# عوز — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D8%B2/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%88%D8%B2/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عوز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D8%B2.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: عوز

الليث: العَوَزُ أَن يُعْوِزَكَ الشيءُ وأَنت إِليه محتاج، وإِذا لم تجد الشيءَ قلت: عازَني؛ قال الأَزهري: عازَنِي ليس بمعروف. وقال أَبو مالك: يقال أَعْوزَنِي هذا الأَمْرُ إِذا اشتدَّ عليك وعَسُرَ، وأَعْوَزَنِي الشيءُ يُعْوِزُنِي أَي قَلَّ عندي مع حاجتي إِليه. ورجل مُعْوِزٌ: قليل الشيء. وأَعْوَزَه الشيءُ إِذا احتاج إِليه فلم يقدر عليه. والعَوَزُ، بالفتح: العُدْمُ وسوءُ الحال. وقال ابن سيده: عازني الشيءُ وأَعْوَزَنِي أَعْجَزَنِي على شدة حاجة، والاسم العَوَزُ. وأَعْوَزَ الرجلُ، فهو مُعْوِزٌ ومُعْوَز إِذا ساءَتْ حالُه؛ الأَخيرة على غير قياس. وأَعْوَزَه الدهرُ: أَحوجه وحلَّ عليه الفَقْرُ. وإِنه لَعَوِز لَوِزٌ: تأْكيد له، كما تقول:تَعْساً له ونَعْساً. والعَوَزُ: ضِيقُ الشيء. والإِعْوازُ: الفقر. والمُعْوِزُ: الفقير. وعَوِزَ الشيءُ عَوَزاً إِذا لم يوجد. وعَوِزَ الرجلُ وأَعْوَزَ أَي افتقر. ويقال: ما يُعْوِزُ لفلان شيءٌ إِلاَّ ذهب به، كقولك: ما يُوهِفُ له وما يُشْرِفُ؛ قاله أَبو زيد بالزاي، قال أَبو حاتم: وأَنكره الأَصمعي، قال: وهو عند أَبي زيد صحيح ومن العرب مسموع. والمِعْوَزُ: خرقة يلف بها الصبي، والجمع المَعاوِزُ؛ قال حسان: ومَوْؤُودَةٍ مَقْرُورَةٍ في مَعاوِزٍ،
بآمَتِها مَرْمُوسَةٍ لم تُوَسَّدِ
الموْؤُودة: المدفونة حية. وآمتها: هَنَتُها يعني القُلْفَة. وفي التهذيب: المَعاوِزُ خُلْقانُ الثياب، لُفَّ فيها الصبي أَو لم يلف. والمِعْوَزَةُ والمِعْوَزُ: الثوب الخَلَقُ، زاد الجوهري: الذي يُبْتَذَلُ. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: أَمَا لك مِعْوَزٌ أَي ثوب خَلَقٌ لأَنه لباس المُعْوِزِينَ فَخُرِّجَ مَخْرَجَ الآلة والأَداة. وفي حديثه الآخر، رضي الله عنه: تَخْرُجُ المرأةُ إِلى أَبيها يَكِيدُ بنَفْسِه فإِذا خرجت فَلْتَلْبَس مَعاوِزَها؛ هي الخُلْقان من الثياب، واحدها مِعْوَز، بكسر الميم، وقيل: المِعْوَزَةُ كل ثوب تَصُونُ به آخَرَ، وقيل: هو الجديد من الثياب؛ حكي عن أَبي زيد، والجمع مَعاوِزَةٌ، زادوا الهاء لتمكين التأْنيث؛ أَنشد ثعلب:
رَأَى نَظْرَةً منها، فلم يَمْلِكِ الهَوى،
مَعاوِزُ يَرْبُو تَحْتَهُنَّ كَثِيبُ
فلا محالة أَن المعاوز هنا الثياب الجُدُدُ؛ وقال:
ومُحْتَضَرِ المَنافِعِ أَرْيَحِيٍّ،
نَبِيلٍ في مَعاوِزةٍ طِوالِ
أَبو الهيثم: خَرَطْتُ العُنْقُودَ خَرْطاً إِذا اجتذبت ما عليه من العَوْزِ، وهو الحب من العنب، بجميع أَصابعك حتى تُنقيه من عُودِه، وذلك الخَرْطُ، وما سقط منه عند ذلك هو الخُرَاطَةُ، والله سبحانه وتعالى أَعلم.

### Türkçe

الليث: **العَوَزُ**: şeyin sana eksik gelmesi (seni ondan yoksun bırakması) ve senin ona muhtaç olmandır; ve eğer şeyi bulamazsan: “**عازَني**” dersin. el-Ezherî dedi: “**عازَنِي**” bilinen (ma‘rûf) değildir. Ebû Mâlik dedi: “Bu iş bana ağırlaşıp zorlaştığında: **أَعْوزَنِي** هذا الأَمْرُ denir; ve **أَعْوَزَنِي** الشيءُ **يُعْوِزُنِي**: yani ona ihtiyacım olduğu hâlde bende azaldı (kıtlaştı).” Ve **مُعْوِزٌ** adam: az şeye sahip olandır. Ve **أَعْوَزَه** الشيءُ: ona ihtiyaç duydu da ona güç yetiremediği zaman. Ve **العَوَزُ**, fetih ile: yokluk ve hâlin kötülüğüdür. İbn Sîde dedi: “**عازني** الشيءُ ve **أَعْوَزَنِي**: şiddetli ihtiyaç üzerine beni âciz bıraktı; isim **العَوَزُ**’dur.” Ve **أَعْوَزَ** adam, o hâlde o **مُعْوِزٌ** ve **مُعْوَز**’dır; hâli kötüleştiği zaman; sonuncusu kıyasa göre değildir. Ve **أَعْوَزَه** dehr: onu muhtaç kıldı ve onun üzerine fakirlik indi. Ve “O, elbette **لَعَوِز لَوِزٌ**’dur”: bunun için bir te’kîddir; senin “ona **تَعْساً** ve **نَعْساً**” demen gibi. Ve **العَوَزُ**: şeyin darlığıdır. Ve **الإِعْوازُ**: fakirliktir. Ve **المُعْوِزُ**: fakirdir. Ve **عَوِزَ** الشيءُ **عَوَزاً**: bulunmadığı zaman. Ve **عَوِزَ** adam ve **أَعْوَزَ**: yani fakirleşti. Ve denir: “Falana bir şey **يُعْوِزُ** olmaz ki ancak onu götürür”; senin “ona **يُوهِفُ** olmaz ve **يُشْرِفُ** olmaz” demen gibi; bunu Ebû Zeyd **بالزاي** ile söyledi. Ebû Hâtim dedi: el-Asma‘î onu inkâr etti; dedi ki: o, Ebû Zeyd katında sahihtir ve Araplardan işitilmiş (mesmû‘)tur.

Ve **المِعْوَزُ**: çocuk onunla sarılan bez parçasıdır; çoğulu **المَعاوِزُ**’dur; Hassân dedi:
ومَوْؤُودَةٍ مَقْرُورَةٍ في مَعاوِزٍ،
بآمَتِها مَرْمُوسَةٍ لم تُوَسَّدِ

**الموْؤُودة**: diri diri gömülen (gömülü)dür. Ve **آمتها**: onun **هَنَتُها**’sıdır; yani **القُلْفَة**. Ve et-Tehzîb’de: **المَعاوِزُ** elbiselerin eskileridir; çocuk onun içinde sarılmış olsun yahut sarılmamış olsun.

Ve **المِعْوَزَةُ** ve **المِعْوَزُ**: eski elbisedir; Cevherî artırdı: hor kullanılan (yıpratılan) olan. Ömer’in hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Senin **مِعْوَزٌ**’ün yok mu?” yani eski bir elbise; çünkü o, **المُعْوِزِينَ**’in giysisidir; böylece âlet ve edat makamında çıkarılmıştır. Ve onun diğer hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Kadın, babasına çıkar; o, canıyla hile kurar; o çıktığında, **مَعاوِزَها**’sını giysin”; o, elbiselerin eskileridir; tekili **مِعْوَز**’dur, mîm’in kesresiyle. Ve denildi: **المِعْوَزَةُ** her elbisedir ki onunla bir başkasını korursun. Ve denildi: o, elbiselerin yenisidir; Ebû Zeyd’den nakledildi; çoğulu **مَعاوِزَةٌ**’dir; te’nîsi sağlamlaştırmak için **الهاء**’yı artırdılar. Sa‘leb inşâd etti:
رَأَى نَظْرَةً منها، فلم يَمْلِكِ الهَوى،
مَعاوِزُ يَرْبُو تَحْتَهُنَّ كَثِيبُ

Artık kaçınılmazdır ki buradaki **المعاوز** yeni elbiselerdir. Ve dedi:
ومُحْتَضَرِ المَنافِعِ أَرْيَحِيٍّ،
نَبِيلٍ في مَعاوِزةٍ طِوالِ

Ebû’l-Heysem: “**خَرَطْتُ** salkımı **خَرْطاً**: onun üzerindeki **العَوْزِ**’dan (o da üzümün tanesi olan habbedir) olanı, bütün parmaklarınla çekip aldığın zaman; ta ki onu dalından temizleyinceye kadar; işte bu **الخَرْطُ**tur. Ve o sırada ondan düşen şey **الخُرَاطَةُ**’dır. Ve Allah, subhânehû ve teâlâ, daha iyi bilendir.”
