# عود — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D8%AF/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%88%D8%AF/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D8%AF.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: عود

عادَ إليه يَعودُ عَوْدَةً وعَوْداً: رجع. وفي المثل: العَوْدُ أحْمَدُ. وقال:
جَزَيْنا بَني شَيْبانَ أمسِ بقَرْضِهِمْوجِئْنا بمثل البَدْءِ والعَوْدُ أَحْمَدُ
وقد عادَ له بعد ما كان أعرضَ عنه. والمَعادُ: المصيرُ والمرجعُ. والآخرةُ مَعادُ الخَلْقِ. وعُدْتُ المريضَ أعودَهَ عِيادةً. والعادَةْ معروفةٌ، والجمع عادٌ وعاداتٌ. تقول منه: عادَهُ واعْتادَهُ، وتَعَوَّدَهُ، أي صار عادة له. وعَوَّدَ كلبه الصيد فَتَعَوَّدَهُ. واسْتَعَدْتُهُ الشيء فأعادَهُ، إذا سألته أن يفعله ثانياً. وفلانٌ مُعيدٌ لهذا الأمر، أي مُطيقٌ له. والمُعيدُ: الفحل الذي قد ضرب في الإبل مرَّات. والمُعاودَةُ: الرجوع إلى الأمر الأوَّل. يقال: الشجاعُ مُعاودٌ، لأنه لا يملَّ المِراس. وعاوَدَتْهُ الحمَّى. وعاوَدَهُ بالمسألة، أي سأله مرة بعد أخرى. وتَعاوَدَ القوم في الحرب وغيرها، إذا عادَ كلُّ فريق إلى صاحبه. والعُوادَةُ بالضم: ما أعِيدَ من الطعام بعد ما أُكِل منه مرَّةً. وعَوادِ بمعنى عُدْ، مثل نَزالِ وتَراكِ. ويقال أيضاً: عُدْ فإنَّ لك عندنا عواداً حسناً، بالفتح، أي ما تحبُّ. والعائِدةُ: العطفُ والمنفعة. يقال: هذا الشيء أعْوَدُ عليك من كذا، أي أنفع. وفلانٌ ذو صفحٍ وعائِدَةٍ، أي ذو عفوٍ وتعطُّفٍ. والعَوْدُ: المسنُّ من الإبل، وهو الذي جاوز في السن البازل والمخلف؛ وجمعه عِوَدَةٌ. وقد عَوَّدَ البعير تَعْويداً. وفي المثل: إن جَرْجَرَ العَوْدُ فزِدْهُ وِقْراً. والناقة عَوْدَةٌ. ويقال في المثل: زاحِمْ بِعَوْدٍ أو دَعْ. أي استعن على حربك بأهل السنِّ والمعرفةِ، فإن رأي الشيخ خيرٌ من مشهد الغلام. والعَوْدُ: الطريق القديم، وقال:
عَوْدٌ على عَوْدٍ لأقوامٍ أوَلْ
أي بعير على طريق قديم وربَّما قالوا سودَدٌ عَوْدٌ، أي قديمٌ. قال الطرماح:
هل المجدُ إلا السوددُ العَوْدُ والنَدى		وَرَأْبُ الثَأى والصبرُ عند المَواطِنِ
والعودُ بالضم من الخشب: واحد العيدان والأعوادِ. والعودُ: الذي يضرَبُ به. والعودُ: الذي يُتَبَخَّرُ به. وعادٌ: قبيلةٌ، وهم قوم هودٍ عليه السلام. وشيءٌ عاديٌّ، أي قديمٌ، كأنه منسوب إلى عادٍ. ويقال: ما أدري أيُّ عادَ هو، غير مصروف أيْ أيُّ الناسِ هو. والعيدُ: ما اعْتَادَكَ من همٍّ أو غيره. قال الشاعر:
فالقَلْبُ يَعْتادُهُ من حُبِّها عيدُ
وقال آخر:
أمْسى بأسماءَ هذا القَلْبُ مَعْمودا		إذا أقولُ صَحا يَعْتـادُهُ عـيدا
والعيدُ: واحد الأعياد، وإنما جمع بالياء وأصله الواو للزومها في الواحد، ويقال للفرق بينه وبين أعواد الخشب. وقد عَيَّدوا، أي شَهِدوا العيد. والعَيْدانِ بالفتح: الطِوالُ من النخل، الواحدة عَيْدانَةٌ.

### Türkçe

عادَ إليه يَعودُ عَوْدَةً وعَوْداً: döndü. Meselde: **العَوْدُ أحْمَدُ**. Ve dedi ki:
جَزَيْنا بَني شَيْبانَ أمسِ بقَرْضِهِمْوجِئْنا بمثل البَدْءِ والعَوْدُ أَحْمَدُ

Ve ona, ondan yüz çevirmiş olduktan sonra, dönmüştür. **المَعادُ**: varılacak yer ve dönülecek yer. Âhiret, yaratılmışların **مَعادُ**’udur. Ve hastayı ziyaret ettim: onu **عِيادةً** olarak ziyaret ederim. **العادَةْ** bilinen (şey)dir; çoğulu **عادٌ** ve **عاداتٌ**’tır. Ondan (türeyen fiil olarak) dersin: onu **عادَهُ** ve **اعْتادَهُ** ve **تَعَوَّدَهُ**; yani ona bir âdet oldu. Ve köpeğini avcılığa alıştırdı; o da ona alıştı. Ve ondan bir şeyi tekrar istedim; o da onu tekrar yaptı; onu ikinci defa yapmasını istediğin zaman. Ve falan kimse bu işin **مُعيدٌ**’idir; yani ona güç yetirendir. Ve **المُعيدُ**: develer içinde defalarca aşmış olan damızlık erkektir. Ve **المُعاودَةُ**: ilk işe geri dönüştür. Denir: yiğit **مُعاودٌ**’dur; çünkü alıştırma/çarpışma (mücadelesinden) usanmaz. Ve humma ona tekrar geldi. Ve onu mesele ile tekrar tekrar yokladı; yani onu bir defadan sonra bir defa daha sordu. Ve kavim savaşta ve başkasında **تَعاوَدَ** etti; her bir takım kendi arkadaşına döndüğü zaman. Ve **العُوادَةُ** (ضم ile): yemekten, ondan bir defa yenildikten sonra, tekrar edilen şeydir. Ve **عَوادِ** “**عُدْ**” mânâsınadır; **نَزالِ** ve **تَراكِ** gibi. Ve ayrıca denir: **عُدْ**; çünkü bizim yanımızda senin için güzel bir **عواداً** vardır; فتح ile; yani sevdiğin şey. Ve **العائِدةُ**: şefkat ve menfaattir. Denir: bu şey sana şundan daha **أعْوَدُ**’dur; yani daha faydalı. Ve falan kimse bağışlama ve **عائِدَةٍ** sahibidir; yani af ve şefkat sahibidir. Ve **العَوْدُ**: develerden yaşlı olan; o, yaşta **البازل** ve **المخلف**’i aşmış olandır; çoğulu **عِوَدَةٌ**’dır. Ve deveye **تَعْويداً** alıştırdı. Meselde: **إن جَرْجَرَ العَوْدُ فزِدْهُ وِقْراً**. Ve dişi deve **عَوْدَةٌ**’dır. Meselde denir: **زاحِمْ بِعَوْدٍ أو دَعْ**. Yani savaşında yaş ve bilgi ehliyle yardım iste; çünkü şeyhin görüşü, delikanlının hazır bulunmasından daha hayırlıdır. Ve **العَوْدُ**: eski yoldur. Ve dedi ki:
عَوْدٌ على عَوْدٍ لأقوامٍ أوَلْ

Yani eski bir yol üzerinde bir deve; ve belki “**سودَدٌ عَوْدٌ**” dediler; yani eski. Tarmah dedi ki:
هل المجدُ إلا السوددُ العَوْدُ والنَدى		وَرَأْبُ الثَأى والصبرُ عند المَواطِنِ

Ve **العودُ** (ضم ile) ağaçtandır: **العيْدان** ve **الأعوادِ**’ın bir tanesi. Ve **العودُ**: onunla vurulan şeydir. Ve **العودُ**: onunla tütsülenilen şeydir. Ve **عادٌ**: bir kabiledir; onlar Hûd -aleyhi’s-selâm-’ın kavmidir. Ve **عاديٌّ** bir şey: yani eski; sanki **عادٍ**’a nisbet edilmiş gibidir. Ve denir: **ما أدري أيُّ عادَ هو**; gayr-i munsarif; yani hangi insan olduğu. Ve **العيدُ**: sana, gamdan veya başkasından, tekrar tekrar gelen şeydir. Şair dedi ki:
فالقَلْبُ يَعْتادُهُ من حُبِّها عيدُ

Bir başkası dedi ki:
أمْسى بأسماءَ هذا القَلْبُ مَعْمودا		إذا أقولُ صَحا يَعْتـادُهُ عـيدا

Ve **العيدُ**: **الأعياد**’ın bir tanesidir; ancak yâ ile çoğul yapılmıştır; aslı vâvdur; tekilde ona (vâva) lüzumundan dolayı; ve ona, ağaç **أعواد**’ından ayırt etmek için denir. Ve **عَيَّدوا**; yani bayramı gördüler. Ve **العَيْدانِ** (فتح ile): hurma ağaçlarından uzun olanlardır; bir tanesi **عَيْدانَةٌ**’dır.
