# عود — Müfredât

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D8%AF/sozluk/mufredat
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%88%D8%AF/entries/mufredat

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D8%AF.md)
- Müfredât: Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

## Madde başı: عود

- العود: الرجوع إلى الشيء بعد الانصراف عنه إما انصرافا بالذات، أو بالقول والعزيمة. قال تعالى: ﴿ربنا أخرجنا منها فإن عدنا فإنا ظالمون﴾ [المؤمنون/107]، ﴿ولو ردوا لعادوا لما نهوا عنه﴾ [الأنعام/28]، ﴿ومن عاد فينتقم الله منه﴾ [المائدة/95]، ﴿وهو الذي يبدأ الخلق ثم يعيده﴾ [الروم/27]، ﴿ومن عاد فأولئك أصحاب النار هم فيها خالدون﴾ [البقرة/275]، ﴿وإن عدتم عدنا﴾ [الإسراء/8]، ﴿وإن تعودوا نعد﴾ [الأنفال/19]، ﴿أو لتعودن في ملتنا﴾ [الأعراف/88]، ﴿فإن عدنا فإنا ظالمون﴾ [المؤمنون/107]، ﴿إن عدنا في ملتكم﴾ ﴿وما يكون لنا أن نعود فيها﴾ [الأعراف/89]، وقوله: ﴿والذين يظاهرون من نسائهم ثم يعودون لما قالوا﴾ [المجادلة/3]، فعند أهل الظاهر هو أن يقول للمرأة ذلك ثانيا، فحينئذ يلزمه الكفارة. وقوله: ﴿ثم يعودون﴾ كقوله: ﴿فإن فاءوا﴾ [البقرة/226].
وعند أبي حنيفة: العود في الظهار هو أن يجامعها بعد أن يظاهر منها (قال الجصاص: قال أصحابنا والليث بن سعد: الظهار يوجب تحريما لا يرفعه إلا الكفارة، ومعنى العود عندهم استباحة وطئها، فلا يفعله إلا بكفارة يقدمها.
وقال الحسن: إذا أجمع رأي المظاهر على أن يجامع امرأته فقد لزمته الكفارة وإن أراد تركها بعد ذلك، لأن العود، هو الإجماع على مجامعتها. انظر: أحكام القرآن للجصاص 3/418). وعند الشافعي: هو إمساكها بعد وقوع الظهار عليها مدة يمكنه أن يطلق فيها فلم يفعل (انظر: أحكام القرآن لإلكيا الهراسي 4/404)، وقال بعض المتأخرين: المظاهرة هي يمين نحو أن يقال: امرأتي علي كظهر أمي إن فعلت كذا. فمتى فعل ذلك وحنث يلزمه من الكفارة ما بينه تعالى في هذا المكان. وقوله: ﴿ثم يعودون لما قالوا﴾ [المجادلة/3]، يحمل على فعل ما حلف له أن لا يفعل، وذلك كقولك: فلان حلف ثم عاد: إذا فعل ما حلف عليه. قال الأخفش: قوله: ﴿لما قالوا﴾ (سورة المجادلة: آية 3. وانظر: معاني القرآن للأخفش 2/496) متعلق بقوله: ﴿فتحرير رقبة﴾ (سورة المجادلة: آية 3. وانظر: معاني القرآن للأخفش 2/496)، وهذا يقوي القول الأخير. قال: ولزوم هذه الكفارة إذا حنث كلزوم الكفارة المبينة في الحلف بالله، والحنث في قوله: ﴿فكفارته إطعام عشرة مساكين﴾ [المائدة/89]، وإعادة الشيء كالحديث وغيره تكريره. قال تعالى: ﴿سنعيدها سيرتها الأولى﴾ [طه/21]، ﴿أو يعيدوكم في ملتهم﴾ [الكهف/ 20]. والعادة: اسم لتكرير الفعل والأنفعال حتى يصير ذلك سهلا تعاطيه كالطبع، ولذلك قيل: العادة طبيعة ثانية. والعيد: ما يعاود مرة بعد أخرى، وخص في الشريعة بيوم الفطر ويوم النحر، ولما كان ذلك اليوم مجعولا للسرور في الشريعة كما نبه النبي صلى الله عليه وسلم بقوله: (أيام أكل وشرب وبعال) (الحديث عن عمر بن خلدة الأنصاري عن أمه رفعته قالت: بعث النبي صلى الله عليه وسلم عليا أيام التشريق ينادي: أيها الناس، إنها أيام أكل وشرب وبعال. أخرجه أحمد بن منيع ومسدد وابن أبي شيبة وعبد بن حميد، وفيه ضعف. انظر: المطالب العالية 1/298.
ولمسلم برقم (1141) : (أيام التشريق أيام أكل وشرب وذكر لله)، وليس فيه: (وبعال) ) صار يستعمل العيد في كل يوم فيه مسرة، وعلى ذلك قوله تعالى: ﴿أنزل علينا مائدة من السماء تكون لنا عيدا﴾ [المائدة/114]. [والعيد: كل حالة تعاود الإنسان، والعائدة: كل نفع يرجع إلى الإنسان من شيء ما] (ما بين [ ] نقله السمين في الدر المصون 4/504)، والمعاد يقال للعود وللزمان الذي يعود فيه، وقد يكون للمكان الذي يعود إليه، قال تعالى: ﴿إن الذي فرض عليك القرآن لرادك إلى معاد﴾ [القصص/85]، قيل: أراد به مكة (وهذا قول ابن عباس والضحاك ومجاهد. انظر: الدر المنثور 6/445)، والصحيح ما أشار إليه أمير المؤمنين عليه السلام وذكره ابن عباس أن ذلك إشارة إلى الجنة التي خلقه فيها بالقوة في ظهر آدم (أخرج الحاكم في التاريخ والديلمي عن علي رضي الله عنه عن النبي صلى الله عليه وسلم في قوله: ﴿لرادك إلى معاد﴾ قال: الجنة.
وعن ابن عباس في الآية قال: إلى معدنك من الجنة. انظر: الدر المنثور 6/447)، وأظهر منه حيث قال: ﴿وإذ أخذ ربك من بني آدم...﴾ الآية [الأعراف/172]. والعود: البعير المسن اعتبارا بمعاودته السير والعمل، أو بمعاودة السنين إياه، وعود سنة بعد سنة عليه، فعلى الأول يكون بمعنى الفاعل، وعلى الثاني بمعنى المفعول. والعود: الطريق القديم الذي يعود إليه السفر، ومن العود: عيادة المريض، والعيدية: إبل منسوبة إلى فحل يقال له: عيد، والعود قيل: هو في الأصل الخشب الذي من شأنه أن يعود إذا قطع، وقد خص بالمزهر المعروف وبالذي يتبخر به.

### Türkçe

- **العود**: bir şeyden ayrılıp ondan yüz çevirdikten sonra ona dönmektir; ya zatıyla bir yüz çevirme ile, yahut söz ve azim ile. Yüce Allah dedi ki: ﴿Rabbimiz, bizi ondan çıkar; eğer dönersek, artık biz zalimleriz﴾ [المؤمنون/107]، ﴿ve eğer geri çevrilselerdi, kendisinden nehyolundukları şeye mutlaka dönerlerdi﴾ [الأنعام/28]، ﴿ve kim dönerse, Allah ondan intikam alır﴾ [المائدة/95]، ﴿ve O, yaratmayı başlatır, sonra onu iade eder﴾ [الروم/27]، ﴿ve kim dönerse, işte onlar ateşin yârânıdır; onlar onda ebedî kalıcılardır﴾ [البقرة/275]، ﴿ve eğer dönerseniz, döneriz﴾ [الإسراء/8]، ﴿ve eğer dönerseniz, döneriz﴾ [الأنفال/19]، ﴿yahut mutlaka milletimize döneceksiniz﴾ [الأعراف/88]، ﴿eğer dönersek, artık biz zalimleriz﴾ [المؤمنون/107]، ﴿eğer milletinize dönersek﴾ ﴿ve bizim için onda dönmemiz olacak şey değildir﴾ [الأعراف/89]، ve O’nun sözü: ﴿ve kadınlarından **يظاهرون** yapanlar, sonra söylediklerine dönenler﴾ [المجادلة/3]؛ zâhir ehli nezdinde o, kadına bunu ikinci defa söylemesidir; o vakit kefaret ona lâzım olur. Ve O’nun sözü: ﴿sonra dönerler﴾ O’nun sözü gibidir: ﴿eğer dönerlerse﴾ [البقرة/226].

Ve Ebû Hanîfe nezdinde: **العود** zıhârda, ondan zıhâr yaptıktan sonra onunla cima etmesidir (Cessâs dedi ki: Ashabımız ve Leys b. Sa‘d dedi: zıhâr, kefaretten başka bir şeyin kaldırmadığı bir haramlık gerektirir; ve **العود**’un manası onların nezdinde onunla cinsel birleşmeyi helâl saymaktır; onu ancak öne alıp sunduğu bir kefaretle yapar.
Hasen dedi: zıhâr yapanın görüşü karısıyla cima etmeye kesinleşirse, sonra bundan sonra onu terk etmeyi istese bile kefaret ona lâzım olmuştur; çünkü **العود**, onunla cima etmeye icmâdır. Bak: Ahkâmü’l-Kur’ân li’l-Cessâs 3/418). Ve Şâfiî nezdinde: zıhârın onun üzerine vuku bulmasından sonra, içinde onu boşayabileceği bir müddet onu elinde tutmasıdır da boşamamış olmasıdır (bak: Ahkâmü’l-Kur’ân li-İlkiyâ el-Herâsî 4/404). Ve müteahhirînden bazıları dedi: **المظاهرة** bir yemindir; şu gibi ki denilsin: “Karım, şunu yaparsam annemin sırtı gibidir.” Artık bunu ne zaman yapar ve yeminini bozarsa, bu yerde Yüce Allah’ın beyan ettiği kefaret ona lâzım olur. Ve O’nun sözü: ﴿sonra söylediklerine dönerler﴾ [المجادلة/3]، yemin ettiği şeyi yapmaya hamledilir; yani onu yapmamaya yemin etmişti; bu da senin sözün gibidir: “Falan yemin etti, sonra döndü”: yemin ettiği şeyi yaptığı zaman. Ahfeş dedi: O’nun sözü: ﴿**لما قالوا**﴾ (Sûre el-Mücâdele: âyet 3. Ve bak: Me‘ânî’l-Kur’ân li’l-Ahfeş 2/496) O’nun sözüne bağlıdır: ﴿**فتحرير رقبة**﴾ (Sûre el-Mücâdele: âyet 3. Ve bak: Me‘ânî’l-Kur’ân li’l-Ahfeş 2/496)، ve bu, son sözü kuvvetlendirir. Dedi: ve bu kefaretin lüzumu, yeminini bozduğu zaman, Allah ile yemin etmede beyan edilmiş kefaretin lüzumu gibidir; ve yemin bozma O’nun sözü iledir: ﴿artık onun kefareti on miskini doyurmaktır﴾ [المائدة/89]. Ve bir şeyi, hadis ve başkası gibi, iade etmek onun tekrarıdır. Yüce Allah dedi ki: ﴿onu ilk hâline mutlaka iade edeceğiz﴾ [طه/21]، ﴿yahut sizi onların milletine iade ederler﴾ [الكهف/ 20]. Ve **العادة**: fiil ve infialin tekrarının adıdır; ta ki onu yapmak tabiat gibi kolay olsun; bunun için denildi: **العادة** ikinci bir tabiat(tır). Ve **العيد**: bir defadan sonra bir defa daha geri dönen şeydir; ve şeriatta fıtır günü ve nahr günü ile tahsis edildi. Ve o gün şeriatta sevinç için kılınmış olduğundan, Peygamber صلى الله عليه وسلم’in şu sözüyle işaret ettiği gibi: (yeme, içme ve cinsel birleşme günleridir) (hadis, Ömer b. Halde el-Ensârî’den, annesinden, onu merfû‘ olarak: dedi ki: Peygamber صلى الله عليه وسلم, teşrîk günlerinde Ali’yi gönderdi, nida ediyordu: Ey insanlar, bunlar yeme, içme ve cinsel birleşme günleridir. Ahmed b. Menî‘, Müsedded, İbn Ebî Şeybe ve Abd b. Humeyd onu çıkardı; onda zayıflık vardır. Bak: el-Metâlibü’l-Âliye 1/298.
Ve Müslim’de (1141) numara ile: (Teşrîk günleri yeme, içme ve Allah’ı anma günleridir); onda: (ve cinsel birleşme) yoktur) **العيد** her sevinç bulunan günde kullanılmaya başladı; ve bunun üzerinedir Yüce Allah’ın sözü: ﴿gökten bize bir sofra indir; bize bir **عيدا** olsun﴾ [المائدة/114]. [Ve **العيد**: insana geri dönen her hâldir; ve **العائدة**: bir şeyden insana dönen her faydadır] ([ ] arasındakini Semîn, ed-Dürrü’l-Masûn 4/504’te nakletti). Ve **المعاد**: **العود** için ve içinde dönülen zaman için söylenir; ve dönülen yer için de olabilir. Yüce Allah dedi ki: ﴿Şüphesiz sana Kur’ân’ı farz kılan, seni mutlaka bir **معاد**’a döndürecektir﴾ [القصص/85]؛ denildi: onunla Mekke’yi murad etti (bu, İbn Abbâs, Dahhâk ve Mücâhid’in sözüdür. Bak: ed-Dürrü’l-Mensûr 6/445). Ve sahih olan, Müminlerin Emîri عليه السلام’in işaret ettiği ve İbn Abbâs’ın zikrettiği şeydir: bunun, onu kuvvet hâlinde Âdem’in sırtında iken onda yarattığı cennete bir işaret olmasıdır (Hâkim tarih’te ve Deylemî, Ali رضي الله عنه’dan, Peygamber صلى الله عليه وسلم’den, O’nun sözü hakkında: ﴿seni mutlaka bir **معاد**’a döndürecektir﴾ dedi: cennet.
Ve İbn Abbâs’tan âyet hakkında dedi: cennetten madenine. Bak: ed-Dürrü’l-Mensûr 6/447). Ve ondan daha zâhir olan, O’nun şu sözü olduğu yerdir: ﴿ve Rabbin, Âdemoğullarından... aldı﴾ âyet [الأعراف/172]. Ve **العود**: yaşlı deve(dir); yürüyüşe ve işe tekrar tekrar dönmesi itibarıyla, yahut senelerin ona tekrar tekrar dönmesi itibarıyla; ve yıl yıl onun üzerine dönmesi; artık birincisine göre fâil manasında olur, ikincisine göre mef‘ûl manasında olur. Ve **العود**: seferin kendisine döndüğü eski yoldur. Ve **العود**’dan: hastayı ziyaret etmektir. Ve **العيدية**: **عيد** denilen bir erkek deveye nispet edilen develerdir. Ve **العود** denildi: aslında, kesildiği zaman dönmesi onun şânından olan ağaçtır; ve bilinen **المزهر** ile ve kendisiyle tütsülenilen şey ile tahsis edildi.
