# عوض — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D8%B6/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%88%D8%B6/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عوض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D8%B6.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: عوض

عَاضَهُ
1 عَاضَهُ ذ , (S, A, O, Msb, K,) first pers. عُضْتُهُ, (A and TA in art. عرض,) aor. يَعُوضُ, (Msb,) inf. n. عَوْضٌ (A, O, Msb, K) and عِوَضٌ (O, K) and عِيَاضٌ, (A, O, K,) originally عِوَاضٌ, (O, K,) He (God, A, O, K, or a man, S, O, Msb) gave him a substitute, or something instead or in exchange, or a compensation, (S, A, * O, Msb, K, *) عَنْ كَذَا [for such a thing], (Msb,) or مِنْهُ [for it]; (O, K;) or عَاضَهُ مَا أُخِذَ مِنْهُ, said of God, [and of a man,] He gave him a substitute for, or replaced to him, what had been taken from him; (A;) and ↓ عوّضهُ, (S, A, Msb, K,) inf. n. تَعْوِيضٌ, (TA,) signifies the same; (S, A, Msb, K;) as also ↓ اعاضهُ; (S, IJ, Msb;) and ↓ عاوضهُ, (S, O, K,) inf. n. مُعَاوَضَةٌ. (TA.) ― -b2- And عُضْتُهُ I gave to him. (IJ.) -A2- عِضْتُ, [originally عَوِضْتُ,] aor. أَعَاضُ: see 8.

2 عَوَّضَ and 3 and 4: see the preceding paragraph.

5 تَعَوَّضَ see 8, in two places.

تعاوض القَوْمُ
6 تعاوض القَوْمُ ذ , inf. n. تَعَاوَضٌ, The people, or company of men, had their property and their former state restored to them after want. (TA.)

اعتاض
8 اعتاض ذ He took, or received, a substitute, or something instead or in exchange, or a compensation; (S, Msb;) as also ↓ تعوّض: (S, O, Msb, K:) [both of which also signify he had a thing replaced to him:] and ↓ عِضْتُ, [originally عَوِضْتُ,] (Lth and TA, in this art. and in art. عرض,) aor. أَعَاضُ, (TA in art. عرض,) likewise signifies I took, or received, a substitute, or something instead or in exchange, or a compensation: (Lth, TA:) but Az says, “ I have not heard this on any other authority than that of Lth. ” (O, TA.) You say also, اِعْتَاضَ خَيْرًا مِمَّا ذَهَبَ مِنْهُ [He received as a substitute, or compensation, what was better than that which had gone from him]; and [in like manner] ↓ تَعَوَّضَ. (A.) -A2- اعتاضهُ He came to him seeking, or demanding, a substitute, or something instead or in exchange, or a compensation; (O, K;) and a free gift, or gratuity. (O, TA.) [See also 10.]

استعاض
10 استعاض ذ He sought, or demanded, or asked for, a substitute, or something instead or in exchange, or a compensation. (S, O, Msb.) ― -b2- It is also trans.: you say, استعاضهُ He asked him for a substitute, or something instead or in exchange, or a compensation. (A, * O, K.) [See also 8, last signification.] ― -b3- [استعاضهُ also signifies He asked, or desired, that it should be replaced to him.] ― -b4- And اِسْتَعْوَضَهُ He took it (a thing) as a substitute, or in exchange, for another thing; or in the place of another thing; syn. اِسْتَخْلَفَهُ [q. v.]. (TA in art. خلف.)

عَوْضُ
عَوْضُ ذ and عَوْضَ (Az, S, O, Mughnee, K) and عَوْضِ; (Mughnee, K,) the first accord. to Ks (TA) and the Koofees, and the second accord. to the Basrees; (O, TA; [in which latter it is added that the second is the most common; but this I think a mistake; for I have most frequently found the first; and in the Mughnee, عَوْضُ is mentioned first, as in the S and K, and عَوْضَ last;]) indecl., (Mughnee, K,) like قَبْلُ and أَيْنَ and أَمْسِ, (Mughnee,) without tenween; (S;) [but not always, as will be seen below;] an adv. n., (Mughnee, K,) denoting future time, (S, O,) or all future time, (Mughnee, K,) like as قَطُّ denotes past time; (S, O;) meaning Ever; syn. أَبَدًا; (S, * O, K;) but differing from أبَدًا by being appropriated to negative phrases only: (Mughnee, K: *) you say لَا أُفِارِقُكَ عَوْضُ, (K,) or عَوْضُ لَا أُفَارِقُكَ, meaning I will not separate myself from thee, ever; like as you say قَطُّ مَا فَارَقْتُكَ; but you may not say عَوْضُ مَا فَارَقْتُكَ, like as you may not say قَطُّ مَا أُفَارِقُكَ: (S, O:) or it denotes past time also, having the same meaning: for you say, مَا رَأَيْتُ مِثْلَهُ عَوْضُ, (AZ, K,) meaning I have not seen the like of him, or it, ever: (AZ:) so in the two books [the O and the TS] of Sgh: and in like manner a poet says,
فَلَمْ أَرَ عَامًا عَوْضُ أَكْثَرَ هَالِكًا
[And I have not seen a year, ever, more destructive]. (TA.) But it is decl. when prefixed to another noun; as in the saying, لَا أفْعَلُهُ عَوْضَ ↓ العَائِضِينَ (Mughnee, K) I will not do it, ever; (TA;) and ↓ لَا آتِيكَ عَوْضَ العَائِضِينَ [I will not come to thee, ever]; like as one says, دَهْرَ الدَّاهِرِينَ: (S, O:) [for in this case you may not say عَوْضُ.] And one also says افعل ذَاكَ مِنْ ذِى عَوْضٍ, [in which the first word is written in some copies of the S and K اِفْعَلْ, and in others أَفْعَلُ,] like as one says, مِنْ ذِى أُنُفٍ, (S, O, K,) and مِنْ ذِى قَبَلٍ, (S, O,) meaning [Do thou, or I will do, that] in what is [now] to be begun [of time; meaning, immediately: see أُنُفٌ]: (S, O, K:) [thus making عوض decl., and using it without a negative, which must always accompany it when it is indecl.] [See also عِوَضٌ.] Or عَوْضُ signifies Time; syn. الدَّهْرُ (K) and الزَّمَانُ; (TA;) which is thus called because, as often as a portion thereof passes, it substitutes for it another portion: (Mughnee, K:) or, as some say, because they assert that it despoils and gives compensation. (Mughnee.) [See an ex. in the Ham p. 271, where it occurs in this sense with tenween, in the printed text, though said in the commentary to be indecl., with fet-h or with damm.] Or it is an oath; (Ibn-El-Kelbee, Mughnee, K,) and is (so in the O and Mughnee, but in the K “ or ”) the name of A certain idol, belonging to Bekr Ibn-Wلïl: (S, Mughnee, O, K:) as in a verse cited in art. مور: (O, Mughnee:) but if so, there is no reason for its being used indeclinably in a verse of El-Aashà cited voce أَسْحَمُ [q. v.]: (Mughnee:) or it is a word used in the manner of an oath; a man saying to his companion, عَوْضُ لَا يَكُونُ ذٰلِكَ أَبَدًا [as though meaning Nay, that will not, or shall not, be, ever]: for if it were a noun signifying time, it would be with tenween; but it is a particle by which is meant an oath, like أَجَلْ and نَعَمْ. (Lth, O.)

عِوَضٌ
عِوَضٌ ذ A substitute; a thing given, or received, or put, or done, instead of, in place of, in lieu of, or in exchange for, another thing; a compensation; a thing given, or received, by way of replacement; (O;) syn. بَدَلٌ; (M, Msb;) or خَلَفٌ: (A, K:) pl. أَعْوَاضٌ. (S, Msb.) See also مَعُوضَةٌ. [Hence, عِوَضًا عَنْهُ As a substitute for it; instead of, in the place of, or in exchange for, it; as a compensation for it; &c.] -A2- مِنْ ذِى عِوَضٍ i. q. من ذى عَوْضٍ. (TA in art. قبل.)

العُوَيْضَان
العُوَيْضَان ذ , in the dim. form, [but whether in the sing. or dual form is not shown,] The penis of a man: of the dial. of El-Yemen. (TA.)

عَائِضٌ
عَائِضٌ ذ in the saying of Aboo-Mohammad ElFak'asee, (K,) i. e. (TA) in the following saying,
هَلْ لَكِ وَالعَارِضُ مِنْكِ عَائِضُ
فِى هَجْمَةٍ يُغْدِرُ مِنْهَا القَابِضُ
(S, O, TA, in this art. and in art. عرض,) is of the measure فَاعِلٌ in the sense of the measure مَفْعُولٌ, like [the epithet in the phrase] عِيشَةٌ رَاضِيَةٌ, (S, O, K,) meaning مَرْضِيَّةٌ: (S, O:) As says that the poet is addressing a woman whom he is desirous of marrying, saying, Art thou in want, (and the gift appearing from thee shall have an exchange made for it to thee by me) of a hundred camels which I will assign to thee as a dowry, some whereof the [quick] driver will abandon, not being able to collect them together because of their large number? (S in art. عرض: [and the like is said in the O, as on the authority of Lth: but I have made a transposition in the explanation, directed in the TA, to make it agree with the order of the words of the verse:]) or the meaning is, and the giver of a thing in exchange for the enjoyment of thee receiveth an exchange from thee by marriage which is equal to that which he giveth in exchange for thee; عائض being from عِضْتُ, not from عُضْتُ: [so that, accord. to this explanation, it is used in the sense of its own proper measure, فَاعِلٌ:] but IB says that the phrase, in his poetry, is وَالعائِضُ مِنْكِ عَائِضُ, meaning the thing given in exchange by thee will be [indeed] a substitute, or a compensation; like as you say الهِبَةُ مِنْكَ هِبَةٌ: (TA in art. عرض:) the verse is also related differently, with مِائَةٍ in the place of هَجْمَةٍ, and يُسْئِرُ in the place of يُغْدِرُ. (TA.) ― -b2- See also عَوْضُ, in two places.

مَعُوضَةٌ
مَعُوضَةٌ ذ , (S, O, K,) like مَعُونَةٌ, (O, TA,) a subst. from عَاضَهُ; (S, O, K;) [i. e. as expl. in the TK, meaning خَلَفٌ and بَدَلٌ;] as also ↓ عِوَضٌ. (O, K.)

### Türkçe

**عَاضَهُ**
1 **عَاضَهُ** ذ , (S, A, O, Msb, K,) birinci şahıs **عُضْتُهُ**, (A ve TA’da madde **عرض**’da,) muzâri‘ **يَعُوضُ**, (Msb,) mastar **عَوْضٌ** (A, O, Msb, K) ve **عِوَضٌ** (O, K) ve **عِيَاضٌ**, (A, O, K,) aslında **عِوَاضٌ**, (O, K,) O (Allah, A, O, K, yahut bir adam, S, O, Msb) ona bir bedel, yahut yerine veya karşılığında bir şey, yahut bir tazmin verdi, (S, A, * O, Msb, K, *) **عَنْ كَذَا** [böyle bir şey için], (Msb,) yahut **مِنْهُ** [onun için]; (O, K;) yahut **عَاضَهُ مَا أُخِذَ مِنْهُ**, Allah hakkında söylenir, [ve bir adam hakkında da,] O, ondan alınmış olan şeyi ona bedel olarak verdi, yahut ona onun yerine koydu; (A;) ve ↓ **عوّضهُ**, (S, A, Msb, K,) mastar **تَعْوِيضٌ**, (TA,) aynı mânaya gelir; (S, A, Msb, K;) keza ↓ **اعاضهُ**; (S, IJ, Msb;) ve ↓ **عاوضهُ**, (S, O, K,) mastar **مُعَاوَضَةٌ**. (TA.) ― -b2- Ve **عُضْتُهُ**: Ona verdim. (IJ.) -A2- **عِضْتُ**, [aslında **عَوِضْتُ**,] muzâri‘ **أَعَاضُ**: 8’e bak.

2 **عَوَّضَ** ve 3 ve 4: önceki paragrafa bak.

5 **تَعَوَّضَ**: iki yerde 8’e bak.

**تعاوض القَوْمُ**
6 **تعاوض القَوْمُ** ذ , mastar **تَعَاوَضٌ**, Halk, yahut erkekler topluluğu, yoksunluktan sonra malları ve önceki hâlleri kendilerine geri döndürülmüş oldu. (TA.)

**اعتاض**
8 **اعتاض** ذ O, bir bedel, yahut yerine veya karşılığında bir şey, yahut bir tazmin aldı yahut kabul etti; (S, Msb;) keza ↓ **تعوّض**: (S, O, Msb, K:) [bu ikisi ayrıca, ona bir şeyin yerine konuldu mânasına da gelir:] ve ↓ **عِضْتُ**, [aslında **عَوِضْتُ**,] (Lth ve TA, bu maddede ve madde **عرض**’da,) muzâri‘ **أَعَاضُ**, (TA’da madde **عرض**’da,) aynı şekilde “Ben bir bedel, yahut yerine veya karşılığında bir şey, yahut bir tazmin aldım yahut kabul ettim” mânasına gelir: (Lth, TA:) fakat Az der ki: “Bunu Lth’nin rivayetinden başka bir otoriteden işitmedim.” (O, TA.) Yine dersin: **اِعْتَاضَ خَيْرًا مِمَّا ذَهَبَ مِنْهُ** [ondan gidenden daha hayırlı olanı bedel yahut tazmin olarak aldı]; ve [aynı şekilde] ↓ **تَعَوَّضَ**. (A.) -A2- **اعتاضهُ** O, ona bir bedel, yahut yerine veya karşılığında bir şey, yahut bir tazmin istemek yahut talep etmek üzere geldi; (O, K;) ve karşılıksız bir bağış, yahut bir ihsan. (O, TA.) [10’a da bak.]

**استعاض**
10 **استعاض** ذ O, bir bedel, yahut yerine veya karşılığında bir şey, yahut bir tazmin aradı, yahut talep etti, yahut istedi. (S, O, Msb.) ― -b2- Bu ayrıca müteaddîdir: dersin, **استعاضهُ** O, ondan bir bedel, yahut yerine veya karşılığında bir şey, yahut bir tazmin istedi. (A, * O, K.) [8’e de bak, son mânaya.] ― -b3- [**استعاضهُ** ayrıca “Onun kendisine iade edilmesini istedi yahut arzuladı” mânasına gelir.] ― -b4- Ve **اِسْتَعْوَضَهُ** O, onu (bir şeyi) başka bir şeyin bedeli olarak, yahut onun karşılığında aldı; yahut başka bir şeyin yerine; eş anlamlısı **اِسْتَخْلَفَهُ** [bk.]. (TA’da madde **خلف**’da.)

**عَوْضُ**
**عَوْضُ** ذ ve **عَوْضَ** (Az, S, O, Mughnee, K) ve **عَوْضِ**; (Mughnee, K,) birincisi Ks’ye göre (TA) ve Kûfelilere göre, ikincisi Basralılara göre; (O, TA; [burada ikincisinin en yaygın olduğu eklenmiştir; fakat ben bunu bir hata sayarım; zira ben en çok birinciyi buldum; ve Mughnee’de **عَوْضُ** ilk zikredilmiştir, S ve K’de olduğu gibi, ve **عَوْضَ** en sonda;]) gayr-i munsarif, (Mughnee, K,) **قَبْلُ** ve **أَيْنَ** ve **أَمْسِ** gibi, (Mughnee,) tenvinsiz; (S;) [fakat her zaman değil, aşağıda görüleceği üzere;] bir zarf-isim, (Mughnee, K,) gelecek zamanı gösterir, (S, O,) yahut bütün gelecek zamanı, (Mughnee, K,) tıpkı **قَطُّ**’un geçmiş zamanı göstermesi gibi; (S, O;) mânası: Daima; eş anlamlısı **أَبَدًا**; (S, * O, K;) fakat **أبَدًا**’dan, yalnız olumsuz ibarelere tahsis edilmiş olmasıyla ayrılır: (Mughnee, K: *) dersin **لَا أُفِارِقُكَ عَوْضُ**, (K,) yahut **عَوْضُ لَا أُفَارِقُكَ**, mânası: Ben senden asla ayrılmam; tıpkı **قَطُّ مَا فَارَقْتُكَ** demen gibi; fakat **عَوْضُ مَا فَارَقْتُكَ** diyemezsin, tıpkı **قَطُّ مَا أُفَارِقُكَ** diyemeyeceğin gibi: (S, O:) yahut geçmiş zamanı da gösterir, aynı mânaya sahip olarak: çünkü dersin, **مَا رَأَيْتُ مِثْلَهُ عَوْضُ**, (AZ, K,) mânası: Onun benzerini asla görmedim: (AZ:) Sgh’nin iki kitabında [O ve TS] böyledir: ve aynı şekilde bir şair der ki,
فَلَمْ أَرَ عَامًا عَوْضُ أَكْثَرَ هَالِكًا
[Ve ben, asla, daha çok helâk edici bir yıl görmedim]. (TA.) Fakat başka bir isme muzaf kılındığında munsarif olur; şu sözde olduğu gibi: **لَا أفْعَلُهُ عَوْضَ** ↓ **العَائِضِينَ** (Mughnee, K) Ben onu asla yapmam; (TA;) ve ↓ **لَا آتِيكَ عَوْضَ العَائِضِينَ** [Ben sana asla gelmem]; tıpkı birinin **دَهْرَ الدَّاهِرِينَ** demesi gibi: (S, O:) [zira bu durumda **عَوْضُ** diyemezsin.] Ve yine denir: **افعل ذَاكَ مِنْ ذِى عَوْضٍ**, [burada ilk kelime S ve K’nin bazı nüshalarında **اِفْعَلْ**, bazılarında **أَفْعَلُ** yazılmıştır,] tıpkı **مِنْ ذِى أُنُفٍ**, (S, O, K,) ve **مِنْ ذِى قَبَلٍ**, (S, O,) denildiği gibi; mânası: [Sen yap, yahut ben yapacağım, o şeyi] başlanacak olan [şimdiki] zaman içinde; yani hemen: bk. **أُنُفٌ**: (S, O, K:) [böylece **عوض** munsarif kılınmış olur ve onu olumsuz olmaksızın kullanmış olur; oysa gayr-i munsarif olduğunda daima onunla birlikte olumsuz bulunmalıdır.] [**عِوَضٌ**’a da bak.] Yahut **عَوْضُ** “zaman” mânasına gelir; eş anlamlısı **الدَّهْرُ** (K) ve **الزَّمَانُ**; (TA;) buna bu ad verilmiştir; çünkü onun bir parçası geçtikçe, onun yerine başka bir parça ikame eder: (Mughnee, K:) yahut bazılarına göre, çünkü onun soyup tazmin verdiğini iddia ederler. (Mughnee.) [Bu mânada bir örnek Ham s. 271’de vardır; orada bu, basılı metinde tenvinli olarak geçer; hâlbuki şerhte gayr-i munsarif olduğu, fetha ile yahut damme ile olduğu söylenir.] Yahut bu bir yemindir; (Ibn-El-Kelbee, Mughnee, K,) ve (O ve Mughnee’de böyle, fakat K’de “yahut”) Bekr İbn-Wلïl’e ait belirli bir putun adıdır: (S, Mughnee, O, K:) madde **مور**’da zikredilen bir beyitte olduğu gibi: (O, Mughnee:) fakat eğer böyleyse, El-A‘şâ’nın **أَسْحَمُ** maddesinde zikredilen bir beyitte bunun gayr-i munsarif kullanılmasının bir gerekçesi yoktur: (Mughnee:) yahut bu, yemin tarzında kullanılan bir kelimedir; bir adamın arkadaşına **عَوْضُ لَا يَكُونُ ذٰلِكَ أَبَدًا** demesi [sanki mânası: Hayır, bu asla olmaz, yahut olmayacaktır]: çünkü eğer zaman mânasına gelen bir isim olsaydı, tenvinli olurdu; fakat bu, kendisiyle yemin kastedilen bir edattır; **أَجَلْ** ve **نَعَمْ** gibi. (Lth, O.)

**عِوَضٌ**
**عِوَضٌ** ذ Bir bedel; başka bir şeyin yerine, onun yerinde, onun mukabilinde, yahut onun karşılığında verilen, yahut alınan, yahut konulan, yahut yapılan bir şey; bir tazmin; ikame yoluyla verilen yahut alınan bir şey; (O;) eş anlamlısı **بَدَلٌ**; (M, Msb;) yahut **خَلَفٌ**: (A, K:) çoğulu **أَعْوَاضٌ**. (S, Msb.) **مَعُوضَةٌ**’ya da bak. [Bundan: **عِوَضًا عَنْهُ** Onun bedeli olarak; onun yerine, onun yerinde, yahut onun karşılığında; onun tazmini olarak; vb.] -A2- **مِنْ ذِى عِوَضٍ** yani **من ذى عَوْضٍ**. (TA’da madde **قبل**’da.)

**العُوَيْضَان**
**العُوَيْضَان** ذ , tasğîr sigasında, [fakat tekil mi ikil mi olduğu gösterilmemiştir,] Bir adamın penisi: Yemen lehçesinden. (TA.)

**عَائِضٌ**
**عَائِضٌ** ذ Aboo-Mohammad ElFak'asee’nin sözünde, (K,) yani (TA) aşağıdaki sözde,
هَلْ لَكِ وَالعَارِضُ مِنْكِ عَائِضُ
فِى هَجْمَةٍ يُغْدِرُ مِنْهَا القَابِضُ
(S, O, TA, bu maddede ve madde **عرض**’da,) **فَاعِلٌ** veznindedir, **مَفْعُولٌ** vezni mânasında; [şu ibaredeki sıfat] **عِيشَةٌ رَاضِيَةٌ** gibi, (S, O, K,) mânası **مَرْضِيَّةٌ**: (S, O:) As der ki: Şair, evlenmek istediği bir kadına hitap etmektedir; diyerek: Sen muhtaç mısın, (ve senden görünen bağışa benim tarafımdan sana bir karşılık yapılacaktır) mehir olarak sana tahsis edeceğim yüz deveye; bunların bir kısmını [çabuk] süren kimse, sayılarının çokluğu sebebiyle onları bir araya toplayamadığından bırakacaktır? (S’de madde **عرض**’da: [ve benzeri O’da, Lth’den rivayetle söylenir: fakat ben, TA’da yönlendirilen bir takdim-tehir yaptım ki açıklama, beytin kelimelerinin sırasına uysun:]) yahut mânası: senden faydalanmanın karşılığında bir şey veren kimse, evlilikle senden, senin onun karşılığında verdiğine denk bir karşılık alır; **عائض**, **عِضْتُ**’dandır, **عُضْتُ**’dan değil: [böylece bu açıklamaya göre, kendi asıl vezninin mânasında kullanılmış olur, **فَاعِلٌ**:] fakat IB der ki: Onun şiirinde ibare **وَالعائِضُ مِنْكِ عَائِضُ**’dur; mânası: Senin tarafından karşılık olarak verilen şey, gerçekten bir bedel, yahut bir tazmin olacaktır; tıpkı **الهِبَةُ مِنْكَ هِبَةٌ** demen gibi: (TA’da madde **عرض**’da:) beyit ayrıca farklı rivayet edilmiştir; **هَجْمَةٍ** yerine **مِائَةٍ**, ve **يُغْدِرُ** yerine **يُسْئِرُ** ile. (TA.) ― -b2- İki yerde **عَوْضُ**’a da bak.

**مَعُوضَةٌ**
**مَعُوضَةٌ** ذ , (S, O, K,) **مَعُونَةٌ** gibi, (O, TA,) **عَاضَهُ**’dan bir isimdir; (S, O, K;) [yani TK’da açıklandığı üzere, mânası **خَلَفٌ** ve **بَدَلٌ**;] keza ↓ **عِوَضٌ**. (O, K.)
