# عهق — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%87%D9%82/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%87%D9%82/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عهق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%87%D9%82.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: عهق

العَيْهَقة والعَيْهَق: النَّشاط والاسْتِنانُ؛ قال:
إن لرَيْعانِ الشَّبابِ عَيْهَقا
قال أَبو منصور: الذي سمعناه من الثقات الغيهق، بالغين المعجمة، بمعنى النشاط؛ وأنشد:
كأنَّ ما بي من إرَاني أَوْلَقُ،
وللشَّباب شِرَّةٌ وغَيْهَقُ
قال: فالغَيْهَق، بالغين معجمة، محفوظ صحيح؛ وأما العيهقة، بالعين المهملة، فإني لا أحفظها لغير الليث ولا أَدري أَهي محفوظة عن العرب أَو تصحيف. والعَيْهقُ: السرعة. والعَيْهَقُ: طائر، وليس بثَبت. والعَيْهق: الغراب الأَسود، وقيل: الغراب الأَسود الجسيم، وقيل: هو البعير الأَسود الجسيم، وفيل: هو الأَسود من كل شيء؛ وقيل: هو الثور الذي لونه واحد إلى السواد، وقيل: هو الخُطَّاف الأَسود الجبلي، وقيل: العَوْهق لون ذلك الخُطَّاف. ابن الأَعرابي: الغَقَقَةُ العَوْاهق، قال: وهي الخَطَاطيف الجَبَليَّة، وقيل: العَوْهق هو الطائر الذي يسمى الأَخْيَل، وقيل: العَوْهق لون كلون السماء مُشْرَب سواداً؛ وعَوْهَقَ اللونُ: صار كذلك، وقيل: العَوْهق اللاَّزْوَرد الذي يصبغ به؛ قال:
وهي وُرَيْقاء كلون العوهق
والعَوْهق: لون الرماد. والعَوْهق: شجر، وقيل: العوْهق من شجر النَّبْع الذي تتخذ منه القِسِيّ أَجوده؛ وأَنشد لبعض الرُّجَّاز:
إنك لو شاهَدْتَنَا بالأَبْرَقِ،
يوم نصافي كلَّ عَضْبٍ مِخْفَقِ
وكلّ صفراءَ طَرُوحٍ عَوْهَقِ،
تضِجُّ ضَجَّ الحَامياتِ الزُّهَّقِ
قال ابن بري: العَوْهَق لُباب النَّبْع وخياره، وقال:
كذا فسره يعقوب؛ وقوله أَنشده ابن الأَعرابي:
يَتْبَعنَ خَرّقَا مثل قَوْسِ العَوْهَقِ،
قَوْداءَ فاقتْ فَضْلة المُعَلِّق
يجوز أَن يعني بالقوس ههنا قَوْس قُزَحَ، فيكون العَوْهقُ على هذا لونَ السماء لأن لونها كلون اللاَّزْوَرْد، واستجاز أَن يضيف القَوْس إلى اللون لتشَبثه بالمتلوِّن الذي هو السماء، ويجوز أن يعني هذا الشجر إن كانت تُعْمَلُ منه القِسِيّ، قال ابن سيده: وأَرى أَنه مثْلُ لون العَوْهق لأنه قد تقدم أَن العَوْهق الخُطّافُ الجبليّ الأَسود، وأَنه الغراب الأَسود، وأَنه الثور الذي لونه واحد إلى السواد؛ وقوله:
قَوْداء فاتَتْ فضلة المُعَلِّق
أَي فاتت أن تُنال فيُعَلَّق عليها فَضْلٌ مما يُحْتاجُ إليه نحو القَعْب والقَدَح؛ وأَنشدهُ مرة أُخرى ونسب لسالم بن قُحْفان: يتبعْنَ وَرْقاء كلون العَوْهق
وفسره فقال: يعني الطائر الذي يقال له الأَخيل ولونه أَخضر أوْرَقُ. وقال ابن خالويه: العوهق الصِّبْغ شبه اللاَّزْوَرَد.
والعَوْهَقانِ: نجمان إلى جنب الفَرْقَدَيْنِ على نَسَقٍ، طريقهما ممَّا يلي القُطْب؛ قال:
بحيث بارَى الفَرْقَدَانِ العَوْهقا،
عند مَسَك القُطْب حيث اسْتَوْسَقَا
وقيل: هما كوكبان يتقدمان بنات نعش. والعَوْهق: الطويل يستوي فيه الذكر والأُنثى؛ قال الزَّفَيان:
وصاحبي ذاتُ هِبابٍ دَمْشَقُ،
خَطْباء وَرْقاء السَّراةِ عَوْهقُ
قال الجوهري: قلت لأَعرابي من بني سليم: ما العَوْهَقُ؟ فقال: الطويل من الرُّبْدِ؛ وأَنشد:
كأَنني ضَمَّنْتُ هِقْلاً عَوْهَقا
أَقتادَ رَحْلي، أَو كُدُرّاً مُحْنِقا
وناقة عَوْهق: طويلة العُنق. والعَوْهق من النعام: الطويل. والعَوْهق: فحل كان في الزمان الأَول للعرب تنسب إِليه كرام النجائب؛ قال رؤبة: فيهنَّ حَرْفٌ من بنات العَوْهَقِ
أَبو عمرو: العِيهَاقُ الضلال؛ ولا أَدري ما الذي عَوْهَقَك أَي ما الذي رمى بك في العِيهاقِ. والعَوْهَق: الخُطَّاف. والعَوْهق: الغراب الجبلي، وقيل: هو الشِّقِرَّاق؛ وأَنشد شمر:
ظَلَّت بيومٍ ذي سَمومٍ مُفْلِقِ،
بين عُنَيْزاتٍ وبين الخِرْنِقِ
تَلُوذُ منه بِخِباءٍ مُلزَقِ
بالأَرض لم يُكْفَأْ، ولم يُرَوَّقِ
إِليك تشكو آزِباتٍ مُغْلق،
وحادياً كالسِّيْذَنُوق الأَزْرَقِ
يَتْبَعْنَ سوداء كلون العَوْهَقِ،
لاحقةَ الرِّجْل بَيُون المَرْفِقِ
ومن ترجمة عهب أَبو عمرو: يقال عَوْهَبهُ وعَوْهَقه أَي ضلَّله، وهو العِيهاب والعِيهاق.

### Türkçe

**العَيْهَقة** ve **العَيْهَق**: canlılık ve dişlerin çıkması; dedi ki:

Şüphesiz gençliğin baharına bir **عَيْهَق** vardır.

Ebû Mansûr dedi: Güvenilirlerden işittiğimiz, canlılık manasında, **الغيهق**tır; **الغين المعجمة** ile. Ve inşad etti:

Sanki bende olan, beni **إرَاني** kılan bir **أَوْلَق**tır,
Ve gençliğin bir şiddeti ve bir **غَيْهَق**ı vardır.

Dedi: Öyleyse **الغَيْهَق**; **الغين معجمة** ile, korunmuş sahihtir. Ama **العيهقة**; **العين المهملة** ile, ben onu Leys’ten başkası için korumuyorum ve bilmiyorum: Araplardan korunmuş mudur yoksa tashif midir. Ve **العَيْهقُ**: sürat. Ve **العَيْهَقُ**: bir kuş; ve sabit değildir. Ve **العَيْهق**: siyah karga; ve denildi: iri siyah karga; ve denildi: iri siyah deve; ve denildi: her şeyin siyahı; ve denildi: rengi siyaha doğru tek renk olan boğa; ve denildi: dağlık siyah kırlangıç; ve denildi: **العَوْهق** o kırlangıcın rengidir.

İbnü’l-A‘râbî: **الغَقَقَةُ** **العَوْاهق**tır, dedi: ve o, dağlık kırlangıçlardır. Ve denildi: **العَوْهق** **الأَخْيَل** diye adlandırılan kuştur. Ve denildi: **العَوْهق** gök rengi gibi, siyahlığa çalan bir renktir. Ve **عَوْهَقَ اللونُ**: öyle oldu. Ve denildi: **العَوْهق** onunla boyanan lâzverd(î)dir; dedi ki:

Ve o, **العوهق** rengi gibi bir **وُرَيْقاء**dır.

Ve **العَوْهق**: kül rengi. Ve **العَوْهق**: bir ağaç; ve denildi: **العوْهق** **النَّبْع** ağacındandır; ondan yaylar yapılır, onun en iyisidir. Ve bazı recez söyleyenlerden inşad etti:

Şüphesiz sen bizi **الأَبْرَق**’ta görseydin,
Her keskin, sallanan(=kılıç) ile karşılaştığımız gün,
Ve her sarı, atılmış **عَوْهَق**(ile),
Delici kızgınların çığlığı gibi çığlık atar.

İbn Berrî dedi: **العَوْهَق** **النَّبْع**ın özü ve seçkinidir. Ve dedi: Yakub onu böyle tefsir etti. Ve onun sözünü İbnü’l-A‘râbî inşad etti:

**العَوْهَق** yayı gibi bir **خَرّق**ı izlerler,
**قَوْداء**; **المُعَلِّق**’in fazlasını geçti.

Burada yay ile **قَوْس قُزَحَ**’ı kastetmesi caizdir; böyle olunca **العَوْهقُ** buna göre göğün rengi olur; çünkü onun rengi lâzverd rengi gibidir. Ve yayı renge izafe etmeyi caiz gördü; renklenen şeye, yani göğe, yapışıklığından dolayı. Ve eğer ondan yaylar yapılıyorsa, bu ağacı kastetmesi de caizdir. İbn Sîde dedi: Ben onun **العَوْهق** rengi gibi olduğunu görüyorum; çünkü daha önce **العَوْهق**’un dağlık siyah kırlangıç olduğu, ve siyah karga olduğu, ve rengi siyaha doğru tek renk olan boğa olduğu geçti. Ve onun sözü:

**قَوْداء فاتَتْ فضلة المُعَلِّق**

Yani, ihtiyaç duyulan şeylerden, mesela **القَعْب** ve **القَدَح** gibi, bir fazlalığın ona asılması için elde edilmeyi geçti. Ve onu bir başka defa inşad etti ve Sâlim b. Kuhfân’a nispet etti:

**العَوْهق** rengi gibi bir **وَرْقاء**yı izlerler.

Ve onu tefsir etti, dedi ki: **الأَخيل** denilen kuşu kastediyor; rengi yeşil, **أوْرَقُ**tur.

İbn Hâlaveyh dedi: **العوهق** lâzverd benzeri bir boyadır.

Ve **العَوْهَقانِ**: **الفَرْقَدَيْنِ**’in yanında, bir sıra üzere iki yıldızdır; yolları, kutup tarafındandır; dedi ki:

Öyle bir yerde ki **الفَرْقَدَانِ** **العَوْهقا** ile yarıştı,
Kutup tutuşu yanında, sağlamlaştıkları yerde.

Ve denildi: İkisi, **بنات نعش**’in önünden giden iki yıldızdır. Ve **العَوْهق**: uzun; onda erkek ve dişi eşittir; **الزَّفَيان** dedi:

Ve arkadaşım, **هِبابٍ**lı bir dişi, **دَمْشَقُ**,
**خَطْباء**; sırtı **وَرْقاء**; **عَوْهقُ**.

Cevherî dedi: Ben Benî Süleym’den bir bedevîye dedim: **العَوْهَقُ** nedir? Dedi ki: **الرُّبْدِ**den uzun olan. Ve inşad etti:

Sanki ben bir **هِقْلاً عَوْهَقا**yı yüklenmişim,
Binek yükümü sürer; yahut boğuk, boğazı sıkılmış birini.

Ve **ناقة عَوْهق**: boynu uzun. Ve devekuşundan **العَوْهق**: uzun olan. Ve **العَوْهق**: ilk zamanda Araplarda bulunan bir damızlık erkek; soylu dişi develer ona nispet edilir; Ru’be dedi:

Onlarda **بنات العَوْهَقِ**’ten bir **حَرْفٌ** vardır.

Ebû Amr: **العِيهَاقُ** sapkınlıktır; ve bilmiyorum: seni **عَوْهَقَك** eden nedir; yani seni **العِيهاقِ**a atan nedir. Ve **العَوْهَق**: kırlangıç. Ve **العَوْهق**: dağ kargası; ve denildi: o **الشِّقِرَّاق**tır. Ve Şemmer inşad etti:

Yaralayıcı bir sıcak rüzgâr gününde kaldı,
**عُنَيْزات** ile **الخِرْنِق** arasında,
Yere yapışık bir çadıra sığınır,
Devrilmemiş ve düzeltilmemiş,
Sana, kapanmış sıkıntıları şikâyet eder,
Ve mavi **السِّيْذَنُوق** gibi bir sürücü,
**العَوْهَق** rengi gibi siyahı izlerler,
Ayağı bitişik, dirseği ayrık.

Ve **عهب** maddesinin tercümesinden: Ebû Amr: **عَوْهَبهُ** ve **عَوْهَقه** denir; yani onu saptırdı; ve o, **العِيهاب** ve **العِيهاق**tır.
