٌ كما صَخِبَ الغِرِيمُ
وفي حديث الضحية: عندي عَناقٌ جَذَعةٌ؛ هي الأُنثى من أَولاد المعز ما لم يتم له سنة. وفي حديث أَبي بكر، رضي الله عنه: لو مَنَعوني عَناقاً مما كانوا يؤدُّونه إلى رسول الله، صلى الله عليه وسلم، لقاتلتُهم عليه؛ قال ابن الأَثير: فيه دليل على وجوب الصدقة في السِّخَال وأَن واحدة منها تجزئ عن الواجب في الأَربعين منها إذا كانت كلها سِخَالاً ولا يُكَلَّفُ صاحبها مُسِنَّةً؛ قال: وهو مذهب الشافعي، وقال أَبو حنيفة: لا شيء في السخال، وفيه دليل على أن حَوْل النَّتَاجِ حوْلُ الأُمّهاتِ، ولو كانَ يُستأنَف لها الحَوْلُ لم يوجد السبيلُ إلى أَخذ العَناق. وفي حديث الشعبي: نحن في العُنُوق ولم نبلغ النُّوق؛ قال ابن سيده: وفي المثل هذه العُنُوق بعد النُّوق؛ يقول: مالُكَ العُنُوق بعد النّوق، يضرب للذي يكون على حالة حَسَنة ثم يركب القبيح من الأَمر ويَدَعُ حاله الأُولى، وينحطّ من عُلُو إلى سُفل؛ قال الأَزهري: يضرب مثلاَ للذي يُحَطُّ عن مرتبته بعد الرفعة، والمعنى أَنه صار يرعى العُنُوق بعدما كان يرعى الإبل، وراعي الشّاءِ عند العرب مَهِينٌ ذليل، وراعي الإبل عزيز شريف؛ وأَنشد ابن الأَعرابي: لا أَذَبحُ النّازِيَ الشّبُوبَ، ولا
أَسْلُخُ، يومَ المَقامةِ، العُنُقَا
لا آكلُ الغَثَّ في الشِّتاءِ، ولا
أَنْصَحُ ثوبي إذا هو انْخَرَقَا
وأَنشد ابن السكيت:
أَبوكَ الذي يَكْوي أُنُوف عُنُوقِه
بأَظفارِهِ حتى أَنَسَّ وأَمْحَقا
وشاة مِعْناق: تلد العُنُوق؛ قال:
لَهْفِي على شاةِ أَبي السِّبّاقِ
عَتِيقةٍ من غنمٍ عِتَاقٍ،
مَرْغُوسَةٍ مأمورةٍ مِعْناقِ
والعَناقُ: شيءٌ من دوابِّ الأَرض كالفَهْد، وقيل: عَناق الأَرض دُوَيْبَّة أَصفر من الفَهْد طويلة الظهر تصيد كل شيء حتى الطير؛ قال الأَزهري: عَناقُ الأَرض دابة فوق الكلب الصيني يصيد كما يصيد الفَهْدُ، ويأكل اللحم وهو من السباع؛ يقال: إنه ليس شيء من الدواب يُؤَبِّرُ أَي يُعَقّي أَثرَه إذا عدا غيره وغير الأَرْنب، وجمعه عُنُوق أَيضاً، والفُرْسُ تسميه سِيَاهْ كُوشَ، قال: وقد رأَيته بالبادية وهو أَسود الرأس أَبيض سائره. وفي حديث قتادة: عَناقُ الأَرض من الجوارح؛ هي دابة وحشية أَكبر من السَّنَّوْر وأَصغر من الكلب. ويقال في المثل: لقي عَنَاقَ الأرض، وأُذُنَيْ عَنَاقٍ أَي داهية؛ يريد أَنها من الحيوان الذي يُصْطاد به إذا عُلِّم. والعَنَاقُ: الداهية والخيبة؛ قال:
أَمِنْ تَرْجِيعِ قارِيَةٍ تَرَكْتُمْ
سَبَاياكُمْ، وأُبْتُمْ بالعَنَاقِ؟
القاريةُ: طير أَخضر تحبّه الأَعراب، يشبهون الرجل السخيّ بها، وذلك لأَنه يُنْذِرُ بالمطر؛ وصفهم بالجُبْن فهو يقول: فَزِعتُمْ لمَّا سمعتم ترجيع هذا الطائر فتركتم سباياكم وأُبْتُمْ بالخيبة. وقال علي بن حمزة: العَنَاقُ في البيت المُنْكَرُ أَي وأُبْتُم بأَمر مُنْكَر. وأُذُنا عَناقٍ، وجاء بأُذنَيْ عَناقٍ الأَرض أَي بالكذب الفاحش أَو بالخيبة؛ وقال: إذا تَمَطَّيْنَ على القَيَاقي،
لاقَيْنَ منه أُذُنَيْ عَنَاقِ
يعني الشدَّة أَي من الحادي أَو من الجمل. ابن الأَعرابي: يقال منه لقيتُ أُذُنَيْ عَناقٍ أَي داهية وأمراً شديداً. وجاء فلان يأُذني عنَاق إذا جاء بالكذب الفاحش. ويقال: رجع فلان بالعَناق إذا رجع خائباً، يوضع العَناق موضع الخيبة. والعنَاق: النجم الأَوسط من بنات نَعْش الكُبْرى: والعَنْقاءُ: الداهية؛ قال:
يَحْمِلْنَ عَنْقاء وعَنْقَفِيرا،
وأُمَّ خَشّافٍ وخَنْشَفِيرا،
والدَّلْوَ والدَّيْلَمَ والزَّفِيرَا
وكلهن دَواهِ، ونكرَّ عَنْقاء وعَنْقَفِيراً، وإنما هي العَنْقاء والعَنْقَفِير، وقد يجوز أن تحذف منهما اللام وهما باقيان على تعريفهما. والعَنْقاء: طائر ضخم ليس بالعُقاب، وقيل: العَنْقاءُ المُغْرِبُ كلمة لا أَصل لها، يقال: إنها طائر عظيم لا ترى إلا في الدهور ثم كثر ذلك حتى سموا الداهية عَنْقاء مُغْرِباً ومُغْرِبةً؛ قال:
ولولا سليمانُ الخليفةُ، حَلَّقَتْ
به، من يد الحَجّاج، عَنْقاءُ مُغْرِب
وقيل: سمِّيت عَنْقاء لأنه كان في عُنُقها بياض كالطوق، وقال كراع: العَنْقاء فيما يزعمون طائر يكون عند مغرب الشمس، وقال الزجاج: العَنْقاءُ المُغْرِبُ طائر لم يره أَحد، وقيل في قوله تعالى؛ طيراً أَبابِيلَ؛ هي عَنْقاءُ مُغْرِبَة. أَبو عبيد؛ من أَمثال العرب طارت بهم العَنْقاءُ المُغْرِبُ، ولم يفسره. قال ابن الكلبي: كان لأهل الرّس نبيٌّ يقال له حنظلة بن صَفْوان، وكان بأَرضهم جبل يقال له دَمْخ، مصعده في السماء مِيلٌ، فكان يَنْتابُهُ طائرة كأَعظم ما يكون، لها عنق طويل من أَحسن الطير، فيها من كل لون، وكانت تقع مُنْقَضَّةً فكانت تنقضُّ على الطير فتأْكلها، فجاعت وانْقَضَّت على صبيِّ فذهبت به، فسميت عَنْقاءَ مُغْرباً، لأَنها تَغْرُب بكل ما أَخذته، ثم انْقَضَّت على جارية تَرعْرَعَت وضمتها إلى جناحين لها صغيرين سوى جناحيها الكبيرين، ثم طارت بها، فشكوا ذلك إلى نبيهم، فدعا عليها فسلط الله عليها آفةً فهلكت، فضربتها العرب مثلاً في أَشْعارها، ويقال: أَلْوَتْ به العَنْقاءُ المُغْرِبُ، وطارت به العَنْقاء. والعَنْقاء: العُقاب، وقيل: طائر لم يبق في أَيدي الناس من صفتها غير اسمها. والعَنْقاءُ: لقب رجل من العرب، واسمه ثعلبة بن عمرو. والعَنْقاءُ: اسم مَلِكِ، والتأنيث عند الليث للفظ العَنْقاءِ. والتَّعانِيقُ: موضع؛ قال زهير: صَحَا القلبُ عن سَلْمَى، وقد كاد لا يَسْلُو،
وأَقْفَرَ، من سَلْمَى، التَّعانِيقُ فالثِّقْلُ
قال الأَزهري: ورأَيت بالدهناء شبه مَنارة عاديَّةٍ مبنية بالحجارة، وكان القوم الذين كنت معهم يسمونها عَناقَ ذي الرمة لذكره إياها في شعره فقال:
ولا تَحْسَبي شَجِّي بك البِيدَ، كلَّما
تَلأْلأَ بالغَوْرِ النُّجومُ الطَّوامِسُ
مُرَاعاتَكِ الأَحْلالَ ما بين شارعٍ،
إلى حيثُ حادَتْ عن عَنَاق الأَواعِسُ
قال الأَصمعي: العَناق بالحِمَى وهو لَغَنِيٍّ وقيل: وادي العَناق بالحِمَى في أَرض غنِيّ؛ قال الراعي:
تَحمَّلْنَ من وادي العَناق فثَهْمَدِ
والأَعْنَق: فحل من خيل العرب معروف، إليه تنسب بنات أَعْنَق من الخيل؛ وأَنشد ابن الأَعرابي:
تَظَلُّ بناتُ أَعْنَقَ مُسْرَجاتٍ،
لرؤيتِها يَرُحْنَ ويَغْتَدِينا
ويروى: مُسْرِجاتٍ. قال أَبو العباس: اختلفوا في أَعْنَق فقال قائل: هم اسم فرس، وقال آخرون: هو دُهْقان كثير المال من الدَّهَاقِين، فمن جعله رجلاً رواه مُسْرِجات، ومن جعله فرساً رواه مُسْرَجات.
وأَعْنَقَت الثُّرَيّا إذا غابت؛ وقال:
كأنِّي، حين أَعْنَقَتِ الثُّرَيّا،
سُقِيتُ الرَّاح أَو سَمّاً مَدُوفا
وأَعْنَقَتِ النجومُ إذا تقدمت للمَغيب.
والمُعْنِقُ: السابق، يقال: جاء الفرس مُعْنِقاً، ودابة مِعْناقٌ وقد أَعْنَق؛ وأَما قول ابن أَحمر:
في رأس خَلْقاءَ من عَنْقاءَ مُشْرِفَةٍ،
لا يُبْتَغَى دونها سَهْلٌ ولا جَبَلُ
فإنه يصف جبلاً، يقول: لا ينبغي أَن يكون فوقها سهل ولا جبل أَحصن منها. وقد عَانَقه إذا جعل يديه على عُنُقه وضمَّه إلى نفسه وتَعَانَقَا واعْتَنَقا، فهو عَنِيقُه؛ وقال:
وباتَ خَيالُ طَيْفك لي عَنِيقاً،
إلى أَن حَيْعَل الدَّاعِي الفَلاحَا

### Türkçe

**العُنْقُ** ve **العُنُقُ**: baş ile beden arasındaki bağlantı; müzekker de gelir müennes de. Dedi
İbn Berrî: onların “**عُنُق هَنْعَاءُ**” ve “**عُنُق سَطْعاءُ**” sözleri, **العُنُق**’un müennesliğine şahitlik eder;
müzekkerlik daha galiptir.

Denir: “onun **عُنُق**’unu vurdum”; bunu Ferrâ ve başkaları söylemiştir; ve Rü’be, **الآل** ve **السَّراب**’ı vasfederek dedi:
Bize onun alametleri görünür, ayrılıktan sonra,
boyunları bir **مُعْتَنَق**’tan çıkmış olarak
Serabı ve iplerin onda üst kısımlarına doğru büzülüp kaybolmasını zikretti; ve **المُعْتَنَقُ**: iplerin boyunlarının seraptan çıkış yeri; yani (ipler) **اعْتَنَقَتْ** de boyunlarını çıkardı; ve **العُنُق** hafifletilebilir de **عُنْق** denir; ve denildi ki: kim ağırlaştırırsa müennes yapar, kim hafifletirse müzekker yapar; dedi
Sîbeveyh: **عُنْق** , **عُنُق**’tan hafifletilmiştir; ikisinde de cem‘ **أَعناق**’tır; bu kalıbı aşmadılar.
Ve **العَنَقُ**: **العُنُق**’un uzunluğu ve kalınlığı; **عَنِقَ** **عَنَقاً** (oldu), o halde o **أَعنق**’tur; dişisi
**عَنْقاء**; açıkça **العَنَق** sahibi. Lihyânî nakletti: “ne kadar da **أَعْنَقَ**!” ve “gerçekten **عَنِقَ**
**عَنَقاً**”; nakleye (isimden fiile geçişe) gider. Ve **مُعْنِقٌ** bir erkek ve **مُعْنِقَةٌ** bir kadın: boynu uzun olan.
Ve **هَضْبة معْنقة** ve **عَنْقاءُ**: yüksek, uzun; Ebû Kebîr el-Hüzelî:
**عَنْقاءُ مُعْنِقةٌ** olur onun ünsiyeti
güvercinin bozları; onun **جَميم**’i yenmemiştir
İbn Şümeyl: kumların **مَعَانيق**’i, kumun önünde küçük iplerdir; bir tanesi
**مُعْنِقة**’dir. Ve onu **عانَقهُ** **مُعَانقةً** ve **عِناقاً**: ona sarıldı da boynunu onun boynuna yaklaştırdı; ve denildi:
**المُعَانقة** sevgi-dostlukta, **الإعْتِناقُ** savaşta olur; dedi:
Onlara mızrak vurur, onlar ok atmamışken; nihayet mızraklaştıklarında
vuruştu; nihayet vuruştuklarında **اعْتَنَقَا**
Ve **الافتعال** bazen **المُفاعلة** yerinde caiz olur; fakat fiillerden birini ötekine karşı tahsis edersen, iki hâlde de ancak “**عانَقه**” dersin. Ezherî dedi: ve **الاعتناقُ** sevgi-dostlukta da **التَّعانُقِ** gibi caiz olur; her biri her birinde caizdir.

Ve **العَنِيقُ**: **المُعانِقُ**; Ebû Hanîfe’den; ve okudu:
Beni ürküten ancak sarılanımın böbürlenmesidir,
öyleyse bana geceleyen hangi **عَنِيقٍ** olursa olsun aldırmam
Ümmü Seleme hadîsinde dedi: bir koyun girdi de bizim bir küpümüzün altından bir çörek aldı; kalktım
da onu iki çenesi arasından aldım; o dedi: sana onu **تُعَنِّقِيها** (yapman) yakışmaz; yani
boynundan tutup sıkman; ve denildi: **التَّعْنِيقُ** **التَّخْييبُ**’dir,
**العَنَاقِ**’tan; o da hüsrandır. Hadîste: Osman b. Maz‘ûn’un kadınlarına, öldüğünde, dedi:
Ağlayın; sakın ha şeytanın **تَعَنُّقَ**’u; böyle Ahmed’in Müsned’inde geldi; başkasında:
şeytanın **نَعِيقَ**’i; eğer birincisi sahih olursa, **عَنَّقَه**’dan olur: boynundan tutup
boğazında sıkar ki bağırsın; böylece musibet anında kadınların bağırmasını
şeytandan kaynaklanmış kıldı; çünkü onları ona sevk eden odur.

Ve **أَعْنَقُ** bir köpek: boynunda beyazlık vardır. Ve **المِعْنَقَةُ**: köpeğin boynuna konulan tasma/kolye;
ve onu **أَعْنَقَه**: onu ona taktı. **التهذيب**’de: **المِعْنَقَةُ** kolyedir,
tahsis etmedi. Ve **المِعْنَقةُ**: küçük bir canlı.

Ve binek hayvanı **اعْتَنَقَت**: çamura düştü de boynunu çıkardı. Ve **العانِقاءُ**:
yumuşak toprakla dolu bir in; tavşanın ve yârbu‘un olur; korktuğunda boynunu içine sokar.
Ve tavşan **تَعَنَّقَت** **بالعانِقاء** ve **تَعَنَّقَتْها** ikisi de: boynunu ona soktu ve bazen onun altına kayboldu;
yârbu‘ da böyledir. Ezherî bunu yârbu‘a tahsis etti de dedi: **العانقاءُ** yârbu‘un inlerinden bir indir; onu toprakla doldurur;
korktuğunda boynuna kadar içine sokulur; buna **تَعَنَّقَ** denir. Mufaddal dedi: yârbu‘un inlerine
**النّاعِقاءُ** ve **العانِقاء** ve **القاصِعاءُ** ve **النافِقاءُ** ve **الرَّاهِطماءُ**
ve **الدامّاءُ** denir. Ve denir: bu, zamanın **عُنُق**’u üzerinde idi; yani zamanın eskisi üzerinde. Ve her şeyin **عُنُق**’u.
**عُنُق الصيف والشتاء**: ikisinin evveli ve başlangıcı, mesel olarak; **عُنُق السِّنّ** de böyledir.
İbnü’l-A‘râbî dedi: bir bedevîye “üzerinden kaç (yıl) geçti?” dedim; dedi: “altmışın **عُنُق**’unu tuttum”
yani onun evvelini; cem‘, cem‘ gibidir. Ve **المُعْتنَق**: kum iplerinin boyunlarının çıkış yeri
(* “**أعناق الحبال**” sözü: yani kum ipleri.) dedi:
Çıkmış boyunları bir **مُعْتَنَق**’tan
Ve **عُنُق الرَّحِم**: rahmin, ferce bitişik olan kısmından incelen yeri. Ve **الأَعناق**: reisler.
Ve **العُنُق**: insanlardan çok kalabalık topluluk; müzekkerdir; cem‘i **أَعْناق**. Tenzîlde:
“**فظلَّت أَعْناقهم لها خاضعين**”; yani onların toplulukları; müfessirlerin çoğunun gittiği üzere. Ve denildi:
burada **الأَعناق** ile **الرِّقاب** kastedildi; “kavmin boyunları ve **أَعْناقهم** ona zelil oldu” demen gibi.
İki te’vile göre **الخاضعين**’in tefsiri geçti; Allah ne murad ettiyse daha iyi bilendir.
Haberi **أصحاب الأَعناق** üzerine getirdi; çünkü onun boynu boyun eğerse o da boyun eğmiştir; “falanca kesildi” denildiği gibi,
eli kesilince. Ve kavim **عُنُقاً عُنُقاً** geldi; yani taifeler; Ezherî dedi: bölük bölük geldiklerinde,
onlardan her cemaat bir **عُنُق**’tur; şair, Müminlerin Emîri Ali b. Ebî Tâlib’e, Allah ondan razı olsun, hitap ederek dedi:
Müminlerin emîrine ulaştır
Irak’ın kardeşine, geldiğinizde
Irak’ın ve halkının
sana bir **عُنُق** olduğunu; haydi, haydi
Onların topluluklarıyla sana yöneldiklerini murad etti; ve denildi: sana meyillidirler ve seni beklerler.
Ve denir: kavim **عُنُقاً عُنُقاً** geldi; yani elçiler elçiler ve sürüler sürüler; Ahtal dedi:
Yüzlükler (develer) birbirine dayanıştığında **أَعْناقُها**,
orada yük taşıyan bir delikanlıya hamdet
İbnü’l-A‘râbî dedi: **أَعْناقُها** onların topluluklarıdır; başkası dedi: onların efendileridir. Hadîste:
ateşten bir **عُنُق** çıkar; yani ateşten bir parça çıkar. İbn Şümeyl: nehirden su çıkıp akarsa, bir **عُنُق** çıkmıştır.
Hadîste: insanlar, dünya talebinde **أَعْناقُهم** farklı olmaya devam eder; yani onlardan topluluklar; ve denildi:
**الأَعْناق** ile reisler ve büyükler murad edildi, geçtiği gibi. Ve denir: onlar ona karşı bir **عُنُق**’tur; “ona karşı bir **إلْب**’dirler” demen gibi.
Ve onun hayırda bir **عُنُق**’u vardır; yani bir öncelik. Ve sözü: “müezzinler kıyamet günü insanların en uzun **أَعْناقاً** olanlarıdır”;
Sa‘leb dedi: bu, “onun hayırda bir **عُنُق**’u vardır” sözündendir; yani öncelik. Ve denildi: insanların en çok amelleri olanlardır.
Ve denildi: seslerini uzatmaları bağışlanır. Ve denildi: insanlara üstün kılınırlar. Başkası dedi: bu, **الأَعْناق** yani boyunların uzunluğundandır;
çünkü insanlar o gün sıkıntıdadır; onlar ise ferahlık ve canlılık içindedir; cennete girmelerine izin verilmesini bekleyerek
yükselip uzanmış, boyunlarını dikmişlerdir. İbnü’l-Esîr dedi: ve denildi: o gün efendiler, reisler olurlar; Araplar efendileri boyunların uzunluğu ile vasfeder.
Ve “**أَطولُ إعْناقاً**” diye, hemzenin kesriyle, rivayet edildi; yani daha çok koşan ve cennete daha çabuk.
Hadîste: mümin, haram bir kan dökmedikçe salih olarak **مُعْنِقاً** olmaya devam eder; yani itaatinde hızlı, amelinde geniş.
Ve denildi: kıyamet gününü murad etti. Ve **العُنُق**: maldan bir parça. Ve **العُنُق** ayrıca:
amelden bir parça; hayır da olsa şer de olsa. Ve yürüyüşten **العَنَق**: yayvan (düzgün) olan; **العَنِيقُ** de böyledir.
Ve **سير عَنَقٌ** ve **عَنِيقٌ**: bilinen (bir yürüyüş türü); ve binek hayvanı **أَعْنَقَت**; o halde o **مُعْنِقٌ** ve **مِعْناق** ve **عَنِيق**’tir.
Ebû Züeyb, yıldızlar için **الإعْناق**’ı ödünç aldı da dedi:
Ondan daha hoş; yıldızlar
birer **هَوَادِي** gibi **أَعْنَقْنَ** olduğunda
(* Bu beytin ikinci mısraı asılda böyle gelmiştir ve vezni bozuktur).
Muâz ve Ebû Mûsâ hadîsinde: onların Peygamberle, sallallahu aleyhi ve sellem, birlikte oldukları;
ashabının bir seferinde; bir gece çöktüler ve onlardan her adam binitinin kolunu yastık edindi;
dediler: uyandık ve Resûlullah’ı, sallallahu aleyhi ve sellem, binitinin yanında görmedik;
onu takip ettik; bize haber verdi, aleyhisselâm, kendisine ümmetinin yarısının cennete girmesi ile şefaat arasında tercih verildiğini.
Şemmer dedi: “**مَعََانيق**” sözü: yani hızlı gidenler; denir: “ona doğru **أَعْنَقْتُ**; **أُعْنَقَ** **إعْناقاً**.”
Mağara arkadaşları hadîsinde: kaya yarıldı; insanlara **مُعَانقينَ** olarak çıktılar, onları müjdelemek için.
Şemmer dedi: “**معانيق**” sözü: yani hızlı gidenler; **عانَقَ**’tan; **أَعْنِقَ** gibi, yürüyüşte acele edip hızlandığında.
Ve “**مَعانيقَ**” diye rivayet edilir. Ve **مُعْنِقٌ** bir adam, **مُعْنِقون** ve **مَعانيق** bir kavim; Katamî dedi:
Güney rüzgârı, geceleyin, konak yerlerimizi çaldı,
ben onu yakın **المُعْنِقِ** sanmazdım
Zû’r-Rumme dedi:
Seni, dönen izlerin ahlakı mı özletti,
**حَوضَى**’nın kum tepelerinde, nadir **المُعْنِقاتِ** ile?
**المُعْنِقات**: onların öne geçenleri. Ve yürüyüşten **العَنَقُ** ve **العَنِيقُ**: bilinen (tür);
ikisi de **أَعْنَقَ** **إعْناقاً**’dan iki isimdir. **نوادر الأَعراب**’da: “**أَعْلَقْتُ** ve **أَعْنَقْتُ**.”
Ve **بلاد مُعْلِقة** ve **مُعْنِقة**: uzak. Ebû Hâtim dedi: **المَعانقُ**, tulumları kemiren (yırtan) koyunlardır;
boyunlarında beyazlıktan halkalar vardır. Ve denir: bulut **عَنَقَت**; yani bulutun çoğundan çıktı; güneşin parıltısı üzerine olduğundan onu beyaz görürsün; ve dedi:
İçiş ancak yudumlar, sonra göğüs (dönüş),
bulutlu bir günde; onda **الصُّبُرْ** **عَنَقَتْ**
Dedi: ve **العَنَقُ**, binek ve develerin yürüyüşünden bir türdür; o, yayvan bir yürüyüştür; Ebû’n-Necm dedi:
Ey dişi deve, geniş bir **عَنَقاً** ile yürü,
Süleyman’a; böylece dinlenelim
Ve “**نَسْتريح**”i nasb etti; çünkü o, emrin cevabıdır, fâ ile. Ve **فرس مِعْناق**: yani **العَنَق**’ı iyi (olan).
İbn Berrî dedi: “**ناقة مِعْناق**” denir; **العَنَق** yürüyüşüyle yürür; A‘şâ dedi:
Onu geçtim; altımda **مَرُوحٌ**,
**َعنْتَرِيسٌ** çok bağıran **مِعْناقُ**
Hadîste: o **العَنَقَ** ile yürürdü; bir açıklık bulunca **نَصَّ** (hızlandırdı). Hadîste:
o bir seriyye gönderdi; onlar da Harâm b. Milhân’ı, Resûlullah’ın, sallallahu aleyhi ve sellem, mektubuyla Benî Süleym’e gönderdiler;
Âmir b. Tufeyl ona yöneldi de onu öldürdü; Peygamber’e, sallallahu aleyhi ve sellem, onun öldürülmesi ulaşınca dedi:
“**أَعْنَقَ لِيَمُوتَ**”; yani ecel ona hızlandı ve onu öldürüleceği yere sürdü.

Ve **المُعْنِق**: yerden sertleşip yükselen ve çevresi düz olan şey; bir mile doğru uzanır ve ondan daha az; cem‘i **مَعانيقُ**;
onda, birlikte çok geldikleri için, **مِفْعالاً** vehmettiler; **مُتْئِم** ve **مِتْآم**, **مُذْكِر** ve **مِذْكار** gibi.

Ve **العَناق**: **الحَرَّة**. Ve **العَناق**: keçinin dişisi; İbnü’l-A‘râbî, Kurayt’tan, kurdu vasfederken okudu:
Binitimin böğürtüsünü bir **عَناقاً** sandın,
oysa o, yazıklar olsun sana, **بالعَناقِ** değildir
Eğer ben seni yakından atmış olsaydım,
kurdun çağrısına bir engel seni engellerdi
Cem‘i **أَعْنُق** ve **عُنُق** ve **عُنُوق**. Sîbeveyh dedi: onu **أَفْعُل** üzere kırmaları, bu müennes kalıbında galiptir;
onu **فُعُول** üzere kırmaları ise, onu **أَفْعُل** üzere kırmalarındandır; çünkü ikisi **فَعْل** babında birbirinin yerine geçerdi.
Ezherî dedi: **العَنَاق** keçi yavrularının dişisidir; üzerinden bir yıl geçtiğinde; cem‘i **عنوق**; bu nadir bir cem‘dir.
Ve az sayı için: “üç **أَعْنُقٍ**” ve “dört **أََعْنُقٍ**” dersin; Ferazdak dedi:
**دَعْدِِعْ** ayakları **بأَعْنُقِك**; çünkü ben
yüksekteyim, ey Merâğa’nın oğlu, yüce
Evs b. Hacer, çokluk cem‘inde dedi:
Onun **عُنُوقَها**’sını bir kara, damgalı (erkek) sürer,
onda bir hırs vardır; borçlunun bağırması gibi
Kurbanlık hadîsinde: “bende bir **عَناقٌ جَذَعةٌ** var”; o, keçi yavrularının dişisidir; henüz bir yılı tamam olmamış.
Ebû Bekir hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Resûlullah’a, sallallahu aleyhi ve sellem, verdikleri şeyden bir **عَناقاً**’ı benden esirgeselerdi, onun için onlarla savaşırdım.”
İbnü’l-Esîr dedi: onda, **السِّخَال**’da sadakanın vacip olduğuna ve onlardan bir tanesinin, hepsi **سِخَالاً** ise, kırkındaki vacibi karşılamaya yettiğine delil vardır;
sahibine yaşlı (hayvan) yüklenmez; dedi: bu Şâfiî’nin mezhebidir. Ebû Hanîfe dedi: **السخال**’da bir şey yoktur.
Ve onda, doğum yılının annelerin yılı olduğuna delil vardır; eğer onlar için yıl yeniden başlatılsaydı, **العَناق**’ı almanın yolu bulunmazdı.
Şa‘bî hadîsinde: “biz **العُنُوق**’tayız, **النُّوق**’a varmadık.” İbn Sîde dedi: ve meselde: “bu **العُنُوق**’lar **النُّوق**’lardan sonra”;
der ki: “senin **العُنُوق**’un **النّوق**’tan sonra ne?”; hâli iyi iken sonra işin çirkinine binen ve ilk hâlini bırakan, yükseklikten aşağıya inen kimse için darb-ı meseldir.
Ezherî dedi: yükselişten sonra mertebesi düşürülen kimse için mesel olarak vurulur; mana: deve güderken şimdi **العُنُوق** güder oldu;
Araplarda koyun güdücüsü aşağı, zelil; deve güdücüsü aziz, şeriftir. İbnü’l-A‘râbî okudu:
Ben azgın, genç (hayvanı) kesmem; ve
meclis gününde **العُنُقَا**’yı yüzmem
Kışın zayıfı yemem; ve
elbise yırtılınca onu yamamam
İbnü’s-Sikkît okudu:
Senin baban, **عُنُوقِه**’nin burunlarını dağlar
tırnaklarıyla; ta ki zayıfladı ve silindi
Ve **شاة مِعْناق**: **العُنُوق** doğuran; dedi:
Vah bana Ebû’s-Sibbâk’ın koyununa!
soylu koyunlardan eski (koyun),
sürülmüş, emredilmiş, **مِعْناقِ**
Ve **العَناقُ**: yer hayvanlarından bir şey; pars gibi. Ve denildi: **عَناق الأَرض**
fahdden daha küçük, sarı bir küçük hayvandır; sırtı uzun; kuşa kadar her şeyi avlar. Ezherî dedi:
**عَناقُ الأَرض** Çin köpeğinden büyük bir hayvandır; fahd gibi avlar; et yer; yırtıcılardandır.
Denir: koştuğunda izini **يُؤَبِّرُ** yani izini gizler; bu, başka hiçbir hayvanda yoktur; tavşan hariç.
Cem‘i **عُنُوق** da gelir. Farslar ona **سِيَاهْ كُوشَ** der. Dedi: onu çölde gördüm; başı siyah, geri kalanı beyazdır.
Katâde hadîsinde: **عَناقُ الأَرض** yırtıcılardandır; vahşi bir hayvandır; kediden büyük, köpekten küçük.
Ve meselde denir: “yerin **عَنَاق**’ına rastladı” ve “**أُذُنَيْ عَنَاقٍ**”; yani musibet; murad: o, eğitilirse avlanılan hayvandandır.

Ve **العَنَاقُ**: musibet ve hüsran; dedi:
Bir **قارِيَةٍ**’nin terennümünden mi ürktünüz de bıraktınız
esirlerinizi ve döndünüz **بالعَنَاقِ** ile?
**القاريةُ**: Arapların sevdiği yeşil bir kuştur; cömert adamı ona benzetirler; çünkü yağmurla haber verir; onları korkaklıkla vasfetti; der ki:
bu kuşun terennümünü işitince korktunuz da esirlerinizi bıraktınız ve hüsranla döndünüz. Ali b. Hamza dedi:
beyitte **العَنَاقُ** “münker iş”tir; yani “münker bir işle döndünüz.” Ve “**أُذُنا عَناقٍ**”;
ve “yerin **عَناقٍ**’ının iki kulağıyla geldi”; yani açık yalanla yahut hüsranla; ve dedi:
**القَيَاقي** üzerine gerinip uzandıklarında,
ondan **أُذُنَيْ عَنَاقِ** ile karşılaşırlar
Yani şiddet; yani sürücüden yahut deveden. İbnü’l-A‘râbî: “ondan ‘**لقيتُ أُذُنَيْ عَناقٍ**’ denir”; yani musibet ve şiddetli iş.
Ve “falanca **يأُذني عنَاق** ile geldi” denir; açık yalanla geldiğinde. Ve denir: falanca **بالعَناق** ile döndü; hüsranla döndüğünde;
**العَناق** hüsran yerine konur. Ve **العنَاق**: Büyük Ayı’nın Benât Na‘ş’ının orta yıldızı.
Ve **العَنْقاءُ**: musibet; dedi:
Taşırlar bir **عَنْقاء** ve bir **عَنْقَفِيرا**,
ve **أُمَّ خَشّافٍ** ve **خَنْشَفِيرا**,
ve **الدَّلْوَ** ve **الدَّيْلَمَ** ve **الزَّفِيرَا**
Hepsi musibetlerdir. **عَنْقاء** ve **عَنْقَفِيراً**’ı nekre getirdi; hâlbuki o, **العَنْقاء** ve **العَنْقَفِير**’dir;
ve ikisinden de lâmı düşürmen caiz olur; ikisi de marifelikleri üzere kalır.

Ve **العَنْقاء**: büyük bir kuş; kartal değildir. Ve denildi: **العَنْقاءُ المُغْرِبُ** aslı olmayan bir kelimedir;
denir: o, büyük bir kuştur; ancak devirlerde görülür; sonra bu çoğaldı da musibeti **عَنْقاء مُغْرِباً** ve **مُغْرِبةً** diye adlandırdılar; dedi:
Eğer halife Süleyman olmasaydı, uçup giderdi
Haccâc’ın elinden, onunla, bir **عَنْقاءُ مُغْرِب**
Ve denildi: boynunda halka gibi bir beyazlık olduğu için **عَنْقاء** diye adlandırıldı. Kurâ‘ dedi:
**العَنْقاء** onların zannınca, güneşin battığı yerde bulunan bir kuştur. Zeccâc dedi: **العَنْقاءُ المُغْرِبُ**,
hiç kimsenin görmediği bir kuştur. Ve Allah’ın sözü hakkında denildi: “**طيراً أَبابِيلَ**”; onlar **عَنْقاءُ مُغْرِبَة**’dir.
Ebû Ubeyd: Arapların mesellerindendir: “onları **العَنْقاءُ المُغْرِبُ** uçurdu”; onu açıklamadı.
İbnü’l-Kelbî dedi: Res halkının bir peygamberi vardı; ona Safvân oğlu Hanzala denirdi. Onların ülkesinde **دَمْخ** denilen bir dağ vardı;
yokuşu gökte bir mil (kadar) idi. Ona, olabilecek en büyük kuş gibi bir kuş gelir giderdi; uzun bir boynu vardı; kuşların en güzellerindendi;
onda her renkten vardı. Dalarak inerdi; kuşların üzerine dalar, onları yerdi. Aç kaldı ve bir çocuğun üzerine daldı da onu götürdü;
ona **عَنْقاءَ مُغْرباً** adı verildi; çünkü aldığı her şeyle **تَغْرُب** (gider). Sonra büyüyüp serpilmiş bir kızın üzerine daldı;
onu, büyük iki kanadından başka, kendisine ait iki küçük kanada kattı; sonra onunla uçtu. Bunu peygamberlerine şikâyet ettiler;
o da ona beddua etti; Allah ona bir âfet musallat etti de helâk oldu. Araplar onu şiirlerinde mesel yaptılar.
Ve denir: “onu **أَلْوَتْ** **العَنْقاءُ المُغْرِبُ** ile” ve “onu **العَنْقاءُ** uçurdu.”
Ve **العَنْقاء**: kartal; ve denildi: onun vasfından insanların elinde isminden başka bir şey kalmadı.
Ve **العَنْقاءُ**: Araplardan bir adamın lakabıdır; adı Amr oğlu Sa‘lebe’dir. Ve **العَنْقاءُ**: bir kralın adıdır;
Leys’e göre müenneslik, **العَنْقاءِ** lafzı itibarıyladır. Ve **التَّعانِيقُ**: bir yer; Züheyr dedi:
Kalp Selmâ’dan ayıldı; neredeyse unutmayacaktı,
Selmâ’dan, **التَّعانِيقُ** ve **الثِّقْلُ** ıssız kaldı
Ezherî dedi: Dehnâ’da taşla yapılmış, Âdî bir minareye benzer bir şey gördüm;
yanımdaki kavim ona, Zû’r-Rumme’nin şiirinde onu anmasından dolayı, “Zû’r-Rumme’nin **عَناق**’ı” derlerdi; o dedi:
Seni çöllerle kederlendirdiğimi sanma; her ne zaman
alçakta, silik yıldızlar parıldasa
Senin, konakları gözetmen; bir **شارعٍ** ile
**عَنَاق الأَواعِسُ**’tan saptığı yere kadar
Asma‘î dedi: **العَناق** **الحِمَى**’dadır; o, **لَغَنِيٍّ**’indir. Ve denildi: **وادي العَناق**
**الحِمَى**’da, Ganî toprağındadır; Râ‘î dedi:
**وادي العَناق**’tan **ثَهْمَدِ**’e göçtüler

Ve **الأَعْنَق**: Arap atlarından bilinen bir aygırdır; atlardan **بنات أَعْنَق** ona nispet edilir; İbnü’l-A‘râbî okudu:
**بناتُ أَعْنَقَ** eyerlenmiş olarak gölgelenir,
onu görmek için akşamlar ve sabahlar giderler
Ve “**مُسْرِجاتٍ**” diye rivayet edilir. Ebû’l-Abbâs dedi: **أَعْنَق** hakkında ihtilaf ettiler; bir söyleyen: o bir atın adıdır, dedi;
başkaları: o, çok malı olan bir **دُهْقان**’dır, dedi. Onu adam yapan “**مُسْرِجات**” diye rivayet etti; onu at yapan “**مُسْرَجات**” diye rivayet etti.

Ve **الثُّرَيّا** battığında **أَعْنَقَت**; ve dedi:
Sanki ben, **الثُّرَيّا** **أَعْنَقَتِ** iken,
şarap içirilmişim yahut yoğrulmuş zehir
Ve yıldızlar, batışa ilerlediklerinde **أَعْنَقَتِ**.

Ve **المُعْنِقُ**: öne geçen; denir: at **مُعْنِقاً** geldi; ve bir binek **مِعْناقٌ**; ve gerçekten **أَعْنَق**.
İbn Ahmer’in sözüne gelince:
Bir **خَلْقاءَ** başında, yüksek bir **عَنْقاءَ**’dan,
onun altında ne ova aranır ne dağ
O, bir dağı vasfeder; der ki: onun üstünde ova yahut dağ olmamalıdır; ondan daha sağlamı yoktur.
Ve onu **عَانَقه**: ellerini boynuna koyup onu kendine çekti ve ikisi **تَعَانَقَا**
ve **اعْتَنَقا**; o, onun **عَنِيقُه**’dur; ve dedi:
Senin hayalinin gölgesi bana geceledi, bir **عَنِيقاً** olarak,
ta ki çağıran “**الفَلاحَا**” diye **حَيْعَل** edinceye kadar
