# عهر (ع-ه-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%87%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%87%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ع - ه - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%87%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين و الهاء والراء
) ع ه ر، ه ع ر، ه ر ع مستعملات( عهر: العَهْرُ: الفُجُور، عَهَرَ إليها يَعْهَرُ عَهْراً: أتاها ليلاً للفُجُور ويُعَاُهِرها: يُزَانِيهَا. وكُلَّ منهما عاهِرٌ، قال:
لا تْلْجَأَنّ سِرّاً إلى خائِنٍ		يوما ولا تَدْنُ إلى عاهِر
وعن رسول الله -صلى الله عليه وسلم: "الولدُ للفِرَاشِ وللعَاهِرِ الحَجَرُ".
هعر: الهَيْعَرَةُ: المرأةُ التي لا تسْتَقِرُّ مكانها نزفا من غيرِ عِفَّة. يقال: عَيْهَرَتْ وهَيْعَرَتْ، وهذه الياءُ لازمةٌ، إلاَّ أنَّها لَزِمَتْ لُزُوم الحرف الأصليّ، لأن العين بعد الهاء لا تَأْتَلِفُ إلاَّ بِفَصْلِ لازمٍ.
هرع: الهُرَاعُ والإِهْرَاعُ والهَرَعُ: شِدَّةُ السَّوقِ. يُهْرَعُونَ: يُسَاقُونَ ويُعْجَلُونَ وتَهَرَّعَت الرماحُ إليه إذا أَقْبَلَتْ شَوَارِعَ، قال:
عندَ الكَريهِة والرِّماحُ تَهَرَّعُ
أراد: تَتَهَرَّعُ. وأهْرَعُوها: أشْرَعُوها ثم مضوا بها. ورجُلٌ هَرِعٌ: سريعُ المشْيِ والبُكاء.
والهَرْعَةُ: القَمْلَةُ الكبيرَةُ. وكذلك الهِرْنِعُ والحِنْبِجُ.

##### Türkçe

باب **العين** و **الهاء** و**الراء**
(**ع ه ر**، **ه ع ر**، **ه ر ع** kullanımdadır) **عهر**: **العَهْرُ**: fuhuş. **عَهَرَ** ona **يَعْهَرُ** **عَهْراً**: fuhuş için ona geceleyin geldi; ve **يُعَاُهِرها**: onunla zina eder. Ve ikisinden her biri **عاهِرٌ**’dir, dedi ki:
خائine bir gün gizlice asla sığınma		ve bir **عاهِر**’e yaklaşma
Ve Resûlullah’tan -Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun-: “**الولدُ للفِرَاشِ وللعَاهِرِ الحَجَرُ**”.
**هعر**: **الهَيْعَرَةُ**: iffetsizlikten, kanama hâlinde yerinde durmayan kadın. Denir: **عَيْهَرَتْ** ve **هَيْعَرَتْ**; ve bu **الياءُ** lâzımdır; ancak o, aslî harfin lüzumu gibi lâzım olmuştur; çünkü **العين** **الهاء**’dan sonra ancak lâzım bir ayırma ile uyuşur.
**هرع**: **الهُرَاعُ** ve **الإِهْرَاعُ** ve **الهَرَعُ**: sevkin şiddeti. **يُهْرَعُونَ**: sevk olunur ve acele ettirilirler. Ve mızraklar ona doğru, açık açık geldiklerinde **تَهَرَّعَت**; dedi ki:
şiddetli iş anında, mızraklar **تَهَرَّعُ**
Muradı: **تَتَهَرَّعُ**. Ve onu **أهْرَعُوها**: onu **أشْرَعُوها** (ileri sürdüler) sonra onunla gittiler. Ve **هَرِعٌ** bir adam: yürüyüşü ve ağlaması hızlı.
Ve **الهَرْعَةُ**: büyük bit. Ve yine **الهِرْنِعُ** ve **الحِنْبِجُ**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%87%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

أبو عمرو: العَهْرُ: الزنى. وكذلك العَهَرُ، يقال: عَهَرَ فهو عاهِرٌ. وفي الحديث: الولَدُ للفراش وللعاهِرِ الحجرُ. والاسمُ العِهْرُ بالكسر. والمرأة عاهِرةٌ، ومُعاهِرةٌ، وعَيْهَرة. وتعيْهَرَ الرجلُ، إذا كان فاجراً.

##### Türkçe

أبو عمرو: **العَهْرُ**: zina. Ve yine **العَهَرُ**; denir ki: **عَهَرَ**; o hâlde o **عاهِرٌ**dur. Ve hadiste: **الولَدُ للفراش وللعاهِرِ الحجرُ**. İsim **العِهْرُ**dur, kesre ile. Kadın **عاهِرةٌ**dır, ve **مُعاهِرةٌ**dır, ve **عَيْهَرة**. Erkek **تعيْهَرَ** etti; fâcir olduğu zaman.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%87%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والهاء مع الراء
عهر ، هرع ، هعر
استعمل من وجوهه : عهر ، هرع ، هعر .
عهر : قال النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( الولد للفِراش وللعاهر الحجر ) ، العاهر : الزاني .
قال أبو زيد : ويقال للمرأة الفاجرة عاهرة ، ومُعاهِرة ، ومسافحة .
وقال أبو عبيد : معنى قوله ( صلى الله عليه وسلم ) ( وللعاهر الحجر ) ، أي لا حقّ له في النسب ؛ وهو كقولك : له التُّراب ، وبِفيه الأثلَب ، أي لا شيء له .
وروى أبو عُمر عن أحمد بن يحيى ومحمد بن يزيد أنهما قالا : يقال للمرأة
الفاجرة العَيهَرَةُ . قالا : والياء فيها زائدة ، والأصل عَهَرة مثل ثمرة .
وأخبرني المنذريّ عن المفضّل بن سلمة أنه قال : لقي عبدُ الله بن صفوان بن أمية أبا حاضرٍ الأسيِّديّ أسيّد بن عمرو بن تميم فراعَه جمالُه فقال له : ممن أنت ؟ قال : من بني أسيِّد بن عمرو ، وأنا أبو حاضر . فقال : أُفَّةً لك : عُهيرَةٌ تيّاس . قال أبو طالب : والعُهَيرة : تصغير العَهِر . قال : والعَهر : العاهر ، وهو الزّاني .
وقال ابن شُميل : قال رؤبة : العاهر : الذي يتبع الشرَّ ، زانياً كان أو سارقا .
وقال الليث : العَيْهرة من النساء : التي لا تستقرُّ نَزَقاً في مكانٍ في غير عِفّة .
هعر : قال الليث : يقال هيعرت المرأة وتهيعرت ، إذا كانت لا تستقرُّ في مكان .
قلت : كأنَّه عند الليث مقلوب من العيهرة ، لأنه جعل معناهما واحداً .
هرع : أبو العباس عن عمرو عن أبيه قال : يقال : للمجنون : مهروع مخفوع ممسوس .
وقال غيره : الهَرِعة من النساء : التي تُنزِل حين يخالطها الرجل قبلَه شَبَقاً وحِرصاً على جماعه إياها . والهَيْرَع : الرجل الجَبان ومنه قول ابن أحمر :
ولستُ بهَيْرَعٍ خَفِقٍ حَشَاهُ
إذا ما طيّرتْه الريحُ طارا
وأما قول الله عزّ وجلّ : ( وَجَآءَهُ قَوْمُهُ يُهْرَعُونَ إِلَيْهِ ) ( هُود : 78 ) فإنّ أبا الفضل أخبرني عن أبي العباس أحمد بن يحيى أنه قال : الإهراع : إسراعٌ في طمأنينة . ثم قيل له : إسراع في فَزَع ؟ فقال : نعم .
وقال الكسائيّ : الإهراع : إسراعٌ في رِعدة . وقال المهلهل :
فجاءوا يُهرَعون وهم أسارَى
نَقُودهم على رغم الأنوفِ
وقال الليث : ( يُهرَعون وهم أُسارى ) ، أي يساقون ويعجّلون . يقال هُرِعوا وأهرِعوا قال : وإذا أشرعَ القومُ رماحَهم ثمَّ مضَوا بها قيل : هرّعوا بها . وقد تهرَّعت الرِّماحُ ، إذا أقبلت شَوارع . وأنشد قوله :
عند البديهة والرماح تهرّع
قال : ورجلٌ هَرِع : سريع البكاء .
أبو عبيد عن الأصمعي وأبي عمرو : الهَرِع : الجاري ، وقد هَرع وهَمع ، إذا سال . قالا : وريحٌ هَيْرَعٌ : تَسْفِي التراب .
وروى أبو تراب لأبي عمرٍ و قال : المهروع : المصروع من الجهد . وقاله الكسائيّ .
وقال أبو عمرو : الهَيرع والهَيْلع : الضعيف ، وقال الباهليّ : هي الفَرَعة والهَرَعَة ، للقملة الصغيرة .
وقال أبو سعيد : هي الفَرْعة والهَرْعَة .
أبو عبيد عن أبي زيد : أُهرِع الرجلُ إهراعاً ، إذا أتاك وهو يُرعَد من البرد . وقد يكون الرجلُ مُهرَعاً من الحمَّى والغَضَب ، وهو حين يُرعَد . والمُهرَع أيضاً : الحريص جاء به كلِّه أبو عبيد في باب ما جاء في لفظ مفعول بمعنى فاعل .
هعر : قال بعضُهم : الهَيْعرونُ : الدَّاهية . ويقال للعجوز المسنَّة هَيعرون ، كأنَّها
سمِّيت بالداهية .
قلت : ولا أحقُّ الهَيعَرون ولا أُثبته ، ولا أدري ما صحّته .

##### Türkçe

باب **العين** ve **الهاء** ile **الراء**

**عهر** ، **هرع** ، **هعر**
Onun vecihlerinden kullanılmıştır: **عهر** ، **هرع** ، **هعر** .

**عهر** : Nebî ( صلى الله عليه وسلم ) dedi: ( **الولد للفِراش وللعاهر الحجر** ) ; **العاهر** : zânî.
Ebû Zeyd dedi: Ve fâcire kadına **عاهرة** , ve **مُعاهِرة** , ve **مسافحة** denir.
Ebû Ubeyd dedi: Onun ( صلى الله عليه وسلم ) sözünün mânâsı ( **وللعاهر الحجر** ) , yani nesepte onun için hak yoktur; ve o, senin “ona toprak var” demen gibidir, ve “ağzında **الأثلَب** var” (demek) gibidir; yani onun için hiçbir şey yoktur.
Ebû Umer, Ahmed b. Yahyâ ve Muhammed b. Yezîd’den rivayet etti ki ikisi şöyle dedi: Fâcire kadına **العَيهَرَةُ** denir. İkisi dedi: Ve içindeki **الياء** zâiddir; ve asl (şekil) **عَهَرة**’dir, **ثمرة** gibi.
Münzirî bana Mufaddal b. Seleme’den haber verdi ki o dedi: Abdullah b. Safvân b. Umeyye, Ebû Hâdır el-Useyyidî’yi (Useyyid b. Amr b. Temîm) karşıladı; develeri onu ürküttü; ona dedi: Sen kimdensin? Dedi: Benî Useyyid b. Amr’danım; ve ben Ebû Hâdır’ım. Dedi: Sana yazık: **عُهيرَةٌ** **تيّاس**. Ebû Tâlib dedi: Ve **العُهَيرة** : **العَهِر**’in küçültmesidir. Dedi: Ve **العَهر** : **العاهر**’dir; ve o zânîdir.
İbn Şümeyl dedi: Ru’be dedi: **العاهر** : şerri tâkip eden kimsedir; zânî de olsa hırsız da olsa.
Leys dedi: Kadınlardan **العَيْهرة** : iffetsizlik dışında bir yerde, yerinde durmayan; ataklık sebebiyle.
**هعر** : Leys dedi: Kadın **هيعرت** ve **تهيعرت** denir; eğer bir yerde durmuyor ise.
Dedim: Sanki o, Leys katında **العيهرة**’den kalb edilmiştir; çünkü ikisinin mânâsını bir kıldı.

**هرع** : Ebû’l-Abbâs, Amr’dan, babasından rivayet etti; dedi: Deliye **مهروع** **مخفوع** **ممسوس** denir.
Başkası dedi: Kadınlardan **الهَرِعة** : erkek onunla karıştığında, ondan önce, şehvet ve onunla birleşmesine hırs sebebiyle (meni) indiren. Ve **الهَيْرَع** : korkak adamdır; ve ondan İbn Ahmer’in sözü:
ولستُ بهَيْرَعٍ خَفِقٍ حَشَاهُ
إذا ما طيّرتْه الريحُ طارا
Azîz ve Celîl olan Allah’ın sözüne gelince: ( **وَجَآءَهُ قَوْمُهُ يُهْرَعُونَ إِلَيْهِ** ) ( **هُود : 78** ) ; muhakkak Ebû’l-Fadl bana Ebû’l-Abbâs Ahmed b. Yahyâ’dan haber verdi ki o dedi: **الإهراع** : sükûnet içinde bir sürattir. Sonra ona denildi: Bir korku içinde sürat mi? Dedi: Evet.
Kisâî dedi: **الإهراع** : bir titreme içinde sürattir. Mühelhil dedi:
فجاءوا يُهرَعون وهم أسارَى
نَقُودهم على رغم الأنوفِ
Leys dedi: ( **يُهرَعون وهم أُسارى** ) , yani sevk olunur ve acele ettirilirler. **هُرِعوا** ve **أهرِعوا** denir. Dedi: Kavim mızraklarını uzatıp sonra onlarla yürüdüklerinde, onlarla **هرّعوا** denir. Ve mızraklar **تهرَّعت** olmuştur; eğer (üstüne) gelici, açıkça (görünür) ise. Onun sözünü şâhid getirdi:
عند البديهة والرماح تهرّع
Dedi: Ve **هَرِع** bir adam: çabuk ağlayan.
Ebû Ubeyd, Asma’î ve Ebû Amr’dan: **الهَرِع** : akan; ve **هَرع** ve **هَمع** olmuştur; eğer aktı ise. İkisi dedi: Ve **ريحٌ هَيْرَعٌ** : toprağı savurur.
Ebû Turâb, Ebû Amr için rivayet etti ve dedi: **المهروع** : yorgunluktan yere serilmiş. Kisâî de onu söyledi.
Ebû Amr dedi: **الهَيرع** ve **الهَيْلع** : zayıf. Bâhilî dedi: O, küçük bit için **الفَرَعة** ve **الهَرَعَة**’dir.
Ebû Saîd dedi: O, **الفَرْعة** ve **الهَرْعَة**’dir.
Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: Adam **أُهرِع** olur, **إهراعاً**; eğer sana gelirken soğuktan titriyor ise. Ve adam, titrerken, hummadan ve öfkeden **مُهرَعاً** olabilir. Ve **المُهرَع** da: hırslı; Ebû Ubeyd onu bütünüyle, “**مفعول** lafzında **فاعل** mânâsıyla gelen” babında getirdi.

**هعر** : Bazıları dedi: **الهَيْعرونُ** : musibet. Ve yaşlı kocakarıya **هَيعرون** denir; sanki musibetle adlandırılmıştır.
Dedim: Ne **الهَيعَرون**’u daha haklı (görürüm) ne de onu sabitlerim; ve onun sıhhatini bilmem.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%87%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب العين والهاء وما يثلثهما)
(عهب) العين والهاء والباء كلمةٌ واحدة إن صحَّت. قال الخليل: العَيْهَب: الضَّعيف من الرِّجال عن طلب الوِتْر. قال الشاعر([1]) :
حللت به وِتْرِي وأدركتُ ثُؤْرَتي  *** إذا ما تناسى ذَحْلهُ كلُّ عَيهبِ([2])
فأمّا الذي يُروَى عن الشَّيباني: كانَ ذلك على *عِهِبَّى فلانٍ، أي في زمانه. وأنشد:
عهدي بسَلمَى وهي لم تَزَوَّجِ  *** على عِهِبَّى عيشِها المخرفَجِ([3])
فقد قيل، والله أعلم بصحّته.
(عهج) العين والهاء والجيم كلمةٌ صحيحة لا قياسَ لها ولا عليها. قالوا: الموهج: ظبيةٌ حسَنة اللّون طويلةُ العنُق. وتسمَّى المرأة "عوهجَ([4]) " تشبيهاً لها بها. قال الأصمعيّ: العَوهج: المخطَّطة العنق. ويقال للنَّعامة أيضاً عوهج، لطول عنُقها. قال العجّاج:
كالحَبَشيِّ التفَّ أو تسبَّجا *** في شَمْلَةٍ أو ذاتِ زِفٍّ عَوْهَجَا([5])
ويقال للنّاقةِ الفتِيّة: عوهج. ويقولون للحيّة: عوهج. قال:
* حَصْبَ الغُواةِ العوهجَ المنسُوسا([6]) *
المنْسوس: المطرود.
(عهد) العين والهاء والدال أصلُ هذا الباب عندنا دالٌّ على معنىً واحد، قد أومأ إليه الخليل. قال: أصله الاحتفاظُ بالشَّيء وإحداثُ العهدِ به. والذي ذكره من الاحتفاظ هو المعنى الذي يرجع إليه فُروع الباب. فمن ذلك قولهم عَهِد الرجل يَعْهَدُ عَهْداً، وهو من الوصيَّة. وإنّما سمِّيت بذلك لأنَّ العهدَ مما ينبغي الاحتفاظُ به. ومنه اشتقاق العَهد الذي يُكتَب للوُلاة من الوصيّة، وجمعه عُهود. والعَهْد: المَوْثِق، وجمعه عُهود. ومن الباب العَهْدُ الذي معناه الالتقاء والإلمام، يقال: هو قريبُ العهد به، وذلك أنّ إلمامَهُ به احتفاظٌ به وإقبال.
[و] العهيد: الشَّيء الذي قدُم عهدُه. والعَهْد: المنْزِل الذي لا يزالُ القوم إذا انتَووْا عنه يرجِعُون إليه. قال رؤبة:
هل تعرف العهْدَ المُحِيلَ أرسمُه  *** عَفَتْ عوافيه وطال قِدَمُه([7])
والمَعْهَد مثلُ ذلك، وجمعه مَعاهد. وأهل العهد هم المعاهَدون، والمصدر المعاهَدة، أي إنّهم يُعاهَدون على ما عليهم من جِزْية. والقياس واحدٌ، كأنّه أمرٌ يُحتَفَظ به لهم، فإذا أسلموا ذهبَ عنهم اسمُ المُعاهَدة. وذكر الخليلُ أن الاعتهادَ مثلُ التَعاهُد والتعهُّد، وأنشَدَ للطِّرمَّاح:
ويُضِيع الذي قد أوْجَبَه اللهُ  *** عليهِ فليس يتعهدُهْ([8])
وقال أيضاً: عَهِيدك: الذي يُعاهِدك وتُعاهِدُه. وأنشد:
فللتُّركُ أوفَى من نزارٍ بعهدها  *** فلا يأمنَنَّ الغدرَ يوماً عهيدُها([9])
ومن الباب: العُهْدة: الكتاب الذي يُستوثَق به في البَيْعات. ويقولون: إنّ في هذا الأمر لُعْهدَةً ما أُحْكِمَتْ، والمعنى أنّه قد بِقيَ فيه ما ينبغي التوثُّق له. ومن الباب([10]) قولهم: "المَلَسَى لا عُهدةَ"، يقوله المتبايعان، أي تملَّسْنا عن إحكامٍ فلم يَبْق في الأمر ما يَحتاج إلى تعهُّدٍ بإحكام. ويقولون: "في أمره عُهْدةٌ"، يُومئُون إلى الضَّعف، وإنما يريدون بذلك ما قد فسَّرناه.
قال الخليل: تعهَّد فلانٌ الشّيءَ وتعاهَدَ. قال أبو حاتم: تعهَّدت ضَيعتي، ولا يقال تعاهدت؛ لأن التعاهد لا يكون إلاَّ من اثنين. قلنا: والخليلُ على كلِّ حالٍ أعرَفُ بكلام العرب من النّضر([11]) . على أنّه يقال قد تَغافَلَ عن كذا، وتجاوَزَ عن كذا، وليس هذا من اثنين. وربَّما سمَّوا الاشتراط استعهاداً([12]) ، وإنَّما سمِّي كذا لأنَّ الشَّرط مما ينبغي الاحتفاظُ به إذا شُرِط. قال:
وما استعهَدَ الأقوامُ مِن زوج حُرَّةِ  *** من النّاس إلاّ منك أو من محاربِ([13])
وفي كتاب الله تعالى: ﴿ألَمْ أعْهَدْ إِلَيْكُمْ﴾  [يس 60]، ومعناهُ والله أعلمُ: ألم أُقَدِّم إليكم من الأمر الذي أوجبتُ عليكم الاحتفاظَ به.
فهذا الذي ذكرناه من أوّل الباب إلى حيث انتهينا([14]) مطّرد في القياس الذي قِسناه. وبقي في الباب: العَهْد من المطر، وهو عِندنا من القياس الذي ذكرناه، وذلك أنَّ العَهْد على ما ذكره الخليلُ، هو من المطر الذي يأتي بعد الوَسْميّ، وهو الذي يسمّيه النَّاسُ الوَلِيّ. وإذا كان كذا كان قياسُه قياسَ قولِنا: هو يتعهَّد أمرَه وضيعتَه، كأنّ المطرَ وَسَمَ الأرضَ *أوّلاً وتَعهَّدها ثانياً، أي احتفَظَ بها فأتاها([15]) وأقبل عليها. قال الخليل: وذلك أن يَمضِيَ الوسميُّ ثم يردُفَه الرَّبيع بمطرٍ بعد مطر، يدرك آخرُه بلَلَ أوّلِه ودُمُوثتَه([16]) . قال: وهو العَهْد، والجمع عِهاد. وقال: ويقال: كلُّ مطر يكونُ بعد مطَرٍ فهو عِهاد. وعُهِدت الرَّوضةُ، وهذه روضةٌ معهودة: أصابها عِهادٌ من مطَر. قال الطرمَّاح:
عقائل رملةٍ نازَعْنَ منها  *** دُفوفَ أقاحِ مَعهودٍ وَدينِ([17])
المعهود: الممطور. وأنشد ابنُ الأعرابيّ:
* ترى السَّحاب العَهْد والفتوحا([18]) *
الفتوح: جمع فتح، وهو المطر الواسع. وقال غير هؤلاء: العِهاد: أوّل الرَّبيع قبل أن يشتد القُرّ، الواحد عَهْدة. وكان بعض العربِ يقول: العِهاد من الوسميِّ وأوائل الأمطار يكون ذُخْراً في الأرض، تَضرب لها العروقُ، وتُسْبِط([19]) الأرض بالخضرة، فإنْ كانت لها أَوَلِيَةٌ وتَبِعات فهي الحَياء، وإلاَّ فليست بشيء.
ويقولون: كان ذلك على عَهِد فُلانٍ وعِهْدانِه. وأنشدوا:
* لستَ سُليمانُ كعِهْدانِك *
(عهر) العين والهاء والراء كلمة واحدة لا تَدُلّ على خير، وهي الفجور. قال الخليل وغيره: العَهرُ: الفجور. والعاهر: الفاجر. يقال عَهِر وعَهَر عَهْراً وعُهُوراً([20]) ، إذا كان إتيانه إياها [لَيلاً]. وفي الحديث: "الولد للفراش وللعاهر الحَجَرُ"، لاحظَ له في النَّسَب([21]) . قال:
لا تلجئنْ سِرّاً إلى خائن  *** يوماً ولا تَدْنُ إلى العاهِرِ
قال يعقوب: العُهور يكون بالأمة والحُرَّة، والمساعاة لا تكون إلاّ بالإماء.
ومما جاء في هذا الباب نادراً شيءٌ حُكِي عن المُنْتَجِع، قال: كلُّ مَن طلب الشَّرَّ ليلاً من سَرْقٍ أو زِنَى فهو عاهر. ويقولون -وهو من المشكوك فيه- إنّ العاهِر: المسترخي الكسلان([22]) .
(عهق) العين والهاء والقاف ليس لـه قياسٌ مطرد، وقد ذُكِرت فيه كلماتٌ لعلَّها، والله أعلمُ، أن تكونَ صحيحة. ولولا ذكرُهُم لها لكان إلغاؤُها عندنا أولَى. قال الخليل: العَوهق، على تقدير فَوْعل، هو الغراب الأسود الجَسيم. ويقال هو البعير الأسود. وهو أيضاً لونُ اللاَّزَوَرْد. ويقولون: العَوْهق: فحلٌ كان في الزَّمن الأول، تُنْسب إليه كرام النَّجائب. قال رؤبة:
* قرواء فيها من بَنات العَوْهقِ([23]) *
قال: والعوهق: الثُّور الذي لونُه إلى سواد. والعوهق: الخُطّاف الجَبَليّ. قال:
* فهْيَ ورقاء كلون العَوهقِ([24]) *
ويقال: بعيرٌ عَوهقٌ، أي طويل. قال:
تراخى به حبُّ الضحاءِ وقد رأى *** سَماوةَ قَشْراءِ الوظيفينِ عَوهقِ([25])
قال الخليل: العَوْهقانِ: كوكبانِ إلى جنب الفرقدين على نَسَقٍ([26]) ، وطريقُهما ممّا يلي القُطْب وأنشَد:
بحيثُ بارى الفرقدانِ العوهقا([27]) عندَ مسدِّ القُطْبِ حين استوسَقَا([28])

وقال أيضاً: العَيْهقَة: عَيْهَقة النَّشاط والاستنان. قال:
* إنَّ لرَيعانِ الشَّبابِ عَيْهقَا([29]) *
قال ابن السِّكّيت: العوهق: خيار النَّبْع ولُبابُه، يُتَّخذ منه القِسِيّ. قال:
* وكلَّ صفراءَ طروحٍ عوهقِ([30]) *
وعَوهقُ: اسم روضة. قال ابن هَرْمة:
فكأنّما طُرقت بريَّا روضةٍ  *** من رَوض عَوْهَقَ طَلّةٍ مِعشابِ
(عهل) العين والهاء واللام أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على انطلاقٍ وذَهاب وقلّة استقرار. قال الخليل: العَيْهلُ: النّاقةُ السَّريعة. قال:
مُخْلَصةَ الأنْقاء والزَّعُوما([31])
زجَرْتُ فيها عَيْهلاً رَسُوماً([32])
 وقال ابنُ الأعرابيِّ مثلَ ذلك، إلاّ أنَّه قال: وتكون([33]) مُسنّة شديدة. وقال أبو حاتم: يقال ناقة عَيهلةٌ وعيهلٌ، ولا يقال جملٌ عيهل. وأنشدوا:
*ببازلٍ وجناءَ أو عَيْهلِّ([34]) *
قالوا: شدَّد اللام للحاجة إلى ذلك. ويقال امرأة عَيْهلٌ وعَيْهلة جميعاً، إذا كانت لا تستقرُّ نزَقاً. وربما وصَفُوا الرِّيح فقالوا: عَهيلٌ. وهذا يدلُّ على صِحَّةِ هذا القياس. فأمَّا قولُهم للمرأة التي لا زوجَ لها: عاهل، وجمعها عواهل، فصحيح، وسمِّيت بذلك لأنَّه لا زوج لها يَقْصُرُها. وأنشد:
*مشى النِّساء إلى النِّساء عواهلاً *** من بين عارِفة السِّباءِ وأيّمِ([35])
ذهَبَ الرّماح ببعلها فتركنَه  *** في صَدْرِ معتدل الكُعوب مقوَّمِ
وقال في العيهل أيضاً:
فنِعم مَناخُ ضِيفان وتَجْرٍ *** ومُلقَى رحْلِ عَيْهَلَةٍ بَجَالِ([36])
وبقى في الباب كلمةٌ إن كانت صحيحةً فليست ببعيدٍ من القياس الذي ذكرناه. حُكِيَ عن أبي عبيدة: العاهل: الملك ليس الذي فوقه أحدٌ إلا الله تعالى. يقال للخليفة: عاهل. فإن كان كذا فلأنه لابدَّ له من الخَلْق فوق يَدِه تمنعُه.
(عهم) العين والهاء والميم قريبٌ من الذي قبلَه، وليس ببعيدٍ أن يكون من الإبدال. قال الخليل: العَيْهَامة: الناقة الماضية. وأنشد:
ورَدْتُ بعيهامَةٍ حُرَّةٍ  *** فَعَبَّتْ يميناً وعبّت شِمالا([37])
ويقولون: إنَّها كاملة الخَلْق أيضاً. قال:
مُدَامَجِ الخَلْقِ دِرَفْسٍ مِسْعامْ([38])
مُستَرْعَفَات بِخِدَبٍّ عَيْهام([39])
قال أبو زيد: ناقةٌ عيهمَة: نجيبةٌ سريعة. ويقولون: إنَّها تَعْطَش سريعاً، والجمع عياهيم. قال ذو الرُّمة:
هيهاتَ خَرقاءُ إلاّ أنْ يقرِّبَها  *** ذو العَرش والشَّعشعاناتُ العياهيمُ([40])
وأنشد أبو عمرو:
عَيْهَمة يَنْتَحي في الأرضِ مَنْسِمُها  *** كما انتحَى في أديم الصِّرْف إزمِيلُ([41])
قال أبو عمرو:عَيْهَمتُها: سُرْعَتُها.وربما قالوا: عُيَاهِمَة على وزن عُذافِرَة([42]) .ومما شذَّ عن هذا الأصل: عَيْهَم: اسم موضع. قال:
* وللِعراقيِّ ثنايا عَيْهَمِ([43]) *
ويقولون: العَيهوم: أصل شجرة. ويقولون هو الأديم الأحمر([44]) . قال أبو دواد:
فتعفَّتْ بعد الرَّبابِ زماناً  *** فهي قفرٌ كأنَّها عَيْهُومُ([45])
فأمّا قول القائل:
* وقد أُثير العَيهمانَ الرَّاقدا([46]) *
فيقولون: إنَّه الذي لا يُدلج، يقام على ظَهْرِ الطَّريق.
(عهن) العين والهاء والنون أصلٌ صحيح يدلُّ على لِينٍ وسُهولة وقِلّة غذاء في الشيء.
قال الخليل: العاهن: المال الذي يتروَّح على أهله، وهو العتيد([47]) الحاضر. يقال: أعطاه من عاهِنِ مالِهِ. وأنشد:
فقتلٌ بقتلانا وسَبْيٌ بسَبْيِنا  *** ومالٌ بمال عاهنٍ لم يفرَّقِ
قال الشَّيبانيّ: العاهن: العاجل: يقال: ما أَعْهَن ما أتاك. قال: ويقولون: أبعاهِنٍ بعتَ أم بِدَين. قال ابنُ الأعرابيّ: يقال عاهن، إذا كان في يدك تَقدِر عليه، وقد عَهِنَ يَعْهَن عُهوناً، وأنشد للشاعر([48]) :
ديارُ ابنةِ الضَّمريِّ إذ وصل حبلها  *** متينٌ وإذ معروفها لك عاهن([49])

أي حاضرٌ مقيم. قال أبو زيد: عَهَنَ من فلانٍ خَيْرٌ أو خَبَر -أنا أشكُّ في ذلك- يعهَنُ عُهوناً، إذا خرج منه. قال النَّضر: يقال: اعْهِنْ له أي عَجِّلْ له. وقد عَهَنَ له ما أراد. قال ابن حبيب: يقال هو يُلقِي الكلامَ على عواهنه، إذا لم يبال كيف تكلَّم. وهذا قياسٌ صحيح، لأنَّه لا يقوله بتحفُّظ وتثبُّت. وربما قالوا: يرمي الكلام على عواهنه، إذا قاله بما أدّاه إليه ظنُّه من دون يقين. وهو ذلك المعنى.
ومن هذا الباب: قضيبٌ عاهن، أي متكسِّر مُنْهصِر. ويقال: في القضيب عُهْنَةٌ، وذلك انكسارٌ من غير بَيْنُونة إذا نظرتَ إليه حسبتَه صحيحاً، وإذا هززتَه انثنَى. ويقال للفقير: عاهنٌ من ذلك. وربما قالوا عَهَنْتُ القضيب أَعْهِنُه عَهْناً. فأمَّا الذي يُحْكى عن أبي الجرّاح أنّه قال: عَهَنْت عواهن النخل، إذا يَبِسَت تَعْهِنُ عُهوناً، فغلَط، لأنَّ القياس بخلاف ذلك. قال ابن الأعرابي: عواهن النخل: ما يلي قُلْبَ النَّخلة من الجريد. وهذا أصحُّ من الأول وروي عن النبي عليه الصلاة والسلام [أنّه] قال لبعض أصحابه: "ائتني بسَعَفٍ واجتنب العواهن"؛ لأنّها رطبة([50]) . قال بعض أهل اللُّغة: أهل الحجاز يسمُّون السَّعَفات التي تلي القِلَبَة([51]) : العواهن؛ لأنَّها رطبةٌ لم تشتدّ. فأمَّا قولهم إنَّ العاهن: الحابس، وإنشادهم للنابغة:
أقول لها لمَّا ونت وتخاذلتْ  *** أجِدِّي فما دون الجَبَا لك* عاهنُ
فهو عندنا غلطٌ، وإنَّما معناه على موضوعِ القياس الذي قسناه، أنَّ ما دون الجَبا([52]) ممكن غير ممنوع، أي السَّبيل إليه سهل. ويكون "ما" في معنى اسم.
ومن الباب إن كان صحيحاً ما رواه ابنُ السِّكِّيت، أنّ العواهنَ: عروقٌ في رحم النَّاقة. وأنشَدَ لابن الرِّقاع:
أوْكَتْ عليها مَضِيقاً من عواهنها *** كما تضَمَّنَ كَشْحُ الحُرّة الحَبَلا([53])
كأنّه شبَّه تلك العروقَ بعواهن النَّخل. وأما العِهْن، وهو الصُّوف المصبوغ، فليس ببعيدٍ أنْ يكون من القياس؛ لأنَّ الصَّبْغَ يليّنه. والله أعلم.
---------------------ــ
([1]) هو محمد بن حمران بن أبي حمران الجعفي، المعروف بالشويعر (اللسان عهب) .
([2]) في الأصل: "وأدركت ثأري"، صوابه اللسان.
([3]) الرجز في اللسان (عهب) والمخصص (3: 160/ 15: 206) .
([4]) في الأصل: "عوهجاء".
([5]) ديوان العجاج 7. وأولهما في اللسان (سبج).
([6]) لرؤبة في ديوانه 71 واللسان والمجمل (عهج، نسس).
([7]) ديوان رؤبة 149 وأساس البلاغة (عهد). ونسب في اللسان (عهد) إلى ذي الرمة خطأ.
([8]) ديوان الطرماح 112 واللسان (عهد). ورواية الديوان: "يصيره الله إليه". وقبله:
عجباً ما عجبت للجامع الما  *** ل يباهي به ويرتفده
 ([9]) أنشده في اللسان (عهد) والمخصص (13: 109). ونسبه الزمخشري في أساس البلاغة إلى نصر بن سيار.
([10]) في الأصل: "ومن الباب ومنه".
([11]) الذي سبق ذكره هو "أبو حاتم" لا النضر. فلعل الكلام قبله: "قال أبو حاتم والنضر".
([12]) في اللسان: "واستعهد من صاحبه: اشترط عليه وكتب عليه عهدة".
([13]) لجرير في ديوانه 83 من قصيدة يهجو بها الفرزدق حين تزوج بنت زيق، كما في اللسان (عهد) والرواية فيهما: "من ذي ختونة"، وهي أيضاً رواية اللسان (ختن). ورواية أساس البلاغة تطابق ما في المقاييس.
([14]) في الأصل: "انتهيناه".
([15]) في الأصل: "فأتيها".
([16]) في الأصل: "ودنونته".
([17]) ديوان الطرماح 177 واللسان (ودن).
([18]) كذا في الأصل. وفي المخصص (9: 117): "يرعى السحاب"، وفي (10: 172): "ترعى جميم العهد"، ثم قال: "ورواه الأصمعي بالياء". وفي اللسان (فتح) :
كأن تحتي مخلفاً قروحا  *** رعى غيوث العهد والفتوحا
([19]) الإسباط: الامتداد. وفي الأصل: "وتسليط".
([20]) ضبط في اللسان والقاموس من باب منع، ومصدره العهر، بالفتح، وبالكسر، وبالتحريك. ومثله العهارة والعهور والعهورة. وجعله في المصباح المنير من بابي تعب وقعد.
([21]) في اللسان: "أبوعبيد: معنى قوله وللعاهر الحجر، أي لا حق له في النسب، ولا حظ له في الولد، وإنما هو لصاحب الفراش".
([22]) هذا المعنى لم يرد في المعاجم المتداولة.
([23]) في اللسان (عهق):                    * فيهن حرف من بنات العوهق *
([24]) في اللسان: "وهي وريقاء".
([25]) البيت لزهير في ديوانه 249. وقيل إن قصيدة البيت مشتركة بين زهير وولده كعب بن زهير، كما نص الديوان. وقد ورد البيت محرفاً في الحيوان (4: 355). وانظر الأغاني (15: 141-142). في الأصل: "حد الضحاء" و "سمامة قشراء"، صوابه من الديوان.
([26]) في الأصل: "على شق"، صوابه في اللسان والقاموس.
([27]) في الأصل: وكذا في الأزمنة والأمكنة (2: 374): "العوهقين الفرقدا"، ولا يستقيم به الرجز، وصوابه في اللسان (عهق).
([28]) "عند مسد القطب"، كذا وردت أيضاً في الأزمنة والأمكنة. وفي اللسان: "عند مسك القطب".
([29]) لرؤبة في ديوانه 109.
([30]) قبله في اللسان (عهق) :
إنك لو شاهدتنا بالأبرق  *** يوم نصافي كل غضب مخفق
 ([31]) البيت في اللسان (عهل، زعم، جهم) وقبله، كما في المادتين الأخيرتين:
* وبلدة تجهم الجهوما *.
          وقد سبق إنشاد هذا في (جهم).
([32]) البيت في اللسان (زعم) والمخصص (7: 72).
([33]) في الأصل: "ويقول".
([34]) لمنظور بن مرثد الأسدي، كما في اللسان (طول، قتل، عطبل، خلل، عهل، كلل)، من أرجوزة رواها ثعلب في مجالسه 601-604. وانظر لهذا البيت نوادر أبي زيد وسيبويه (2: 282).
([35]) البيت في المجمل، مع سقوط كلمة "إلى النساء" منه.
([36]) البيت في اللسان (عهل) برواية: "وملقى زفر". والزفر: الحمل.
([37]) في الأصل: "وهبت شمالا".
([38]) الخدب: الشديد الصلب الضخم القوي. وفي الأصل: "بحدب"، تحريف.
([39]) كلمة "مسعام" وردت في القاموس ولم ترد في اللسان. قال في القاموس: "وسيل مسعام، كمحراب أو مشعان: سريع".
([40]) ديوان ذي الرمة 579 واللسان (شعع، عهم). وقد سبق في (شع) .
([41]) البيت لعبدة بن الطبيب في المفضليات (1: 136) واللسان (زمل) وفي اللسان: "عيرانة".
([42]) أورد صاحب اللسان "عياهم" فقط، وطعن عليه واقتصر صاحب القاموس على "عياهمة".
([43]) للعجاج في ديوانه 16 واللسان (عهم). وفي معجم البلدان (عيهم): "وللعراقيين في ثنايا". وفي الأصل: "وللعراق في ثنايا"، صوابهما في الديوان واللسان.
([44]) وكذا في المجمل. وزاد في القاموس: "أو الأملس". واقتصر في اللسان على قوله: "والعيهوم: الأديم الأملس".
([45]) البيت في اللسان (عهم).
([46]) أنشده في اللسان (عهم).
([47]) في الأصل: "القيد".
([48]) هو كثير، كما في اللسان (عهن).
([49]) كذا. وفي اللسان: "إذ حبل وصلها".
([50]) لأنها رطبة، ليست في اللسان، وأراها مقحمة. انظر ما يلي.
([51]) في الأصل: "القبلة"، تحريف. والقلبة، بكسر القاف وفتح اللام: جمع قلب بتثليث القاف، وهو شحمة النخلة.
([52]) الجبا: اسم مكان. وفي الأصل: "الحياء".
([53]) في الأصل: "مصيفا"، صوابه من اللسان.

ـ

##### Türkçe

(باب العين والهاء وما يثلثهما)
(عهب) **العين** ve **الهاء** ve **الباء** bir tek kelimedir, eğer sahih ise. Halîl dedi: **العَيْهَب**: erkeklerden **الوِتْر** talebinden âciz olan zayıf. Şair dedi([1]) :
Onunla **وِتْر**’imi çözdüm ve **ثُؤْرَتي**’mi yakaladım  *** her **عَيهبِ** kendi **ذَحْلهُ**’unu bütünüyle unuttuğu vakit([2])
Şeybânî’den rivayet olunan şeye gelince: “Bu, falanın * **عِهِبَّى** ’sı üzere idi”, yani onun zamanında. Ve inşad etti:
Selmâ ile ahdim; o henüz evlenmemişti  *** onun yaşayışının karışık olanı üzere * **عِهِبَّى** ([3])
Artık söylenmiştir; Allah onun sıhhatini daha iyi bilir.

(عهج) **العين** ve **الهاء** ve **الجيم** kıyası olmayan ve üzerine de kıyas yapılmayan sahih bir kelimedir. Dediler: **الموهج**: rengi güzel, boynu uzun bir ceylan. Kadına da ona benzetilerek “ **عوهج**([4]) ” denir. Asmaî dedi: **العَوهج**: boynu çizgili olan. Devekuşuna da boynunun uzunluğundan dolayı **عوهج** denir. Accâc dedi:
Habeşî gibi; sarıldı yahut sarık sardı *** bir **شَمْلَة** içinde yahut **ذاتِ زِفٍّ** **عَوْهَجَا**([5])
Genç dişi deveye de **عوهج** denir. Yılana da **عوهج** derler. Dedi ki:
* sapkınların taşlaması: kovulmuş **العوهج**([6]) *
**المنْسوس**: kovulmuş.

(عهد) **العين** ve **الهاء** ve **الدال**: bu babın aslı, bizce, Halîl’in işaret ettiği tek bir manaya delâlet eder. Dedi: aslı, bir şeyi muhafaza etmek ve onunla **العهد**’i meydana getirmektir. Onun muhafazadan zikrettiği şey, babın dallarının kendisine döndüğü manadır. Bundan: “adam **عَهِد** eder, **يَعْهَدُ** **عَهْداً**” sözleri; bu, vasiyettendir. Ancak ona bu ad verilmiştir; çünkü **العهد** muhafaza edilmesi gereken şeylerdendir. Bundan, valilere yazılan **العَهد**’in vasiyetten türetilmesi; çoğulu **عُهود**’dur. **العَهْد**: **المَوْثِق**; çoğulu **عُهود**’dur. Babdan: manası buluşma ve uğrama olan **العَهْد**; “o, onunla **العهد**’i yakındır” denir; bu, onunla uğraması bir muhafaza ve yöneliştir.
[و] **العهيد**: ahdi eski olan şey. **العَهْد**: kavim, ondan ayrılmaya niyet ettiklerinde yine kendisine döndükleri menzil. Ru’be dedi:
Dönüşmüş **العهد**’i, onun izi(ni) tanır mısın?  *** onun izlerini silenler sildi ve eskiliği uzadı([7])
**المَعْهَد** de bunun gibidir; çoğulu **مَعاهد**. **أهل العهد**: kendileriyle ahitleşilenlerdir; masdar **المعاهَدة**’dir; yani üzerlerindeki **جِزْية** hakkında kendileriyle ahitleşilir. Kıyas birdir; sanki onlar için muhafaza edilen bir iş gibidir; Müslüman olduklarında **المُعاهَدة** adı onlardan gider. Halîl, **الاعتهاد**’ın **التَعاهُد** ve **التعهُّد** gibi olduğunu zikretti ve Tırimmâh’tan inşad etti:
Allah’ın ona vacip kıldığını zayi eder  *** artık onu gözetip durmaz([8])
Yine dedi: **عَهِيدك**: seninle ahitleşen ve senin de onunla ahitleştiğin. Ve inşad etti:
Türkler, Nizâr’dan, onun ahdine daha vefalıdır  *** artık onun **عهيدُها**’sı bir gün hıyanetten emin olmasın([9])
Babdan: **العُهْدة**: alışverişlerde kendisiyle sağlam güvence alınan yazı. “Bu işte, sağlamlaştırılmamış bir **لُعْهدَة** vardır” derler; mana: onda, kendisi için sağlam güvence alınması gereken bir şey kalmıştır. Babdan([10]) onların “ **المَلَسَى لا عُهدةَ** ” sözleri; bunu iki alım-satım yapan söyler; yani sağlamlaştırmadan sıyrıldık; artık işte sağlamlaştırma ile gözetmeye ihtiyaç duyulan bir şey kalmadı. “Onun işinde bir **عُهْدةٌ** var” derler; zayıflığa işaret ederler; bununla ancak bizim açıkladığımız şeyi kastederler.
Halîl dedi: falan, şeyi **تعهَّد** etti ve **تعاهَد** etti. Ebû Hâtim dedi: “**تعهَّدت** ziyaatimi”; “**تعاهدت** denmez”; çünkü **التعاهد** ancak iki kişiden olur. Biz dedik: Halîl her hâlükârda Arapların sözünü Nadr’dan([11]) daha iyi bilir. Bununla beraber “o, şundan **تَغافَلَ** etti” ve “şundan **تجاوَزَ** etti” denir; bu iki kişiden değildir. Bazen şart koşmayı **استعهاداً** diye adlandırdılar([12]); ancak böyle adlandırıldı; çünkü şart, şart koşulduğunda muhafaza edilmesi gereken şeylerdendir. Dedi ki:
Kavimler, hür bir kadının kocasından, insanlardan, neyi **استعهَدَ** ettilerse  *** ancak senden yahut Muhârib’dendir([13])
Allah’ın kitabında: ﴿**ألَمْ أعْهَدْ إِلَيْكُمْ**﴾ [Yâsîn 60]; manası, Allah daha iyi bilir: size, üzerinize muhafazasını vacip kıldığım işten bir şeyi takdim etmedim mi?
İşte, babın başından vardığımız yere kadar([14]) zikrettiğimiz şey, kıyasladığımız kıyasta düzenli olarak sürer. Babda kalan: yağmurdan **العَهْد**; bu, bizce zikrettiğimiz kıyastandır; çünkü **العَهْد** Halîl’in zikrettiğine göre, **الوَسْميّ**’den sonra gelen yağmurdandır; insanlar ona **الوَلِيّ** der. Böyle olunca onun kıyası, “o, işini ve ziyaatini **يتعهَّد** eder” sözümüzün kıyasıdır; sanki yağmur, yeri önce damgaladı, sonra ikinci defa onu **تعهَّد** etti; yani onu muhafaza etti de ona geldi([15]) ve ona yöneldi. Halîl dedi: bu, **الوسميُّ**’nin geçmesi, sonra baharın onu yağmur üstüne yağmurla takip etmesidir; sonu, ilkinin ıslaklığına ve yumuşaklığına yetişir([16]). Dedi: bu, **العَهْد**’dir; çoğulu **عِهاد**. Dedi: her yağmur, bir yağmurdan sonra olursa o **عِهاد**’dır. **عُهِدت** **الرَّوضةُ**; ve bu, **روضةٌ معهودة**: ona yağmurdan bir **عِهاد** isabet etti. Tırimmâh dedi:
Bir kum tepesinin seçkinleri; ondan çekiştiler  *** **أقاحِ**’ın deflerini; yağmur görmüş ve yakın([17])
**المعهود**: yağmur görmüş. İbnü’l-A‘râbî inşad etti:
* bulutun **العَهْد**’ini ve **الفتوحا**’yı görürsün([18]) *
**الفتوح**: **فتح**’ın çoğuludur; o, geniş yağmurdur. Bunlardan başkası dedi: **العِهاد**: soğuk şiddetlenmeden önce baharın evvelidir; tekili **عَهْدة**. Bazı Araplar derdi: **العِهاد**, **الوسميِّ**’den ve yağmurların evvellerinden olup yerde birikim olur; kökler onun için vurur ve yer yeşillikle uzar([19]); eğer onun için **أَوَلِيَةٌ** ve **تَبِعات** varsa o **الحَياء**’dır; yoksa bir şey değildir.
Derler: bu, falanın **عَهِد**’i ve **عِهْدانِه** üzere idi. Ve inşad ettiler:
* Sen, **عِهْدانِك** gibi Süleyman değilsin *

(عهر) **العين** ve **الهاء** ve **الراء** hayra delâlet etmeyen tek bir kelimedir; o, fucûrdur. Halîl ve başkası dedi: **العَهرُ**: fucûr. **العاهر**: fâcir. “**عَهِر** ve **عَهَر**; **عَهْراً** ve **عُهُوراً**” denir([20]); eğer onun ona gelişi [geceleyin] ise. Hadiste: “ **الولد للفراش وللعاهر الحَجَرُ** ”; nesepte onun için bir pay yoktur([21]). Dedi ki:
Gizlice bir hainin yanına asla sığınma  *** bir gün; ve **العاهِرِ**’e yaklaşma
Ya‘kûb dedi: **العُهور** cariye ile hür kadınla olur; **المساعاة** ise ancak cariyelerle olur.
Bu babda nadiren gelen şeylerden: **المُنْتَجِع**’dan hikâye olunan bir şey; dedi: her kim geceleyin hırsızlık yahut zina gibi bir şer talep ederse o **عاهر**’dir. Ve derler —ki şüpheli olandandır—: **العاهِر**: gevşek, tembel olan([22]).

(عهق) **العين** ve **الهاء** ve **القاف** için düzenli bir kıyas yoktur; onda kelimeler zikredilmiştir; belki, Allah daha iyi bilir, sahih olur. Onların onu zikretmesi olmasaydı, bizce onu iptal etmek daha evlâ olurdu. Halîl dedi: **العَوهق**; **فَوْعل** takdiri üzere; iri siyah kargadır. Ve denir: siyah devedir. O, ayrıca **اللاَّزَوَرْد**’un rengidir. Ve derler: **العَوْهق**: ilk zamanda bir erkek devedir; ona soylu **النَّجائب** nispet edilir. Ru’be dedi:
* içinde **العَوْهقِ**’ın kızlarından **قرواء**([23]) *
Dedi: **العوهق**: rengi siyahlığa çalan boğadır. **العوهق**: dağ kırlangıcıdır. Dedi:
* o, **العَوهقِ**’ın rengi gibi **ورقاء**’dır([24]) *
Ve denir: **بعيرٌ عَوهقٌ**, yani uzun. Dedi ki:
Onunla kuşluk sevgisi gevşedi; ve gördü  *** iki bacağın göğü: uzun **عَوهقِ**’ın sertliği([25])
Halîl dedi: **العَوْهقانِ**: **الفرقدين**’in yanında, bir sıra üzere iki yıldızdır([26]); yolları kutup tarafındandır. Ve inşad etti:
**الفرقدانِ**’e denk oldu: **العوهقا**([27]) **القُطْبِ**’un tıkacı yanında; düzen buldukları vakit([28])

Yine dedi: **العَيْهقَة**: canlılık ve koşmanın **عَيْهَقة**’si. Dedi ki:
* Şüphesiz gençliğin baharına bir **عَيْهقَا** vardır([29]) *
İbnü’s-Sikkît dedi: **العوهق**: **النَّبْع**’ın seçkini ve özü; ondan yaylar yapılır. Dedi ki:
* ve her sarı, atılmış **عوهقِ**([30]) *
**عَوهقُ**: bir çayırın adıdır. İbn Hirma dedi:
Sanki, bir çayırın taze otlu çiğine uğramış  *** **عَوْهَقَ** çayırlarından bir çayırın yabanîsi

(عهل) **العين** ve **الهاء** ve **اللام**: sahih bir asıldır; salıverilme ve gitme ve az durma manasına delâlet eder. Halîl dedi: **العَيْهلُ**: hızlı dişi deve. Dedi ki:
**الأنْقاء** ve **الزَّعُوما**’nın seçkini([31])
Onun içinde bir **عَيْهلاً** **رَسُوماً** sürdüm([32])
 İbnü’l-A‘râbî de bunun benzerini söyledi; ancak dedi ki: ve olur([33]) yaşlı, şiddetli. Ebû Hâtim dedi: “**ناقة عَيهلةٌ** ve **عيهلٌ**” denir; “**جملٌ عيهل**” denmez. Ve inşad ettiler:
* **ببازلٍ** ve **وجناءَ** yahut **عَيْهلِّ**([34]) *
Dediler: ihtiyaca binaen **اللام**’ı şeddeli yaptı. “Kadın **عَيْهلٌ** ve **عَيْهلة**” ikisi de denir; eğer huysuzluktan durmazsa. Bazen rüzgârı vasfederler de “**عَهيلٌ**” derler. Bu, bu kıyasın sıhhatine delâlet eder. Kadına, kocası olmayan için “**عاهل**” demelerine gelince; çoğulu **عواهل**; bu sahihdir; ona bu ad verilmiştir; çünkü onu kısaltacak bir kocası yoktur. Ve inşad etti:
* kadınlar, kadınlara **عواهلاً** yürüdü *** **عارِفة السِّباءِ** ile **أيّمِ** arasında([35])
Mızraklar onun kocasını götürdü de onu bıraktılar  *** düzgün topuklu, doğrultulmuş birinin göğsünde
Ve **العيهل** hakkında da dedi:
Misafirlerin konaklaması ne güzel; ve **تَجْرٍ**  *** ve heybetli bir **عَيْهَلَةٍ**’nin eyerinin bırakıldığı yer([36])
Babda bir kelime kaldı: eğer sahih ise, zikrettiğimiz kıyastan uzak değildir. Ebû Ubeyde’den hikâye olundu: **العاهل**: üstünde Allah Teâlâ’dan başka kimse olmayan melik. Halifeye: **عاهل** denir. Eğer böyle ise, bu, onun üzerinde elinin üstünde bir yaratılmışın bulunmasının zorunlu olmamasındandır; onu engeller.

(عهم) **العين** ve **الهاء** ve **الميم** bir öncekine yakındır; ibdâlden olması uzak değildir. Halîl dedi: **العَيْهَامة**: giden dişi deve. Ve inşad etti:
Hür bir **عيهامَة** ile vardım  *** sağa içti ve sola içti([37])
Ve derler: o, yaratılışı tam olandır da. Dedi ki:
Yaratılışı sıkı dokulu; sert; çok hızlı([38])
**بِخِدَبٍّ** ile acele ettirilmişler: **عَيْهام**([39])
Ebû Zeyd dedi: **ناقةٌ عيهمَة**: hızlı, soylu dişi deve. Ve derler: o, çabuk susar; çoğulu **عياهيم**. Zü’r-Rumme dedi:
Heyhat; **خَرقاءُ**; ancak onu yaklaştırsın  *** Arşın sahibi ve parlaklar: **العياهيمُ**([40])
Ebû Amr inşad etti:
**عَيْهَمة**; yerde onun tırnağı yönelir  *** saf derinin yüzünde bir keski yöneldiği gibi([41])
Ebû Amr dedi: **عَيْهَمتُها**: onun sürati. Bazen “ **عُيَاهِمَة** ” derler; **عُذافِرَة** vezni üzere([42]). Bu asıldan şâz olan şeylerden: **عَيْهَم**: bir yer adıdır. Dedi ki:
* Iraklıya, **عَيْهَمِ**’in kıvrımları vardır([43]) *
Ve derler: **العَيهوم**: bir ağacın kökü. Ve derler: o, kırmızı deridir([44]). Ebû Duvâd dedi:
**الرَّبابِ**’dan sonra bir zaman silindi  *** artık o, ıssızdır; sanki o **عَيْهُومُ**’dur([45])
Şu söyleyenin sözüne gelince:
* ve uyuyan **العَيهمانَ** kaldırıldı([46]) *
Derler: o, gece yürümeyen kimsedir; yolun sırtında dikilir.

(عهن) **العين** ve **الهاء** ve **النون**: sahih bir asıldır; bir şeyde yumuşaklık ve kolaylık ve az gıda manasına delâlet eder.
Halîl dedi: **العاهن**: ehlinin üzerine rahatça dönen maldır; o, hazır bulunan **العتيد**’dir([47]). “Onun malının **عاهِنِ**’inden ona verdi” denir. Ve inşad etti:
Öldürme, öldürmemizle; esir alma, esir almamızla  *** ve mal, ayrılmamış hazır bir malla
Şeybânî dedi: **العاهن**: acele olandır; “sana gelen ne kadar **أَعْهَن**” denir. Dedi: “**أبعاهِنٍ** mi sattın yoksa **بِدَين** mi?” İbnü’l-A‘râbî dedi: elinde olup gücünün yettiği şey için **عاهن** denir; ve **عَهِنَ** **يَعْهَن** **عُهوناً**. Ve şaire([48]) inşad etti:
Zamrî’nin kızının diyarları; onun bağı ulaştığında  *** sağlamdır; ve senin için onun iyiliği **عاهن**’dir([49])

Yani hazır, yerleşik. Ebû Zeyd dedi: falandan bir hayır yahut haber **عَهَنَ** —ben bunda şüphe ediyorum— **يعهَنُ** **عُهوناً**; eğer ondan çıktıysa. Nadr dedi: “ona **اعْهِنْ** et” yani ona acele et. Ve onun istediği şey için ona **عَهَنَ** etti. İbn Habîb dedi: “Sözü **على عواهنه** atar” denir; eğer nasıl konuştuğuna aldırmazsa. Bu sahih bir kıyastır; çünkü onu ihtiyat ve sebatla söylemez. Bazen “sözü **على عواهنه** atar” derler; eğer onu, zannının kendisine ulaştırdığı şeyle, yakîn olmaksızın söylerse. O da o manadır.
Bu babdandır: **قضيبٌ عاهن**; yani kırık, bükülmüş. Ve denir: kamışta bir **عُهْنَةٌ** vardır; bu, ayrılma olmaksızın bir kırılmadır; ona baktığında onu sağlam sanırsın; onu salladığında bükülür. Fakire de bundan dolayı **عاهنٌ** denir. Bazen “kamışı **عَهَنْتُ**; onu **أَعْهِنُه**; **عَهْناً**” derler. Ebû’l-Cerrâh’tan hikâye olunan şeye gelince; dedi ki: “Hurma ağaçlarının **عواهن**’ini **عَهَنْتُ**; kuruduklarında **تَعْهِنُ** **عُهوناً**”; bu yanlıştır; çünkü kıyas bunun tersinedir. İbnü’l-A‘râbî dedi: hurmanın **عواهن**’i: hurma ağacının **قُلْب**’üne yakın olan **الجريد** kısmıdır. Bu, birinciden daha sahihdir. Peygamber’den —salât ve selâm üzerine olsun— rivayet olundu: ashabından birine dedi ki: “Bana **سَعَفٍ** getir ve **العواهن**’den sakın”; çünkü onlar yaşdır([50]). Dil ehlinden bazıları dedi: Hicaz ehli, **القِلَبَة**’ye([51]) yakın olan **السَّعَفات**’ı **العواهن** diye adlandırır; çünkü onlar yaşdır, sertleşmemiştir. “**العاهن**: hapseden” sözlerine ve Nâbiga’ya inşad ettiklerine gelince:
Ona dedim; gevşedi ve geri kaldıktan sonra  *** ciddileş; **الجَبَا**’dan aşağısı için sana* **عاهنُ** vardır
Bu, bizce yanlıştır; ancak manası, kıyasladığımız kıyasın konusuna göre: **الجَبا**’dan aşağısı mümkün, engellenmemiştir; yani ona giden yol kolaydır. Ve “**ما**” isim manasındadır.
Babdandır; eğer İbnü’s-Sikkît’in rivayet ettiği sahih ise: **العواهنَ**: dişi devenin rahminde damarlar. Ve İbnü’r-Riqâ‘ için inşad etti:
Onun üzerine, **عواهنها**’sından bir darlık bağladı *** hür kadının böğrü hamileliği içine aldığı gibi([53])
Sanki o damarları hurmanın **عواهن**’ine benzetti. **العِهْن**’e gelince; o, boyalı yündür; kıyastan uzak değildir; çünkü boya onu yumuşatır. Allah daha iyi bilir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%87%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ع ه ر
فلان لم يخرج من صلب عاهر ولم ينشأ إلا في حجر طاهر‏.‏
وعهر يعهر عهراً وعهوراً‏.‏
وكلّ مريب عاهر‏.‏
حكى النضر عن رؤبة‏:‏ نحن نقول العاهر للزاني وغير الزاني‏.‏
وفلان يعاهر الإماء أي يساعيهنّ عهاراً‏.‏
وتقول‏:‏ من خشي العهر وزن المهر‏.‏

##### Türkçe

ع ه ر
Falanca, **عاهر**’in sulbünden çıkmamış ve ancak **طاهر**’in kucağında yetişmiştir.‏.‏
Ve **عهر** eder; **يعهر**; **عهراً** ve **عهوراً**.‏.‏
Ve her **مريب** **عاهر**’dir.‏.‏
Nadr, Rü’be’den hikâye etti: Biz **العاهر**’i **الزاني** için de, **غير الزاني** için de söyleriz.‏.‏
Ve falanca **الإماء** ile **يعاهر**; yani onları **عهاراً** olarak **يساعيهنّ**.‏.‏
Ve dersin: Kim **العهر**’den korkarsa, **المهر**’i tartar.‏.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%87%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

عَهَر إِليها يَعْهَر
(* قوله: «عهر إليها يعهر» في القاموس: عهر
المرأَة كمنع عهراً ويكسر ويحرك، وعهارة بالفتح وعهوراً وعهورة بضمهما اهـ. وفي المصباح: عهر عهراً من باب تعب: فجر، فهو عاهر، وعهر عهوراً من باب قعد لغة). عَهْراً وعُهُوراً وعَهارةً وعُهُورةً وعاهَرَها عِهاراً: أَتاها ليلاً للفُجور ثم غلب على الزِّنا مطلقاً، وقيل: هو الفجور أَيّ وقت كان في الأَمة والحرّة. وفي الحديث: أَيّما رجلٍ عاهَرَ بحُرّة أَو أَمة؛ أَي زنى وهو فاعَلَ منه. وامرأَة عاهِرٌ، بغير هاء، إِلا أَن يكون على الفعل، ومُعاهِرة، بالهاء. وفي التهذيب: قال أَبو زيد يقال للمرأَة الفاجرة عاهِرةٌ ومُعاهِرة ومُسافِحة. وقال أَحمد بن يحيى والمبرد: هي العَيْهرة للفاجرة، قالا: والياء فيها زائدة، والأَصل عَهَرة مثلَ ثَمَرة؛ وأَنشد لابن دارة
(* قوله: «وأَنشد لابن دارة» عبارة الصحاح: والاسم العهر، بالكسر، وأنشد إلخ). التَّغْلبي:
فقام لا يَحْفِل ثَمَّ كَهْرا،
ولا يبالي لو يُلاقي عِهْرا
والكَهْر: الانتهار. وفي حرف عبدالله بن مسعود: فأَمَّا اليَتِيمَ فلا تَكْهَرْ. وتَعَيْهَرَ الرجلُ إِذا كان فاجراً. ولقي عبدْالله بن صفوان بن أُميّة أَبا حاضر الأَسِيدي أَسِيد، بن عمرو بن تميم فراعَه جمالُه فقال: ممن أَنت؟ فقال: من أَسِيد بن عمرو وأَنا أَبو حاضر، فقال: أُفّة لك عُهَيْرة تَيّاس قال: العُهَيرة تصغير العَهِر، قال: والعَهِر والعاهِرُ هو الزاني. وحكي عن رؤبة قال: العاهِرُ الذي يتّبِع الشرّ، زانياً كان أَو فاسقاً. وفي الحديث: الولدُ للفِراش وللعاهِر الحَجَرُ؛ العاهِرُ: الزاني. قال أَبو عبيد: معنى قوله وللعاهِر الحجَرُ أَي لا حَقَّ له في النسب ولا حظّ له في الولد، وإِنما هو لصاحب الفراش أَي لصاحب أُمِّ الولد، وهو زوجها أَو مولاها؛ وهو كقوله الآخَر:
له الترابُ أَي لا شيء له؛ والاسم العِهْر، بالكسر. والعَهْرُ: الزنا، وكذلك العَهَرُ مثل نَهْر ونَهَر. وفي الحديث: اللم بَدِّلْه بالعَهْرِ العِفَّةَ.
والعَيْهرة: التي لا تستقر في مكانها نَزَقاً من غير عفة. وقال كراع: امرأَة عَيْهرة نَزِقة خَفيفة لا تستقر في مكانها، ولم يقل من غير عفّة، وقد عَيْهَرت. والعَيْهَرةُ: الغُول في بعض اللغات، والذكر منها العَيْهران. وذو مُعاهِر: قَيْلٌ من أَقيال حِمْير.

##### Türkçe

**عَهَر** ona doğru **يَعْهَر**
(*Onun sözü: «**عهر إليها يعهر**» **القاموس**’ta: **عهر**; **المرأَة** (fiili) **كمنع** (babından) **عهراً** (mastarıyla); hem kesrelenir hem harekelenir; ve **عهارة** fetha ile, ve **عهوراً** ve **عهورة** ikisinin dammesiyle, diye gelmiştir. Sonu. **المصباح**’ta: **عهر** **عهراً** **من باب تعب**: fucûr etti; o hâlde o **عاهر**’dir. Ve **عهر** **عهوراً** **من باب قعد** (babından) bir lugattır). **عَهْراً** ve **عُهُوراً** ve **عَهارةً** ve **عُهُورةً** ve **عاهَرَها** **عِهاراً**: ona geceleyin fucûr için geldi; sonra mutlak olarak zinaya galip (kullanım) oldu. Ve denildi ki: o, ümmette ve hür kadında, hangi vakit olursa olsun fucûrdur. Ve hadiste: “Herhangi bir adam bir hür kadınla yahut bir cariyeyle **عاهَرَ** ederse”; yani zina etti; ve o, ondan **فاعَلَ** (babındandır). Ve bir kadın **عاهِرٌ** (ه olmaksızın), ancak fiil üzere olursa; ve **مُعاهِرة** (ه ile). Ve **التهذيب**’te: Ebû Zeyd dedi: fâcire kadına **عاهِرةٌ** ve **مُعاهِرة** ve **مُسافِحة** denilir. Ve Ahmed b. Yahyâ ile el-Mubarrad dedi: fâcire için o **العَيْهرة**’dir; ikisi dedi: içindeki **الياء** ziyadedir; asıl **عَهَرة**’dir, **ثَمَرة** gibi. Ve İbn Dâre’den inşad etti
(*Onun sözü: «Ve İbn Dâre’den inşad etti» **الصحاح**’ın ibaresi: isim **العهر**’dir, kesre ile; ve inşad etti, ilh.). **التَّغْلبي**:
فقام لا يَحْفِل ثَمَّ كَهْرا،
ولا يبالي لو يُلاقي عِهْرا
Ve **الكَهْر**: azarlamadır. Ve Abdullah b. Mes‘ûd’un harfinde: “Ama yetime gelince, **تَكْهَرْ** etme.” Ve adam **تَعَيْهَرَ** eder; fâcir olunca. Ve Abdullah b. Safvân b. Ümeyye, Esîdî Ebû Hâdır’ı (o, Esîd b. Amr b. Temîm’dir) gördü; onun güzelliği onu ürküttü; dedi ki: “Sen kimdensin?” Dedi ki: “Esîd b. Amr’danım ve ben Ebû Hâdır’ım.” Dedi ki: “Yazıklar olsun sana, **عُهَيْرة** **تَيّاس**!” Dedi: **العُهَيرة** **العَهِر**’in küçültmesidir. Dedi: ve **العَهِر** ve **العاهِرُ** o, zinakârdır. Ve Rü’be’den hikâye olundu; dedi: **العاهِرُ** şerri izleyendir; zinakâr olsun yahut fâsık. Ve hadiste: “Çocuk döşeğindir; **العاهِر** için taş vardır.”; **العاهِرُ**: zinakâr. Ebû Ubeyd dedi: “**وللعاهِر الحجَرُ**” sözünün manası: yani nesepte onun için hak yoktur ve çocukta onun için pay yoktur; ancak o, döşeğin sahibinindir; yani çocuğun annesinin sahibinindir; o da onun kocası yahut efendisidir. Ve o, diğer sözü gibidir:
“Onun için toprak vardır”; yani onun için hiçbir şey yoktur. Ve isim **العِهْر**’dir, kesre ile. Ve **العَهْرُ**: zina; ve yine **العَهَرُ** da böyledir; **نَهْر** ve **نَهَر** gibi. Ve hadiste: “Allahım, **العَهْرِ** ile **العِفَّةَ**’yi değiştirme.”
Ve **العَيْهرة**: iffetsizlikten, yerinde durmayan, atak (kadın)dır. Ve Kurâ‘ dedi: **امرأَة عَيْهرة**: atak, hafif, yerinde durmayan (kadın); “iffetsizlikten” demedi; ve **عَيْهَرت**. Ve **العَيْهَرةُ**: bazı lugatlarda gûldür; onun erkeği **العَيْهران**’dır. Ve **ذو مُعاهِر**: Himyer’in kayllerinden bir kayldir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%87%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

عهر المرأة، كمنع، وفي المصباح كتعب وقعد، ولم يذكر كمنع فتأمل، عهرا، بفتح فسكون، ويكسر ويحرك، ويقال: المكسور اسم المصدر، وعهر وعهر مثل نهر ونهر وعهارة، بالفتح، وعهورا وعهورة، بضمهما، وعبارة المحكم: عهر إليها يعهر عهرا وعاهرها عهارا: أتاها ليلا للفجور، ثم غلب على الزنا مطلقا، وقيل: هو الفجور أي وقت كان، ليلا أو نهارا، في الأمة والحرة. وقال ابن القطاع: وعهر بها عهرا: فجر بها ليلا. وحكى عن رؤبة: عهر، إذا تبع الشر زانيا كان أو فاسقا، وهو عاهر. وفي الحديث: أيما رجل عاهر بحرة أو أمة، أي زنى، وهو فاعل، منه. أو عهر: سرق، حكاه النضر بن شميل عن رؤبة، ونصه: العاهر: الذي يتبع الشر، زانيا كان أو سارقا؛ هكذا نقله الصاغاني. وفي اللسان: أو فاسقا بدل أو سارقا، كما قدمنا. وفي الأساس: حكى النضر عن رؤبة: نحن نقول العاهر للزاني وغير الزاني. وهي عاهر، بغير هاء إلا أن يكون على الفعل، ومعاهرة، بالهاء. قال أبو زيد: يقال للمرأة الفاجرة: عاهرة ومعاهرة ومسافحة. وفي الأساس: وكل مريب عاهر. وفي الحديث الولد للفراش وللعاهر الحجر قال أبو عبيد: معناه أي لاحق له في النسب، ولا حظ له في الولد، وإنما هو لصاحب الفراش، أي لصاحب أم الولد وهو زوجها أو مولاها، وهو كقوله الآخر: له التراب، أي لا شيء له. والعيهرة: المرأة الفاجرة، والياء زائدة، والأصل عهرة مثل ثمرة؛ قاله ثعلب والمبرد. وقيل: هي النزقة الخفيفة، أي التي لا تستقر مكانها نزقا من غير عفة، وقال كراع: امرأة عيهرة: نزقة خفيفة لا تستقر في مكانها. ولم يقل: من غير عفة. وقد عيهرت وتعيهرت، إذا فجرت. وتعيهر الرجل أيضا كذلك. والعيهرة، الغول، في بعض اللغات، وذكرها العيهران، زعموا، ج عياهير، قاله ابن دريد. والعيهر: الجمل الشديد، يقال: جمل عيهر تيهر؛ نقله الصاغاني. وذو معاهر، بالضم: قيل من أقيال حمير، قاله ابن دريد. قلت هو تبع حسان بن أسعد من ولد صيفي بن زرعة أخي سدد. ومما يستدرك عليه: قولهم: عهيرة تياس: يعنون الزاني، تصغير عهر، والعهر: الزاني، كالعاهر، وهو قول عبد الله بن صفوان بن أمية لأبي حاضر الأسدي. وامرأة عهرة، أي عاهرة؛ نقله الصاغاني.

##### Türkçe

**عهر** kadını, **منع** gibi; ve **المصباح**’ta **تعب** ve **قعد** gibi; ve **منع** gibi olanı zikretmedi, öyleyse düşün; **عهرا**, fetha ile sonra sükûn ile; ve kesrelenir ve harekelenir; ve denilir: kırık olan masdar isminin adıdır; ve **عهر** ve **عهر** tıpkı **نهر** ve **نهر** gibi; ve **عهارة**, fetha ile; ve **عهورا** ve **عهورة**, ikisinin dammesiyle; ve **المحكم**’in ibaresi: **عهر إليها يعهر عهرا وعاهرها عهارا**: ona geceleyin fuhuş için geldi; sonra mutlak olarak zinaya galip oldu; ve denildi: o, hangi vakit olursa olsun fuhuştur; gece veya gündüz; cariyede ve hürde. Ve İbnü’l-Kattâ‘ dedi: **وعهر بها عهرا**: onunla geceleyin fuhuş yaptı. Ve Rü’be’den hikâye edildi: **عهر**: şerri tâbi olursa, zâni olsun veya fâsık, ve o **عاهر**’dir. Ve hadiste: “Herhangi bir adam hür bir kadınla veya bir cariyeyle **عاهر** olursa”, yani zina etti; ve o, ondan (türemiş) fâildir. Veya **عهر**: çaldı; Nadr b. Şümeyl bunu Rü’be’den hikâye etti; ve onun nassı: **العاهر**: şerri tâbi olan kimsedir; zâni olsun veya hırsız; Sâgânî onu böyle nakletti. Ve **اللسان**’da: “veya hırsız” yerine “veya fâsık”, daha önce sunduğumuz gibi. Ve **الأساس**’ta: Nadr, Rü’be’den hikâye etti: biz **العاهر**’i zâniye ve zâni olmayana söyleriz. Ve o (kadın) **عاهر**’dir; **هاء** olmaksızın, ancak fiil üzere olursa; ve **معاهرة**, **هاء** ile. Ebû Zeyd dedi: fâcire kadına denilir: **عاهرة** ve **معاهرة** ve **مسافحة**. Ve **الأساس**’ta: ve her şüpheli kimse **عاهر**’dir. Ve hadiste: “çocuk döşeğindir ve **العاهر**’e taş vardır.” Ebû Ubeyd dedi: manası: onun için nesepte ilhak yoktur ve çocukta pay yoktur; ancak o, döşeğin sahibinindir; yani çocuğun anasının sahibinindir; ve o, onun kocası veya efendisidir; ve o, diğer sözü gibidir: “onun için toprak vardır”, yani onun için hiçbir şey yoktur. Ve **العيهرة**: fâcire kadındır; ve **الياء** ziyadedir; ve asl **عهرة**’dir, **ثمرة** gibi; bunu Sa‘leb ve Müberred söyledi. Ve denildi: o, hafif, yerinde durmayan (kadın)dır; yani iffetsizlikten, yerinde durmayan hafiflik; ve Kurâ‘ dedi: **امرأة عيهرة**: hafif, yerinde durmayan, yerinde karar kılmayan (kadın). Ve “iffetsizlikten” demedi. Ve **عيهرت** ve **تعيهرت** olmuştur; fuhuş yaptığında. Ve erkek de **تعيهر** olur; yine böyle. Ve **العيهرة**, bazı dillerde **الغول**’dür; ve **العيهران**’ı zikretti; zannettiler; çoğulu **عياهير**; bunu İbn Düreyd söyledi. Ve **العيهر**: şiddetli devedir; denilir: **جمل عيهر تيهر**; bunu Sâgânî nakletti. Ve **ذو معاهر**, damme ile: Himyer’in **أقيال**’inden olduğu söylendi; bunu İbn Düreyd söyledi. Dedim: o, Sedd’in kardeşi Zur‘a b. Sayfî’nin evladından Es‘ad b. Hassân’ın **تبع**’ıdır. Ve ona (maddeye) istidrâk edilenlerdendir: onların sözü: **عهيرة تياس**: zâniyi kastediyorlar; **عهر**’in tasğîri; ve **العهر**: zânidir; **العاهر** gibi; bu, Abdullah b. Safvân b. Ümeyye’nin Ebû Hâdır el-Esedî’ye sözüdür. Ve **امرأة عهرة**, yani **عاهرة**; bunu Sâgânî nakletti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%87%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

عَهَرَ المَرْأَةَ
1 عَهَرَ المَرْأَةَ ذ , (K,) or عَهَرَ اـِلَيْهَا, (M, Mgh, O,) aor. عَهَرَ , (M, Mgh, O, K,) inf. n. عَهْرٌ and عَهَرٌ (Mgh, O, K) and عِهْرٌ, (K,) or this last is a simple subst., (S,) or a quasi-inf. n., (TA,) and عُهُورٌ (O, K) and عَهَرَانٌ (O) and عَهَارَةٌ and عُهُورَةٌ; (K;) and ↓ عَاهَرَهَا, inf. n. عِهَارٌ; (K;) He came to the woman by night for the purpose of adultery or fornication: (Mgh, O, * TA:) and hence the committing adultery or fornication, absolutely, has become the predominant signification: (TA:) or he came to her by night for that purpose, or by day: (K:) or he committed adultery or fornication (فُجُور) with her at any time, in the night or in the day, i. e., with a free woman or a slave: (TA:) or عَهَرَ بِهَا, inf. n. عَهْرٌ, he committed adultery or fornication with her (فَجَرَ بِهَا) by night: (IKtt, TA:) and عَهَرَ, (S, Msb, K,) aor. عَهَرَ , (K, MS,) or عَهُرَ , (Msb,) [but this I think a mistake,] inf. n. عَهْرٌ and عَهَرٌ, (S,) or عُهُورٌ, (Msb,) or all the forms mentioned above, (accord. to the K,) he committed adultery or fornication; syn. زَنَى, (S, K, TA,) or فَجَرَ; (Msb;) as also عَهِرَ, aor. عَهَرَ , inf. n. عَهَرٌ; (Msb;) and ↓ عاهر; and ↓ تَعَيْهَرَ: (TA:) you say بِهَا ↓ عاهر he committed adultery or fornication with her, i. e., with a free woman or a slave: (TA, from a trad.:) or عَهَرَ signifies he stole: (K:) and he followed evil, (K, TA,) whether by committing adultery or fornication, or by transgressing [in any other manner], or quitting the way of truth or justice, or forsaking the command of God: (TA:) and ↓ تَعَيْهَرَ he was, or became, an adulterer or a fornicator, following evil: (S:) and ↓ عَيْهَرَتْ and ↓ تَعَيْهَرَتْ she (a woman) committed adultery or fornication: (TA:) or she was, or became, light, or active, and volatile, (Kr, K,) not remaining fixed in her place, (Kr,) without continence. (K, not added by Kr.)

3 عَاْهَرَ see the preceding paragraph, in three places.

عَيْهَرَتْ
Q. Q. 1 عَيْهَرَتْ ذ : see 1, near the end.

تَعَيْهَرَ
Q. Q. 2 تَعَيْهَرَ ذ and تَعَيْهَرَتْ: see 1, in three places.

عَهْرٌ
عَهْرٌ ذ : see عَاهِرٌ.

عِهْرٌ
عِهْرٌ ذ Adultery or fornication. (S, O.) [See also 1.]

عَهَرَةٌ
عَهَرَةٌ ذ : see the next paragraph.

عَهِرَةٌ
عَهِرَةٌ ذ : see the next paragraph.

عُهَيْرَةٌ
عُهَيْرَةٌ ذ : see the next paragraph.

عَاهِرٌ
عَاهِرٌ ذ An adulterer or a fornicator; (S, O, Msb;) as also ↓ عَهْرٌ [originally an inf. n.]: and ↓ عُهْيَرَةٌ occurs in a trad. in the same sense, as a dim. of عَهْرٌ: or, accord. to ISh, on the authority of Ru-beh, عَاهِرٌ signifies one who follows evil, whether by committing adultery or fornication, or by stealing: (O, TA:) or, as in the L, whether by committing adultery or fornication, or by transgressing [in any other manner], or quitting the way of truth or justice, or forsaking the command of God; أَوْ فَاسِقًا being put in the L in the place of او سَارِقًا: (TA:) or any one who does that which induces doubt, or suspicion or evil opinion, or doubt combined with suspicion or evil opinion: (A, TA:) pl. عُهَّارٌ. (Ham p. 131.) It is said in a trad., الوَلَدُ لِلْفِرَاشِ وَلِلْعَاهِرِ الحَجَرُ, (S, Mgh, O, &c.,) i. e., The child is for the master of the bed, (Mgh, Msb, TA,) meaning, the husband (Msb, TA) of the child's mother, or, if she be a slave, her owner; (TA;) and for the adulterer, or fornicator, disappointment; (Msb;) meaning, he shall have no right of relationship, (A'Obeyd, S, Mgh, O, Msb,) nor any share in the child: (TA:) like the saying لَهُ التُّرَابُ, (A'Obeyd, Mgh, O, Msb,) which means “ [he has, or shall have, or may he have,] disappointment, ” (Msb,) or “ nothing: ” (Mgh, O, TA:) for some of the Arabs used to establish relationship arising from adultery or fornication; therefore the law annulled this: (Msb:) some, however, explain it agreeably with the apparent [or literal] meaning, and for the adulterer, or fornicator, stoning. (Mgh.) [See also art. حجر.] ― -b2- Also عَاهِرَةٌ (AZ, S) and عَاهِرٌ, (K, TA,) if not a verbal epithet, [but a possessive epithet meaning properly ذَاتُ عِهْرٍ,] (TA,) A woman who comes to a man by night for the purpose of فُجُور [adultery or fornication], or by day; as also ↓ مُعَاهِرَةٌ (K) and ↓ مُعَاهِرٌ: (CK: [but this is app. a mistake:]) an adulteress or a fornicatress; as also ↓ مُعَاهِرَةٌ (AZ, S, O) and ↓ عَيْهَرَةٌ; (S;) which last is originally ↓ عَهَرَةٌ, like ثَمَرَةٌ, with an augmentative ى: (Th, Mbr:) or عَيْهَرَةٌ signifies a woman light, or active, and volatile, (Kr, O, K,) who does not remain fixed in her place, (Kr, O,) without continence: (K, not added by Kr:) and ↓ عَهِرَةٌ signifies the same as عَاهِرَةٌ, applied to a woman. (O, TA.)

عَيْهَرٌ
عَيْهَرٌ ذ A strong camel. (O, K.) ― -b2- عَيْهَرَةٌ: see عَاهِرٌ, near the end. ― -b3- Also The [kind of goblin, or demon, called] غُول. (O, K.)

عَيْهَرَانٌ
عَيْهَرَانٌ ذ The male of the عَيْهَرَة, i. e. غُول: pl. عَيَاهِيرُ. (O, K.)

مُعَاهِرٌ
مُعَاهِرٌ ذ , and with ة: see عَاهِرٌ, near the end, in three places.

##### Türkçe

**عَهَرَ المَرْأَةَ**
1 **عَهَرَ المَرْأَةَ** ذ, (K,) yahut **عَهَرَ اـِلَيْهَا**, (M, Mgh, O,) muzâri‘i **عَهَرَ**, (M, Mgh, O, K,) mastarı **عَهْرٌ** ve **عَهَرٌ** (Mgh, O, K) ve **عِهْرٌ**, (K,) yahut bu sonuncusu yalın bir isimdir, (S,) yahut mastara benzer bir isimdir, (TA,) ve **عُهُورٌ** (O, K) ve **عَهَرَانٌ** (O) ve **عَهَارَةٌ** ve **عُهُورَةٌ**; (K;) ve ↓ **عَاهَرَهَا**, mastarı **عِهَارٌ**; (K;) O, zina yahut fuhuş maksadıyla kadına geceleyin geldi: (Mgh, O, * TA:) ve bundan dolayı, mutlak olarak zina yahut fuhuş işlemek, baskın anlam hâline gelmiştir: (TA:) yahut o maksatla ona geceleyin geldi, yahut gündüz: (K:) yahut o, onunla her vakit, gece de gündüz de, yani hür bir kadınla yahut bir câriye ile, zina yahut fuhuş (**فُجُور**) işledi: (TA:) yahut **عَهَرَ بِهَا**, mastarı **عَهْرٌ**, onunla geceleyin zina yahut fuhuş işledi (**فَجَرَ بِهَا**): (IKtt, TA:) ve **عَهَرَ**, (S, Msb, K,) muzâri‘i **عَهَرَ**, (K, MS,) yahut **عَهُرَ**, (Msb,) [fakat ben bunun bir hata olduğunu düşünüyorum,] mastarı **عَهْرٌ** ve **عَهَرٌ**, (S,) yahut **عُهُورٌ**, (Msb,) yahut yukarıda zikredilen şekillerin hepsi, (K’ye göre,) o zina yahut fuhuş işledi; eş anlamlısı **زَنَى**, (S, K, TA,) yahut **فَجَرَ**; (Msb;) bunun gibi **عَهِرَ**, muzâri‘i **عَهَرَ**, mastarı **عَهَرٌ**; (Msb;) ve ↓ **عاهر**; ve ↓ **تَعَيْهَرَ**: (TA:) dersin ki بِهَا ↓ **عاهر** o, onunla zina yahut fuhuş işledi, yani hür bir kadınla yahut bir câriye ile: (TA, bir rivayetten:) yahut **عَهَرَ** “çaldı” demektir: (K:) ve o, kötülüğe uydu, (K, TA,) ister zina yahut fuhuş işlemekle, ister [başka herhangi bir tarzda] haddi aşmakla, yahut hak yahut adalet yolunu terk etmekle, yahut Allah’ın emrini bırakmakla: (TA:) ve ↓ **تَعَيْهَرَ** o, kötülüğe uyan bir zânî yahut fâhiş oldu, yahut oldu hâle geldi: (S:) ve ↓ **عَيْهَرَتْ** ve ↓ **تَعَيْهَرَتْ** o (bir kadın) zina yahut fuhuş işledi: (TA:) yahut o, hafif, yahut çevik ve oynak oldu, (Kr, K,) yerinde sabit kalmayan, (Kr,) iffetsiz. (K, Kr tarafından eklenmemiştir.)

3 **عَاْهَرَ**: önceki paragrafa bak, üç yerde.

**عَيْهَرَتْ**
Q. Q. 1 **عَيْهَرَتْ** ذ: 1’e bak, sona yakın.

**تَعَيْهَرَ**
Q. Q. 2 **تَعَيْهَرَ** ذ ve **تَعَيْهَرَتْ**: 1’e bak, üç yerde.

**عَهْرٌ**
**عَهْرٌ** ذ: **عَاهِرٌ**’e bak.

**عِهْرٌ**
**عِهْرٌ** ذ Zina yahut fuhuş. (S, O.) [Ayrıca 1’e bak.]

**عَهَرَةٌ**
**عَهَرَةٌ** ذ: sonraki paragrafa bak.

**عَهِرَةٌ**
**عَهِرَةٌ** ذ: sonraki paragrafa bak.

**عُهَيْرَةٌ**
**عُهَيْرَةٌ** ذ: sonraki paragrafa bak.

**عَاهِرٌ**
**عَاهِرٌ** ذ Bir zânî yahut fâhiş; (S, O, Msb;) bunun gibi ↓ **عَهْرٌ** [aslında bir mastar]: ve ↓ **عُهْيَرَةٌ** bir rivayette aynı mânada, **عَهْرٌ**’ün küçültmesi olarak vârid olmuştur: yahut, ISh’ye göre, Ru-beh’in rivayetine dayanarak, **عَاهِرٌ** kötülüğe uyan kimse demektir; ister zina yahut fuhuş işlemekle, ister çalmakla: (O, TA:) yahut, L’de olduğu üzere, ister zina yahut fuhuş işlemekle, ister [başka herhangi bir tarzda] haddi aşmakla, yahut hak yahut adalet yolunu terk etmekle, yahut Allah’ın emrini bırakmakla; L’de او سَارِقًا yerine **أَوْ فَاسِقًا** konulmuştur: (TA:) yahut şüpheyi, yahut zan ve kötü kanaati, yahut şüphe ile birlikte zan ve kötü kanaati gerektiren şeyi yapan herhangi biri: (A, TA:) çoğulu **عُهَّارٌ**. (Ham s. 131.) Bir rivayette şöyle denilmiştir: الوَلَدُ لِلْفِرَاشِ وَلِلْعَاهِرِ الحَجَرُ, (S, Mgh, O, &c.,) yani: Çocuk, döşeğin sahibinindir, (Mgh, Msb, TA,) yani çocuğun annesinin kocasıdır (Msb, TA) yahut, eğer o bir câriye ise, onun sahibidir; (TA;) ve zânîye yahut fâhişe, mahrumiyet; (Msb;) yani onun ne nesep hakkı olacaktır, (A'Obeyd, S, Mgh, O, Msb,) ne de çocukta herhangi bir payı: (TA:) **لَهُ التُّرَابُ** sözü gibidir, (A'Obeyd, Mgh, O, Msb,) ki bunun mânası “ [onda vardır, yahut olacaktır, yahut olsun,] mahrumiyet,” (Msb,) yahut “hiçbir şey:” (Mgh, O, TA:) çünkü Araplardan bazıları zina yahut fuhuştan doğan nesebi sabit kılarlardı; bu sebeple şeriat bunu iptal etti: (Msb:) ancak bazıları onu, görünen [yahut lafzî] mânaya uygun olarak açıklar; ve zânîye yahut fâhişe, recm. (Mgh.) [Ayrıca **حجر** maddesine bak.] ― -b2- Ayrıca **عَاهِرَةٌ** (AZ, S) ve **عَاهِرٌ**, (K, TA,) eğer fiilî sıfat değilse, [fakat aslında **ذَاتُ عِهْرٍ** mânasında bir izâfet sıfatı ise,] (TA,) Bir erkeğe geceleyin **فُجُور** [zina yahut fuhuş] maksadıyla, yahut gündüz gelen kadın; bunun gibi ↓ **مُعَاهِرَةٌ** (K) ve ↓ **مُعَاهِرٌ**: (CK: [fakat bu görünüşe göre bir hatadır:]) bir zâniye yahut fâhişe; bunun gibi ↓ **مُعَاهِرَةٌ** (AZ, S, O) ve ↓ **عَيْهَرَةٌ**; (S;) ki bu sonuncusu aslında ↓ **عَهَرَةٌ**’dir, **ثَمَرَةٌ** gibi, artırma bir ى ile: (Th, Mbr:) yahut **عَيْهَرَةٌ**, hafif, yahut çevik ve oynak, (Kr, O, K,) yerinde sabit kalmayan, (Kr, O,) iffetsiz kadın demektir: (K, Kr tarafından eklenmemiştir:) ve ↓ **عَهِرَةٌ**, kadına nispetle kullanılan **عَاهِرَةٌ** ile aynı mânaya gelir. (O, TA.)

**عَيْهَرٌ**
**عَيْهَرٌ** ذ Güçlü bir deve. (O, K.) ― -b2- **عَيْهَرَةٌ**: **عَاهِرٌ**’e bak, sona yakın. ― -b3- Ayrıca [**غُول** denilen hortlak yahut cin türü]. (O, K.)

**عَيْهَرَانٌ**
**عَيْهَرَانٌ** ذ **عَيْهَرَةٌ**’nin erkeği, yani **غُول**: çoğulu **عَيَاهِيرُ**. (O, K.)

**مُعَاهِرٌ**
**مُعَاهِرٌ** ذ, ve ة ile: **عَاهِرٌ**’e bak, sona yakın, üç yerde.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%87%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

عَهَِرَ
عَهَِرَ A ( n. ac. عَهْر 1 ,  عَهَر 4 ,  عَهَاْرَة 22t ,  عُهُوْر 27 ,  عُهُوْرَة 27t ,  عَهَرَاْن 36 ),
a.  Lived in sin, did evil.

b.  [ acc. or Ila or Bi ], Committed fornication, adultery with.

عَاْهَرَ
عَاْهَرَ III ,
a.  see I (a) .

عِهْر
عِهْر 2 ,
a.  Debauchery, profligacy, immorality; fornication.

عَاْهِر
عَاْهِر 21 ,
a.  Immoral, profligate; fornicator, adulterer.

عَاْهِرَة
عَاْهِرَة 21t ,
a.  Fornicatress; wanton, whore, prostitute, harlot.

عَهَاْرَة
عَهَاْرَة 22t ,
a.  see 2 .

##### Türkçe

**عَهَِرَ**
**عَهَِرَ** A (isim-aksiyon: **عَهْر** 1, **عَهَر** 4, **عَهَاْرَة** 22t, **عُهُوْر** 27, **عُهُوْرَة** 27t, **عَهَرَاْن** 36),
a. Günah içinde yaşadı, kötülük yaptı.

b. [mef‘ûl ile veya **إلى** ile yahut **بِ** ile], ile zina etti, ile evlilik dışı ilişki (zina) işledi.

**عَاْهَرَ**
**عَاْهَرَ** III,
a. I (a)’ya bak.

**عِهْر**
**عِهْر** 2,
a. Ahlâksızlık, sefahat, iffetsizlik; zina.

**عَاْهِر**
**عَاْهِر** 21,
a. Ahlâksız, sefih; zina eden, zina yapan.

**عَاْهِرَة**
**عَاْهِرَة** 21t,
a. Zina eden kadın; şehvet düşkünü, fahişe, hayat kadını, orospu.

**عَهَاْرَة**
**عَهَاْرَة** 22t,
a. 2’ye bak.
