# عنك — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D9%83/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%86%D9%83/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عنك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D9%83.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: عنك

عَنَكَ الرَّمْلُ يَعْنُكُ عُنُوكاً وتَعَنَّكَ: تعَقَّد وارتفع فلم يكن فيه طريق. ورَملة عانِكٌ: فيها تَعَقُّد لا يقدر البعير على المشي فيها إلا أَن يَحْبُوَ؛ يقال: قد أَعْنَك البعيرُ؛ ومنه قول رؤبة: أَوْدَيْتَ إن لم تَحْبُ حَبْوَ المُعْتَنِك
يقول: هلكتَ إن لم تحملْ حَمالَتي بجَهْد. واعْتَنَك البعير واستَعْنَك: حَبَا في العِانِكِ فلم يقدر على السير. وأَعنَكَ الرجلُ: وقع في العِنْكة، واحدها عِنْك، وهو الرمل الكثير. وفي حديث أُم سلمة: ما كان لك أَن تُعَنِّكيها؛ التَّعْنيك: المشقة والضيق والمنع، من اعْتَنَك البعيرُ إذا ارْتَطَمَ في الرمل لا يقدر على الخلاص منه، أَو من عَنَك البابَ وأَعْنَكَه إذا أَغلقه، وقد روي ما كان لك أَن تُعَنِّقِيها، بالقاف، وقد تقدم ذكره، وقد مر في ترجمة علك في وصف جرير منزله بِبيشَة وحُموض وعَلاك، وقع هذا الحرف على رواية الطبراني: وعَنَاك، بالنون، وفسر بالرمل، والرواية باللام، وقد تقدم ذكره. وعَنَكَت المرأةُ على زوجها: نَشَزت، وعلى أَبيها: عصته. ورواه ابن الأَعرابي: عَتَكَتْ، بالتاء. وعَنَكَ الفرسُ: حَمَلَ وكرَّ؛ قال:
نُتْبعُهم خَيْلاً لنا عَوانِكا
ورواه ابن الأَعرابي بالتاء أَيضاً، وقد تقدم. والعَانِكُ: اللازم، والتاء أَعلى. الليث: والعَانِكُ الأَحمر، يقال: دم عانكٌ وعِرْق عانِك إذا كان في لونه صفرة؛ وأَنشد:
أَو عانِكٍ كَدمِ الذبيح مُدامِ
والعانِكُ من الرمل: في لونه حمرة؛ قال الأَزهري: كل ما قاله الليث في العانك فهو خطأ وتصحيف، والذي أَراد الليث من صفة الحمرة فهو عاتك، بالتاء، وقد تقدم. وقال أَيضاً عن ابن الأَعرابي: سمعت أَعرابيّاً يقول أَتانا بنبيذ عاتك، يصيّر الناسك مثل الفَاتِك؛ والعانِكُ من الرمال: ما تَعَقَّد كما فسره الأَصمعي لا ما فيه حمرة؛ وأَما استشهاده بقوله: أَو عانك كدم الذبيح مدام
فإن الرواة يروونه: أَو عاتق، قال: وكذا الإيادي فيما رواه، وإن كان قد وقع لليث بالكاف فهو عاتك كما رويته عن ابن الأَعرابي.
والعِنْكُ والعَنْكُ والعُنْكُ: سُدْفَةٌ من الليل تكون من أَوّله إلى ثلثه، وقيل: قِطْعة مظلمة؛ حكاه ثعلب قال: والكسر أَفصح، والجمع أَعْناك، وقد تقدّمت في التاء. قال الأَزهري: روي لنا عن الأَصمعي أَتانا بعد عِنْك أَي بعد ساعة وهُدُوٍّ؛ ويقال: مكث عِنْكاً أَي عَصْراً وزماناً؛ قال أَبو تُراب: العِنْك الثلث الباقي من الليل؛ قال الشاعر:
باتا يَجُوسانِ، وقد تَجَرَّما،
ليلُ التَّمامِ غيرَ عِنْكٍ أَدْهَما
وقيل: هو الثلث الثاني. قال ابن بري: يقال عِنْك وعَنْك وعُنْك كما يقال عِنْدٌ
وعَنْد وعُنْدٌ، وعِنْكُ كل شيء ما عَظُم منه، يقال: جاءنا من السمك ومن الطعام بِعِنْكٍ أَي بشيء كثير منه. والعِنْكُ: الباب، يَمانية. وعَنَكَ البابَ وأَعْنكه: أَغلقه، يمانية. وأَعْنَك الرجلُ إذا تَجَرَ في العُنُوك، وهي الأَبواب. يقال للباب العِنْك، ولصانعه الفَيْتَق، والمِعْنَك: الغَلَق. وعَنَك اللبنُ أَي خَثُرَ.

### Türkçe

**عَنَكَ** kum, **يَعْنُكُ** **عُنُوكاً** ve **تَعَنَّكَ**: düğümlendi ve yükseldi de içinde yol bulunmadı. Ve **رَملة عانِكٌ**: içinde, devenin ancak emekleyerek yürüyebileceği bir düğümlenme vardır; denir ki: deve **قد أَعْنَك**; ve ondan Rü’be’nin sözü:
أَوْدَيْتَ إن لم تَحْبُ حَبْوَ المُعْتَنِك
der ki: gücünle yükümü taşımazsan helâk oldun. Ve deve **اعْتَنَك** etti ve **استَعْنَك**: **العِانِكِ** içinde emekledi de yürümeye güç yetiremedi. Ve adam **أَعنَكَ**: **العِنْكة**’ye düştü; onun teki **عِنْك**’tir; o da çok kumdur. Ümmü Seleme hadîsinde: “Senin için onu **تُعَنِّكيها** etmen yoktu”; **التَّعْنيك**: meşakkat, darlık ve engellemedir; devenin, kumda çarpılıp ondan kurtulmaya güç yetiremediği vakit **اعْتَنَك** etmesinden; yahut kapıyı **عَنَك** edip **أَعْنَكَه** etmesinden, yani onu kapattığı vakit. Ve “Senin için onu **تُعَنِّقِيها** etmen yoktu” diye de, **القاف** ile rivayet edilmiştir; onun zikri daha önce geçti. Cerîr’in Bişe’deki menzilini, **حُموض** ve **عَلاك** ile vasfında, **علك** maddesinin tercümesinde geçti; bu harf, Taberânî’nin rivayeti üzere **وعَنَاك** olarak, **النون** ile vâki olmuştur ve kum ile tefsir edilmiştir; rivayet **باللام** iledir; onun zikri daha önce geçti. Ve kadın kocasına karşı **عَنَكَت**: başkaldırdı; babasına karşı: ona isyan etti. İbnü’l-A‘râbî onu **عَتَكَتْ** diye, **بالتاء** ile rivayet etti. Ve at **عَنَكَ**: saldırdı ve geri döndü; dedi ki:
نُتْبعُهم خَيْلاً لنا عَوانِكا
İbnü’l-A‘râbî onu **بالتاء** ile de rivayet etti; daha önce geçti. Ve **العَانِكُ**: yapışık olan (ayrılmayan); **التاء** daha üstündür. Leys: ve **العَانِكُ** kırmızıdır; denir ki: rengi sarılık bulunan olursa **دم عانكٌ** ve **عِرْق عانِك**; ve okudu:
أَو عانِكٍ كَدمِ الذبيح مُدامِ
Ve kumdan **العانِكُ**: renginde kızıllık olan. Ezherî dedi: Leys’in **العانك** hakkında söylediği her şey hatadır ve tashîftir; Leys’in kızıllık sıfatından muradı **عاتك**tır, **بالتاء** ile; daha önce geçti. Yine İbnü’l-A‘râbî’den dedi: Bir bedevîyi işittim, “Bize **نبيذ عاتك** getirdi; nâsiki **الفَاتِك** gibi yapar” diyordu. Ve kumlardan **العانِكُ**: Asma‘î’nin tefsir ettiği üzere düğümlenen şeydir; içinde kızıllık olan değil. Onun şu sözüyle istişhâdı ise:
أَو عانك كدم الذبيح مدام
Râvîler onu “**أَو عاتق**” diye rivayet ederler; dedi: İyâdî de rivayet ettiği şeyde böyledir. Leys’e **بالكاف** ile vâki olmuş olsa da, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet ettiğim üzere o **عاتك**tır.

Ve **العِنْكُ** ve **العَنْكُ** ve **العُنْكُ**: gecenin, başından üçte birine kadar olan bir karanlığıdır; ve “karanlık bir parça” denilmiştir; Sa‘leb onu nakletti; dedi: kesre daha fasîhtir; çoğulu **أَعْناك**tır; **التاء**da daha önce geçti. Ezherî dedi: Asma‘î’den bize rivayet olundu: “Bize **بعد عِنْك** geldi”, yani bir saat ve sükûnetten sonra; ve denir ki: **مكث عِنْكاً** kaldı, yani bir asır ve bir zaman. Ebû Turâb dedi: **العِنْك** gecenin kalan üçte biridir; şair dedi:
باتا يَجُوسانِ، وقد تَجَرَّما،
ليلُ التَّمامِ غيرَ عِنْكٍ أَدْهَما
Ve “ikinci üçte birdir” denilmiştir. İbn Berî dedi: **عِنْك** ve **عَنْك** ve **عُنْك** denir; nasıl ki **عِنْدٌ** ve **عَنْد** ve **عُنْدٌ** denir. Ve her şeyin **عِنْكُ**’u: ondan büyük olanıdır; denir ki: bize balıktan ve yemekten **بِعِنْكٍ** geldi, yani ondan çok bir şey ile. Ve **العِنْكُ**: kapıdır; Yemen lehçesidir. Ve kapıyı **عَنَكَ** etti ve **أَعْنكه**: onu kapattı; Yemen lehçesidir. Ve adam **أَعْنَك** etti: **العُنُوك** içinde ticaret yaptı; o da kapılardır. Kapıya **العِنْك** denir; onun yapıcısına **الفَيْتَق**; ve **المِعْنَك**: kilittir. Ve süt **عَنَك** etti, yani pıhtılaştı.
