# عهن (ع-ه-ن) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%87%D9%86
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%87%D9%86

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Taranmış yün demektir

- Harfler: ع - ه - ن
- Kur'an'da: 2 geçiş · 2 ayet · 1 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [كَالْعِهْنِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%87%D9%86/siga/%D9%83%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%B9%D9%90%D9%87%D9%92%D9%86%D9%90.md) | كَالْفِعْلِ | Yün gibi | 2 | 2 | [70:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%87%D9%86/ayet/70:9.md) |

## Mücavir kökler — 3 mücavir (3 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [جبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 20 · Dağ anlamındadır
2. [نفش](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B4.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · Didmek ve tiftmek demektir
3. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Kevn, tepe demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | عهن |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [صوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D9%81.md), [وبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D8%B1.md), [شعر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [صخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AE%D8%B1.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Boyanmış, gevşemiş, liflerine ayrılmış ve kırılıp bükülmüş yün dokusu |
| Çekirdek Özet 2 | Kıyamet günü sapasağlam dağların yoğunluk, ağırlık ve direncini yitirerek lif lif havada savrulması |
| Çekirdek Özet 3 | Madde ve otoritenin en sert ve muhkem halinden en gevşek ve taşınamaz formuna evrilmesi, ontolojik çözülme |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir yün türü sayıp boyalı liflerin dağılma, ağırlıksızlaşma ve gevşeme boyutunu gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| عه | Bir yerde bulunma, hazır olma, tutunma ve zamanla gevşeyip duruma uyarlanma hareketi; nitekim [عهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%87%D8%AF.md) kökünde bu durum bir zamana, mekana veya sorumluluğa bağlanıp orada sabit kalmayı ifade eder. | ن | Çekirdekteki mevcudiyet ve durma haline süreklilik, içsel yumuşama, esneme ve gevşeyerek lif lif ayrılma nüansı katılmıştır. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ع | Göz | Görme, kaynak, nesnenin renk ve dış görünüşünün algılanması. |
| ه | Kollarını kaldırmış insan | Dikkat çekme, belirme, açığa çıkma, hafifleyip nefes alma. |
| ن | Filiz, yılan, balık | Süreklilik, esneklik, liflenme, boyuna uzayıp dalgalanma. |
| عهن | Gözün algıladığı renkliliğin gevşeyerek, açılarak ve lif lif esneyip dağılarak belirginleşmesi. | Dağ gibi azametli ve yekpare kütlelerin dış görünüşteki rengini korurken içsel direncini kaybedip bükülen ve uçuşan hafif lifler formunda açığa çıkması hareketidir. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Boyanmış yün; ayrıca bir dalın tam kopmadan kırılarak gevşeyip aşağı doğru sarkması ve elde hazır bulunan, kolay harcanabilir nakit mal. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şairin hazır ve el altındaki malı nitelemek üzere kullandığı beyit: فقتل بقتلانا وسبي بسبينا / ومال بمال عاهن لم يفرق |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Âişe'nin kurbanlık develerin boyun bağlarını renkli yünlerden ördüğünü aktaran rivayette kök, boyanmış yün anlamında geçmektedir: فتلت قلائد هدي رسول الله صلى الله عليه وسلم من عهن |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Arapça عهن kökü, Sami dil ailesinde özellikle yumuşama, liflenme, gevşeyip sarkma ve renkli dokuma nesneleri semantik alanında sınırlı fakat özgül bir dağılıma sahiptir. İkili عه çekirdeği mevcudiyet, hazır bulunma ve durma ekseninde gelişirken, son sese eklenen genizcil ن harfiyle kök fiziksel bir gevşeme, dalın lif lif kırılarak sarkması ve yumuşak yün liflerinin renkli dokusu anlamını pekiştirmiştir. İbranice ve Süryanice gibi kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan aynı ses dizilimiyle boyanmış yünü karşılayan tam bir kök denkliği sınırlı olup, kökün bu özgül formu erken dönem Arap bedevi dokuma kültürünün ve kaba lif işleme terminolojisinin bir parçası olarak gelişmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | عهن ile dalın bükülmesi, hazır mal ve boyalı yün ilişkisi | Kök, kopmaksızın bükülen dalın yumuşaklığı ile liflerine ayrılmış renkli yün arasındaki elastikiyet ve gevşeklik üzerinden gelişmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve orta Sami hatlarında lifli doku ve elastikiyet | Kuzeybatı Sami dillerinde zayıf, Arap yarımadası yerel söz varlığında belirgin ve kararlı bir semantik alandır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik lif ve dokuma terminolojisi | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| عهن | Anlamlı | Boyanmış yün, bükülme, gevşeme | Renkli yün lifleri, kopmadan bükülen dal, hazır mal. | Hedef kök; Kur'an'da 2 kez geçer. |
| [عنه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D9%87.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
| هعن | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
| [هنع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%86%D8%B9.md) | Anlamlı | Boyun eğme, bükülme | Boynun öne doğru eğilmesi, alçalma, gevşeyip yönelme. | عهن kökündeki bükülme ve elastikiyet nüansıyla ortak yön taşır; Kur'an'da geçmez. |
| نعه | Anlamlı | Hareket etme, sallanma | Hafifçe kımıldama, gevşek nesnenin rüzgarda oynaması. | Liflerin hafifliği ve hareketi ile semantik yakınlık taşır; Kur'an'da geçmez. |
| [نهع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B9.md) | Anlamlı | Öğürme, içindekini dışa atma | Midenin kasılarak içindekini dışarı çıkarması hareketi. | Zorlu bir boşalma hareketidir; Kur'an'da geçmez. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| عهن | Merkez | Lifli yumuşak doku | Özellikle boyanmış, taranarak lif lif ayrılmış ve elastikiyet kazanmış yün. | Maddenin dirençsiz, hafif ve dağılmaya hazır halidir. |
| [صوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D9%81.md) | Komşu | Hayvansal lif dokusu | Koyunun kırkılmış genel ham tüyü; boyanmış olma şartı taşımaz. | Hammaddenin genel cins adıdır; عهن ise renk ve işlenme durumuna odaklanır. |
| [وبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D8%B1.md) | Komşu | Hayvansal kıl örtüsü | Devenin yumuşak ve sık tüyleri. | Farklı bir hayvanın lif dokusudur; dağ benzetmesinde renk çeşitliliğini içermez. |
| [شعر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D8%B1.md) | Komşu | Sert kıl örtüsü | Keçi ve benzeri hayvanların daha sert, dik ve kaba kılları. | Liflerin kabalığı ve sertliği öne çıkar, عهن kökündeki uçuşan yumuşaklık bulunmaz. |
| [صخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AE%D8%B1.md) | Zıt | Sert ve yekpare taş | Masif, parçalanmaz, ağır ve aşınmaya dirençli kaya kütlesi. | Dağın ilk ontolojik halini temsil eder; عهن ise bunun tam zıddı olan çözülmüş haldir. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | عهن | Boyanmış, atılmış yün | Lif lif taranmış, renkli ve dirençsiz hale gelmiş yün dokusunu tam olarak karşılar. | Kesin |
| Latince | Lana tincta, lana carminata | Boyanmış ve taranmış yün | Yünün boyanma ve taranma hallerini karşılar; ancak dalın bükülmesi veya hazır mal nüanslarını içermez. | Güçlü |
| İngilizce | Carded wool, dyed wool | Taranmış veya boyanmış yün | Dağılmaya hazır lifli yapıyı ve renk çeşitliliğini aktarır; kökün taşıdığı ontolojik çözülme çağrışımını dışarıda bırakır. | Güçlü |
| Almanca | Gekrempelte Wolle, gefärbte Wolle | Taranmış ve boyanmış yün | Maddenin lif lif ayrışmış mekanik formunu verir; metaforik hafiflik ve boyun eğme anlamını taşımaz. | Güçlü |
| Fransızca | Laine cardée, laine teintée | Taranmış yün, boyalı yün | Lif dokusunun gevşekliğini ifade eder; dağın heybetinden hafifliğe geçişteki zıtlık bağlamını tek başına vermez. | Güçlü |

Kaynak: Lane’s Lexicon, Oxford Latin Dictionary.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| كَالْعِهْنِ | Dağların kütlesel ağırlığını kaybedip renkli ve taranmış yün lifleri gibi hafifleyip savrulması | Kıyamet günü kozmik altüst oluş ve yeryüzünün sabit dayanaklarının çözülmesi bağlamı; Meâric [70:9](https://lisan.digital/tr/ayet/70:9.md). |
| كَالْعِهْنِ الْمَنْفُوشِ | Dağların atılmış, liflerine ayrılmış, hacmi büyümüş fakat ağırlığı yok olmuş yün gibi uçuşması | Kâria günü dehşeti ve amellerin tartılması öncesinde yeryüzü nizamının dağılması bağlamı; Kâria [101:5](https://lisan.digital/tr/ayet/101:5.md). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Eşrâtü's-sâa ve kıyamet kozmolojisi | Maddenin yoktan var edilmesi ve kıyamette cevher-araz dengesinin bozularak dağların katı halden gaz/lif haline geçişi. | Yekpare sert cisimlerin ağırlık ve direnç özelliklerini yitirmesi. |
| Fıkıh | Hac ibadeti ve kurbanlık hayvan işaretleme | Kurbanlık hayvanların (hedy) boyunlarına renkli yün iplerden tasma (kılâde) takılması uygulaması. | Maddi bir nesne olarak boyanmış yün lifi. |
| Tefsir | Kıyamet tasvirleri ve teşbih sanatı | Dağların farklı renklerinin (beyaz, kırmızı, siyah damarlar) atılmış renkli yün liflerine benzetilmesindeki belâgat inceliği. | Görsel renk çeşitliliği ile fiziksel ağırlıksızlığın birleşimi. |
| Hadis | Rivayet metinleri ve sünnet uygulamaları | Kurbanlıkların tespiti ve ziyneti sadedinde renkli yünlerin kullanımı. | Geleneksel kullanım eşyası. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kozmik son ve haşir bilinci | İlahî kudret karşısında mutlak teslimiyet | Dünyevi sığınakların geçiciliğini idrak ettirme | İnsanın sarsılmaz sandığı dağların yün gibi dağılması, Allah'tan başka mutlak dayanak olmadığını gösterir. | Kesin |
| İlmi | Maddenin halleri ve jeolojik çözülme | Yoğunluk kaybı ve lifsel ayrışma | Maddi yapının bağlarının kopmasını modelleme | Yüksek basınç ve kohezyon kuvveti altındaki kayaç kütlelerinin lifli ve ağırlıksız bir yapıya dönüşmesi. | Güçlü |
| Siyasi | Otorite ve iktidar odakları | Yerleşik ve sarsılmaz sanılan güçlerin dağılması | Statükonun direncinin kırılması | Dağ gibi muhkem siyasi yapıların içsel boşluk veya dışsal sarsıntıyla bir anda ağırlıksız ve etkisiz kalması. | Muhtemel |
| İktisadi | Servetin niteliği ve nakit akışı | Elde hazır, harcanabilir akıcı sermaye | Likidite ve kolay elden çıkma | Çekirdekteki hazır mal (el-mâlü'l-âhin) nüansıyla, servetin katı yatırımlardan akıcı ve kolay harcanır hale gelmesi. | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yoğunluk kaybı, liflenme ve kohezyon çöküşü (faz değişimi) | Katı cisimlerdeki moleküler bağların gevşeyerek hacmin genişlemesi, yoğunluğun sıfıra yaklaşması ve kütlesel direncin ortadan kalkması süreci. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Kurumsal yapıların çözülmesi ve sosyal anomi | Toplumda kurumları bir arada tutan hukuki ve ahlaki bağların zayıflaması sonucu devasa yapıların dış kabuğunu korusa da ilk krizde lif lif savrulması. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca koyun yünü veya dokuma lifi olarak anlayıp, Arap dilindeki boyanmışlık, dalın kırılıp bükülmesi ve direnç kaybı nüanslarını göz ardı etmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da dağların farklı renk tonlarının (Fâtır [35:27](https://lisan.digital/tr/ayet/35:27.md)) kıyamette lif lif atılmış renkli yün manzarası oluşturması ve yeryüzünün en ağır unsurlarının en hafif unsura dönüşmesi tezadı. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kıyamet tasvirini sadece görsel bir süs zannederek, varlığın fiziksel ve ontolojik yapısındaki radikal kohezyon kaybını ve ilahî adaletin karşısında hiçbir maddi gücün direnemeyeceği gerçeğini kavrayamamak. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın en sarsıcı kıyamet sahnelerinde, insan zihnindeki en sarsılmaz nesne olan dağların akıbetini somutlaştıran anahtar bir teşbih unsuru olduğu için son derece önemlidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kıyamet ahvalini, yerin sarsılmasını ve gök ile yer nizamının kökten bozulmasını anlatan Mekkî surelerde (özellikle Meâric ve Kâria surelerinde) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dünyadaki maddi güç ve jeolojik/siyasi büyüklüklerin ebedi ve sarsılmaz olduğu yanılsamasını yıkar; maddenin hakiki sahibinin emriyle bir anda lif lif savrulan bir hafifliğe bürünebileceğini gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Taranmış, boyanmış, liflerine ayrılmış ve kopmadan bükülerek sarkmış hafif yün dokusu.
- Soyut anlam: Katılık, ağırlık ve direncin ortadan kalkması; kohezyon bağlarının koparak kütlenin hacimsel bir dağılma ve uçuşma evresine geçişi.
- Sistematik karşılık: Muhkem ve sabit görünen yapıların iç dinamiklerini ve ağırlıklarını kaybederek mutlak bir gevşeme ve dağılma haline uğraması.
- LaTeX modeli: $$M \xrightarrow{\nabla \Phi} \lim_{\rho \to 0} \left( \sum_{i=1}^n c_i \cdot \ell_i \right)$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $M$ sembolü yekpare, katı ve yüksek yoğunluklu kütleyi (dağı); $\nabla \Phi$ ifadesi sisteme dışarıdan uygulanan ilahî ve kozmik kudret potansiyelini; $\rho \to 0$ yoğunluğun sıfıra yaklaşarak ağırlık ve direncin yok olmasını; $\sum c_i \cdot \ell_i$ ise bu kütlenin farklı renklerdeki ($c$) ayrışmış, bağımsız ve savrulan lifler ($\ell$) toplamına dönüşmesini temsil etmektedir.

## Geçtiği ayetler (2 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%87%D9%86/occurrences?meal=IK

### [Mearic 70:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%87%D9%86/ayet/70:9.md) — كَالْعِهْنِ

وَتَكُونُ الْجِبَالُ كَالْعِهْنِ

Meal (IK): Dağlar ise atılmış pamuk gibi.

### [Karia 101:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%87%D9%86/ayet/101:5.md) — كَالْعِهْنِ

وَتَكُونُ الْجِبَالُ كَالْعِهْنِ الْمَنْفُوشِ

Meal (IK): Dağlar; atılmış renkli yünler gibi olacak.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Taranmış yün demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%87%D9%86/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين و الهاء والنون
) ع ه ن، ه ن ع، ن ه ع مستعملات( عهن: العِهْنُ: المَصّبُوغُ أَلْواناً من الصُّوفِ. ويقال: كلُّ صُوفٍ عِهْنٌ.
قال عرَّام: لا يقالُ إلاَّ للمَصْبُوغِ، والقِطْعَةُ عِهْنَةٌ والجمعُ عُهُونٌ. والعِهنَة انكِسَارٌ في قَضيبٍ من غير بَيْنُونَةٍ إذا نظرْت إليه حَسِبْتَهُ صحيحاً وإذا هزُزْتهُ انْثنى.
وقَضِيبٌ عاهِنٌ أي مُنْكَسِرٌ. وسُمِّي الفَقيرُ عاهِناً لانكِسَارِه.
قال زائدة: لا أعرفُ العِهْنَة في ذلك، ونحن نُسمَّيه الشَّرْج، انشرجتِ القَوْسُ والقناةُ أي أصابها انْكسار غيرُ باتٍ.
قال غيرُ الخليل: العَواهِنُ السَّعَفُ الذي يَقْرُبُ من لُبِّ النَّخْلَة. ومالٌ عاهِن، يغدُو من عند أهْلِه ويرُوحُ عليهم. وأعطاهم من عاهِنِ مالِه أي من تِلادِهِ، قال:
وأهْلُ الأولى اللاَّئي على عَهْد تُبَّعٍ		على كلِّ ذي مالٍ غريبٍ وعاهِنَ
هنع: الهَنَعُ: التِواءٌ في العُنُقِ وقِصَرٌ، والنَّعْتُ أهْنَعُ وهَنْعَاءُ، وأكَمَةٌ هَنْعاءُ أي قصيرة. وظَليم أهْنَعُ ونَعامةٌ هَنْعاء: لاْلِتواءٍ في عُنُقِها حتَّى يقصُرَ لذلك، كما يفعل الطائرُ الطويلُ العُنُقِ من بنات البَرِّ والمَاءِ.
نهع: النُّهُوعُ: تَهَوُّعٌ لا قَلْسَ مَعَه. نَهَعَ نُهُوعاً.

##### Türkçe

باب **العين** و **الهاء** و**النون**
(**ع ه ن**، **ه ن ع**، **ن ه ع** kullanımdadır) **عهن**: **العِهْنُ**: yünden, renk renk boyanmış olan. Ve denilir: her yün **عِهْنٌ**’dür.
**عرَّام** dedi: Ancak boyanmış olana denilir; parça **عِهْنَةٌ**’dir, çoğulu **عُهُونٌ**’dur. **العِهنَة**: bir çubukta ayrılma olmaksızın bir kırılmadır; ona baktığında onu sağlam sanırsın, onu salladığında ise bükülür.
Ve **قَضِيبٌ عاهِنٌ** yani kırık. Fakire de, kırıklığından dolayı **عاهِناً** adı verildi.
**زائدة** dedi: Ben bunda **العِهْنَة**’yi tanımıyorum; biz ona **الشَّرْج** adını veririz; **انشرجتِ القَوْسُ** ve **القناةُ** yani ona kesin olmayan bir kırılma isabet etti.
**الخليل**’den başkası dedi: **العَواهِنُ** hurma ağacının özüne yaklaşan **السَّعَفُ**tur. Ve **مالٌ عاهِن**: ehlinin yanından sabah gider ve akşam onlara döner. Ve onlara malının **عاهِنِ**’inden yani **تِلادِهِ**’nden verdi; dedi ki:
وأهْلُ الأولى اللاَّئي على عَهْد تُبَّعٍ		على كلِّ ذي مالٍ غريبٍ وعاهِنَ

**هنع**: **الهَنَعُ**: boyunda bir eğrilik ve kısalık; sıfat **أهْنَعُ** ve **هَنْعَاءُ**’dır. Ve **أكَمَةٌ هَنْعاءُ** yani kısa. Ve **ظَليم أهْنَعُ** ve **نَعامةٌ هَنْعاء**: boynunda bir eğrilikten dolayı; ta ki bunun sebebiyle kısalsın; nitekim uzun boyunlu kuş, kara ve su kızlarından olanlarda yaptığı gibi.

**نهع**: **النُّهُوعُ**: onunla birlikte kusma olmayan öğürme. **نَهَعَ نُهُوعاً**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%87%D9%86/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

العاهِنُ: واحد العواهن، وهي السَعَفاتُ اللواتي يلين القِلَبَةَ في لغة أهل الحجاز وأما أهل نجد فيسمونها الخوافي. ومنه سمِّي جوارح الإنسان عَواهنَ. والعَواهِنُ: عروقٌ في رحم الناقة، وقد عَهَنَتْ عَواهِنُ النخل تَعْهَنُ بالضم، أي يبستْ. ورمى فلانٌ بالكلام على عَواهِنِهِ، إذا لم يبالِ أصاب أم أخطأ. أبو عبيدة: العِهْنُ: الصوف، والقطعة منه عِهْنَةٌ، والجمع عُهونٌ. وفلان عِهْنُ مالٍ، إذا كان حسن القيام عليه. وأعطاه من عاهِنِ مالهِ وآهِنِهِ، أي من تِلادِهِ. والعاهِنُ: الحاضر المقيم الثابت. قال كثيّر:
ديارُ ابنةِ الضَمْرِيِّ إذ حَبْلُ حُبّهامتينٌ وإذْ معروفها لك عاهِـنُ
وعَهَنَ بالمكان: أقام به.

##### Türkçe

**العاهِنُ**: **العواهن**’in biridir; o da Hicaz ehlinin dilinde **القِلَبَةَ**’yi izleyen **السَعَفاتُ**’tır; Necd ehline gelince, ona **الخوافي** adını verirler. Bundan dolayı insanın yırtıcı organları **عَواهنَ** diye adlandırılmıştır. **العَواهِنُ**: dişi devenin rahminde damarlar. Ve hurma ağaçlarının **عَواهِنُ**’i **تَعْهَنُ** (ضم ile), yani kurudu. Ve falan kimse sözle onun **عَواهِنِهِ**’ine attı; isabet etti mi hata etti mi aldırmadığı zaman. Ebû Ubeyde: **العِهْنُ**: yün; ondan bir parça **عِهْنَةٌ**’dir; çoğulu **عُهونٌ**’dur. Ve falan kimse **عِهْنُ مالٍ**’dır; onun üzerinde güzelce durup kalkar (iyi idare eder) ise. Ve ona malının **عاهِنِ**’inden ve **آهِنِ**’inden verdi; yani **تِلادِهِ**’inden. Ve **العاهِنُ**: hazır bulunan, ikamet eden, sabit olan. Kesîr dedi ki:
**ديارُ** **ابنةِ** **الضَمْرِيِّ** **إذ** **حَبْلُ** **حُبّها** **متينٌ** **وإذْ** **معروفها** **لك** **عاهِـنُ**
Ve **عَهَنَ** mekânda: onda ikamet etti.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%87%D9%86/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والهاء مع النون
عهن ، هنع ، نهع
استعمل من وجوهه : عهن ، هنع ، نهع .
عهن : أبو العباس : عن سلمة عن الفراء : فلان عاهن ، أي مسترخٍ كسلان . وقاله ابن الأعرابي . وقال أبو العباس : أصل العاهن أن يتقصَّف القضيب من الشجرة ولا يَبِين منها فيبقى معلَّقاً مسترخياً . قال : والعاهن في غير هذا : الطَّعام الحاضر ، والشَّراب الحاضر .
وقال أبو عبيد : العاهن : الحاضر . وأنشد قول كثير :
وإذ معروفُها لك عاهنُ
قلت : ورأيت في البادية شجرةً لها وردة حمراءُ يسمُّونها العِهْنة .
والعِهْنُ : الصُّوف المصبوغ ألواناً ، وجمعه عُهونٌ . ومنه قوله جلَّ وعزَّ : ( الْجِبَالُ كَالْعِهْنِ ) ( القَارعَة : 5 ) .
وقال الليث : يقال لكلّ صُوفٍ عِهنٌ ، والقطعة عِهنة وأنشد أبو عبيدٍ :
فاضَ فيه مثلُ العهون من الرَّوْ
ضِ وما ضَنَّ بالإخاذ غُدُرْ
وقال أبو عبيد : قال الأصمعيّ : يقال للسَّعَفات اللواتي يَلِينَ القِلَبةَ العَواهن في لغة أهل الحجاز قال : وأمّا أهل نجد فيسمُّونها الخَوَافي .
قال : وقال أبو عمرو الشيبانيّ : العَواهن : عُروق في رحم الناقة . وقال ابنُ الرِّقاع :
أوكَتْ عليه مَضِيقاً من عواهنها
كما تضمَّنَ كشحُ الحُرَّةِ الحبَلاَ
( عليه ) : على الجنين . وقال شمر : قال ابن الأعرابي : عَواهنها : موضع رحمها من باطن ، كعواهن النخل .
وقال أبو الجراح : عَهَنت عواهنُ النخل تَعهَنُ ، إذا يبِست . قال : وهي الجرائد .
وقال أبو زيد : رمَى بالكلام على عواهنه ، إذا لم يبال أصابَ أم أخطأ .
أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : العِهَان والإهان ، والعُرهون والعُرجون ، والفِتاق ، والعَسَق ، والطَّريدة ، واللَّعِين ، والضِّلَع والعُرجُدُّ ، واحد .
قلت : والكلُّ أصل الكِباسة
وقال ابن الأعرابي : ويقال إنه ليَحْدِسُ الكلامَ على عواهنه ، وهو أن يتعسَّف الكلامَ ولا يتأتّى . ويقال إنّه لعِهْنُ مالٍ ، إذا كان حسنَ القيام عليه . ويقال : خُذْ من عاهن المال وآهنِه ، أي من عاجله وحاضره . ويقال عَهنتُ على كذا أعْهَنُ ، المعنى أي أُثبِّى منه مَعرِفةً .
هنع : أبو عبيد عن أبي زيد : الهَنْعَة من سمات الإبل في منخفض العنق ؛ يقال بعير مهنوع ، وقد هُنِع هَنْعاً .
والهَنْعة : كوكبان أبيضان بينهما قِيدُ سَوط يَطلُعان على إثر الهَقْعة في المجرَّة . وقال بعضهم : الهَنْعة قوس الجوزاء يرمِي بها ذراعَ الأسد ، وهي ثمانية أنجم في صورة قوس .
والهَنَع : تطامنٌ والتواءٌ في عُنق البعير . وقد هَنِع هَنْعاً . وظليمٌ أهنَع ونعامةٌ هَنْعاء ، وهو التواءٌ في عنقها حتى يقصر لذلك عما يفعل الطائر الطويل العنق من بنات الماء والبرّ .
وفي الحديث ذكر رجل فيه هَنَعٌ قال شمر : الهَنَع : أن يكون فيه انحناءٌ قليل مثل الجنأ . وقال رؤبة :
والجنّ والإنس إليها هُنَّعُ
أي خُضوع .
وقال أبو زيد : الهَنْعاء من النوق : التي انحدرت قَصَرتُها وأشرفَ حاركُها . وقال بعض العرب : ندعو البعير القائل بعنقه إلى الأرض أهنَع ، وهو عيبٌ . قال : والهَنَع في العُفر من الظّباء خاصّة دون الأُدْم ، وذلك أنّ في أعناق العُفْر قِصَراً . قاله ابن الأعرابي .
نهع : قال الليث : نهع يَنهَع نُهوعاً ، إذا تهوَّع للقيء ولم يَقْلِسْ شيئاً .
قلت : هذا حرف مُريبٌ ولا أحقّه .
عفه : أهمله الليث وغيره . وروَى بعضهم بيت الشَّنفرَى :
عُفاهيّة لا يُقصر السِّترُ دونَها
ولا تُرتجى للبيت ما لم تُبَيِّتِ
قيل العُفاهيّة : الضَّخمة ، وقيل هي مثل العُفاهمة . يقال عَيش عُفاهمٌ ، أي ناعم .
قلت : أمّا العُفاهية فلا أعرفها ، وأما العُفاهمة فمعروف صحيح .

##### Türkçe

باب **العين** و**الهاء** مع **النون**
**عهن** ، **هنع** ، **نهع**
Şu yönlerinden kullanılmıştır: **عهن** ، **هنع** ، **نهع** .

**عهن**: Ebû’l-‘Abbâs: Seleme’den, el-Ferrâ’dan: Falan **عاهن**; yani gevşek, tembel. Bunu İbnü’l-A‘râbî de söylemiştir. Ebû’l-‘Abbâs dedi: **العاهن**’in aslı, dalın ağaçtan kırılıp kopması, fakat ondan ayrılıp belirginleşmemesi; böylece asılı kalıp gevşek sarkmasıdır. Dedi: **العاهن** bunun dışında: hazır yemek ve hazır içecektir.
Ebû ‘Ubeyd dedi: **العاهن**: hazır olan. Kesîr’in sözünü şahit getirdi:
وإذ معروفُها لك **عاهنُ**
Dedim: Bâdiyede kırmızı çiçeği olan bir ağaç gördüm; ona **العِهْنة** diyorlar.
**العِهْنُ**: renk renk boyanmış yün; çoğulu **عُهونٌ**’dur. Ondan, celîl ve azîz olanın sözü: ( **الْجِبَالُ كَالْعِهْنِ** ) ( **القَارعَة**: 5 ).
Leys dedi: Her yüne **عِهنٌ** denir; parçasına **عِهنة**. Ebû ‘Ubeyd şunu şahit getirdi:
فاضَ فيه مثلُ **العهون** من الرَّوْ
ضِ وما ضَنَّ بالإخاذ غُدُرْ
Ebû ‘Ubeyd dedi: el-Asma‘î dedi: Hicaz ehlinin dilinde, **القِلَبة**’ye yakın olan **السَّعَفات**’a **العَواهن** denir. Dedi: Necd ehli ise ona **الخَوَافي** der.
Dedi: Ebû ‘Amr eş-Şeybânî dedi: **العَواهن**: dişi devenin rahminde damarlar. İbnü’r-Riqâ‘ dedi:
أوكَتْ عليه مَضِيقاً من **عواهنها**
كما تضمَّنَ كشحُ الحُرَّةِ الحبَلاَ
( **عليه** ): cenin üzerine. Şemmer dedi: İbnü’l-A‘râbî dedi: **عَواهنها**: rahminin iç taraftan yeri; hurmanın **عواهن**’i gibi.
Ebû’l-Cerrâh dedi: **عَهَنت** hurmanın **عواهن**’i **تَعهَنُ**, kuruduğu zaman. Dedi: O, **الجرائد**’dir.
Ebû Zeyd dedi: Sözü **عواهنه** üzerine attı; isabet etti mi hata etti mi aldırmadığı zaman.
Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **العِهَان** ve **الإهان**; **العُرهون** ve **العُرجون**; **الفِتاق**; **العَسَق**; **الطَّريدة**; **اللَّعِين**; **الضِّلَع** ve **العُرجُدُّ**: bir(tek)tir.
Dedim: Hepsinin aslı **الكِباسة**’dır.
İbnü’l-A‘râbî dedi: Ve denir ki: O, sözü **عواهنه** üzerine **يَحْدِسُ** eder; bu, sözü zorlayıp düzeltip tutturamamasıdır. Ve denir ki: O, **عِهْنُ** maldır; onun üzerinde güzelce durup kalktığı zaman. Ve denir: Malın **عاهن**’inden ve **آهن**’inden al; yani onun acele/peşin olanından ve hazır olanından. Ve denir: Şuna **عَهنتُ**; **أعْهَنُ**; anlamı: ondan bir bilgi sabitlerim.

**هنع**: Ebû ‘Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **الهَنْعَة** develerin boynun alçak kısmındaki damgalardandır; **بعير مهنوع** denir; ve **هُنِع** **هَنْعاً** olmuştur.
**الهَنْعة**: aralarında bir kamçı bağı kadar mesafe bulunan iki beyaz yıldızdır; Samanyolu’nda **الهَقْعة**’nin ardından doğarlar. Bazıları dedi: **الهَنْعة** İkizler’in yayıdır; onunla Aslan’ın koluna atar; o, yay suretinde sekiz yıldızdır.
**الهَنَع**: devenin boynunda alçalma ve bükülmedir. Ve **هَنِع** **هَنْعاً** olmuştur. Ve **ظليمٌ أهنَع** ve **نعامةٌ هَنْعاء**: onun boynunda bükülmedir; bunun sebebiyle, uzun boyunlu kuşun su ve kara kuşlarının dişilerinden yaptığı şeyi yapmaktan kısa kalır.
Hadiste, kendisinde **هَنَعٌ** bulunan bir adamın zikri geçti. Şemmer dedi: **الهَنَع**: onda **الجنأ** gibi az bir eğrilik bulunmasıdır. Ru’be dedi:
والجنّ والإنس إليها هُنَّعُ
yani: boyun eğiş.
Ebû Zeyd dedi: Develerden **الهَنْعاء**: **قَصَرتُها**’sı aşağı inmiş ve **حاركُها**’sı yükselmiş olan. Bazı Araplar dedi: Boynuyla yere yönelen deveyi **أهنَع** diye çağırırız; o bir ayıptır. Dedi: **الهَنَع** özellikle **العُفر** cinsinden ceylanlarda, **الأُدْم**’den başka olarak (bulunur); çünkü **العُفْر**’in boyunlarında kısalık vardır. Bunu İbnü’l-A‘râbî söylemiştir.

**نهع**: Leys dedi: **نهع** **يَنهَع** **نُهوعاً**, kusmak için öğürüp de hiçbir şey **يَقْلِسْ** etmediği zaman.
Dedim: Bu, şüpheli bir harftir; onu sahih saymıyorum.

**عفه**: Leys ve başkaları onu ihmal etti. Bazıları eş-Şenferâ’nın beytini rivayet etti:
عُفاهيّة لا يُقصر السِّترُ دونَها
ولا تُرتجى للبيت ما لم تُبَيِّتِ
Denildi ki: **العُفاهيّة**: iri (kadın). Ve denildi ki: o, **العُفاهمة** gibidir. **عَيش عُفاهمٌ** denir; yani yumuşak/rahat.
Dedim: **العُفاهية**’yi ise bilmem; **العُفاهمة** ise bilinen, sahih olandır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%87%D9%86/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب العين والهاء وما يثلثهما)
(عهب) العين والهاء والباء كلمةٌ واحدة إن صحَّت. قال الخليل: العَيْهَب: الضَّعيف من الرِّجال عن طلب الوِتْر. قال الشاعر([1]) :
حللت به وِتْرِي وأدركتُ ثُؤْرَتي  *** إذا ما تناسى ذَحْلهُ كلُّ عَيهبِ([2])
فأمّا الذي يُروَى عن الشَّيباني: كانَ ذلك على *عِهِبَّى فلانٍ، أي في زمانه. وأنشد:
عهدي بسَلمَى وهي لم تَزَوَّجِ  *** على عِهِبَّى عيشِها المخرفَجِ([3])
فقد قيل، والله أعلم بصحّته.
(عهج) العين والهاء والجيم كلمةٌ صحيحة لا قياسَ لها ولا عليها. قالوا: الموهج: ظبيةٌ حسَنة اللّون طويلةُ العنُق. وتسمَّى المرأة "عوهجَ([4]) " تشبيهاً لها بها. قال الأصمعيّ: العَوهج: المخطَّطة العنق. ويقال للنَّعامة أيضاً عوهج، لطول عنُقها. قال العجّاج:
كالحَبَشيِّ التفَّ أو تسبَّجا *** في شَمْلَةٍ أو ذاتِ زِفٍّ عَوْهَجَا([5])
ويقال للنّاقةِ الفتِيّة: عوهج. ويقولون للحيّة: عوهج. قال:
* حَصْبَ الغُواةِ العوهجَ المنسُوسا([6]) *
المنْسوس: المطرود.
(عهد) العين والهاء والدال أصلُ هذا الباب عندنا دالٌّ على معنىً واحد، قد أومأ إليه الخليل. قال: أصله الاحتفاظُ بالشَّيء وإحداثُ العهدِ به. والذي ذكره من الاحتفاظ هو المعنى الذي يرجع إليه فُروع الباب. فمن ذلك قولهم عَهِد الرجل يَعْهَدُ عَهْداً، وهو من الوصيَّة. وإنّما سمِّيت بذلك لأنَّ العهدَ مما ينبغي الاحتفاظُ به. ومنه اشتقاق العَهد الذي يُكتَب للوُلاة من الوصيّة، وجمعه عُهود. والعَهْد: المَوْثِق، وجمعه عُهود. ومن الباب العَهْدُ الذي معناه الالتقاء والإلمام، يقال: هو قريبُ العهد به، وذلك أنّ إلمامَهُ به احتفاظٌ به وإقبال.
[و] العهيد: الشَّيء الذي قدُم عهدُه. والعَهْد: المنْزِل الذي لا يزالُ القوم إذا انتَووْا عنه يرجِعُون إليه. قال رؤبة:
هل تعرف العهْدَ المُحِيلَ أرسمُه  *** عَفَتْ عوافيه وطال قِدَمُه([7])
والمَعْهَد مثلُ ذلك، وجمعه مَعاهد. وأهل العهد هم المعاهَدون، والمصدر المعاهَدة، أي إنّهم يُعاهَدون على ما عليهم من جِزْية. والقياس واحدٌ، كأنّه أمرٌ يُحتَفَظ به لهم، فإذا أسلموا ذهبَ عنهم اسمُ المُعاهَدة. وذكر الخليلُ أن الاعتهادَ مثلُ التَعاهُد والتعهُّد، وأنشَدَ للطِّرمَّاح:
ويُضِيع الذي قد أوْجَبَه اللهُ  *** عليهِ فليس يتعهدُهْ([8])
وقال أيضاً: عَهِيدك: الذي يُعاهِدك وتُعاهِدُه. وأنشد:
فللتُّركُ أوفَى من نزارٍ بعهدها  *** فلا يأمنَنَّ الغدرَ يوماً عهيدُها([9])
ومن الباب: العُهْدة: الكتاب الذي يُستوثَق به في البَيْعات. ويقولون: إنّ في هذا الأمر لُعْهدَةً ما أُحْكِمَتْ، والمعنى أنّه قد بِقيَ فيه ما ينبغي التوثُّق له. ومن الباب([10]) قولهم: "المَلَسَى لا عُهدةَ"، يقوله المتبايعان، أي تملَّسْنا عن إحكامٍ فلم يَبْق في الأمر ما يَحتاج إلى تعهُّدٍ بإحكام. ويقولون: "في أمره عُهْدةٌ"، يُومئُون إلى الضَّعف، وإنما يريدون بذلك ما قد فسَّرناه.
قال الخليل: تعهَّد فلانٌ الشّيءَ وتعاهَدَ. قال أبو حاتم: تعهَّدت ضَيعتي، ولا يقال تعاهدت؛ لأن التعاهد لا يكون إلاَّ من اثنين. قلنا: والخليلُ على كلِّ حالٍ أعرَفُ بكلام العرب من النّضر([11]) . على أنّه يقال قد تَغافَلَ عن كذا، وتجاوَزَ عن كذا، وليس هذا من اثنين. وربَّما سمَّوا الاشتراط استعهاداً([12]) ، وإنَّما سمِّي كذا لأنَّ الشَّرط مما ينبغي الاحتفاظُ به إذا شُرِط. قال:
وما استعهَدَ الأقوامُ مِن زوج حُرَّةِ  *** من النّاس إلاّ منك أو من محاربِ([13])
وفي كتاب الله تعالى: ﴿ألَمْ أعْهَدْ إِلَيْكُمْ﴾  [يس 60]، ومعناهُ والله أعلمُ: ألم أُقَدِّم إليكم من الأمر الذي أوجبتُ عليكم الاحتفاظَ به.
فهذا الذي ذكرناه من أوّل الباب إلى حيث انتهينا([14]) مطّرد في القياس الذي قِسناه. وبقي في الباب: العَهْد من المطر، وهو عِندنا من القياس الذي ذكرناه، وذلك أنَّ العَهْد على ما ذكره الخليلُ، هو من المطر الذي يأتي بعد الوَسْميّ، وهو الذي يسمّيه النَّاسُ الوَلِيّ. وإذا كان كذا كان قياسُه قياسَ قولِنا: هو يتعهَّد أمرَه وضيعتَه، كأنّ المطرَ وَسَمَ الأرضَ *أوّلاً وتَعهَّدها ثانياً، أي احتفَظَ بها فأتاها([15]) وأقبل عليها. قال الخليل: وذلك أن يَمضِيَ الوسميُّ ثم يردُفَه الرَّبيع بمطرٍ بعد مطر، يدرك آخرُه بلَلَ أوّلِه ودُمُوثتَه([16]) . قال: وهو العَهْد، والجمع عِهاد. وقال: ويقال: كلُّ مطر يكونُ بعد مطَرٍ فهو عِهاد. وعُهِدت الرَّوضةُ، وهذه روضةٌ معهودة: أصابها عِهادٌ من مطَر. قال الطرمَّاح:
عقائل رملةٍ نازَعْنَ منها  *** دُفوفَ أقاحِ مَعهودٍ وَدينِ([17])
المعهود: الممطور. وأنشد ابنُ الأعرابيّ:
* ترى السَّحاب العَهْد والفتوحا([18]) *
الفتوح: جمع فتح، وهو المطر الواسع. وقال غير هؤلاء: العِهاد: أوّل الرَّبيع قبل أن يشتد القُرّ، الواحد عَهْدة. وكان بعض العربِ يقول: العِهاد من الوسميِّ وأوائل الأمطار يكون ذُخْراً في الأرض، تَضرب لها العروقُ، وتُسْبِط([19]) الأرض بالخضرة، فإنْ كانت لها أَوَلِيَةٌ وتَبِعات فهي الحَياء، وإلاَّ فليست بشيء.
ويقولون: كان ذلك على عَهِد فُلانٍ وعِهْدانِه. وأنشدوا:
* لستَ سُليمانُ كعِهْدانِك *
(عهر) العين والهاء والراء كلمة واحدة لا تَدُلّ على خير، وهي الفجور. قال الخليل وغيره: العَهرُ: الفجور. والعاهر: الفاجر. يقال عَهِر وعَهَر عَهْراً وعُهُوراً([20]) ، إذا كان إتيانه إياها [لَيلاً]. وفي الحديث: "الولد للفراش وللعاهر الحَجَرُ"، لاحظَ له في النَّسَب([21]) . قال:
لا تلجئنْ سِرّاً إلى خائن  *** يوماً ولا تَدْنُ إلى العاهِرِ
قال يعقوب: العُهور يكون بالأمة والحُرَّة، والمساعاة لا تكون إلاّ بالإماء.
ومما جاء في هذا الباب نادراً شيءٌ حُكِي عن المُنْتَجِع، قال: كلُّ مَن طلب الشَّرَّ ليلاً من سَرْقٍ أو زِنَى فهو عاهر. ويقولون -وهو من المشكوك فيه- إنّ العاهِر: المسترخي الكسلان([22]) .
(عهق) العين والهاء والقاف ليس لـه قياسٌ مطرد، وقد ذُكِرت فيه كلماتٌ لعلَّها، والله أعلمُ، أن تكونَ صحيحة. ولولا ذكرُهُم لها لكان إلغاؤُها عندنا أولَى. قال الخليل: العَوهق، على تقدير فَوْعل، هو الغراب الأسود الجَسيم. ويقال هو البعير الأسود. وهو أيضاً لونُ اللاَّزَوَرْد. ويقولون: العَوْهق: فحلٌ كان في الزَّمن الأول، تُنْسب إليه كرام النَّجائب. قال رؤبة:
* قرواء فيها من بَنات العَوْهقِ([23]) *
قال: والعوهق: الثُّور الذي لونُه إلى سواد. والعوهق: الخُطّاف الجَبَليّ. قال:
* فهْيَ ورقاء كلون العَوهقِ([24]) *
ويقال: بعيرٌ عَوهقٌ، أي طويل. قال:
تراخى به حبُّ الضحاءِ وقد رأى *** سَماوةَ قَشْراءِ الوظيفينِ عَوهقِ([25])
قال الخليل: العَوْهقانِ: كوكبانِ إلى جنب الفرقدين على نَسَقٍ([26]) ، وطريقُهما ممّا يلي القُطْب وأنشَد:
بحيثُ بارى الفرقدانِ العوهقا([27]) عندَ مسدِّ القُطْبِ حين استوسَقَا([28])

وقال أيضاً: العَيْهقَة: عَيْهَقة النَّشاط والاستنان. قال:
* إنَّ لرَيعانِ الشَّبابِ عَيْهقَا([29]) *
قال ابن السِّكّيت: العوهق: خيار النَّبْع ولُبابُه، يُتَّخذ منه القِسِيّ. قال:
* وكلَّ صفراءَ طروحٍ عوهقِ([30]) *
وعَوهقُ: اسم روضة. قال ابن هَرْمة:
فكأنّما طُرقت بريَّا روضةٍ  *** من رَوض عَوْهَقَ طَلّةٍ مِعشابِ
(عهل) العين والهاء واللام أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على انطلاقٍ وذَهاب وقلّة استقرار. قال الخليل: العَيْهلُ: النّاقةُ السَّريعة. قال:
مُخْلَصةَ الأنْقاء والزَّعُوما([31])
زجَرْتُ فيها عَيْهلاً رَسُوماً([32])
 وقال ابنُ الأعرابيِّ مثلَ ذلك، إلاّ أنَّه قال: وتكون([33]) مُسنّة شديدة. وقال أبو حاتم: يقال ناقة عَيهلةٌ وعيهلٌ، ولا يقال جملٌ عيهل. وأنشدوا:
*ببازلٍ وجناءَ أو عَيْهلِّ([34]) *
قالوا: شدَّد اللام للحاجة إلى ذلك. ويقال امرأة عَيْهلٌ وعَيْهلة جميعاً، إذا كانت لا تستقرُّ نزَقاً. وربما وصَفُوا الرِّيح فقالوا: عَهيلٌ. وهذا يدلُّ على صِحَّةِ هذا القياس. فأمَّا قولُهم للمرأة التي لا زوجَ لها: عاهل، وجمعها عواهل، فصحيح، وسمِّيت بذلك لأنَّه لا زوج لها يَقْصُرُها. وأنشد:
*مشى النِّساء إلى النِّساء عواهلاً *** من بين عارِفة السِّباءِ وأيّمِ([35])
ذهَبَ الرّماح ببعلها فتركنَه  *** في صَدْرِ معتدل الكُعوب مقوَّمِ
وقال في العيهل أيضاً:
فنِعم مَناخُ ضِيفان وتَجْرٍ *** ومُلقَى رحْلِ عَيْهَلَةٍ بَجَالِ([36])
وبقى في الباب كلمةٌ إن كانت صحيحةً فليست ببعيدٍ من القياس الذي ذكرناه. حُكِيَ عن أبي عبيدة: العاهل: الملك ليس الذي فوقه أحدٌ إلا الله تعالى. يقال للخليفة: عاهل. فإن كان كذا فلأنه لابدَّ له من الخَلْق فوق يَدِه تمنعُه.
(عهم) العين والهاء والميم قريبٌ من الذي قبلَه، وليس ببعيدٍ أن يكون من الإبدال. قال الخليل: العَيْهَامة: الناقة الماضية. وأنشد:
ورَدْتُ بعيهامَةٍ حُرَّةٍ  *** فَعَبَّتْ يميناً وعبّت شِمالا([37])
ويقولون: إنَّها كاملة الخَلْق أيضاً. قال:
مُدَامَجِ الخَلْقِ دِرَفْسٍ مِسْعامْ([38])
مُستَرْعَفَات بِخِدَبٍّ عَيْهام([39])
قال أبو زيد: ناقةٌ عيهمَة: نجيبةٌ سريعة. ويقولون: إنَّها تَعْطَش سريعاً، والجمع عياهيم. قال ذو الرُّمة:
هيهاتَ خَرقاءُ إلاّ أنْ يقرِّبَها  *** ذو العَرش والشَّعشعاناتُ العياهيمُ([40])
وأنشد أبو عمرو:
عَيْهَمة يَنْتَحي في الأرضِ مَنْسِمُها  *** كما انتحَى في أديم الصِّرْف إزمِيلُ([41])
قال أبو عمرو:عَيْهَمتُها: سُرْعَتُها.وربما قالوا: عُيَاهِمَة على وزن عُذافِرَة([42]) .ومما شذَّ عن هذا الأصل: عَيْهَم: اسم موضع. قال:
* وللِعراقيِّ ثنايا عَيْهَمِ([43]) *
ويقولون: العَيهوم: أصل شجرة. ويقولون هو الأديم الأحمر([44]) . قال أبو دواد:
فتعفَّتْ بعد الرَّبابِ زماناً  *** فهي قفرٌ كأنَّها عَيْهُومُ([45])
فأمّا قول القائل:
* وقد أُثير العَيهمانَ الرَّاقدا([46]) *
فيقولون: إنَّه الذي لا يُدلج، يقام على ظَهْرِ الطَّريق.
(عهن) العين والهاء والنون أصلٌ صحيح يدلُّ على لِينٍ وسُهولة وقِلّة غذاء في الشيء.
قال الخليل: العاهن: المال الذي يتروَّح على أهله، وهو العتيد([47]) الحاضر. يقال: أعطاه من عاهِنِ مالِهِ. وأنشد:
فقتلٌ بقتلانا وسَبْيٌ بسَبْيِنا  *** ومالٌ بمال عاهنٍ لم يفرَّقِ
قال الشَّيبانيّ: العاهن: العاجل: يقال: ما أَعْهَن ما أتاك. قال: ويقولون: أبعاهِنٍ بعتَ أم بِدَين. قال ابنُ الأعرابيّ: يقال عاهن، إذا كان في يدك تَقدِر عليه، وقد عَهِنَ يَعْهَن عُهوناً، وأنشد للشاعر([48]) :
ديارُ ابنةِ الضَّمريِّ إذ وصل حبلها  *** متينٌ وإذ معروفها لك عاهن([49])

أي حاضرٌ مقيم. قال أبو زيد: عَهَنَ من فلانٍ خَيْرٌ أو خَبَر -أنا أشكُّ في ذلك- يعهَنُ عُهوناً، إذا خرج منه. قال النَّضر: يقال: اعْهِنْ له أي عَجِّلْ له. وقد عَهَنَ له ما أراد. قال ابن حبيب: يقال هو يُلقِي الكلامَ على عواهنه، إذا لم يبال كيف تكلَّم. وهذا قياسٌ صحيح، لأنَّه لا يقوله بتحفُّظ وتثبُّت. وربما قالوا: يرمي الكلام على عواهنه، إذا قاله بما أدّاه إليه ظنُّه من دون يقين. وهو ذلك المعنى.
ومن هذا الباب: قضيبٌ عاهن، أي متكسِّر مُنْهصِر. ويقال: في القضيب عُهْنَةٌ، وذلك انكسارٌ من غير بَيْنُونة إذا نظرتَ إليه حسبتَه صحيحاً، وإذا هززتَه انثنَى. ويقال للفقير: عاهنٌ من ذلك. وربما قالوا عَهَنْتُ القضيب أَعْهِنُه عَهْناً. فأمَّا الذي يُحْكى عن أبي الجرّاح أنّه قال: عَهَنْت عواهن النخل، إذا يَبِسَت تَعْهِنُ عُهوناً، فغلَط، لأنَّ القياس بخلاف ذلك. قال ابن الأعرابي: عواهن النخل: ما يلي قُلْبَ النَّخلة من الجريد. وهذا أصحُّ من الأول وروي عن النبي عليه الصلاة والسلام [أنّه] قال لبعض أصحابه: "ائتني بسَعَفٍ واجتنب العواهن"؛ لأنّها رطبة([50]) . قال بعض أهل اللُّغة: أهل الحجاز يسمُّون السَّعَفات التي تلي القِلَبَة([51]) : العواهن؛ لأنَّها رطبةٌ لم تشتدّ. فأمَّا قولهم إنَّ العاهن: الحابس، وإنشادهم للنابغة:
أقول لها لمَّا ونت وتخاذلتْ  *** أجِدِّي فما دون الجَبَا لك* عاهنُ
فهو عندنا غلطٌ، وإنَّما معناه على موضوعِ القياس الذي قسناه، أنَّ ما دون الجَبا([52]) ممكن غير ممنوع، أي السَّبيل إليه سهل. ويكون "ما" في معنى اسم.
ومن الباب إن كان صحيحاً ما رواه ابنُ السِّكِّيت، أنّ العواهنَ: عروقٌ في رحم النَّاقة. وأنشَدَ لابن الرِّقاع:
أوْكَتْ عليها مَضِيقاً من عواهنها *** كما تضَمَّنَ كَشْحُ الحُرّة الحَبَلا([53])
كأنّه شبَّه تلك العروقَ بعواهن النَّخل. وأما العِهْن، وهو الصُّوف المصبوغ، فليس ببعيدٍ أنْ يكون من القياس؛ لأنَّ الصَّبْغَ يليّنه. والله أعلم.
---------------------ــ
([1]) هو محمد بن حمران بن أبي حمران الجعفي، المعروف بالشويعر (اللسان عهب) .
([2]) في الأصل: "وأدركت ثأري"، صوابه اللسان.
([3]) الرجز في اللسان (عهب) والمخصص (3: 160/ 15: 206) .
([4]) في الأصل: "عوهجاء".
([5]) ديوان العجاج 7. وأولهما في اللسان (سبج).
([6]) لرؤبة في ديوانه 71 واللسان والمجمل (عهج، نسس).
([7]) ديوان رؤبة 149 وأساس البلاغة (عهد). ونسب في اللسان (عهد) إلى ذي الرمة خطأ.
([8]) ديوان الطرماح 112 واللسان (عهد). ورواية الديوان: "يصيره الله إليه". وقبله:
عجباً ما عجبت للجامع الما  *** ل يباهي به ويرتفده
 ([9]) أنشده في اللسان (عهد) والمخصص (13: 109). ونسبه الزمخشري في أساس البلاغة إلى نصر بن سيار.
([10]) في الأصل: "ومن الباب ومنه".
([11]) الذي سبق ذكره هو "أبو حاتم" لا النضر. فلعل الكلام قبله: "قال أبو حاتم والنضر".
([12]) في اللسان: "واستعهد من صاحبه: اشترط عليه وكتب عليه عهدة".
([13]) لجرير في ديوانه 83 من قصيدة يهجو بها الفرزدق حين تزوج بنت زيق، كما في اللسان (عهد) والرواية فيهما: "من ذي ختونة"، وهي أيضاً رواية اللسان (ختن). ورواية أساس البلاغة تطابق ما في المقاييس.
([14]) في الأصل: "انتهيناه".
([15]) في الأصل: "فأتيها".
([16]) في الأصل: "ودنونته".
([17]) ديوان الطرماح 177 واللسان (ودن).
([18]) كذا في الأصل. وفي المخصص (9: 117): "يرعى السحاب"، وفي (10: 172): "ترعى جميم العهد"، ثم قال: "ورواه الأصمعي بالياء". وفي اللسان (فتح) :
كأن تحتي مخلفاً قروحا  *** رعى غيوث العهد والفتوحا
([19]) الإسباط: الامتداد. وفي الأصل: "وتسليط".
([20]) ضبط في اللسان والقاموس من باب منع، ومصدره العهر، بالفتح، وبالكسر، وبالتحريك. ومثله العهارة والعهور والعهورة. وجعله في المصباح المنير من بابي تعب وقعد.
([21]) في اللسان: "أبوعبيد: معنى قوله وللعاهر الحجر، أي لا حق له في النسب، ولا حظ له في الولد، وإنما هو لصاحب الفراش".
([22]) هذا المعنى لم يرد في المعاجم المتداولة.
([23]) في اللسان (عهق):                    * فيهن حرف من بنات العوهق *
([24]) في اللسان: "وهي وريقاء".
([25]) البيت لزهير في ديوانه 249. وقيل إن قصيدة البيت مشتركة بين زهير وولده كعب بن زهير، كما نص الديوان. وقد ورد البيت محرفاً في الحيوان (4: 355). وانظر الأغاني (15: 141-142). في الأصل: "حد الضحاء" و "سمامة قشراء"، صوابه من الديوان.
([26]) في الأصل: "على شق"، صوابه في اللسان والقاموس.
([27]) في الأصل: وكذا في الأزمنة والأمكنة (2: 374): "العوهقين الفرقدا"، ولا يستقيم به الرجز، وصوابه في اللسان (عهق).
([28]) "عند مسد القطب"، كذا وردت أيضاً في الأزمنة والأمكنة. وفي اللسان: "عند مسك القطب".
([29]) لرؤبة في ديوانه 109.
([30]) قبله في اللسان (عهق) :
إنك لو شاهدتنا بالأبرق  *** يوم نصافي كل غضب مخفق
 ([31]) البيت في اللسان (عهل، زعم، جهم) وقبله، كما في المادتين الأخيرتين:
* وبلدة تجهم الجهوما *.
          وقد سبق إنشاد هذا في (جهم).
([32]) البيت في اللسان (زعم) والمخصص (7: 72).
([33]) في الأصل: "ويقول".
([34]) لمنظور بن مرثد الأسدي، كما في اللسان (طول، قتل، عطبل، خلل، عهل، كلل)، من أرجوزة رواها ثعلب في مجالسه 601-604. وانظر لهذا البيت نوادر أبي زيد وسيبويه (2: 282).
([35]) البيت في المجمل، مع سقوط كلمة "إلى النساء" منه.
([36]) البيت في اللسان (عهل) برواية: "وملقى زفر". والزفر: الحمل.
([37]) في الأصل: "وهبت شمالا".
([38]) الخدب: الشديد الصلب الضخم القوي. وفي الأصل: "بحدب"، تحريف.
([39]) كلمة "مسعام" وردت في القاموس ولم ترد في اللسان. قال في القاموس: "وسيل مسعام، كمحراب أو مشعان: سريع".
([40]) ديوان ذي الرمة 579 واللسان (شعع، عهم). وقد سبق في (شع) .
([41]) البيت لعبدة بن الطبيب في المفضليات (1: 136) واللسان (زمل) وفي اللسان: "عيرانة".
([42]) أورد صاحب اللسان "عياهم" فقط، وطعن عليه واقتصر صاحب القاموس على "عياهمة".
([43]) للعجاج في ديوانه 16 واللسان (عهم). وفي معجم البلدان (عيهم): "وللعراقيين في ثنايا". وفي الأصل: "وللعراق في ثنايا"، صوابهما في الديوان واللسان.
([44]) وكذا في المجمل. وزاد في القاموس: "أو الأملس". واقتصر في اللسان على قوله: "والعيهوم: الأديم الأملس".
([45]) البيت في اللسان (عهم).
([46]) أنشده في اللسان (عهم).
([47]) في الأصل: "القيد".
([48]) هو كثير، كما في اللسان (عهن).
([49]) كذا. وفي اللسان: "إذ حبل وصلها".
([50]) لأنها رطبة، ليست في اللسان، وأراها مقحمة. انظر ما يلي.
([51]) في الأصل: "القبلة"، تحريف. والقلبة، بكسر القاف وفتح اللام: جمع قلب بتثليث القاف، وهو شحمة النخلة.
([52]) الجبا: اسم مكان. وفي الأصل: "الحياء".
([53]) في الأصل: "مصيفا"، صوابه من اللسان.

ـ

##### Türkçe

(باب العين والهاء وما يثلثهما)

(عهب) **العين** ve **الهاء** ve **الباء** bir tek kelimedir, eğer sahih ise. Halîl dedi: **العَيْهَب**: erkeklerden **الوِتْر** talebinden âciz olan zayıf. Şair dedi([1]) :
حللت به وِتْرِي وأدركتُ ثُؤْرَتي  *** إذا ما تناسى ذَحْلهُ كلُّ عَيهبِ([2])

Ama Şeybânî’den rivayet olunan şeye gelince: “Bu, falanın *عِهِبَّى’sı üzere idi”, yani onun zamanında. Ve inşad etti:
عهدي بسَلمَى وهي لم تَزَوَّجِ  *** على عِهِبَّى عيشِها المخرفَجِ([3])

Artık denilmiştir; Allah, sıhhatini daha iyi bilendir.

(عهج) **العين** ve **الهاء** ve **الجيم** kıyası olmayan ve üzerine de kıyas yapılmayan sahih bir kelimedir. Dediler: **الموهج**: rengi güzel, boynu uzun bir ceylan. Kadına da ona benzetme olarak "**عوهج**" denir. Asmaî dedi: **العَوهج**: boynu çizgili olan. Devekuşuna da boynunun uzunluğundan dolayı **عوهج** denir. A‘câc dedi:
كالحَبَشيِّ التفَّ أو تسبَّجا *** في شَمْلَةٍ أو ذاتِ زِفٍّ عَوْهَجَا([5])

Genç dişi deveye de **عوهج** denir. Yılana da **عوهج** derler. Dedi:
* حَصْبَ الغُواةِ العوهجَ المنسُوسا([6]) *
**المنْسوس**: kovulmuş.

(عهد) **العين** ve **الهاء** ve **الدال**: bu babın aslı, bize göre, Halîl’in işaret ettiği tek bir mânaya delâlet eder. Dedi: aslı, bir şeyi muhafaza etmek ve onunla **العهد**i meydana getirmektir. Onun zikrettiği muhafaza, babın dallarının kendisine döndüğü mânadır. Bundan: “adam **عَهِد** eder, **يَعْهَدُ** **عَهْداً**” sözleri; bu, vasiyettendir. Ancak ona bu ad verilmiştir; çünkü **العهد**, muhafazası gereken şeylerdendir. Bundan, valilere yazılan **العَهد**in vasiyetten türeyişi; çoğulu **عُهود**. **العَهْد**: sağlam bağ (mîsâk); çoğulu **عُهود**. Babdan: mânası buluşma ve uğrama olan **العَهْد**; “o, onunla **العهد**i yakındır” denir. Bu, onunla uğramasının onu muhafaza ve yöneliş olması sebebiyledir.

[و] **العهيد**: ahdi eski olan şey. **العَهْد**: kavmin, ondan ayrılmaya niyetlendiklerinde yine kendisine döndükleri menzil. Ru’be dedi:
هل تعرف العهْدَ المُحِيلَ أرسمُه  *** عَفَتْ عوافيه وطال قِدَمُه([7])

**المَعْهَد** de bunun gibidir; çoğulu **مَعاهد**. **أهل العهد**: kendileriyle ahid yapılanlar; mastar **المعاهَدة**; yani üzerlerindeki cizye hususunda onlarla ahid yapılır. Kıyas birdir; sanki onlar için muhafaza edilen bir iş gibidir; Müslüman olduklarında **المُعاهَدة** adı onlardan gider. Halîl, **الاعتهاد**ın **التَعاهُد** ve **التعهُّد** gibi olduğunu zikretti ve Tırimmâh’tan inşad etti:
ويُضِيع الذي قد أوْجَبَه اللهُ  *** عليهِ فليس يتعهدُهْ([8])

Yine dedi: **عَهِيدك**: seninle ahidleşen ve senin de onunla ahidleştiğin. Ve inşad etti:
فللتُّركُ أوفَى من نزارٍ بعهدها  *** فلا يأمنَنَّ الغدرَ يوماً عهيدُها([9])

Babdan: **العُهْدة**: alışverişlerde kendisiyle sağlamlaştırılan yazı. “Bu işte, sağlamlaştırılmamış bir **لُعْهدَة** vardır” derler; mânası: onda, kendisi için sağlamlaştırma gereken bir şey kalmıştır. Babdan([10]) onların “**المَلَسَى لا عُهدةَ**” sözleri; bunu alım-satım yapan iki kişi söyler; yani sağlamlaştırmadan sıyrıldık; artık işte, sağlamlaştırma ile **تعهُّد**e ihtiyaç duyan bir şey kalmadı. “Onun işinde bir **عُهْدة** vardır” derler; zayıflığa işaret ederler; bununla ancak bizim açıkladığımız şeyi kastederler.

Halîl dedi: falan, şeyi **تعهَّد** etti ve **تعاهَد** etti. Ebû Hâtim dedi: “**تعهَّدت** ziyaatimi”; “**تعاهدت** denmez”; çünkü **التعاهد** ancak iki kişiden olur. Biz dedik: Halîl her hâlükârda Arapların sözünü Nadr’dan([11]) daha iyi bilendir. Bununla beraber “şundan **تَغافَلَ** etti” ve “şundan **تجاوَزَ** etti” denir; bu iki kişiden değildir. Bazen şart koşmaya **استعهاداً** adını verirler([12]); ancak böyle adlandırılmıştır; çünkü şart, şart koşulduğunda muhafazası gereken şeylerdendir. Dedi:
وما استعهَدَ الأقوامُ مِن زوج حُرَّةِ  *** من النّاس إلاّ منك أو من محاربِ([13])

Allah’ın kitabında: ﴿**ألَمْ أعْهَدْ إِلَيْكُمْ**﴾ [Yâsîn 60]; mânası, Allah daha iyi bilendir: size, üzerinize muhafazasını vacip kıldığım işten bir şeyi takdim etmedim mi?

İşte, babın başından vardığımız yere kadar([14]) zikrettiğimiz şey, kıyasladığımız kıyasta düzenli olarak sürer. Babda kaldı: yağmurdan **العَهْد**; bu, bize göre, zikrettiğimiz kıyastandır. Çünkü **العَهْد**, Halîl’in zikrettiğine göre, **الوَسْميّ**den sonra gelen yağmurdandır; insanlar ona **الوَلِيّ** der. Böyle olunca onun kıyası, “o, işini ve ziyaatini **يتعهَّد** eder” sözümüzün kıyasıdır; sanki yağmur, yeri önce damgaladı, sonra ikinci defa onu **تعهَّد** etti; yani onu muhafaza etti de ona geldi([15]) ve ona yöneldi. Halîl dedi: bu, **الوسميّ** geçip sonra **الرَّبيع**in onu yağmur üstüne yağmurla takip etmesidir; sonu, ilkinin ıslaklığına ve yumuşaklığına yetişir([16]). Dedi: bu, **العَهْد**dir; çoğulu **عِهاد**. Dedi: her yağmur ki bir yağmurdan sonra olursa o **عِهاد**dır. “**عُهِدت** **الرَّوضة**” ve “bu, **روضةٌ معهودة**” denir: ona yağmurdan bir **عِهاد** isabet etmiştir. Tırimmâh dedi:
عقائل رملةٍ نازَعْنَ منها  *** دُفوفَ أقاحِ مَعهودٍ وَدينِ([17])

**المعهود**: yağmur görmüş. İbnü’l-A‘râbî inşad etti:
* ترى السَّحاب العَهْد والفتوحا([18]) *

**الفتوح**: **فتح**ın çoğulu; o, geniş yağmurdur. Bunlardan başkası dedi: **العِهاد**: soğuk şiddetlenmeden önce, baharın evveli; tekili **عَهْدة**. Bazı Araplar derdi: **العِهاد**, **الوسميّ**den ve yağmurların evvellerindendir; yerde biriktirme olur; kökler onun için vurur; yer yeşillikle uzayıp yayılır([19]). Eğer onun için **أَوَلِيَة** ve **تَبِعات** varsa o **الحَياء**dır; yoksa bir şey değildir.

Derler: “bu, falanın **عَهِد**i ve **عِهْدان**ı üzere idi.” Ve inşad ettiler:
* لستَ سُليمانُ كعِهْدانِك *

(عهر) **العين** ve **الهاء** ve **الراء** hayra delâlet etmeyen tek bir kelimedir; o, fucûrdur. Halîl ve başkası dedi: **العَهر**: fucûr. **العاهر**: fâcir. “**عَهِر** ve **عَهَر** **عَهْراً** ve **عُهُوراً**” denir([20]); eğer onun ona gelişi [geceleyin] ise. Hadiste: “**الولد للفراش وللعاهر الحَجَرُ**”; nesepte onun için bir pay yoktur([21]). Dedi:
لا تلجئنْ سِرّاً إلى خائن  *** يوماً ولا تَدْنُ إلى العاهِرِ

Ya‘kûb dedi: **العُهور** cariye ve hür kadınla olur; **المساعاة** ise ancak cariyelerle olur.

Bu babda nadiren gelen şeylerden: **المُنْتَجِع**dan hikâye olunan bir şey; dedi: her kim geceleyin hırsızlık veya zina gibi şer isterse o **عاهر**dir. Ve derler —ki şüpheli olandandır—: **العاهِر**: gevşek, tembel olan([22]).

(عهق) **العين** ve **الهاء** ve **القاف** için düzenli bir kıyas yoktur; onda, belki —Allah daha iyi bilendir— sahih olacak kelimeler zikredilmiştir. Onların bunu zikretmesi olmasaydı, bize göre onları iptal etmek daha evlâ olurdu. Halîl dedi: **العَوهق** —**فَوْعل** takdiri üzere— iri siyah kargadır. “Siyah deve” denir. O, ayrıca **اللاَّزَوَرْد** rengidir. Derler: **العَوْهق**: ilk zamanda bir erkek deve idi; soylu dişi develer ona nisbet edilir. Ru’be dedi:
* قرواء فيها من بَنات العَوْهقِ([23]) *

Dedi: **العوهق**: rengi siyahlığa çalan boğa. **العوهق**: dağ kırlangıcı. Dedi:
* فهْيَ ورقاء كلون العَوهقِ([24]) *

“**بعيرٌ عَوهقٌ**” denir; yani uzun. Dedi:
تراخى به حبُّ الضحاءِ وقد رأى *** سَماوةَ قَشْراءِ الوظيفينِ عَوهقِ([25])

Halîl dedi: **العَوْهقانِ**: **الفرقدين**in yanında, bir sıra üzere iki yıldızdır([26]); yolları, kutup tarafındandır. Ve inşad etti:
بحيثُ بارى الفرقدانِ العوهقا([27]) عندَ مسدِّ القُطْبِ حين استوسَقَا([28])

Yine dedi: **العَيْهقَة**: canlılık ve koşup gitmenin **عَيْهَقة**si. Dedi:
* إنَّ لرَيعانِ الشَّبابِ عَيْهقَا([29]) *

İbnü’s-Sikkît dedi: **العوهق**: **النَّبْع**ın seçkini ve özü; ondan yaylar yapılır. Dedi:
* وكلَّ صفراءَ طروحٍ عوهقِ([30]) *

**عَوهقُ**: bir çayırın adıdır. İbn Hirma dedi:
فكأنّما طُرقت بريَّا روضةٍ  *** من رَوض عَوْهَقَ طَلّةٍ مِعشابِ

(عهل) **العين** ve **الهاء** ve **اللام**: sahih bir asıldır; salıverilme, gitme ve az durulma mânasına delâlet eder. Halîl dedi: **العَيْهل**: hızlı dişi deve. Dedi:
مُخْلَصةَ الأنْقاء والزَّعُوما([31])
زجَرْتُ فيها عَيْهلاً رَسُوماً([32])

İbnü’l-A‘râbî de bunun gibi dedi; ancak o dedi ki: ve olur([33]) yaşlı, şiddetli. Ebû Hâtim dedi: “**ناقة عَيهلةٌ** ve **عيهلٌ**” denir; “**جملٌ عيهل**” denmez. İnşad ettiler:
*ببازلٍ وجناءَ أو عَيْهلِّ([34]) *

Dediler: ihtiyaca binaen **اللام**ı şeddeli yaptı. “**امرأة عَيْهلٌ** ve **عَيْهلة**” ikisi de denir; eğer yerinde durmayan, atak ise. Bazen rüzgârı vasfederler de “**عَهيلٌ**” derler. Bu, bu kıyasın sıhhatine delâlet eder. Ama kocası olmayan kadına “**عاهل**” demeleri ve çoğulunun **عواهل** olması sahihdir; ona bu ad verilmiştir; çünkü onu kısaltacak (sınırlayacak) bir kocası yoktur. Ve inşad etti:
*مشى النِّساء إلى النِّساء عواهلاً *** من بين عارِفة السِّباءِ وأيّمِ([35])
ذهَبَ الرّماح ببعلها فتركنَه  *** في صَدْرِ معتدل الكُعوب مقوَّمِ

**العيهل** hakkında da dedi:
فنِعم مَناخُ ضِيفان وتَجْرٍ *** ومُلقَى رحْلِ عَيْهَلَةٍ بَجَالِ([36])

Babda bir kelime kaldı: eğer sahih ise, zikrettiğimiz kıyastan uzak değildir. Ebû Ubeyde’den hikâye olundu: **العاهل**: üstünde Allah Teâlâ’dan başka kimse olmayan melik. Halifeye “**عاهل**” denir. Eğer böyle ise, bunun sebebi: mutlaka onun elinin üstünde onu engelleyen bir halk bulunmasıdır.

(عهم) **العين** ve **الهاء** ve **الميم** bir öncekine yakındır; ibdâlden olması uzak değildir. Halîl dedi: **العَيْهَامة**: yürüyüp giden dişi deve. Ve inşad etti:
ورَدْتُ بعيهامَةٍ حُرَّةٍ  *** فَعَبَّتْ يميناً وعبّت شِمالا([37])

Derler: o, yaratılışı tam olandır da. Dedi:
مُدَامَجِ الخَلْقِ دِرَفْسٍ مِسْعامْ([38])
مُستَرْعَفَات بِخِدَبٍّ عَيْهام([39])

Ebû Zeyd dedi: **ناقةٌ عيهمَة**: hızlı soylu deve. Derler: o, çabuk susar; çoğulu **عياهيم**. Zü’r-Rumme dedi:
هيهاتَ خَرقاءُ إلاّ أنْ يقرِّبَها  *** ذو العَرش والشَّعشعاناتُ العياهيمُ([40])

Ebû Amr inşad etti:
عَيْهَمة يَنْتَحي في الأرضِ مَنْسِمُها  *** كما انتحَى في أديم الصِّرْف إزمِيلُ([41])

Ebû Amr dedi: **عَيْهَمتُها**: onun süratidir. Bazen “**عُيَاهِمَة**” derler; **عُذافِرَة** vezni üzere([42]). Bu asıldan şâz olan şeylerden: **عَيْهَم**: bir yer adıdır. Dedi:
* وللِعراقيِّ ثنايا عَيْهَمِ([43]) *

Derler: **العَيهوم**: bir ağacın kökü. Derler: o, kırmızı deridir([44]). Ebû Duvâd dedi:
فتعفَّتْ بعد الرَّبابِ زماناً  *** فهي قفرٌ كأنَّها عَيْهُومُ([45])

Ama söyleyenin sözü:
* وقد أُثير العَيهمانَ الرَّاقدا([46]) *
hakkında, derler ki: o, gece yürümeyen kimsedir; yolun sırtında dikilir.

(عهن) **العين** ve **الهاء** ve **النون**: sahih bir asıldır; bir şeyde yumuşaklık, kolaylık ve az gıda mânasına delâlet eder.

Halîl dedi: **العاهن**: ehli üzerinde rahatça dolaşan maldır; o, hazır bulunan **العتيد**dir([47]). “Malının **عاهِن**inden ona verdi” denir. Ve inşad etti:
فقتلٌ بقتلانا وسَبْيٌ بسَبْيِنا  *** ومالٌ بمال عاهنٍ لم يفرَّقِ

Şeybânî dedi: **العاهن**: acele olan; “sana gelen ne kadar **أَعْهَن**!” denir. Dedi: “**أبعاهِنٍ** mi sattın yoksa **بِدَين** mi?” İbnü’l-A‘râbî dedi: elinde olup gücünün yettiği zaman **عاهن** denir; ve **عَهِنَ يَعْهَن عُهوناً**. Ve şaire([48]) ait olarak inşad etti:
ديارُ ابنةِ الضَّمريِّ إذ وصل حبلها  *** متينٌ وإذ معروفها لك عاهن([49])

Yani: hazır, yerleşik. Ebû Zeyd dedi: falandan bir hayır veya haber **عَهَنَ** —bunda şüphe ediyorum— **يعهَنُ عُهوناً**; eğer ondan çıktıysa. Nadr dedi: “ona **اعْهِنْ** et” denir; yani ona acele et. Ve ona istediği şey için **عَهَنَ** etti. İbn Habîb dedi: “Sözü **على عواهنه** atar” denir; eğer nasıl konuştuğuna aldırmıyorsa. Bu sahih bir kıyastır; çünkü onu ihtiyat ve sağlamlaştırma ile söylemez. Bazen “sözü **على عواهنه** atar” derler; eğer onu, yakîn olmaksızın zannının kendisine ulaştırdığı şeye göre söylediyse. O da bu mânadır.

Bu babdandır: **قضيبٌ عاهن**; yani kırık, bükülmüş. “Dalda bir **عُهْنَةٌ** vardır” denir; bu, ayrılma olmaksızın bir kırılmadır: ona baktığında onu sağlam sanırsın; onu salladığında bükülür. Fakire de bundan dolayı **عاهنٌ** denir. Bazen “**عَهَنْتُ القضيب أَعْهِنُه عَهْناً**” derler. Ama Ebû’l-Cerrâh’tan hikâye olunan, onun “**عَهَنْت عواهن النخل**” dediği; eğer kuruduysa **تَعْهِنُ عُهوناً**; bu yanlıştır; çünkü kıyas bunun tersinedir. İbnü’l-A‘râbî dedi: **عواهن النخل**: hurma ağacının göbeğine yakın olan yaprak saplarıdır. Bu, birinciden daha sahihdir. Peygamber عليه الصلاة والسلام’dan rivayet olunduğu üzere, bazı ashabına dedi: “Bana **سَعَف** getir ve **العواهن**den sakın”; çünkü onlar rutubetlidir([50]). Dil ehlinden bazıları dedi: Hicaz ehli, **القِلَبَة**ye([51]) bitişik olan **السَّعَفات**a **العواهن** der; çünkü onlar rutubetlidir, sertleşmemiştir. Ama onların “**العاهن**: hapseden” demeleri ve Nâbiga’dan inşad etmeleri:
أقول لها لمَّا ونت وتخاذلتْ  *** أجِدِّي فما دون الجَبَا لك* عاهنُ

bu, bize göre yanlıştır; ancak mânası, kıyasladığımız kıyasın konulduğu üzere: **الجَبا**dan aşağısı mümkün, engellenmiş değildir; yani ona giden yol kolaydır. Ve “**ما**” isim mânasındadır.

Babdandır, eğer İbnü’s-Sikkît’in rivayet ettiği sahih ise: **العواهن**: dişi devenin rahminde damarlar. Ve İbnü’r-Riqâ‘ için inşad etti:
أوْكَتْ عليها مَضِيقاً من عواهنها *** كما تضَمَّنَ كَشْحُ الحُرّة الحَبَلا([53])

Sanki o damarları, hurma ağacının **عواهن**ine benzetti. **العِهْن**e gelince —o, boyalı yündür— kıyastan uzak değildir; çünkü boya onu yumuşatır. Allah daha iyi bilendir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%87%D9%86/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- العهن: الصوف المصبوغ. قال تعالى: ﴿كالعهن المنفوش﴾ [القارعة/5]، وتخصيص العهن لما فيه من اللون كما ذكر في قوله: ﴿فكانت وردة كالدهان﴾ [الرحمن/37]، ورمى بالكلام على عواهنه (انظر: المجمل 3/634) أي: أورده من غير فكر وروية، وذلك كقولهم: أورده كلامه غير مفسر.

##### Türkçe

- **العهن**: boyanmış yün. Yüce Allah dedi ki: ﴿ك**العهن** المنفوش﴾ [القارعة/5]; ve **العهن**’in tahsis edilmesi, onda renk bulunması sebebiyledir; nitekim şu sözünde zikredildiği gibi: ﴿فكانت وردة كالدهان﴾ [الرحمن/37]. Ve “sözü **عواهنه** üzere attı” (bak: المجمل 3/634) yani: onu, düşünce ve teenni olmaksızın ortaya koydu; bu da onların şu sözü gibidir: “Sözünü, açıklanmamış olarak ortaya koydu.”

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%87%D9%86/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ع ه ن
لا يأمن إلا أهل الذهن المنعوش يوم تكون الجبال كالعهن المنفوش‏.‏

##### Türkçe

ع ه ن
Ancak **أهل الذهن** (zihin ehli) emin olur; **المنعوش** (diriltilmiş) gününde, **يوم تكون الجبال كالعهن المنفوش** (dağların atılmış **العهن** gibi olduğu gün).

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%87%D9%86/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

العِهْنُ: الصُّوفُ المَصْبُوغُ أَلواناً؛ ومنه قوله تعالى: كالعِهْنِ المَنْفُوش. وفي حديث عائشة، رضي الله عنها: أَنها فتَلَتْ قلائدَ هَدْيِ رسول الله، صلى الله عليه وسلم، من عِهْنٍ؛ قالوا: العِهْنُ الصُّوفُ المُلَوَّنُ، وقيل: العِهْنُ الصوف المصبوغ أَيَّ لَوْنٍ كان، وقيل: كلُّ صُوفٍ عِهْنٌ، والقِطْعةُ منه عِهْنةٌ، والجمع عُهُونٌ؛ وأَنشد أَبو عبيد:
فاضَ منه مِثْلُ العُهونِ من الرَّوْضِ، وما ضَنّ بالإِخاذِ غُدُرْ. ابن الأَعرابي: فلان عاهِنٌ أَي مُسْترخٍ كَسْلان؛ قال أَبو العباس: أَصلُ العاهِن أَن يَتَقَصَّفَ القضيبُ من الشجرة ولا يَبينَ فيبقى متعلقاً مسترخياً. والعُهْنة: انكسارٌ في القضيب من غير بَيْنونة، إذا نظرتَ إليه حسبته صحيحاً، فإذا هززته انثنى، وقد عَهَن. والعاهِنُ: الفقير لانكساره. وعَهَن الشيءُ: دام وثبت. وعَهَن أَيضاً: حَضَرَ. ومالٌ عاهِن: حاضر ثابت، وكذلك نَقْدٌ عاهِنٌ. وحكى اللحياني: إنه لَعاهِنُ المال أَي حاضر النَّقْد؛ وقول كثير:
ديارُ ابنةِ الضَّمْريِّ إذ حَبْلُ وَصْلِها
مَتِينٌ، وإِذ مَعْرُوفُها لك عاهِنُ.
يكون الحاضر والثابت؛ قال ابن بري: ومثله لتأَْبط شرّاً:
أَلا تِلْكُمو عِرْسي مُنَيْعةُ ضُمّنتْ،
من الله، أَيْماً مُسْتَسِرّاً وعاهِنا.
أَي مقيماً حاضراً. والعاهِنُ: الطعام الحاضر والشراب الحاضر. والعاهنُ: الحاضر المقيم الثابت. ويقال: إِنه لَعِهْنُ مالٍ إذا كان حسن القيام عليه. وعَهَن بالمكان: أَقام به. وأَعطاه من عاهِنِ ماله وآهِنه مُبْدَلٌ أَي من تِلاده. ويقال: خُذْ من عاهِنِ المال وآهِنه أَي من عاجله وحاضره. والعَواهِنُ: جرائد النخل إذا يَبستْ، وقد عَهَنتْ تَعْهِنُ وتَعْهُنُ، بالضم، عُهوناً؛ عن أَبي حنيفة، وقيل: العَواهِنُ السَّعَفاتُ اللواتي يَلِينَ القِلَبَة، في لغة أَهل الحجاز، وهي التي يسميها أَهل نجد الخَوافي، ومنه سميت جوارحُ الإِنسان عَواهِنَ؛ ومنه حديث عمر: ائتني بجريدة واتَّقِ العَواهِنَ؛ قال ابن الأَثير: هي جمع عاهِنةٍ وهي السَّعفات التي يَلِينَ قُلْبَ النخلة، وإنما نهى عنها إِشفاقاً على قُلْب النخلة أَن يَضُرَّ به قطعُ ما قرُبَ منها. وقال اللحياني: العَواهِن السَّعَفات اللواتي دون القِلَبة، مَدَنيَّةٌ، والواحد من كل ذلك عاهِنٌ وعاهِنة. ابن الأَعرابي: العِهان والإِهان والعُرْهونُ والعُرْجونُ والفِتاقُ والعَسَقُ والطَّرِيدة واللَّعِينُ والضِّلَعُ والعُرْجُدُ واحد؛ قال الأَزهري: كله أَصل الكِباسة. والعَواهِنُ: عروق في رحِمِ الناقة؛ قال ابنُ الرِّقاع: أَوْكَتْ عليه مَضِيقاً من عَواهِنها،
كما تَضَمَّنَ كشْحُ الحُرَّة الحَبَلا.
عليه: يعني الجنين. قال ابن الأَعرابي: عَواهِنُها موضع رحمها من باطن كعَواهِن النخل. وأَلْقى الكلام على عَواهِنه: لم يتدبره، وقيل: هو إذا لم يُبَلْ أَصاب أَم أَخطأَ، وقيل: هو إذا تهاون به، وقيل: هو إذا قاله من قبيحه وحسنه. وفي الحديث: إن السَّلَفَ كانوا يُرْسِلون الكلمة على عَواهِنها أَي لا يَزُمُّونها ولا يَخطِمونها؛ قال ابن الأَثير: العَواهِنُ أَن تأْخذ غيرَ الطريق في السير أَو الكلام، جمع عاهِنة، وقيل: هو من قولك عَهِنَ له كذا أَي عجِلَ. وعَهِنَ الشيءُ إذا حَضَر أَي أَرسل الكلام على ما حضَر منه وعَجِلَ من خطأٍ وصواب. ابن الأَعرابي: يقال إنه ليَحْدِسُ الكلامَ على عَواهنه، وهو أَن يتعسَّف الكلامَ ولا يتأَنى. يقال: عَهَنتُ على كذا وكذا أَعْهُنُ؛ المعنى أَي أُثَبِّي منه معرفة؛ ويقال: أُثبِّي أُثْبِتُ من قول لبيد:
يُثَبِّي ثَناءً من كريمٍ.
وقوله:
أَلا انْعَمْ على حُسْنِ التَّحيَّة واشْرب.
وعَهَنَ منه خير يَعْهُنُ عُهوناً: خرج، وقيل: كل خارج عاهِنٌ. والعِهْنة: بقلة؛ قال ابن بري: والعِهْنة من ذكور البَقْل. قال الأَزهري: ورأَيت في البادية شجرة لها وردة حمراء يسمونها العِهْنة. وعُهَيْنة: قبيلة دَرَجَتْ. وعاهِنٌ: واد معروف. وعاهانُ بن كعب: من شعرائهم، فيمن أَخذه من العِهْن، ومن أَخذه من العاهة فبابه غير هذا الباب.

##### Türkçe

**العِهْنُ**: renkler hâlinde boyanmış yün; ondan Yüce Allah’ın sözü:
**كالعِهْنِ المَنْفُوش**. Âişe’nin, Allah ondan razı olsun, hadisinde: Resûlullah’ın, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, kurbanının gerdanlıklarını **عِهْنٍ**’den büktüğü; dediler ki: **العِهْنُ** renkli yündür; ve denildi: **العِهْنُ** hangi renk olursa olsun boyanmış yündür; ve denildi: her yün **عِهْنٌ**’dür, ondan parça **عِهْنةٌ**’dir, çoğulu **عُهُونٌ**’dur; Ebû Ubeyd inşâd etti:
فاضَ منه مِثْلُ العُهونِ من الرَّوْضِ، وما ضَنّ بالإِخاذِ غُدُرْ.

İbnü’l-A‘râbî: falan **عاهِنٌ**’dir, yani gevşek, tembel; Ebû’l-Abbâs dedi ki: **العاهِن**’in aslı, dalın ağaçtan kırılıp kopmaması, böylece asılı kalıp gevşek durmasıdır. **العُهْنة**: kopma olmaksızın dalda bir kırılmadır; ona baktığında onu sağlam sanırsın, onu salladığında bükülür; ve **عَهَن**. **العاهِنُ**: fakirdir; kırılmasından dolayı. Ve **عَهَن الشيءُ**: sürdü ve sabit oldu. Ve **عَهَن** ayrıca: hazır bulundu. Ve **مالٌ عاهِن**: hazır, sabit; aynı şekilde **نَقْدٌ عاهِنٌ**. Lihyânî nakletti: “O, malın **لَعاهِنُ**’idir” yani hazır nakittir; Kesîr’in sözü:
ديارُ ابنةِ الضَّمْريِّ إذ حَبْلُ وَصْلِها
مَتِينٌ، وإِذ مَعْرُوفُها لك عاهِنُ.
Hazır ve sabit olur; İbn Berrî dedi ki: Te’abbata Şerran’ın şu sözü de böyledir:
أَلا تِلْكُمو عِرْسي مُنَيْعةُ ضُمّنتْ،
من الله، أَيْماً مُسْتَسِرّاً وعاهِنا.
Yani yerleşik, hazır. **العاهِنُ**: hazır yemek ve hazır içecektir. **العاهنُ**: hazır, yerleşik, sabit olandır. Ve denilir: “O, malın **لَعِهْنُ**’idir” eğer onun üzerinde güzelce duruyorsa (onu iyi idare ediyorsa). Ve **عَهَن بالمكان**: orada ikamet etti. Ve ona malının **عاهِنِ**’inden verdi; **وآهِنه** بدل’dür; yani eski malından. Ve denilir: “Malın **عاهِنِ**’inden ve **آهِنه**’inden al” yani onun acele olanından ve hazır olanından.

**العَواهِنُ**: hurma dalları (yaprak sapları) kuruduğunda; ve **عَهَنتْ** **تَعْهِنُ** ve **تَعْهُنُ** (ضم ile) **عُهوناً**; Ebû Hanîfe’den. Ve denildi: **العَواهِنُ** Hicaz ehlinin dilinde **القِلَبَة**’ye bitişik olan **السَّعَفاتُ**’tır; Necd ehlinin **الخَوافي** diye adlandırdığıdır; bundan dolayı insanın uzuvlarına **عَواهِنَ** adı verildi; ondan Ömer’in hadisi: “Bana bir hurma dalı getir ve **العَواهِنَ**’den sakın”; İbnü’l-Esîr dedi ki: o, **عاهِنةٍ**’nin çoğuludur; o da hurma ağacının **قُلْبَ**’üne bitişik olan **السَّعَفات**’tır; ancak hurma ağacının **قُلْبَ**’üne acıyarak ondan nehyetti; ona yakın olanın kesilmesi ona zarar vermesin diye. Lihyânî dedi: **العَواهِن** **القِلَبة**’nin altındaki **السَّعَفات**’tır; Medîne dilidir; bütün bunların her birinin teki **عاهِنٌ** ve **عاهِنة**’dir. İbnü’l-A‘râbî: **العِهان** ve **الإِهان** ve **العُرْهونُ** ve **العُرْجونُ** ve **الفِتاقُ** ve **العَسَقُ** ve **الطَّرِيدة** ve **اللَّعِينُ** ve **الضِّلَعُ** ve **العُرْجُدُ** birdir; Ezherî dedi ki: hepsi **الكِباسة**’nin aslıdır.

**العَواهِنُ**: dişi devenin rahminde damarlar; İbnü’r-Riqâ‘ dedi:
أَوْكَتْ عليه مَضِيقاً من عَواهِنها،
كما تَضَمَّنَ كشْحُ الحُرَّة الحَبَلا.
“Üzerine”: yani cenin. İbnü’l-A‘râbî dedi: **عَواهِنُها** onun rahminin iç taraftaki yeridir; hurmanın **عَواهِن**’i gibi.

Ve “Sözü **عَواهِنه** üzerine attı”: onu düşünmedi; ve denildi: o, isabet etti mi hata etti mi aldırmadığı zamandır; ve denildi: o, onun hakkında gevşek davrandığı zamandır; ve denildi: onu çirkininden ve güzelinden söylediği zamandır. Hadiste: “Selef, kelimeyi **عَواهِنها** üzerine salıverirlerdi” yani onu bağlamazlar ve gemlemezlerdi; İbnü’l-Esîr dedi ki: **العَواهِنُ**, yürüyüşte veya sözde yolun dışına çıkmandır; **عاهِنة**’nin çoğuludur; ve denildi: “**عَهِنَ** ona şöyle” sözündendir, yani acele etti. Ve **عَهِنَ الشيءُ** hazır olduğunda; yani sözü, ondan hazır olan ve hata ile sevaptan acele olan şey üzerine salıverdi. İbnü’l-A‘râbî: denilir: “O, sözü **عَواهنه** üzerine tahmin eder”; bu, sözü zorlayarak söylemesi ve ağırdan almamasıdır. Denilir: “Şöyle şöyle üzerine **عَهَنتُ** **أَعْهُنُ**”; anlam: yani ondan bir bilgiyi sağlamlaştırırım; ve denilir: **أُثَبِّي** “sağlamlaştırırım”, “tespit ederim”; Lebîd’in sözüne göre:
يُثَبِّي ثَناءً من كريمٍ.
Ve onun sözü:
أَلا انْعَمْ على حُسْنِ التَّحيَّة واشْرب.

Ve ondan bir hayır **عَهَنَ** **يَعْهُنُ** **عُهوناً**: çıktı; ve denildi: her çıkan **عاهِنٌ**’dir.

**العِهْنة**: bir ot; İbn Berrî dedi ki: **العِهْنة** baklanın erkeklerindendir. Ezherî dedi ki: Bâdiyede kırmızı çiçeği olan bir ağaç gördüm; ona **العِهْنة** diyorlardı. **عُهَيْنة**: yok olup gitmiş bir kabiledir. **عاهِنٌ**: bilinen bir vadidir. **وعاهانُ بن كعب**: onların şairlerindendir; onu **العِهْن**’den alan kimse hakkında; onu **العاهة**’den alan kimseye gelince, onun babı bu bab değildir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%87%D9%86/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ع ه ن * * العِهْنُ * الصوف

##### Türkçe

* ع ه ن * * **العِهْنُ** * yün.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%87%D9%86/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( العُهْنَةُ ، بالضَّمِّ : تَثَنِّي القَضيبِ أَو انْكِسارُه ، أو بِلا بَيْنُونَةٍ ) إذا نظرْتَ إليه وَجَدْتَه صَحِيحاً فإذا هزَزْتَه انْثَنى ، وقد ( عَهَنَ يَعْهِنُ ) ، مِن حَدِّ ضَرَبَ .
( و ) العِهْنَةُ ، ( بالكسْرِ : شَجَرَةٌ ) بالبادِيَةِ ( لها وَرْدَةٌ حَمْراءُ ) .
قالَ الأزْهرِيُّ : رأَيْتها .
وقالَ أَبو حَنيفَةَ ، رحِمَه اللهاُ تعالى : هي بَقْلَةٌ .
وقالَ ابنُ بَرِّي : مِن ذكُورِ البَقْلِ .
( و ) العِهْنَةُ : ( القِطْعَةُ من العِهْنِ ) ، اسمٌ ( للصُّوفِ ) عامَّة ؛ ( أَو ) هو ( المَصبوغِ أَلْواناً ) ، وبه فُسِّر قوْلُه تعالى : ﴿كالعِهْنِ المَنْفُوش﴾ .
قالَ الرَّاغبُ : وتخصيص العِهْن لمَا فيه مِن اللّوْن كما في قوْلِه تعالى : ﴿فكانتْ وَرْدَة كالدِّهان﴾ ؛ ( ج عُهُونٌ ) ؛ وأَنْشَدَ أَبو عُبَيْدٍ :
فاضَ منه مِثْلُ العُهونِ من الرَّوْضِ وما ضَنَّ بالإِخاذِ غُدُرْ ( و ) العهْنَةُ : ( لُغَةٌ في الإِحْنَةِ ) بمعْنَى الحقْدِ والغَضَبِ .
( والعاهِنُ : الفَقيرُ ) لانْكِسارِه .

( و ) أيْضاً : ( المالُ التَّالِدُ ) . يقالُ : أَعْطاهُ مِن عاهِنِ مالِهِ وآهِنه ، أَي مِن تِلادِهِ .
( و ) أَيْضاً : ( الحاضِرُ ) . يقالُ : خُذْ مِن عاهِنِ مالِهِ وآهِنِه وعاجِلِه وحاضِرِه .
وقد عَهَنَ ؛ إذا حَضَرَ .
وطَعامٌ عاهِنٌ وشَرابٌ عاهِنٌ ، أَي حاضِرٌ .
( و ) أَيْضاً : ( المُقِيمُ ) ( وأَنْشَدَ ابنُ بَرِّي لتأبَّطَ شرّاً :
أَلا تِلْكُمو عِرْسي مُنَيْعةُ ضُمِّنتْمن الّله أَيْماً مُسْتَسِرًّا وعاهِناأَي مُقِيماً حاضِراً ؛ وقوْلُ كثيِّرٍ :
ديارُ ابْنةِ الضَّمْريِّ إذ حَبْلُ وَصْلِهامَتِينٌ وإذ مَعْرُوفُها لك عاهِنُيكونُ الحاضِرُ و ) ( الثَّابِتُ ) . ويقالُ : مالٌ عاهِنٌ ، أي حاضِرٌ ثابِتٌ .
وعَهَنَ الشَّيءُ : دامَ وثَبتَ .
( و ) أَيْضاً : ( المُسْتَرْخِي الكَسْلانُ ) ؛ عن ابنِ الأعْرابيِّ .
قالَ أَبو العبَّاس : أَصلُ العاهِنِ أَن يَتَقَصَّفَ القَضيبُ مِن الشَّجَرَةِ ولا يَبِينَ فيَبْقى مُتَعلِّقاً مُسْترخِياً .
( و ) العاهِنُ : ( واحِدُ العَواهِنِ للسَّعَفاتِ التي يَلِينَ القِلَبَةَ ) ، في لُغَةِ الحِجازِ ، وهي التي تُسَمِّيها أَهْلُ نَجْد الخَوافي .
وقالَ اللَّحْيانيُّ : التي دونَ القِلَبَة ، مَدَنيَّةٌ ، والواحِدُ منها عاهِنٌ وعاهِنَةٌ .
وفي حدِيثِ عُمَر : ( ائتِنِي بجَرِيدَةٍ واتَّقِ العَواهِنَ ) .
قالَ ابنُ الأَثيرِ : هي جَمْعُ عاهِنَةٍ ، وهي السَّعَفات التي يَلِينَ قُلْبَ النّخْلَةِ ، وإِنَّما نَهَى عنها إشْفاقاً على قُلْب النّخْلةِ أَنْ يَضُرَّ به قطعُ ما قرُبَ منها .
( و ) العَواهِنُ أَيْضاً : اسمٌ ( لِعُروقٍ في رَحِمِ النَّاقَةِ ) ؛ قالَ ابنُ الرِّقاعِ :

أَوْكَتْ عليه مَضِيقاً من عَواهِنهاكما تَضَمَّنَ كَشْحُ الحُرَّة الحَبَلاعليه : أَي على الجَنِينِ .
قالَ ابنُ الأعْرابيِّ : عَواهِنُها : موْضِعُ رَحِمها مِن باطِنٍ كعَواهِنِ النَّخْل .
( و ) العَواهِنُ أَيْضاً : اسمٌ ( لجَوارِحِ الإِنسانِ ) على التّشْبيهِ بتلْكَ السَّعَفات .
( ورَمَى الكلامَ على عَواهِنِه : أَي ) لم يَتَدبَّره ؛ وقيلَ : أَوْرَدَه مِن غيرِ فكْرٍ ورَوِيَّةٍ ؛ كقوْلِهم أَوْرَدَ كلامَه غَيْر مُفَسّر .
وقيلَ : إذا ( لم يُبالِ أَصابَ أَمْ أَخْطَأَ ) ؟ وقيلَ : هو إذا تَهاوَنَ به .
وقيلَ : هو إذا قالَهُ مِن حسْنِه وقَبيحِه .
وفي الحدِيثِ : ( أَنَّ السَّلَفَ كانوا يُرْسلِون الكَلِمَةَ على عَواهِنِها ) ، أَي لا يَزُمُّونها ولا يَخْطِمونها .
وقالَ ابنُ الأثيرِ : العَواهِنُ أَنْ تأْخذَ غيْرَ الطَّريقِ في السَّيْر أَو الكَلامِ ؛ جَمْعُ عاهِنَةٍ .
( وتَعْهِنُ ، مُثَلَّثَةَ الأوَّلِ مَكْسورَةَ الهاءِ : ع بالحِجازِ ) ، والتاءُ زائِدَةٌ ، ووَزْنُه تفعل .
وفي كلامِ السّهيليّ ما يَقْتَضِي أَصالَتَها .
وجَوَّزَ قوْمٌ الوَجْهَيْن .
( وعَهَنَ ) بالمَكانِ ، ( كنَصَرَ : أَقَامَ ) به .
( و ) عَهَنَ منه خَيْر يَعْهُنُ عُهوناً : ( خَرَجَ ) .
وقيلَ : كلُّ عاهِنٍ خارِجٌ ، ( ضِدٌّ .
( و ) عَهَنَ : ( جَدَّ في العَمَلِ .
( و ) أَيْضاً : ( عَهِدَ .
( و ) عَهِنَ ( له مُرادَهُ : عَجَّلَهُ له .
( و ) عَهَنَتِ ( السَّعَفَةُ : يَبِسَتْ ) تَعْهِنُ وتَعْهُنُ ، كمَنَعَ ونَصَرَ ، عُهوناً ، عن أَبي حَنَيفَةَ .
( والعَيْهُونُ : نَبْتٌ طَيِّبٌ .
( و ) يقالُ : هو عِهْنُ مالٍ ، بالكسْرِ ) ، أَي ( حَسَنُ القِيامِ عليه .

( وعَاهانُ بنُ كَعْبٍ : شاعِرٌ ) ، فيمَنْ أَخَذَه مِن العهْنِ ، ومَنْ أَخَذَه مِنَ العاهَةِ فبابُه غَيْرُ هذا .
( والعِهانُ ، ككِتابٍ : أَصْلُ الكِباسَةِ ) ؛ عن ابنِ الأعْرابيِّ ؛ وكذلِكَ الإهانُ والعُرْهونُ والعُرْجونُ والفِتاقُ والعَسَقُ والطَّريدَةُ واللَّعِينُ والضِّلَعُ والعُرْجُدُ .
( وبنُو عُهَيْنَةَ ، كجُهَيْنَةَ : قَبيلَةٌ دَرَجُوا ) .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
عَهَن الشيءُ دامَ .
والعَواهِنُ : جَرائِدُ النَّخْلِ إذا يَبِسَتْ .
والعَواهِنُ : أَنْ يأْخذَ غَيْر الطَّريقِ في السَّيْرِ .
وعاهِنٌ : اسمُ وادٍ .

##### Türkçe

: ( **العُهْنَةُ** , zamm ile: kamışın ikiye katlanması yahut kırılması, yahut ayrılma olmaksızın ) ona baktığında onu sağlam bulursun; fakat onu salladığında ikiye katlanır; ve ( **عَهَنَ يَعْهِنُ** ) olmuştur; **ضَرَبَ**’ın haddi(vezni)ndendir.
( ve ) **العِهْنَةُ** , ( kesr ile: bir ağaçtır ) çölde ( onun kırmızı bir çiçeği vardır ).
Ezherî dedi: Onu gördüm.
Ebû Hanîfe, Allah Teâlâ ona rahmet etsin, dedi: O bir ottur.
İbn Berrî dedi: Otun erkeklerindendir.
( ve ) **العِهْنَةُ**: ( **العِهْنِ**’den bir parça ), genel olarak ( yün için ) bir isimdir; ( yahut ) o ( renklerle boyanmış olan )dır; ve onunla, Yüce Allah’ın sözü: ﴿**كالعِهْنِ المَنْفُوش**﴾ tefsir edilmiştir.
Râgıb dedi: Ve **العِهْن**’in, onda bulunan renkten dolayı tahsis edilmesi, Yüce Allah’ın sözü: ﴿**فكانتْ وَرْدَة كالدِّهان**﴾’da olduğu gibidir; ( çoğulu **عُهُونٌ** )dur; ve Ebû Ubeyd inşâd etti:
فاضَ منه مِثْلُ العُهونِ من الرَّوْضِ وما ضَنَّ بالإِخاذِ غُدُرْ ( ve ) **العُهْنَةُ**: ( **الإِحْنَةِ**’de bir lugattır ) kin ve öfke mânâsıyla.
( **والعاهِنُ**: fakirdir ) kırıklığından dolayı.

( ve ) ayrıca: ( kadîm mal )dır. Denilir: Ona malının **عاهِنِ**’inden ve **آهِنه**’inden verdi; yani kadîminden.
( ve ) ayrıca: ( hazır olan )dır. Denilir: Malının **عاهِنِ**’inden ve **آهِنه**’inden ve âcilinden ve hâzırından al.
Ve **عَهَنَ** olmuştur; hazır bulunduğu zaman.
Ve **طَعامٌ عاهِنٌ** ve **شَرابٌ عاهِنٌ**; yani hazır.
( ve ) ayrıca: ( ikamet eden )dir. ( İbn Berrî, Teebbata Şerran için inşâd etti:
أَلا تِلْكُمو عِرْسي مُنَيْعةُ ضُمِّنتْمن الّله أَيْماً مُسْتَسِرًّا وعاهِناأَي مُقِيماً حاضِراً ؛ ve Kesîr’in sözü:
ديارُ ابْنةِ الضَّمْريِّ إذ حَبْلُ وَصْلِهامَتِينٌ وإذ مَعْرُوفُها لك عاهِنُ) hazır olan olur; ve ) ( sabit olan )dır. Denilir: **مالٌ عاهِنٌ**; yani hazır, sabit.
Ve **عَهَنَ** şey: devam etti ve sabit oldu.
( ve ) ayrıca: ( gevşek, tembel )dir; İbnü’l-A‘râbî’den.
Ebû’l-Abbâs dedi: **العاهِن**’in aslı, kamışın ağaçtan parçalanıp kopması ve ayrılmaması; böylece bağlı kalıp gevşek kalmasıdır.
( ve ) **العاهِنُ**: ( **العَواهِنِ**’in tekilidir; **السَّعَفاتِ** için ki **القِلَبَةَ**’yi yumuşatır ) Hicaz lugatında; ve o, Necd ehlinin **الخَوافي** diye adlandırdığıdır.
Lahyânî dedi: **القِلَبَة**’nin altındakiler Medenîdir; onların tekili **عاهِنٌ** ve **عاهِنَةٌ**’dir.
Ömer’in hadisinde: ( Bana bir **جَرِيدَةٍ** getir ve **العَواهِنَ**’den sakın ) (vardır).
İbnü’l-Esîr dedi: O, **عاهِنَةٍ**’nin cem‘idir; ve o, hurma ağacının kalbini yumuşatan **السَّعَفات**’tır; ancak ondan, hurma ağacının kalbine acıyarak nehyetmiştir; ona yakın olanın kesilmesinin ona zarar vermesinden (korkarak).
( ve ) **العَواهِنُ** ayrıca: ( devenin rahminde damarlar için ) bir isimdir; İbnü’r-Riqâ‘ dedi:

أَوْكَتْ عليه مَضِيقاً من عَواهِنهاكما تَضَمَّنَ كَشْحُ الحُرَّة الحَبَلاعليه : yani cenin üzerine.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **عَواهِنُها**: onun rahminin içten yeri; hurmanın **عَواهِنِ**’i gibi.
( ve ) **العَواهِنُ** ayrıca: o **السَّعَفات**’a benzetme üzere ( insanın uzuvları için ) bir isimdir.
( **ورَمَى الكلامَ على عَواهِنِه**: yani ) onu düşünmedi; ve denildi: onu fikir ve teennî olmaksızın ortaya koydu; onların “sözünü açıklanmamış olarak ortaya koydu” demeleri gibi.
Ve denildi: ( isabet etti mi yoksa hata mı etti, aldırmadığı zaman )? Ve denildi: o, onunla gevşek davrandığı zamandır.
Ve denildi: onu, iyisi ve kötüsüyle söylediği zamandır.
Hadiste: ( Selefin, kelimeyi **عَواهِنِها** üzerine salıverdikleri ) (vardır); yani onu bağlamazlar ve gemlemezler.
İbnü’l-Esîr dedi: **العَواهِنُ**, yürüyüşte yahut sözde yolun dışını tutmandır; **عاهِنَةٍ**’nin cem‘idir.
( **وتَعْهِنُ** , ilkinin üçlü (harekeli)si, **الهاءِ**’si meksûre: Hicaz’da (kullanılan) bir lafızdır ); **التاء** zâiddir; ve vezni **تفعل**’dir.
Süheylî’nin كلامında, onun aslîliğini gerektiren şey vardır.
Bir kavim iki vechi de câiz gördü.
( **وعَهَنَ** ) mekânda, ( **كنَصَرَ**: ikamet etti ) onda.
( ve ) **عَهَنَ** ondan hayır **يَعْهُنُ** **عُهوناً**: ( çıktı ).
Ve denildi: her **عاهِنٍ** çıkandır, ( zıddır.
( ve ) **عَهَنَ**: ( işte ciddiyet gösterdi.
( ve ) ayrıca: ( ahdetti.
( ve ) **عَهِنَ** ( ona muradını: ona çabuklaştırdı.
( ve ) **عَهَنَتِ** ( **السَّعَفَةُ**: kurudu ) **تَعْهِنُ** ve **تَعْهُنُ**; **مَنَعَ** ve **نَصَرَ** gibi; **عُهوناً**; Ebû Hanîfe’den.
( **والعَيْهُونُ**: hoş bir bitkidir.
( ve ) denilir: o, malın **عِهْنُ**’udur, kesr ile ); yani ( onun üzerinde güzel kıyam edendir.

( **وعَاهانُ بنُ كَعْبٍ**: bir şairdir ); onu **العِهْنِ**’den alan kimseler arasında; onu **العاهَةِ**’den alan kimseye gelince, onun bâbı bu değildir.
( **والعِهانُ** , **ككِتابٍ**: **الكِباسَةِ**’nin aslıdır ); İbnü’l-A‘râbî’den; ve كذلك **الإهانُ** ve **العُرْهونُ** ve **العُرْجونُ** ve **الفِتاقُ** ve **العَسَقُ** ve **الطَّريدَةُ** ve **اللَّعِينُ** ve **الضِّلَعُ** ve **العُرْجُدُ**.
( **وبنُو عُهَيْنَةَ** , **كجُهَيْنَةَ**: bir kabiledir; yok olup gittiler ).
Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
**عَهَن** şey: devam etti.
**العَواهِنُ**: hurma dalları, kuruduğu zaman.
**العَواهِنُ**: yürüyüşte yolun dışını tutmaktır.
**عاهِنٌ**: bir vadinin adıdır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%87%D9%86/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

عَهَنَ
1 عَهَنَ ذ , (S, K,) aor. عَهُنَ , (K,) inf. n. عَهْنٌ, (TK,) He remained, stayed, dwelt, or abode, (S, K,) بِالمَكَانِ [in the place]. (S.) ― -b2- And He, or it, went forth: thus the verb has two contr. significations. (K, TA.) One says, عَهَنَ مِنْهُ خَيْرٌ, aor. عَهُنَ , inf. n. عُهُونٌ, Good went forth [or proceeded] from him, or it. (TA.) ― -b3- Also It (a thing) continued, lasted, or endured. (TA.) ― -b4- And It was, or became, present, or ready; syn. حَضَرَ. (TA.) ― -b5- And He strove, laboured, exerted himself, or was diligent, فِى العَمَلِ [in the deed, or work]. (K.) ― -b6- And i. q. عَهِدَ [probably in its most usual sense, meaning, with اـِلَيْهِ following it, He enjoined, charged, or bade, him; or the like]. (K.) -A2- عَهَنَ لَهُ مُرَادَهُ He hastened to him what he wished, or desired. (K.) -A3- عَهَنَتِ السَّعَفَةُ, (AHn, K, TA,) or عَهَنَتْ عَوَاهِنُ النَّخْلِ, (S,) aor. عَهُنَ , with damm, (AHn, S, TA,) and عَهَنَ , inf. n. عُهُونٌ, (AHn, TA,) The palm-branch, (AHn, K,) or the palm-branches called عَوَاهِن, (S,) became dried up. (AHn, S, K, TA.) -A4- عَهَنَ, aor. عَهِنَ , (K,) inf. n. عَهْنٌ, (TK,) [and quasi-inf. n. عُهْنَةٌ, q. v.,] said of a branch, rod, or twig, It bent: or it broke without becoming separated. (K.)

عِهْنٌ
عِهْنٌ ذ Wool, (AO, S, K, TA,) in a general sense: (TA:) or wool dyed of various colours; (K, TA;) and it has been expl. as having this meaning in the Kur ci. 4: Er-Rلghib says, it is peculiarly applied to coloured wool; referring to the Kur lv. 37: (TA:) and ↓ عِهْنَةٌ signifies a portion [or flock or tuft] thereof: the pl. of عِهْنٌ is عُهُونٌ [meaning sorts of عِهْن]. (S, K.) -A2- هُوَ عِهْنُ مَالٍ means He is a good manager, or tender, of property, or camels, or cattle. (S, K.)

عُهْنَةٌ
عُهْنَةٌ ذ [as a quasi-inf. n.] The bending of a branch, rod, or twig: or its breaking without becoming separated; so that when one looks at it, he finds it to be whole; and when he shakes it, it bends. (TA. [See 1, last sentence.])

عِهْنَةٌ
عِهْنَةٌ ذ : see عِهْنٌ. -A2- Also A certain tree (K, TA) in the desert, (TA,) having a red [flower such as is termed] وَرْدَة; (K, TA;) mentioned by Az as having been seen by him: said by AHn to be a بَقْلَة [i. e. herb, or leguminous plant]: and by IB to be of the بَقْل termed ذُكُور. (TA.) -A3- And a dial. var. of اـِحْنَةٌ; (K, TA;) meaning Rancour, malevolence, malice, or spite: and anger. (TA.)

عِهَانٌ
عِهَانٌ ذ The base, or lower part, of a raceme of a palm-tree: (IAar, K:) like اـِهَانٌ &c. (TA.)

عَاهِنٌ
عَاهِنٌ ذ Remaining, staying, dwelling, or abiding. (S, K, TA.) ― -b2- And Going forth; thus having two contr. significations, (TA.) ― -b3- And Continuing, lasting, or enduring. (S, K, TA.) ― -b4- And Present, or ready: (S, K, TA:) applied in this sense to food, and to beverage; and to property, or camels, or cattle; as also آهِنٌ: one says, خُذْ مِنْ عَاهِنِ مَالِهِ and آهِنِهِ [Take thou of what is present, or ready, of his property, &c.]. (TA.) ― -b5- Also, applied to property, or camels, or cattle, Long-possessed, or long-possessed and homeborn, or inherited from parents. (S, K.) So in the saying, أَعْطَاهُ مِنْ عَاهِنِ مَالِهِ [He gave him of what had been long-possessed, &c., of his property, &c.]. (S.) -A2- Applied to a branch, rod, or twig, of a tree, Broken without becoming separated, so that it remains suspended and lax: this is said by Abu-l-'Abbلs to be the primary signification [app. in relation to what here follows]. (TA.) ― -b2- And [hence,] (assumed tropical:) Lax, and sluggish, or lazy. (IAar, K, TA.) ― -b3- And (assumed tropical:) Poor; syn. فَقِيرٌ: (K, TA:) because of his broken state. (TA.) ― -b4- Also sing. of عَوَاهِنُ, which signifies The palm-branches that are next to the قِلَبَة [which latter are the branches that grow forth from the heart of the tree]; (S, K, TA;) thus in the dial. of El-Hijلz; called by the people of Nejd الخَوَافِى: (S, TA:) or, accord. to Lh, the branches below, or exclusive of, the قِلَبَة; of the dial. of El-Medeeneh: one thereof is called عَاهِنٌ and ↓ عَاهِنَةٌ: or, accord. to IAth, it is pl. of ↓ عَاهِنَةٌ, and signifies the branches that are next to the heart of the palmtree: and the heart is injured by the cutting of those that are near to it; therefore 'Omar, as is related in a trad., ordering a person to bring him a palm-branch stripped of the leaves, told him to avoid [cutting] the عواهن. (TA.) ― -b5- And hence, (S, TA,) as being likened to these palm-branches, (TA,) العَوَاهِنُ signifies also (tropical:) The members, or limbs, of a human being, with which he works, or earns. (S, K, TA.) ― -b6- And (assumed tropical:) Certain veins of the she-camel, in her رَحِم [which may here mean either womb or vulva]: (S, K:) or, accord. to IAar, her عَوَاهِن are in the place of her رَحِم, internally, like the عَوَاهِن of palm-trees. (TA.) ― -b7- رَمَى بِالكَلَامِ, (S,) or رَمَى الكَلَامَ, (K,) عَلَى عَوَاهِنِهِ (S, K) means He adduced [or blurted out] the speech, or saying, without thought, or consideration; like their saying أَوْرَدَ كَلَامَهُ غَيْرَ مُفَسَّرٍ: (TA:) or he cared not whether he said right or wrong: (S, K, TA:) or he held it [i. e. his speech] in light estimation: or he said what was good and what was bad: accord. to IAth, العَوَاهِنُ denotes one's taking what is not the right way in journeying or in speech; and is pl. of ↓ عَاهِنَةٌ. (TA.) And one says also, حَدَسَ الكَلَامَ عَلَى عَوَاهِنِهِ, meaning He spoke without anything to guide him, and without caution. (TA in art. حدس.)

عَاهِنَةٌ
عَاهِنَةٌ ذ : see the next preceding paragraph, latter half, in three places.

عَيْهُونٌ
عَيْهُونٌ ذ A certain good, pleasant, or sweet, plant. (K.)

##### Türkçe

عَهَنَ
1 **عَهَنَ** ذ , (S, K,) muzâri‘ı **عَهُنَ** , (K,) mastarı **عَهْنٌ**, (TK,) O kaldı, durdu, ikamet etti veya barındı, (S, K,) **بِالمَكَانِ** [mekânda]. (S.) ― -b2- Ve O, yahut o, dışarı çıktı: böylece fiilin iki zıt anlamı vardır. (K, TA.) Şöyle denir: **عَهَنَ مِنْهُ خَيْرٌ**, muzâri‘ı **عَهُنَ** , mastarı **عُهُونٌ**, Ondan, yahut ondan, hayır çıktı [yahut sâdır oldu]. (TA.) ― -b3- Ayrıca O (bir şey) devam etti, sürdü veya dayandı. (TA.) ― -b4- Ve O mevcut oldu, yahut hazır oldu; eş anlamlısı **حَضَرَ**. (TA.) ― -b5- Ve O çabaladı, emek verdi, kendini zorladı, yahut gayretli oldu, **فِى العَمَلِ** [işte, yahut amelde]. (K.) ― -b6- Ve **عَهِدَ** ile aynı (i. q.) [muhtemelen en yaygın anlamında; yani ardından **اـِلَيْهِ** gelmekle, ona emretti, yükledi, yahut buyurdu; veya benzeri]. (K.) -A2- **عَهَنَ لَهُ مُرَادَهُ** Ona, dilediğini yahut arzuladığını aceleyle ulaştırdı. (K.) -A3- **عَهَنَتِ السَّعَفَةُ**, (AHn, K, TA,) yahut **عَهَنَتْ عَوَاهِنُ النَّخْلِ**, (S,) muzâri‘ı **عَهُنَ** , damme ile, (AHn, S, TA,) ve **عَهَنَ** , mastarı **عُهُونٌ**, (AHn, TA,) Hurma dalı, (AHn, K,) yahut **عَوَاهِن** denilen hurma dalları, (S,) kurudu. (AHn, S, K, TA.) -A4- **عَهَنَ**, muzâri‘ı **عَهِنَ** , (K,) mastarı **عَهْنٌ**, (TK,) [ve şibh-mastar **عُهْنَةٌ**, bkz.,] bir dal, çubuk veya ince dal hakkında söylenir: Eğildi: yahut ayrılmaksızın kırıldı. (K.)

عِهْنٌ
**عِهْنٌ** ذ Yün, (AO, S, K, TA,) genel anlamda: (TA:) yahut çeşitli renklerle boyanmış yün; (K, TA;) ve Kur’ân c. 4’te bu anlamla açıklanmıştır: Er-Râghib der ki, özellikle renkli yüne uygulanır; Kur’ân lv. 37’ye işaret ederek: (TA:) ve aşağıdaki **عِهْنَةٌ** onun bir parçası [yahut tutamı yahut demeti] anlamına gelir: **عِهْنٌ**’ün çoğulu **عُهُونٌ**’dur [**عِهْن** çeşitleri anlamında]. (S, K.) -A2- **هُوَ عِهْنُ مَالٍ** demektir: O, malın, yahut develerin, yahut sığırların iyi bir idarecisi, yahut iyi bakıcısıdır. (S, K.)

عُهْنَةٌ
**عُهْنَةٌ** ذ [şibh-mastar olarak] Bir dalın, çubuğun veya ince dalın eğilmesi: yahut ayrılmaksızın kırılması; öyle ki kişi ona baktığında onu bütün bulur; ve onu salladığında o eğilir. (TA. [Bkz. 1, son cümle.])

عِهْنَةٌ
**عِهْنَةٌ** ذ : bkz. **عِهْنٌ**. -A2- Ayrıca Çölde, (TA,) kırmızı bir **وَرْدَة** [denilen türden çiçeği] olan, (K, TA;) Az tarafından, kendisi tarafından görülmüş olarak zikredilen, belirli bir ağaçtır (K, TA): AHn tarafından bir **بَقْلَة** [yani ot, yahut baklagil bitkisi] olduğu söylenmiştir: ve IB tarafından **ذُكُور** denilen **بَقْل** türünden olduğu söylenmiştir. (TA.) -A3- Ve **اـِحْنَةٌ**’nin bir lehçe varyantı; (K, TA;) anlamı: Kin, düşmanlık, kötülük, yahut garez: ve öfke. (TA.)

عِهَانٌ
**عِهَانٌ** ذ Hurma ağacının salkımının dip kısmı, yahut alt kısmı: (IAar, K:) **اـِهَانٌ** vb. gibi. (TA.)

عَاهِنٌ
**عَاهِنٌ** ذ Kalan, duran, ikamet eden, yahut barınan. (S, K, TA.) ― -b2- Ve Dışarı çıkan; böylece iki zıt anlamlıdır, (TA.) ― -b3- Ve Devam eden, süren, yahut dayanan. (S, K, TA.) ― -b4- Ve Mevcut, yahut hazır: (S, K, TA:) bu anlamda yiyeceğe ve içeceğe; ve mala, yahut develere, yahut sığırlara uygulanır; ayrıca **آهِنٌ** de böyledir: şöyle denir: **خُذْ مِنْ عَاهِنِ مَالِهِ** ve **آهِنِهِ** [Onun malının vb. mevcut yahut hazır olanından al]. (TA.) ― -b5- Ayrıca mala, yahut develere, yahut sığırlara uygulanarak: Uzun zamandır elde bulundurulan; yahut uzun zamandır elde bulundurulan ve evde doğmuş; yahut ana-babadan miras kalmış. (S, K.) Şu sözde olduğu gibi: **أَعْطَاهُ مِنْ عَاهِنِ مَالِهِ** [Ona, malının vb. uzun zamandır elde bulundurulanından verdi]. (S.) -A2- Bir ağacın dalına, çubuğuna veya ince dalına uygulanarak: Ayrılmaksızın kırılmış; öyle ki asılı ve gevşek kalır: bunun birincil anlam olduğunu Ebu-l-‘Abbâs söylemiştir [burada ardından gelene nispetle]. (TA.) ― -b2- Ve [bundan dolayı,] (mecaz kabul edilerek:) Gevşek ve ağır, yahut tembel. (IAar, K, TA.) ― -b3- Ve (mecaz kabul edilerek:) Fakir; eş anlamlısı **فَقِيرٌ**: (K, TA:) kırık hâlinden dolayı. (TA.) ― -b4- Ayrıca **عَوَاهِنُ**’ün tekilidir; **عَوَاهِنُ** şu anlama gelir: **قِلَبَة**’ye bitişik olan hurma dalları [**قِلَبَة** ise ağacın kalbinden çıkan dallardır]; (S, K, TA;) böylece Hicaz lehçesinde; Necd halkı bunlara **الخَوَافِى** der: (S, TA:) yahut Lh’ye göre, **قِلَبَة**’nin altındaki, yahut **قِلَبَة** hariç olan dallar; Medine lehçesinden: bunlardan birine **عَاهِنٌ** ve aşağıdaki **عَاهِنَةٌ** denir: yahut IAth’ye göre, o, aşağıdaki **عَاهِنَةٌ**’nin çoğuludur ve hurma ağacının kalbine bitişik dallar anlamına gelir: ve kalp, ona yakın olanların kesilmesiyle zarar görür; bu yüzden ‘Ömer, bir rivayette, bir kimseye yaprakları soyulmuş bir hurma dalı getirmesini emrederken, ona **العواهن**’den sakınmasını söyledi. (TA.) ― -b5- Ve bundan dolayı, (S, TA,) bu hurma dallarına benzetilerek, (TA,) **العَوَاهِنُ** ayrıca (mecaz:) insanın, onunla çalıştığı yahut kazandığı uzuvları, yahut organları anlamına gelir. (S, K, TA.) ― -b6- Ve (mecaz kabul edilerek:) dişi devenin **رَحِم**’indeki [burada ya rahim ya da vulva anlamına gelebilir] belirli damarlar: (S, K:) yahut IAar’a göre, onun **عَوَاهِن**’i, içten, **رَحِم**’inin yerindedir; hurma ağaçlarının **عَوَاهِن**’i gibi. (TA.) ― -b7- **رَمَى بِالكَلَامِ**, (S,) yahut **رَمَى الكَلَامَ**, (K,) **عَلَى عَوَاهِنِهِ** (S, K) demektir: Sözü, yahut sözü, düşünmeksizin yahut değerlendirmeksizin ortaya attı [yahut pat diye söyledi]; onların **أَوْرَدَ كَلَامَهُ غَيْرَ مُفَسَّرٍ** sözleri gibi: (TA:) yahut doğru mu yanlış mı söylediğine aldırmadı: (S, K, TA:) yahut onu [yani sözünü] hafife aldı: yahut iyi olanı da kötü olanı da söyledi: IAth’ye göre, **العَوَاهِنُ**, yolculukta yahut sözde doğru yol olmayanı tutmayı ifade eder; ve aşağıdaki **عَاهِنَةٌ**’nin çoğuludur. (TA.) Ve ayrıca şöyle denir: **حَدَسَ الكَلَامَ عَلَى عَوَاهِنِهِ**, anlamı: Ona yol gösterecek bir şey olmaksızın ve sakınmaksızın konuştu. (TA, md. **حدس**’te.)

عَاهِنَةٌ
**عَاهِنَةٌ** ذ : bkz. bir önceki paragrafın ikinci yarısı, üç yerde.

عَيْهُونٌ
**عَيْهُونٌ** ذ Belirli bir iyi, hoş, yahut tatlı, bitki. (K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%87%D9%86/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

عَهَنَ
عَهَنَ U ( n. ac. عَهْن 1 )
a.  [ Bi ], Remained, stayed, abode in.

b.  [ Fī ], Laboured at, was diligent in.

c.  [ Bi ], Dried up, withered.

d.  I ( n. ac. عَهْن 1 ), Was bent, broken.

عِهْن
عِهْن 2 , ( pl. عُهُوْن 27 ),
a.  Dyed wool.

b.  Good manager, excellent herdsman.

عِهْنَة
عِهْنَة 2t ,
a.  Tuft of wool, fleece.

عَاْهِن
عَاْهِن 21 , ( pl. عَوَاْهِنُ 41 ),
a.  Palmbranch.

b.  Limb, member.

c.  Poor, indigent, needy.

d.  Soft, lax, flabby.

هُوَ عَلَى عِهْنِ مَالٍ
هُوَ عَلَى عِهْنِ مَالٍ
a.  He is a good manager of property.

رَمَى الكلامَ عَلَى عَوَاهِنِهِ
رَمَى الكلامَ عَلَى عَوَاهِنِهِ
a.  He blurted out his speech without due consideration.

عَهِو
عَهِو
a.  Ass.

b.  Camel.

##### Türkçe

عَهَنَ
عَهَنَ U ( n. ac. **عَهْن** 1 )
a.  [ Bi ], -de kaldı, durdu, ikamet etti.

b.  [ Fī ], -de çalıştı, -de gayretli oldu.

c.  [ Bi ], kurudu, soldu.

d.  I ( n. ac. **عَهْن** 1 ), eğildi, kırıldı.

عِهْن
عِهْن 2 , ( pl. **عُهُوْن** 27 ),
a.  Boyalı yün.

b.  İyi idareci, mükemmel çoban.

عِهْنَة
عِهْنَة 2t ,
a.  Yün tutamı, post.

عَاْهِن
عَاْهِن 21 , ( pl. **عَوَاْهِنُ** 41 ),
a.  Hurma dalı.

b.  Uzuv, organ.

c.  Fakir, yoksul, muhtaç.

d.  Yumuşak, gevşek, sarkık.

هُوَ عَلَى عِهْنِ مَالٍ
هُوَ عَلَى عِهْنِ مَالٍ
a.  O, malın iyi bir idarecisidir.

رَمَى الكلامَ عَلَى عَوَاهِنِهِ
رَمَى الكلامَ عَلَى عَوَاهِنِهِ
a.  O, sözünü gereği gibi düşünmeksizin ağzından kaçırdı.

عَهِو
عَهِو
a.  Eşek.

b.  Deve.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%87%D9%86/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

عهن
عَهَنَ - يَعْهِنُ - عِهْن
عَهَن - يَعْهِنُ + الشيء: ييبس ثم يلين بعد يبسه، كالصوف وجريد النخل
عِهْن: اسم فعل " عَهَنَ - يَعْهِنُ ": وهو كذلك ما يكون بفعل " عَهَنَ - يَعْهِنُ ": الشيء اليابس واللين في ذات الوقت: وهو اصطلاحاً: نوع من الصوف
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الليونة والطراوة والرخاوة" وهي:
رَعُنَ - يَرْعُنُ، رَخِيَ - يَرْخَى (رَخُوَ - يَرْخُو)، لانَ - يَليْنُ، عَهَن - يَعْهِنُ، ضَأَنَ - يَضْأَنُ، طَرِيَ - يَطْرَى (طَرُوَ - يَطْرُو)
العهن
 	﴿وتكون الجبال كالعهن(9)﴾ المعارج ﴿وتكون الجبال كالعهن المنفوش(5)﴾القارعة
مختار الصحاح
● [عهن] ع ه ن: العِهْنُ الصوف
الراغب
عهن
- العهن: الصوف المصبوغ. قال تعالى: }كالعهن المنفوش﴿[القارعة/5]، وتخصيص العهن لما فيه من اللون كما ذكر في قوله:﴾فكانت وردة كالدهان{ [الرحمن/37]، ورمى بالكلام على عواهنه (انظر: المجمل 3/634) أي: أورده من غير فكر وروية، وذلك كقولهم: أورده كلامه غير مفسر.
ملخص اللسان:
1.     العِهْنُ: الصُّوفُ المَصْبُوغُ أَلواناً؛
2.      وقيل:كلُّ صُوفٍ عِهْنٌ، والقِطْعةُ منه عِهْنةٌ، والجمع عُهُونٌ؛
3.      فلان عاهِنٌ أَي مُسْترخٍ كَسْلان؛
4.     أَصلُ العاهِن أَن يَتَقَصَّفَ القضيبُ من الشجرة ولا يَبينَ فيبقى متعلقاً مسترخياً.
5.     والعُهْنة: انكسارٌ في القضيب من غير بَيْنونة، إذا نظرتَ إليه حسبته صحيحاً، فإذا هززته انثنى، وقد عَهَن.
6.     والعاهِنُ: الفقير لانكساره.
7.      وعَهَن الشيءُ: دام وثبت.
8.      وعَهَن أَيضاً: حَضَرَ. ومالٌ عاهِن: حاضر ثابت،
9.      وعَهَن بالمكان: أَقام به.
10.                         والعَواهِنُ: جرائد النخل إذا يَبستْ، وقد عَهَنتْ تَعْهِنُ وتَعْهُنُ،  بالضم، عُهوناً؛
11.                         ومنه سميت جوارحُ الإِنسان عَواهِنَ؛
لسان العرب
● - عهن: العِهْنُ: الصُّوفُ المَصْبُوغُ أَلواناً؛ ومنه قوله تعالى:       كالعِهْنِ المَنْفُوش. وفي حديث عائشة، رضي الله عنها: أَنها فتَلَتْ قلائدَ       هَدْيِ رسول الله، صلى الله عليه وسلم، من عِهْنٍ؛ قالوا: العِهْنُ       الصُّوفُ المُلَوَّنُ، وقيل: العِهْنُ الصوف المصبوغ أَيَّ لَوْنٍ كان، وقيل:       كلُّ صُوفٍ عِهْنٌ، والقِطْعةُ منه عِهْنةٌ، والجمع عُهُونٌ؛ وأَنشد أَبو       عبيد:       فاضَ منه مِثْلُ العُهونِ من الرَّوْ       ضِ، وما ضَنّ بالإِخاذِ غُدُرْ.       ابن الأَعرابي: فلان عاهِنٌ أَي مُسْترخٍ كَسْلان؛ قال أَبو العباس:       أَصلُ العاهِن أَن يَتَقَصَّفَ القضيبُ من الشجرة ولا يَبينَ فيبقى       متعلقاً مسترخياً. والعُهْنة: انكسارٌ في القضيب من غير بَيْنونة، إذا نظرتَ       إليه حسبته صحيحاً، فإذا هززته انثنى، وقد عَهَن. والعاهِنُ: الفقير       لانكساره. وعَهَن الشيءُ: دام وثبت. وعَهَن أَيضاً: حَضَرَ. ومالٌ عاهِن: حاضر       ثابت، وكذلك نَقْدٌ عاهِنٌ. وحكى اللحياني: إنه لَعاهِنُ المال أَي حاضر       النَّقْد؛ وقول كثير:       ديارُ ابنةِ الضَّمْريِّ إذ حَبْلُ وَصْلِها       مَتِينٌ، وإِذ مَعْرُوفُها لك عاهِنُ.       يكون الحاضر والثابت؛ قال ابن بري: ومثله لتأَْبط شرّاً:       أَلا تِلْكُمو عِرْسي مُنَيْعةُ ضُمّنتْ،       من الله، أَيْماً مُسْتَسِرّاً وعاهِنا.       أَي مقيماً حاضراً. والعاهِنُ: الطعام الحاضر والشراب الحاضر. والعاهنُ:       الحاضر المقيم الثابت. ويقال: إِنه لَعِهْنُ مالٍ إذا كان حسن القيام       عليه. وعَهَن بالمكان: أَقام به. وأَعطاه من عاهِنِ ماله وآهِنه مُبْدَلٌ       أَي من تِلاده. ويقال: خُذْ من عاهِنِ المال وآهِنه أَي من عاجله وحاضره.       والعَواهِنُ: جرائد النخل إذا يَبستْ، وقد عَهَنتْ تَعْهِنُ وتَعْهُنُ،       بالضم، عُهوناً؛ عن أَبي حنيفة، وقيل: العَواهِنُ السَّعَفاتُ اللواتي       يَلِينَ القِلَبَة، في لغة أَهل الحجاز، وهي التي يسميها أَهل نجد الخَوافي،       ومنه سميت جوارحُ الإِنسان عَواهِنَ؛ ومنه حديث عمر: ائتني بجريدة       واتَّقِ العَواهِنَ؛ قال ابن الأَثير: هي جمع عاهِنةٍ وهي السَّعفات التي       يَلِينَ قُلْبَ النخلة، وإنما نهى عنها إِشفاقاً على قُلْب النخلة أَن       يَضُرَّ به قطعُ ما قرُبَ منها. وقال اللحياني: العَواهِن السَّعَفات اللواتي       دون القِلَبة، مَدَنيَّةٌ، والواحد من كل ذلك عاهِنٌ وعاهِنة. ابن       الأَعرابي: العِهان والإِهان والعُرْهونُ والعُرْجونُ والفِتاقُ والعَسَقُ       والطَّرِيدة واللَّعِينُ والضِّلَعُ والعُرْجُدُ واحد؛ قال الأَزهري: كله أَصل       الكِباسة. والعَواهِنُ: عروق في رحِمِ الناقة؛ قال ابنُ الرِّقاع:       أَوْكَتْ عليه مَضِيقاً من عَواهِنها،       كما تَضَمَّنَ كشْحُ الحُرَّة الحَبَلا.       عليه: يعني الجنين. قال ابن الأَعرابي: عَواهِنُها موضع رحمها من باطن       كعَواهِن النخل. وأَلْقى الكلام على عَواهِنه: لم يتدبره، وقيل: هو إذا لم       يُبَلْ أَصاب أَم أَخطأَ، وقيل: هو إذا تهاون به، وقيل: هو إذا قاله من       قبيحه وحسنه. وفي الحديث: إن السَّلَفَ كانوا يُرْسِلون الكلمة على       عَواهِنها أَي لا يَزُمُّونها ولا يَخطِمونها؛ قال ابن الأَثير: العَواهِنُ       أَن تأْخذ غيرَ الطريق في السير أَو الكلام، جمع عاهِنة، وقيل: هو من قولك       عَهِنَ له كذا أَي عجِلَ. وعَهِنَ الشيءُ إذا حَضَر أَي أَرسل الكلام على       ما حضَر منه وعَجِلَ من خطأٍ وصواب. ابن الأَعرابي: يقال إنه ليَحْدِسُ       الكلامَ على عَواهنه، وهو أَن يتعسَّف الكلامَ ولا يتأَنى. يقال: عَهَنتُ       على كذا وكذا أَعْهُنُ؛ المعنى أَي أُثَبِّي منه معرفة؛ ويقال: أُثبِّي       أُثْبِتُ من قول لبيد:       يُثَبِّي ثَناءً من كريمٍ.       وقوله:       أَلا انْعَمْ على حُسْنِ التَّحيَّة واشْرب.       وعَهَنَ منه خير يَعْهُنُ عُهوناً: خرج، وقيل: كل خارج عاهِنٌ.       والعِهْنة: بقلة؛ قال ابن بري: والعِهْنة من ذكور البَقْل. قال الأَزهري: ورأَيت       في البادية شجرة لها وردة حمراء يسمونها العِهْنة. وعُهَيْنة: قبيلة       دَرَجَتْ. وعاهِنٌ: واد معروف. وعاهانُ بن كعب: من شعرائهم، فيمن أَخذه من       العِهْن، ومن أَخذه من العاهة فبابه غير هذا الباب.
مقاييس اللغة:
(عهن) العين والهاء والنون أصلٌ صحيح يدلُّ على لِينٍ وسُهولة وقِلّة غذاء في الشيء.
قال الخليل: العاهن: المال الذي يتروَّح على أهله، وهو العتيد([47]) الحاضر. يقال: أعطاه من عاهِنِ مالِهِ. وأنشد:
فقتلٌ بقتلانا وسَبْيٌ بسَبْيِنا  *** ومالٌ بمال عاهنٍ لم يفرَّقِ
قال الشَّيبانيّ: العاهن: العاجل: يقال: ما أَعْهَن ما أتاك. قال: ويقولون: أبعاهِنٍ بعتَ أم بِدَين. قال ابنُ الأعرابيّ: يقال عاهن، إذا كان في يدك تَقدِر عليه، وقد عَهِنَ يَعْهَن عُهوناً، وأنشد للشاعر([48]) :
ديارُ ابنةِ الضَّمريِّ إذ وصل حبلها  *** متينٌ وإذ معروفها لك عاهن([49])

أي حاضرٌ مقيم. قال أبو زيد: عَهَنَ من فلانٍ خَيْرٌ أو خَبَر -أنا أشكُّ في ذلك- يعهَنُ عُهوناً، إذا خرج منه. قال النَّضر: يقال: اعْهِنْ له أي عَجِّلْ له. وقد عَهَنَ له ما أراد. قال ابن حبيب: يقال هو يُلقِي الكلامَ على عواهنه، إذا لم يبال كيف تكلَّم. وهذا قياسٌ صحيح، لأنَّه لا يقوله بتحفُّظ وتثبُّت. وربما قالوا: يرمي الكلام على عواهنه، إذا قاله بما أدّاه إليه ظنُّه من دون يقين. وهو ذلك المعنى.
ومن هذا الباب: قضيبٌ عاهن، أي متكسِّر مُنْهصِر. ويقال: في القضيب عُهْنَةٌ، وذلك انكسارٌ من غير بَيْنُونة إذا نظرتَ إليه حسبتَه صحيحاً، وإذا هززتَه انثنَى. ويقال للفقير: عاهنٌ من ذلك. وربما قالوا عَهَنْتُ القضيب أَعْهِنُه عَهْناً. فأمَّا الذي يُحْكى عن أبي الجرّاح أنّه قال: عَهَنْت عواهن النخل، إذا يَبِسَت تَعْهِنُ عُهوناً، فغلَط، لأنَّ القياس بخلاف ذلك. قال ابن الأعرابي: عواهن النخل: ما يلي قُلْبَ النَّخلة من الجريد. وهذا أصحُّ من الأول وروي عن النبي عليه الصلاة والسلام [أنّه] قال لبعض أصحابه: "ائتني بسَعَفٍ واجتنب العواهن"؛ لأنّها رطبة([50]) . قال بعض أهل اللُّغة: أهل الحجاز يسمُّون السَّعَفات التي تلي القِلَبَة([51]) : العواهن؛ لأنَّها رطبةٌ لم تشتدّ. فأمَّا قولهم إنَّ العاهن: الحابس، وإنشادهم للنابغة:
أقول لها لمَّا ونت وتخاذلتْ  *** أجِدِّي فما دون الجَبَا لك* عاهنُ
فهو عندنا غلطٌ، وإنَّما معناه على موضوعِ القياس الذي قسناه، أنَّ ما دون الجَبا([52]) ممكن غير ممنوع، أي السَّبيل إليه سهل. ويكون "ما" في معنى اسم.
ومن الباب إن كان صحيحاً ما رواه ابنُ السِّكِّيت، أنّ العواهنَ: عروقٌ في رحم النَّاقة. وأنشَدَ لابن الرِّقاع:
أوْكَتْ عليها مَضِيقاً من عواهنها *** كما تضَمَّنَ كَشْحُ الحُرّة الحَبَلا([53])
كأنّه شبَّه تلك العروقَ بعواهن النَّخل. وأما العِهْن، وهو الصُّوف المصبوغ، فليس ببعيدٍ أنْ يكون من القياس؛ لأنَّ الصَّبْغَ يليّنه. والله أعلم.
القاموس المحيط:
العُهْنَةُ، بالضم تَثَنِّي القَضيبِ، أو انْكِسارُه، أو بِلا بَيْنُونَةٍ، عَهَنَ يَعْهِنُ، وبالكسر شَجَرَةٌ لها وَرْدَةٌ حَمْراءُ، والقِطْعَةُ من العِهْنِ، للصُّوفِ، أو المَصْبوغِ ألْواناً ج عُهُونٌ، ولُغَةٌ في الإِحْنَةِ.
والعاهِنُ: الفَقيرُ، والمالُ التالِدُ، والحاضِرُ، والمُقيمُ الثابِتُ، والمُسْتَرْخِي الكَسْلانُ، ووَاحِدُ العَواهِن، للسَّعَفَاتِ التي يَلِينَ القِلَبَةَ، ولِعُروقٍ في رَحِمِ الناقَةِ، ولجَوارِحِ الإِنْسانِ. ورَمَى الكلامَ على عَواهِنِه، أي: لم يُبالِ أصابَ أم أخْطَأ. وتَعْهِنُ، مُثَلَّثةَ الأوَّلِ مَكْسُورةَ الهاءِ: ع بالحِجازِ.
وعَهَنَ، كَنَصَرَ: أقامَ، وخَرَجَ، ضدٌّ، وجَدَّ في العَمَلِ، وعَهِدَ، و له مُرادَهُ: عَجَّلَهُ له، و السَّعَفُ: يَبِسَتْ. والعَيْهُونُ: نَبْتٌ طَيِّبٌ. وهو عِهْنُ مالٍ، بالكسر: حَسَنُ القِيامِ عليه.
وعاهانُ بنُ كَعْبٍ: شاعِرٌ. والعِهانُ، ككِتابٍ: أصْلُ الكِباسَةِ. وبنُو عُهَيْنَةَ، كجُهَيْنَةَ: قَبيلَةٌ دَرَجُوا.
تاج العروس:
( العهنة بالضم تثنى انقضيب أو انكساره أو بلا بينونة ) إذا نظرت إليه وجدته صحيحا فإذا هززته انثى وقد ( عهن يعهن ) من حد ضرب ( و ) العهنة ( بالكسر شجرة ) البادية ( لها وردة حمراء ) قال الازهرى رايتها وقال أبو حنيفة رحمه الله تعالى هي بقلة وقال ابن برى من ذكور البقل ( و ) العهنة ( القطعة من العهن ) اسم ( للصوف ) عامة ( أو ) هو ( المصبوغ ألوانا ) وبه فسر قوله تعالى كالعهن المنفوش قال الراغب وتخصيص العهن لما فيه من اللون كما في قوله تعالى فكانت وردة كالدهان ( ج عهون ) وأنشد أبو عبيد فاض منه مثل العهون من الرو * ض وما ضن بالاخاذ غدر ( و ) العهنة ( لغة في الاحنة ) بمعنى الحقد والغضب ( والعاهن الفقير ) لانكساره ( و ) أيضا ( المال التالد ) يقال أعطاه من عاهن ماله وآهنه أي من تلاده ( و ) أيضا ( الحاضر ) يقال خذ من عاهن ماله وآهنه وعاجله وحاضره وقد عهن إذا حضر وطعام عاهن وشراب عاهن أي حاضر ( و ) أيضا ( المقيم ) وأنشد ابن برى لتابط شرا ألا تلكمو عرسي منيعة ضمنت * من الله أيما متسرا وعاهنا
أي مقيما حاضر أو قول كثير ديار ابنة الضمرى إذ حبل وصلها * متين واذ معرو فهالك عاهن يكون الحاضر و ( الثابت ) ويقال مال عاهن أي حاضر ثابت وعهن الشئ دام وثبت ( و ) أيضا ( المسترخى الكسلان ) عن ابن الاعرابي قال أبو العباس أصل العاهن أن يتقصف القضيب من الشجرة ولا يبين فيبقى متعلقا مسترخيا ( و ) العاهن ( واحد العواهن للسعفات التى يلين القلبة ) في لغة الحجاز وهى التى تسميها أهل نجد الخوافى وقال اللحيانى التى دون القلبة مدنية والواحد منها عاهن وعاهنة وفى حديث عمر ائتنى بجريدة واتق العواهن قال ابن الاثير هي جمع عاهنة وهى السفعات التى يلين قلب النخلة وانما نهى عنها اشفاقا على قلب النخلة أن يضر به قطع ما قرب منها ( و ) العواهن أيضا اسم ( لعروق في رحم الناقة ) قال ابن الرقاع أو كت عليه مضيقا من عواهنها * كما تضمن كشح الحرة الحبلا عليه أي على الجنين قال ابن الاعرابي عواهنها موضع رحمها من باطن كعواهن النخل ( و ) العواهن أيضا اسم ( لجوارح الانسان ) على التشبيه بتلك السعفات ( ورمى الكلام على عواهنه أي ) لم يتدبره وقيل أورده من غير فكر وروية كقولهم أورد كلامه غير مفسر وقيل إذا ( لم يبال أصاب أم أخطا ) وقيل هو إذا تهاون به وقيل هو إذا قاله من حسنه وقبيحه وفى الحديث أن السلف كانوا يرسلون الكلمة على عواهنها أي لا يزمونها ولا يخطمونها وقال ابن الاثير العواهن أن تأخذ غير الطريق في السير أو الكلام جمع عاهنة ( وتعهن مثلثة الاول مكسورة الهاء ع بالحجاز ) والتاء زائدة ووزنه تفعل وفى كلام السهيلي ما يقتضى أصالتها
وجوز قوم الوجهين ( وعهن ) بالمكان ( كنصر أقام ) به ( و ) عهن منه خير يعهن عهونا ( خرج ) وقيل كل عاهن خارج ( ضدو ) عهن ( جد في العمل و ) أيضا ( عهدو ) عهن ( له مراده عجله له و ) عهنت ( السعفة يبست ) تعهن وتعهن كمنع ونصر عهونا عن أبى حنيفة ( والعيهون نبت طيب و ) يقال ( هو عهن مال بالكسر ) أي ( حسن القيام عليه وعاهان بن كعب شاعر ) فيمن أخذه من العهن ومن أخذه من العاهة فبابه غير هذا ( والعهان ككتاب أصل الكياسة ) عن ابن الاعرابي وكذلك الاهان والعرهون والعرجون والفتاق والعسق والطريدة واللعين والضلع والعرجد ( وبنو عهينة كجهينة قبيلة درجوا ) * ومما يستدرك عليه عهن الشئ دام والعهواهن جرائد النخل إذا يبست والعواهن أن ياخذ غير الطريق في السير وعاهن اسم واد

##### Türkçe

**عهن**
**عَهَنَ - يَعْهِنُ - عِهْن**
**عَهَن - يَعْهِنُ** + şey: kurur, sonra kurumasından sonra yumuşar; yün ve hurma dalı gibi.
**عِهْن**: “**عَهَنَ - يَعْهِنُ**” fiilinin fiil adı; ve yine “**عَهَنَ - يَعْهِنُ**” fiilinin fiiliyle olan şey: aynı anda kuru ve yumuşak olan şey; ve ıstılahça: yünden bir tür.
Ve lafız “yumuşaklık, tazelik ve gevşeklik” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**رَعُنَ - يَرْعُنُ**، **رَخِيَ - يَرْخَى** (**رَخُوَ - يَرْخُو**)، **لانَ - يَليْنُ**، **عَهَن - يَعْهِنُ**، **ضَأَنَ - يَضْأَنُ**، **طَرِيَ - يَطْرَى** (**طَرُوَ - يَطْرُو**)

**العهن**
 	﴿Dağlar **العهن** gibi olur (9)﴾ **المعارج** ﴿Dağlar atılmış **العهن** gibi olur (5)﴾ **القارعة**

**مختار الصحاح**
● [**عهن**] ع ه ن: **العِهْنُ** yündür.

**الراغب**
**عهن**
- **العهن**: boyanmış yün. Yüce Allah dedi ki: }atılmış **العهن** gibi﴿[**القارعة**/5]; ve **العهن**’in, onda renk bulunması sebebiyle tahsis edilmesi, şu sözünde zikredildiği gibi:﴾derken bir gül gibi, yağ gibi oldu{ [**الرحمن**/37]. Ve “sözü **عواهنه** üzerine attı” (bak: **المجمل** 3/634) yani: onu düşünce ve teenni olmaksızın ortaya koydu; bu da onların “sözünü açıklanmamış olarak ortaya koydu” demeleri gibidir.

**ملخص اللسان:**
1.     **العِهْنُ**: renk renk boyanmış yün;
2.      Ve denildi: her yün **عِهْن**’dir; ondan parça **عِهْنة**’dir; çoğulu **عُهُون**’dur;
3.      Falan **عاهِن**’dir; yani gevşek, tembel;
4.     **العاهِن**’in aslı: dalın ağaçtan kıtır kıtır kırılıp ayrılmaması; böylece bağlı kalıp gevşekçe sarkmasıdır.
5.     Ve **العُهْنة**: ayrılma olmaksızın dalda bir kırılmadır; ona baktığında onu sağlam sanırsın; onu salladığında bükülür; ve **عَهَن** etmiştir.
6.     Ve **العاهِنُ**: kırıklığından dolayı fakirdir.
7.      Ve **عَهَن** şey: devam etti ve sabit oldu.
8.      Ve **عَهَن** ayrıca: hazır bulundu. Ve **مالٌ عاهِن**: hazır, sabit;
9.      Ve **عَهَن** mekânda: orada ikamet etti.
10.                         Ve **العَواهِنُ**: kuruduğunda hurma dallarıdır; ve **عَهَنتْ**; **تَعْهِنُ** ve **تَعْهُنُ** (ötre ile) **عُهوناً**;
11.                         Ve bundan dolayı insanın uzuvlarına **عَواهِنَ** adı verildi;

**لسان العرب**
● - **عهن**: **العِهْنُ**: renk renk boyanmış yün; ve ondan Yüce Allah’ın sözü: atılmış **العِهْن** gibi. Âişe’nin, Allah ondan razı olsun, hadîsinde: Resûlullah’ın, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, kurbanının gerdanlıklarını **عِهْن**’den büktüğü: dediler ki: **العِهْنُ** renkli yündür; ve denildi: **العِهْنُ** hangi renk olursa olsun boyanmış yündür; ve denildi: her yün **عِهْن**’dir; ondan parça **عِهْنة**’dir; çoğulu **عُهُون**’dur; ve Ebû Ubeyd inşâd etti:
     Ondan, bahçeden **العُهون** gibi taştı; ve su biriktirenlerden cimrilik etmedi, gölcükler.
     İbnü’l-A‘râbî: falan **عاهِن**’dir; yani gevşek, tembel; Ebû’l-Abbâs dedi ki: **العاهِن**’in aslı: dalın ağaçtan kıtır kıtır kırılıp ayrılmaması; böylece bağlı kalıp gevşekçe sarkmasıdır. Ve **العُهْنة**: ayrılma olmaksızın dalda bir kırılmadır; ona baktığında onu sağlam sanırsın; onu salladığında bükülür; ve **عَهَن** etmiştir. Ve **العاهِنُ**: kırıklığından dolayı fakirdir. Ve **عَهَن** şey: devam etti ve sabit oldu. Ve **عَهَن** ayrıca: hazır bulundu. Ve **مالٌ عاهِن**: hazır, sabit; ve yine **نَقْدٌ عاهِنٌ**. Lihyânî nakletti: “O, malın **لَعاهِنُ**’idir” yani hazır nakittir; ve Kesîr’in sözü:
     Damrî’nin kızının diyarları; onun vuslat ipi sağlam iken, ve onun iyiliği sana **عاهِن** iken.
     Hazır ve sabit olur; İbn Berrî dedi ki: ve benzeri Te’abbata Şerran’ın:
     Dikkat edin, şu benim eşim Muney‘a; Allah tarafından, gizlenmiş ve **عاهِنا** olarak teminat altına alındı.
     Yani ikamet eden, hazır. Ve **العاهِنُ**: hazır yemek ve hazır içecek. Ve **العاهنُ**: hazır, ikamet eden, sabit. Ve denilir: “O, malın **لَعِهْنُ**’idir” eğer onun üzerinde güzelce duruyorsa. Ve **عَهَن** mekânda: orada ikamet etti. Ve ona malının **عاهِن**’inden ve **آهِنه**’inden verdi; yani eski malından. Ve denilir: “Malın **عاهِن**’inden ve **آهِنه**’inden al” yani acele olanından ve hazır olanından. Ve **العَواهِنُ**: kuruduğunda hurma dallarıdır; ve **عَهَنتْ**; **تَعْهِنُ** ve **تَعْهُنُ** (ötre ile) **عُهوناً**; Ebû Hanîfe’den. Ve denildi: **العَواهِنُ** Hicaz ehlinin dilinde, hurmanın göbeğine yakın olan yaprak saplarıdır; bunlara Necd ehli **الخَوافي** der. Ve bundan dolayı insanın uzuvlarına **عَواهِنَ** adı verildi. Ve Ömer’in hadîsinden: “Bana bir hurma dalı getir ve **العَواهِنَ**’den sakın.” İbnü’l-Esîr dedi ki: o, **عاهِنة**’nin çoğuludur; o da hurmanın göbeğine yakın olan yaprak saplarıdır; ancak hurmanın göbeğine acıdığı için onlardan nehyetti; çünkü ona yakın olanın kesilmesi hurmanın göbeğine zarar verebilir. Lihyânî dedi ki: **العَواهِن** göbeğin altındaki yaprak saplarıdır; Medinelidir; bunların her birinin tekili **عاهِن** ve **عاهِنة**’dir. İbnü’l-A‘râbî: **العِهان** ve **الإِهان** ve **العُرْهونُ** ve **العُرْجونُ** ve **الفِتاقُ** ve **العَسَقُ** ve **الطَّرِيدة** ve **اللَّعِينُ** ve **الضِّلَعُ** ve **العُرْجُدُ** bir tek şeydir; Ezherî dedi ki: hepsi **الكِباسة**’nin aslıdır. Ve **العَواهِنُ**: devenin rahminde damarlar; İbnü’r-Riqâ‘ dedi ki:
     Onun üzerine, **عَواهِن**’inden bir darlık bağladı;
     Hür kadının böğrü hamileliği nasıl içine alırsa.
     “Onun üzerine”: yani cenin üzerine. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **عَواهِنُها** onun rahminin iç taraftaki yeridir; hurmanın **عَواهِن**’i gibi. Ve “sözü **عَواهِنه** üzerine bıraktı”: onu düşünmedi; ve denildi: isabet etti mi hata etti mi aldırmadığında; ve denildi: onu hafife aldığında; ve denildi: onu çirkininden ve güzelinden söylediğinde. Hadîste: “Selef, kelimeyi **عَواهِنها** üzerine salıverirlerdi” yani onu gemlemezler ve dizginlemezlerdi. İbnü’l-Esîr dedi ki: **العَواهِنُ**, yürüyüşte veya sözde yolun dışına sapmandır; **عاهِنة**’nin çoğuludur; ve denildi: “**عَهِنَ** ona şöyle” sözünden gelir; yani acele etti. Ve **عَهِنَ** şey, hazır olduğunda; yani sözü, ondan hazır olan ve hata ile sevaptan acele olan üzerine salıverdi. İbnü’l-A‘râbî: “O, sözü **عَواهنه** üzerine tahmin eder” denilir; bu, sözü zorlayıp teenni etmemesidir. Denilir: “Şöyle şöyle üzerine **عَهَنتُ**; **أَعْهُنُ**”; mana: ondan bir bilgi sabitleştiririm; ve denilir: “**أُثبِّي**: **أُثْبِتُ**” Lebîd’in sözüne göre:
     Kerimden bir övgüyü **يُثَبِّي** eder.
     Ve onun sözü:
     Selâmın güzelliğine ihsanda bulun ve iç.
     Ve “Ondan bir hayır **عَهَنَ** eder; **يَعْهُنُ** **عُهوناً**”: çıktı; ve denildi: her çıkan **عاهِن**’dir.
     Ve **العِهْنة**: bir ot; İbn Berrî dedi ki: ve **العِهْنة**, otların erkeklerindendir. Ezherî dedi ki: çölde kırmızı çiçeği olan bir ağaç gördüm; ona **العِهْنة** diyorlardı. Ve **عُهَيْنة**: yok olmuş bir kabile. Ve **عاهِنٌ**: bilinen bir vadi. Ve **عاهانُ بن كعب**: şairlerindendir; onu **العِهْن**’den alan hakkında; onu **العاهة**’den alanın ise babı bu bab değildir.

**مقاييس اللغة:**
(**عهن**) **العين** ve **الهاء** ve **النون**; sahih bir asıldır; şeyde yumuşaklığa, kolaylığa ve az gıdaya delâlet eder.
Halîl dedi ki: **العاهن**: ehli üzerine rahatlayan maldır; o, hazır olan **العتيد**’dir. Denilir: “Ona malının **عاهِن**’inden verdi.” Ve inşâd etti:
     Bizim öldürmemize karşılık öldürme, bizim esir almamıza karşılık esir alma;
     Ve ayrılmamış **عاهن** bir malla mala karşılık.
Şeybânî dedi ki: **العاهن**: acele olandır; denilir: “Sana gelen ne kadar **أَعْهَن**!” Dedi ki: ve derler: “**أبعاهِنٍ** mi sattın yoksa borçla mı?” İbnü’l-A‘râbî dedi ki: elinde olup gücünün yettiği zaman **عاهن** denilir; ve **عَهِنَ يَعْهَنُ عُهوناً**; ve şair için inşâd etti:
     Damrî’nin kızının diyarları; onun vuslat ipi sağlam iken,
     Ve onun iyiliği sana **عاهن** iken.
Yani hazır, ikamet eden. Ebû Zeyd dedi ki: “Falandan bir hayır veya haber **عَهَنَ** etti — bunda şüphe ediyorum — **يعهَنُ عُهوناً**”; eğer ondan çıktıysa. Nadr dedi ki: “Ona **اعْهِنْ** et” denilir; yani ona acele ettir. Ve ona istediğini **عَهَنَ** etti. İbn Habîb dedi ki: “Sözü **عواهنه** üzerine atıyor” denilir; eğer nasıl konuştuğuna aldırmıyorsa. Bu sahih bir kıyastır; çünkü onu ihtiyat ve sağlamlaştırma ile söylemez. Ve bazen derler: “Sözü **عواهنه** üzerine atıyor”; eğer onu, yakîne dayanmaksızın zannının götürdüğü şeye göre söylediyse. O da bu manadır.
Ve bu babdandır: **قضيبٌ عاهن**; yani kırık, bükülmüş. Ve denilir: dalda **عُهْنَةٌ** vardır; bu, ayrılma olmaksızın bir kırılmadır; ona baktığında onu sağlam sanırsın; onu salladığında bükülür. Ve fakire bundan dolayı **عاهنٌ** denilir. Ve bazen derler: “Dal’ı **عَهَنْتُ**; **أَعْهِنُه عَهْناً**.” Ama Ebû’l-Cerrâh’tan nakledilen: “Hurma **عواهن**’ini **عَهَنْتُ**; kuruduğunda **تَعْهِنُ عُهوناً**” sözü yanlıştır; çünkü kıyas bunun tersinedir. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: hurmanın **عواهن**’i: hurmanın göbeğine yakın olan dallardır. Bu, birinciden daha doğrudur. Ve Peygamber’den, onun üzerine salât ve selâm olsun, rivayet edildi: bazı ashabına dedi ki: “Bana bir **سَعَف** getir ve **العواهن**’den sakın”; çünkü onlar rutubetlidir. Dil ehlinden bazıları dedi ki: Hicaz ehli, **القِلَبة**’ye yakın olan yaprak saplarına **العواهن** der; çünkü onlar rutubetlidir, sertleşmemiştir. Ama onların “**العاهن**: hapseden” demeleri ve Nâbiga için inşâd etmeleri:
     Ona dedim; gevşeyip geri kaldığında:
     Ciddî ol; çünkü **الجَبَا**’dan aşağısı için sana **عاهن** vardır.
Bu, bize göre yanlıştır; ancak manası, kıyasın konulduğu şeye göredir: **الجَبا**’dan aşağısı mümkün, engellenmiş değildir; yani ona giden yol kolaydır. Ve “**ما**” isim manasındadır.
Ve babdandır — eğer sahihse — İbnü’s-Sikkît’in rivayet ettiği: **العواهن**: devenin rahminde damarlar. Ve İbnü’r-Riqâ‘ için inşâd etti:
     Onun üzerine, **عواهن**’inden bir darlık bağladı; hür kadının böğrü hamileliği nasıl içine alırsa.
Sanki o damarları hurmanın **عواهن**’ine benzetti. Ve **العِهْن**’e gelince — o boyanmış yündür — kıyastan uzak değildir; çünkü boya onu yumuşatır. Ve Allah daha iyi bilir.

**القاموس المحيط:**
**العُهْنَةُ** (ötre ile): dalın bükülmesi; yahut kırılması; yahut ayrılma olmaksızın; **عَهَنَ يَعْهِنُ**. Ve kesre ile: kırmızı çiçeği olan bir ağaç. Ve **العِهْن**’den parça: yün için; yahut renk renk boyanmış için; çoğulu **عُهُون**; ve **الإِحْنَة**’de bir lugattır.
Ve **العاهِنُ**: fakir; ve eski mal; ve hazır; ve ikamet eden, sabit; ve gevşek, tembel; ve **العَواهِن**’in tekili: **القِلَبَة**’ye yakın olan yaprak sapları için; ve devenin rahminde damarlar için; ve insanın uzuvları için. Ve “Sözü **عَواهِنِه** üzerine attı”; yani isabet etti mi hata etti mi aldırmadı. Ve **تَعْهِنُ**: ilk harfi üç vecihli, **الهاء**’sı kesreli; Hicaz’da bir yer.
Ve **عَهَنَ** ( **نَصَرَ** gibi): ikamet etti; ve çıktı; zıttır. Ve işte ciddî oldu. Ve ahdetti. Ve ona muradını: ona acele ettirdi. Ve yaprak sapı: kurudu. Ve **العَيْهُونُ**: hoş bir bitkidir. Ve o, malın **عِهْنُ**’idir (kesre ile): onun üzerinde güzelce durandır.
Ve **عاهانُ بنُ كَعْبٍ**: şairdir. Ve **العِهانُ** ( **كِتاب** gibi): **الكِباسَة**’nin aslıdır. Ve **بنو عُهَيْنَةَ** ( **جُهَيْنَةَ** gibi): yok olmuş bir kabiledir.

**تاج العروس:**
(**العهنة** ötre ile: dalın bükülmesi, yahut kırılması, yahut ayrılma olmaksızın): ona baktığında onu sağlam bulursun; onu salladığında bükülür; ve **عهن يعهن** ( **ضرب** haddi üzere). Ve **العهنة** (kesre ile): çölde bir ağaçtır; kırmızı çiçeği vardır. Ezherî dedi ki: onu gördüm. Ebû Hanîfe, Allah ona rahmet etsin, dedi ki: o bir ottur. İbn Berrî dedi ki: otların erkeklerindendir. Ve **العهنة**: **العهن**’den parça; isimdir; yün için genel olarak; yahut renk renk boyanmış olandır; bununla Yüce Allah’ın sözü “atılmış **العهن** gibi” tefsir edildi. Râgıb dedi ki: **العهن**’in, onda renk bulunması sebebiyle tahsis edilmesi, Yüce Allah’ın sözü “derken bir gül gibi, yağ gibi oldu”nda olduğu gibidir. (Çoğul: **عهون**). Ebû Ubeyd inşâd etti:
     Ondan, bahçeden **العُهون** gibi taştı; ve su biriktirenlerden cimrilik etmedi, gölcükler.
Ve **العهنة**: **الاحنة**’de bir lugattır; kin ve öfke manasında. Ve **العاهن**: fakirdir; kırıklığından dolayı. Ve ayrıca: eski maldır; denilir: “Ona malının **عاهن**’inden ve **آهنه**’inden verdi”; yani eski malından. Ve ayrıca: hazırdır; denilir: “Malının **عاهن**’inden ve **آهنه**’inden al”; yani acele olanından ve hazır olanından. Ve **عهن**: hazır bulunduğunda; ve **طعام عاهن** ve **شراب عاهن**: yani hazır. Ve ayrıca: ikamet edendir; İbn Berrî, Te’abbata Şerran için inşâd etti:
     Dikkat edin, şu benim eşim Muney‘a; Allah tarafından, gizlenmiş ve **عاهنا** olarak teminat altına alındı.
Yani ikamet eden, hazır. Yahut Kesîr’in sözü:
     Damrî’nin kızının diyarları; onun vuslat ipi sağlam iken, ve onun iyiliği sana **عاهن** iken.
Hazır olan olur. Ve (sabit): denilir: **مال عاهن**; yani hazır, sabit. Ve **عهن** şey: devam etti ve sabit oldu. Ve ayrıca: gevşek, tembel; İbnü’l-A‘râbî’den. Ebû’l-Abbâs dedi ki: **العاهن**’in aslı: dalın ağaçtan kıtır kıtır kırılıp ayrılmaması; böylece bağlı kalıp gevşekçe sarkmasıdır. Ve **العاهن**: Hicaz dilinde, **القِلَبَة**’ye yakın olan yaprak sapları için **العواهن**’in tekilidir; bunlara Necd ehli **الخَوافي** der. Lihyânî dedi ki: **القِلَبة**’nin altındakiler Medinelidir; bunların tekili **عاهن** ve **عاهنة**’dir. Ömer’in hadîsinde: “Bana bir hurma dalı getir ve **العواهن**’den sakın.” İbnü’l-Esîr dedi ki: o, **عاهنة**’nin çoğuludur; o da hurmanın göbeğine yakın olan yaprak saplarıdır; ancak hurmanın göbeğine acıdığı için onlardan nehyetti; çünkü ona yakın olanın kesilmesi hurmanın göbeğine zarar verebilir. Ve **العواهن** ayrıca: devenin rahminde damarlar için bir isimdir. İbnü’r-Riqâ‘ dedi ki:
     Onun üzerine, **عواهن**’inden bir darlık bağladı; hür kadının böğrü hamileliği nasıl içine alırsa.
“Onun üzerine”: yani cenin üzerine. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **عواهنها** onun rahminin iç taraftaki yeridir; hurmanın **عواهن**’i gibi. Ve “Sözü **عواهنه** üzerine attı”: yani onu düşünmedi. Ve denildi: onu düşünce ve teenni olmaksızın ortaya koydu; onların “sözünü açıklanmamış olarak ortaya koydu” demeleri gibi. Ve denildi: isabet etti mi hata etti mi aldırmadığında. Ve denildi: onu hafife aldığında. Ve denildi: onu güzelinden ve çirkininden söylediğinde. Hadîste: “Selef, kelimeyi **عواهنها** üzerine salıverirlerdi”; yani onu gemlemezler ve dizginlemezlerdi. İbnü’l-Esîr dedi ki: **العواهن** yürüyüşte veya sözde yolun dışına sapmandır; **عاهنة**’nin çoğuludur. Ve (**تعهن**: ilk harfi üç vecihli, **الهاء**’sı kesreli; Hicaz’da bir yer): **التاء** ziyadedir; vezni **تفعل**’dir; Süheylî’nin sözünde onun aslîliğini gerektiren şey vardır; bir topluluk iki vecih de caiz gördü.
Ve **عهن** mekânda ( **نصر** gibi): orada ikamet etti. Ve “Ondan bir hayır **عهن** eder; **يعهن عهونا**”: çıktı. Ve denildi: her **عاهن** çıkan kimsedir. (Zıddı:) **عهن**: işte ciddî oldu. Ve ayrıca: ahdetti. Ve **عهن**: ona muradını acele ettirdi. Ve **عهنت** yaprak sapı: kurudu; **تعهن** ve **تعهن** ( **منع** ve **نصر** gibi) **عهونا**; Ebû Hanîfe’den. Ve **العيهون**: hoş bir bitkidir. Ve denilir: “O, malın **عهن**’idir” (kesre ile); yani onun üzerinde güzelce durandır. Ve **عاهان بن كعب**: şairdir; onu **العهن**’den alan hakkında; onu **العاهة**’den alanın ise babı bu bab değildir. Ve **العهان** ( **كتاب** gibi): **الكياسة**’nin aslıdır; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve yine **الاهان** ve **العرهون** ve **العرجون** ve **الفتاق** ve **العسق** ve **الطريدة** ve **اللعين** ve **الضلع** ve **العرجد**. Ve **بنو عهينة** ( **جهينة** gibi): yok olmuş bir kabiledir.
*Ve istidrâk edilenlerdendir: **عهن** şey: devam etti. Ve **العهواهن**: kuruduğunda hurma dallarıdır. Ve **العواهن**: yürüyüşte yolun dışına sapmaktır. Ve **عاهن**: bir vadi adıdır.*
