# عوط (ع-و-ط) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D8%B7
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%88%D8%B7

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ع - و - ط
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 6 sözlük

## Sözlükler (6)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D8%B7/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

قال الكسائي: إذا لم تحمل الناقة أوَّلَ سنة يُحمَلُ عليها فهي عائطٌ وحائلٌ، وجمعها عوطٌ وعيطٌ وعُيَّطٌ وعوطَطٌ، وحُولٌ وحُولَلٌ. فإذا لم تحمل السنة المقبلة أيضاً فهي عائطُ عيطٍ وعائطُ عوطٌ وعواطَطٍ، وحائلُ حولٍ وحولَلٍ. يقال منه: عاطَتِ الناقةُ تَعوطُ. قال أبو عبيد: وبعضهم يجعل عوطَطاً مصدراً ولا يجعله جمعاً، وكذلك حولَلٌ. واعْتاطَتِ الناقة وتَعَواًطَتْ وتَعَيَّطت، إذا لم تحمل سنوات، وربَّما كان ذلك من كثرة شحمها. وربَّما قالوا: اعْتاطَ الأمرُ، إذا اعتاصَ.

##### Türkçe

قال الكسائي: Eğer dişi deve, üzerine yükletildiği ilk yıl (yani ilk sene) yüklenmezse, o **عائطٌ** ve **حائلٌ**dur; çoğulu **عوطٌ** ve **عيطٌ** ve **عُيَّطٌ** ve **عوطَطٌ**, ve **حُولٌ** ve **حُولَلٌ**dur. Eğer gelecek sene de yüklenmezse, o **عائطُ عيطٍ** ve **عائطُ عوطٌ** ve **عواطَطٍ**, ve **حائلُ حولٍ** ve **حولَلٍ**dir. Ondan şöyle denir: dişi deve **عاطَتِ** **تَعوطُ**. قال أبو عبيد: Bazıları **عوطَطاً**yı mastar yapar ve onu çoğul yapmaz; aynı şekilde **حولَلٌ** da (böyledir). Dişi deve **اعْتاطَتِ** ve **تَعَواًطَتْ** ve **تَعَيَّطت** (denir), yıllarca yüklenmezse; ve belki bu, yağının çokluğundan olur. Ve belki şöyle dediler: iş **اعْتاطَ** (etti), **اعتاصَ** edince.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D8%B7/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والطاء
عطا ، عوط ، طعا ، طوع ، عيط ، يعط .
عطا : أبو عبيد العَطْو : التناول . يقال منه : عَطَوت أعطو . وقال بشر بن أبي خازم :
أو الأُدْم الموشَّحةِ العواطي
بأيديهن من سَلَم النِعاف
يعني الظباء وهي تتطالل إذا رفعت أيديها لتتناول ورق الشجر . والإعطاء مأخوذ من هذا . والمعاطاة : المناولة . وقال الليث : عاطى الصبيُّ أهلَه إذا عمِل وناولهم ما أرادوا . والعطاء : اسم لما يعطَى . ويقال : إنه لجزيل العطاء . وهو اسم جامع . فإذا أفرد قيل : العطيّة ، وجمعها العطايا . وأمّا الأعْطِية فهي جمع العطاء . يقال ثلاثة أعطية ، ثم أعطيات جمع الجمع . والتعاطي : تناول ما لا يجوز تناوله . يقال : تعاطى فلان ظلمك . وفي القرآن : ( صَاحِبَهُمْ فَتَعَاطَى ) ( القَمَر : 29 ) أي فتعاطى الشقيُّ عَقْر الناقة فبلغ ما أراد .
وقال الليث : ويقال بل تعاطيه : جُرْأته . ويقال للمرأة : هي تعاطي خِلْمها أي تناوله قُبَلها ورِيقها . وقال ذو الرمة :
تعاطيه أحياناً إذا جِيد جَودة
رُضَاباً كطعم الزنجبيل المعسَّل
وقال غيره : يقال : عطَّيته وعاطيته أي خدمته وقمت بأمره ؛ كقولك : نعّمته وناعمته . تقول : من يُعَطِّيك أي من يتولّى خدمتك . وقوس مُعْطِية : ليّنة ليست بكزّة ولاممتنعة على من يمدّ وترها . وقال أبو النجم :
وهَتَفى مُعطية طروحاً
أراد بالهَتَفى قوساً لوترها رنين . وقوس عَطْوى بمعنى المعطية . ويقال : هي التي عُطفت فلم تنكسر ، وقال ذو الرمة :
له نبعة عَطْوى كأن رنينها
بألوى تعاطته الأكفّ المواسح
أراد بالألوى : الوتر . والنسبة إلى عطيّة عَطَوِيّ ، وإلى عطاء عطائيّ . وسمعت غير واحد من العرب يقول لراحلته إذا انفسخ خَطْمه عن مَخْطِمه : أعطِ فيعوج رأسه إلى راكبه فيعيد الخطم على مَخطِمه . وقال أبو زيد : يقال هو يتعاطى معالَي الأمور ورفيعها ، ويتعاطى أمراً قبيحاً . قال : وقال رجل من قيس يكنى أبا قُوَّة أقول هو يتعاطى الرفعة من الأمر ، ويتعطّى القبيحَ تعطّياً . ويقال هو يستعطي الناس بكفّه ، وفي كفّه ، استعطاءً إذا سألهم وطلب إليهم .
أبو العباس عن ابن الأعرابي : قال : الأعطاء : المناولات . والمعاطاة أن يستقبل رجل رجلاً ومعه سيف فيقول : أرِني سيفك فيعطيه فيهزّه هذا ساعة وهذا ساعة وهما في سُوق أو مسجد ، وقد نُهي عنه . ومن أمثال العرب عاطٍ بغير أنواط ، يضرب مثلاً لمن انتحل عِلْماً لا يقوم به .
طوع : الحرّاني عن ابن السكيت : يقال : قد أطاع له المَرْتع إذا اتّسع له المرتع ، وأمكنه من الرَعْي . وقد يقال في هذا الموضع : طَاع . وقال أوس بن زُهَير :
كأن جيادهن بَرْعن زُمَ
جرادٌ قد أطاع له الوَرَاقُ
أنشده أبو عبيد . وقال : الوراق : خضرة الأرض من الحشيش ، وليس من الورق .
وقال ابن السكيت : يقال أمره بأمر فأطاعه ، بالألف لا غير . والعرب تقول : له عليّ أمره مطاعة . قال : وقد طاع له إذا انقاد له بغير ألف .
وقال الليث : الطَّوع : نقيض الكَرْه ، لتفعلنّه طَوْعاً أو كرهاً ، وطائعاً أو كارهاً . وطاع له إذا انقاد له ، فإذا مضى لأمره فقد أطاعه ، وإذا وافقه فقد طاوعه . قال والطاعة : اسم من أطاعه إطاعة . والطواعية : اسم لما يكون مصدر المطاوَعةِ . يقال : طاوعت المرأةُ زوجها طواعِية . قال : ويقال للطائع : طاعٍ ، وهو مقلوب ومنه قول الشاعر :
حلفت بالبيت ومَن حوله
من عائذ بالبيت أو طاع
وهذا كقولهم : عاقني عائقٌ وعاقٍ . ويقال : تطاوعْ لهذا الأمر حتى تستطيعه . وإذا قلت : تطوَّع فمعناه تكلّف استطاعته . قال : والعرب تحذف التاء فتقول اسْطاع يَسْطيع . قال والتطوّع : ما تبرّعت به من ذات نفسك فيما لا يلزمك فرضُه . وفرس طَوْع العِنان إذا كان سَلِساً . وقول الله جلّ وعزّ : ( ومن يَطَّوَّعْ خيراً ) ( البَقَرَة : 158 )
الأصل فيه ومن يَتَطوّع ، فأدغمت التاء في الطاء وكل حرف أدغمته في حرف نقلته إلى لفظ المدغم فيه . ومن قرأ ) على لفظ المضيّ فمعناه الاستقبال ؛ لأن الكلام شرط وجزاء ، فلفظ الماضي فيه يئول إلى معنى الاستقبال ، وهذا قول حُذّاق النحويّين . وأما قول الله جلّ وعزّ : ( ) ( الكهف : 97 ) فإن أصله استطاعوا بالتاء ، ولكن التاء والطاء من مخرج واحد ، فحذفت التاء ليخفّ اللفظ . ومن العرب من يقول : استاعوا بغير طاء ، ولا يجوز في القراءة . ومنهم من يقول : فما أَسطاعوا بألف مقطوعة ، المعنى : فما أطاعوا فزادوا السين قال ذلك الخليل وسيبويه عوضاً عن ذهاب حركة الواو ؛ لأن الأصل في أطاع أَطْوَع . ومن كانت هذه لغته قال في المستقبل يُسطِع بضمّ الياء .
وأخبرني المنذريّ عن الحراني عن ابن السكيت قال : يقال : ما أَستطيع وما اسطيع وما أَسْطيع وما أستيع ، وكان حمزة الزيّات يقرأ ( مما اسْطَّاعوا ) بإدغام الطاء والجمع بين ساكنين .
وقال أبو إسحاق الزجّاج : من قرأ بهذه القراءة فهو لاحِنٌ مخطىء . زعم ذلك الخليل يونس وسيبويه ، وجميع مَن يقول بقولهم . وحجَّتهم في ذلك أن السين ساكنة ، وإذا أدغمت التاء في الطاء صارت طاء ساكنة ، ولا يجمع بين ساكنين . قال : ومن قال : أطرحُ حركة التاء على السين فأقرأ ( فما اسَطَّاعوا ) فخطأ أيضاً لأن سين استفعل لم تحرّك قطّ .
والمطّوّعة : قوم يتطوَّعون بالجهاد ، أدغمت التاء في الطاء ، كما قلنا في قوله : ( وَمَن تَطَوَّعَ خَيْرًا ( . وأمّا قوله جلّ وعزّ : ( فَطَوَّعَتْ لَهُ نَفْسُهُ قَتْلَ أَخِيهِ ) ( المَائدة : 30 ) فإن الفراء قال : معناه فتابعته نفسه . وقال المبرد ؛ ) فَطَوَّعَتْ لَهُ نَفْسُهُ ( فعَّلت من الطَوْع . وقال أبو عبيد : حدّثنا يزيد عن ورقاء عن ابن أبي نَجيح عن مجاهد ؛ ) فطوعت له نفسه قال شجَّعته . قال أبو عبيد عن مجاهد : إنها أعانته على ذلك وأجابته إليه . ولا أرى أصله إلاّ من الطواعية .
قلت : والأشبه عندي أن يكون معنى ( طوّعت ) سمَّحت وسهَّلت له نفسهُ قتلَ أخيه أي جعلت نفسه بهواها المُردي قتلَ أخيه سهلاً وهوَّنته . وأمَّا على قول الفراء والمبرد فانتصاب قوله قتل أخيه على إفضاء الفعل إليه ؛ كأنه قال : فطوعت له نفسه أي انقادت في قتل أخيه ولقتل أخيه فحذف الخافض وأفضى الفعلُ إليه فنصبه .
ويقال : فلان طَوْع المكاره إذا كان معتاداً لها ، ملقىً إيّاها . وقال النابغة :
فارتاع من صوت كَلاّب فبات له
طوعُ الشوامت من خوف ومن صَرَد
ويروى : طوعَ الشوامت . فمن رفع : أراد بات له ما أطاع شامته من البرد والخوف أي بات له ما اشتهى شامته ، وهو طَوْعه ، ومن ذلك تقول : اللَّهم لا تطيعنّ بي شامتاً أي لا تفعل بي ما يشتهيه ويحبّه .
وقال ابن السكيت : يقال طاع له وأطاع ، سواءً . فمن قال : طاع قال يطاع ، ومن قال : أطاع قال يُطيع ، فإذا جئت إلى الأمر فليس إلاّ أطاعه ؛ كما ذكرناه في أوّل الباب .
ومن روى بيت الذبياني : فبات له طوعَ الشوامت بالنصب أراد بالشوامت قوائمه واحدها شامتة يقول : فبات الثَوْر طوع قوائمه أي بات قائماً .
قلت : ومن العرب من يقول : طاع له يَطُوع طَوْعاً فهو طائع بمعنى أطاع أيضاً ، وطاع يطاع لغة جيّدة .
اللحياني : يقال : أطعت له وأطعته . ويقال : طِعْت له وأنا أطِيع له طاعة ، ويقال : طُعْت له وأنا أطوع له طوعاً أي انقدت ، وفرس طَوْع العِنان وطوعة العنان . وبعير طيّع : سلِس القياد .
عوط : أبو عبيد عن الكسائيّ : إذا لم تحمل الناقةُ أوّل سنة يَطرُقها الفحل فهي عائط ، فإذا لم تحمل السنةَ المقبِلة أيضاً فهي عائطُ عُوطٍ وعُوطَطٍ .
قال : وقال العَدَبَّس الكنانيّ : يقال تعوَّطَت إذا حُمِلَ عليها الفحل فلم تحمل .
وقال ابن بُزُرْجَ : بَكْرة عائط ، وجمعها عِيطٌ ، وهي تَعِيط . قال : فأمَّا التي تعطاط أرحامُها نعائطُ عُوطٍ وهي مِنْ تَعُوطُ . وأنشد :
يَرُعْنَ إلى صوتي إذا ما سمعته
كما ترعوى عِيط إلى صوت أعيسا
وقال آخر :
نجائب أبكار لقِحْن لعِيطط
ونعم فهنّ المهجِرات الخيائر
وقال الليث : يقال للناقة التي لم تحمل سنوات من غير عُقْر : قد اعتاطت . قال : وربما كان اعتياطها من كثرة شحمها ، أي اعتاصت . قال : وقد تعتاط المرأة . وناقة عائط . وقد عاطت تعِيط عِياطا ، ونُوق عِيط وعُوط من غير أن يقال : عاطت تعوط . قال : وجمع العائط عوائِط .
وقال غيره : العِيط : خيار الإبل ، وأفتاؤها ما بين الحِفّة إلى الرباعِية .
عيط : أبو عبيد عن الأصمعي : امرأة عَيْطاء : طويلة العنق . ورجل أعيط ، وقَارة عَيْطاء : مشرفة . والمصدر العَيَط . وفرس عيطاء ، وخيل عِيط : طوال .
وقال الليث : الأعيط : الطويل الرأس والعنق . والعيطاء : الناقة الطويلة العنق ، والذكر أعيط والجمع عِيط . قال وعِيطِ : كلمة ينادَى بها الأَشِرُ عند السكر ، ويُلهج بها عند الغلبة ، فإن لم يزد على واحدة قالوا عيّط ، وإن رجَّع قالوا : عطعط .
غيره التعيط : غضب الرجل واحْتلاطه وتكبره . وقال رؤبة :
والبغي من تعيّط العيّاط
ويقال : التعيّط هاهنا : الجلبة ، وصياح الأَشِر بقوله عِيطِ
وقال الليث : التعيّط تنبّع الشيء من حجر أو شجر يخرج منه شيء فيصمِّغ أو يسيل . وذفرى الجمل تتعيّط بالعَرَق الأسود وأنشد :
تَعَيّطُ ذفراها بجَوْن كأنه
كُحَيْل جرى من قنفذ اللِّيت نابع
ويقال عيَّط فلان بفلان إذا قال له : عِيط عِيط .
يعط : قال الليث : يَعَاط : زجرك للذئب إذا رأيته قلت : يَعَاطِ . يعاط وتقول : يعَطت به ويا عطت به وأنشد :
صُبَّ على شاء أبي رِباط
ذؤالةٌ كالأقُدح الأمراط
يدنو إذا قيل له يَعَاطِ
قال : وبعض يقول : يِعاط بكسر الياء . قال : وهو قبيح ؛ لأن كسر الياء زادَها قبحاً . وذلك لأن الياء خُلِقَت من الكسرة ، وليس في كلام العرب كلمة على فِعَال في صدرها ياء مكسورة .
وقال غيره : يِسَار لغة في اليَسَار . وبعض يقول : إسار بقلب الياء همزة إذا كُسرت .
قلت : وهو بشع قبيح ، أعنى يِسَار وإسار .
طعا : ثعلب عن ابن الأعرابي : طعا إذا تباعد . عمرو عن أبيه : الطاعي بمعنى الطائع إذا ذلَّ .
قال ابن الأعرابي : الأطعاء : الطاعة .

##### Türkçe

باب **العين** ve **الطاء**
**عطا** , **عوط** , **طعا** , **طوع** , **عيط** , **يعط** .

**عطا** : Ebû Ubeyd: **العَطْو**: alma (tenâvül). Ondan denir: **عَطَوت** **أعطو**. Bişr b. Ebî Hâzim dedi ki:
أو الأُدْم الموشَّحةِ العواطي
بأيديهن من سَلَم النِعاف
Yani: ceylanlar; ağaç yaprağını almak için ellerini kaldırdıklarında uzanıp yükselirler. **الإعطاء** bundan alınmıştır. **المعاطاة**: elden verme (münâvele). Leys dedi: çocuk, bir iş yapıp onlara istediklerini verdiğinde, **عاطى** çocuk ailesine (ehline). **العطاء**: verilen şeye isimdir. Denir: o, bol **العطاء** sahibidir. O, cem‘ (toplayıcı) bir isimdir. Tekil yapıldığında **العطيّة** denir; çoğulu **العطايا**dır. **الأعْطِية** ise **العطاء**’nın çoğuludur. Denir: üç **أعطية**; sonra **أعطيات** çoğulun çoğuludur. **التعاطي**: alınması câiz olmayan şeyi almak. Denir: falan senin zulmünü **تعاطى** etti. Kur’ân’da: ( صَاحِبَهُمْ فَتَعَاطَى ) ( القَمَر : 29 ) yani: bedbaht, deveyi boğazlamayı üstlendi de istediğine ulaştı.
Leys dedi: ve denir: onun **تعاطيه**’si: onun cüreti. Kadına denir: o, **خِلْمها**’sını **تعاطي** eder; yani onun öpücüğünü ve tükürüğünü alır. Zû’r-Rumme dedi ki:
تعاطيه أحياناً إذا جِيد جَودة
رُضَاباً كطعم الزنجبيل المعسَّل
Başkası dedi: denir: **عطَّيته** ve **عاطيته**; yani ona hizmet ettim ve işini gördüm; senin “**نعّمته** ve **ناعمته**” demen gibi. Dersin: seni kim **يُعَطِّيك**; yani hizmetini kim üstlenir. **قوس مُعْطِية**: yumuşak; ne serttir ne de kirişini geren kimseye karşı dirençlidir. Ebû’n-Necm dedi ki:
وهَتَفى مُعطية طروحاً
**الهَتَفى** ile, kirişi için bir çınlama olan bir yayı kastetti. **قوس عَطْوى**: **المعطية** mânâsında. Denir: o, büküldü de kırılmadı. Zû’r-Rumme dedi ki:
له نبعة عَطْوى كأن رنينها
بألوى تعاطته الأكفّ المواسح
**الألوى** ile kastetti: kiriş. **عطيّة**’ye nisbet: **عَطَوِيّ**; **عطاء**’ya nisbet: **عطائيّ**. Araplardan birden fazlasını, devesinin **خَطْمه**’i **مَخْطِمه**’inden sıyrıldığında binitine şöyle derken işittim: **أعطِ**; bunun üzerine başı binicisine doğru eğilir de o da **الخطم**’u **مَخطِمه**’ine geri koyar. Ebû Zeyd dedi: denir: o, işlerin yücelerini ve yükseğini **يتعاطى** eder; ve çirkin bir işi **يتعاطى** eder. Dedi: Kays’tan künyesi Ebû Kuvve olan bir adam dedi ki: “Ben derim ki: o, işten yüceliği **يتعاطى** eder; ve çirkini **يتعطّى** eder, **تعطّياً**.” Denir: o, insanlardan eliyle ve avucunda **يستعطي** eder, **استعطاءً**; yani onlardan ister ve onlara talepte bulunur.
Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi ki: **الأعطاء**: elden vermeler (münâvelât). **المعاطاة**: bir adamın bir adamı karşılaması; yanında kılıç vardır; “kılıcını bana göster” der; o da ona verir; bu, bir süre bunu sallar, bu da bir süre; ikisi bir çarşıda veya mescitte iken; bundan nehyedilmiştir. Arap darbımesellerindendir: **عاطٍ بغير أنواط**; kendisinde duramayacağı bir ilmi üstlenen kimseye misal olarak vurulur.

**طوع** : Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: denir: otlak ona genişlediğinde ve otlamaya imkân verdiğinde, otlak ona **أطاع** etti. Bu yerde denir: **طَاع**. Evs b. Züheyr dedi ki:
كأن جيادهن بَرْعن زُمَ
جرادٌ قد أطاع له الوَرَاقُ
Bunu Ebû Ubeyd rivayet etti. Dedi: **الوراق**: yerin otlardan olan yeşilliğidir; yapraktan (**الورق**) değildir.
İbnü’s-Sikkît dedi: denir: ona bir iş emretti de o da ona **أطاعه** etti; yalnız **الألف** ile. Arap der: onun emri bana karşı **مطاعة**dır. Dedi: **ألف** olmaksızın ona boyun eğdiğinde: ona **طاع** etti.
Leys dedi: **الطَّوع**: **الكَرْه**’in zıddıdır; onu **طَوْعاً** veya zorla (**كرهاً**), ve **طائعاً** veya **كارهاً** yapacaksın. Ona boyun eğdiğinde: ona **طاع** etti; onun emrine gidip yürüdüğünde: ona **أطاعه** etti; ona muvafakat ettiğinde: ona **طاوعه** etti. Dedi: **الطاعة**: ona **أطاعه** etmenin masdarıdır: **إطاعة**. **الطواعية**: **المطاوَعةِ** masdarının olduğu şeye isimdir. Denir: kadın kocasına **طواعِية** olarak **طاوعت**. Dedi: itaat edene denir: **طاعٍ**; o, kalb edilmiştir; şairin sözü bundandır:
حلفت بالبيت ومَن حوله
من عائذ بالبيت أو طاع
Bu, onların “**عاقني** bir **عائقٌ** ve **عاقٍ**” demesi gibidir. Denir: bu iş için **تطاوعْ** et ki onu yapabilesin (**تستطيعه**). “**تطوَّع**” dediğinde mânâsı: onu yapabilmeyi külfetle üstlenmektir. Dedi: Arap **التاء**’yı hazfeder de “**اسْطاع** **يَسْطيع**” der. Dedi: **التطوّع**: farzı sana lâzım olmayan şeyde, kendi nefsinden gönüllü olarak verdiğindir. **فرس طَوْع العِنان**: eğer yumuşak huylu ise. Allah’ın (azze ve celle) sözü: ( ومن يَطَّوَّعْ خيراً ) ( البَقَرَة : 158 )
Aslı “**ومن يَتَطوّع**”dır; **التاء** **الطاء**’a idğam edildi; ve bir harfi bir harfe idğam ettiğinde onu, idğam olunanın lafzına nakledersin. “ ) ” diye mâzî lafzıyla okuyan kimseye gelince: mânâsı istikbâldir; çünkü söz şart ve cezadır; onda mâzî lafzı istikbâl mânâsına döner; bu, nahivcilerin mahirlerinin sözüdür. Allah’ın (azze ve celle) sözü: ( ) ( الكهف : 97 ) ise, aslı **استطاعوا**’dur, **التاء** ile; fakat **التاء** ile **الطاء** bir mahreçtendir; lafız hafiflesin diye **التاء** hazfedildi. Araplardan kimi: **استاعوا** der, **طاء** olmaksızın; kıraatte câiz değildir. Onlardan kimi: **فما أَسطاعوا** der, kesik **ألف** ile; mânâ: “**فما أطاعوا**”; **السين**’i artırdılar; bunu Halîl ve Sîbeveyh söyledi: **الواو**’nun harekesinin gitmesine bedel olarak; çünkü **أطاع**’ın aslı **أَطْوَع**tır. Dili bu olan kimse, muzârîde **يُسطِع** der, **الياء**’yı damme ile.
Münzirî bana, Harrânî’den, o da İbnü’s-Sikkît’ten haber verdi: dedi ki: denir: **ما أَستطيع** ve **ما اسطيع** ve **ما أَسْطيع** ve **ما أستيع**; Hamza ez-Zeyyât ( مما اسْطَّاعوا )’yu, **الطاء**’ı idğam ederek ve iki sâkini bir araya getirerek okurdu.
Ebû İshâk ez-Zeccâc dedi: bu kıraatle okuyan kimse **لاحِنٌ** (dil hatası yapan) ve hatalıdır. Bunu Halîl, Yûnus, Sîbeveyh ve onların sözüyle söyleyenlerin hepsi ileri sürdü. Delilleri şudur: **السين** sâkindir; **التاء**’yı **الطاء**’a idğam ettiğinde **طاء** sâkin olur; iki sâkin bir araya getirilmez. Dedi: “**التاء**’nın harekesini **السين** üzerine atarım da ( فما اسَطَّاعوا ) okurum” diyen kimse de hatalıdır; çünkü **استفعل**’in **سين**’i hiç harekelenmemiştir.
**المطّوّعة**: cihada gönüllü olan bir kavimdir; **التاء** **الطاء**’a idğam edildi; ( وَمَن تَطَوَّعَ خَيْرًا ( sözünde dediğimiz gibi. Allah’ın (azze ve celle) sözü: ( فَطَوَّعَتْ لَهُ نَفْسُهُ قَتْلَ أَخِيهِ ) ( المَائدة : 30 ) ise, Ferrâ dedi: mânâsı: nefsi ona tâbi oldu. Müberred dedi: ) فَطَوَّعَتْ لَهُ نَفْسُهُ ( **الطَوْع**’dan **فعَّلت** veznindedir. Ebû Ubeyd dedi: Yezîd bize rivayet etti; o da Verkâ’dan; o da İbn Ebî Necîh’ten; o da Mücâhid’den: ) فطوعت له نفسه dedi: onu cesaretlendirdi. Ebû Ubeyd, Mücâhid’den: dedi ki: ona bu hususta yardım etti ve ona icabet etti. Ben aslını ancak **الطواعية**’den görürüm.
Ben dedim: bana daha benzeri, ( **طوّعت** )’ın mânâsının “müsamaha gösterdi ve kolaylaştırdı” olmasıdır: nefsi ona, kardeşini öldürmeyi kolay kıldı; yani helâk edici hevasıyla kardeşini öldürmeyi kolay yaptı ve onu hafifletti. Ferrâ ve Müberred’in sözüne göre ise, “**قتل أخيه**” sözünün nasbı, fiilin ona ulaşması sebebiyledir; sanki dedi: nefsi ona **فطوعت**; yani kardeşini öldürmede ona boyun eğdi; ve “kardeşini öldürmeye” (لقتل أخيه) idi; cer edatını hazfetti, fiil ona ulaştı da onu nasb etti.
Denir: falan **طَوْع المكاره**’dir; eğer ona alışmışsa, onu üzerine atıyorsa. Nâbiga dedi ki:
فارتاع من صوت كَلاّب فبات له
طوعُ الشوامت من خوف ومن صَرَد
Rivayet edilir: **طوعَ الشوامت**. Kim ref‘ ederse: “ona, soğuktan ve korkudan, onu ayıplayanın itaat ettiği şey oldu” demek istedi; yani ona, ayıplayanın arzuladığı şey oldu; o da onun **طَوْعه**’udur. Bundan dolayı dersin: Allah’ım, benim hakkımda bir ayıplayanı **تطيعنّ** etme; yani benim hakkımda onun arzuladığı ve sevdiği şeyi yapma.
İbnü’s-Sikkît dedi: denir: ona **طاع** etti ve **أطاع** etti; eşittir. Kim **طاع** derse **يطاع** der; kim **أطاع** derse **يُطيع** der. Emre geldiğinde ise ancak **أطاعه** vardır; bu babın başında zikrettiğimiz gibi.
Zübyânî’nin beytini “**فبات له طوعَ الشوامت**” nasb ile rivayet eden kimse, **الشوامت** ile onun ayaklarını kastetti; tekili **شامتة**dir. Der ki: öküz, ayaklarının **طوع**u olarak geceledi; yani ayakta geceledi.
Ben dedim: Araplardan kimi: ona **طاع** etti, **يَطُوع** **طَوْعاً**; o da **طائع**tır; mânâca **أطاع** da böyledir. Ve **طاع يطاع** iyi bir lugattır.
Lihyânî: denir: ona **أطعت** ettim ve onu **أطعته** ettim. Denir: ona **طِعْت** ettim; ben ona **أطِيع** ederim, **طاعة** olarak. Denir: ona **طُعْت** ettim; ben ona **أطوع** ederim, **طوعاً** olarak; yani boyun eğdim. **فرس طَوْع العِنان** ve **طوعة العنان**. **بعير طيّع**: yulara yumuşak (selîs) olandır.

**عوط** : Ebû Ubeyd, Kisâî’den: deve ilk yıl, aygır ona vardığında (**يَطرُقها**) gebe kalmazsa o **عائط**tır; gelecek yıl da gebe kalmazsa o **عائطُ عُوطٍ** ve **عُوطَطٍ**tur.
Dedi: Adebbes el-Kinânî dedi: aygır üzerine çekildiğinde gebe kalmazsa **تعوَّطَت** denir.
İbn Büzürc dedi: **بَكْرة عائط**; çoğulu **عِيطٌ**; o **تَعِيط** eder. Dedi: rahimleri **تعطاط** edenler ise **نعائطُ عُوطٍ**tur; o, **مِنْ تَعُوطُ**’tandır. Şu beyit okundu:
يَرُعْنَ إلى صوتي إذا ما سمعته
كما ترعوى عِيط إلى صوت أعيسا
Bir başkası dedi ki:
نجائب أبكار لقِحْن لعِيطط
ونعم فهنّ المهجِرات الخيائر
Leys dedi: kısır olmaksızın yıllarca gebe kalmayan deveye: **قد اعتاطت** denir. Dedi: bazen onun **اعتياط**ı, yağının çokluğundan olur; yani **اعتاصت**. Dedi: kadın da **تعتاط** eder. Ve **ناقة عائط**. Ve **عاطت تعِيط عِياطا**. Ve **نُوق عِيط وعُوط**; “**عاطت تعوط**” denmeksizin. Dedi: **العائط**’ın çoğulu **عوائِط**tir.
Başkası dedi: **العِيط**: develerin seçkinleri; ve onların gençleri; **الحِفّة** ile **الرباعِية** arası olanlar.

**عيط** : Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: **امرأة عَيْطاء**: boynu uzun. **رجل أعيط**. **قَارة عَيْطاء**: yüksekçe. Masdar: **العَيَط**. **فرس عيطاء**; **خيل عِيط**: uzunlar.
Leys dedi: **الأعيط**: başı ve boynu uzun olan. **العيطاء**: boynu uzun dişi deve; erkeği **أعيط**; çoğulu **عِيط**. Dedi: **عِيطِ**: sarhoşlukta azgın kimsenin seslendiği bir kelimedir; galebe hâlinde onunla çokça söylenir; birden fazla artırmazsa “**عيّط**” dediler; eğer tekrar tekrar söylerse “**عطعط**” dediler.
Başkası: **التعيط**: adamın öfkesi, karışması ve kibirlenmesidir. Ru’be dedi ki:
والبغي من تعيّط العيّاط
Denir: buradaki **التعيّط**: gürültüdür; azgının “**عِيطِ**” sözüyle bağırmasıdır.
Leys dedi: **التعيّط**: bir şeyin taştan veya ağaçtan fışkırmasıdır; ondan bir şey çıkar da zamklaşır veya akar. Devenin **ذفرى**’sı siyah ter ile **تتعيّط** eder. Şu beyit okundu:
تَعَيّطُ ذفراها بجَوْن كأنه
كُحَيْل جرى من قنفذ اللِّيت نابع
Denir: falan, falana **عيَّط** etti; ona “**عِيط عِيط**” dediğinde.

**يعط** : Leys dedi: **يَعَاط**: kurdu gördüğünde ona bağırmandır; “**يَعَاطِ**” dersin: **يعاط**. Ve dersin: onunla **يعَطت** ve onunla **يا عطت**. Şu beyit okundu:
صُبَّ على شاء أبي رِباط
ذؤالةٌ كالأقُدح الأمراط
يدنو إذا قيل له يَعَاطِ
Dedi: bazısı **يِعاط** der, **الياء**’yı kesre ile. Dedi: o çirkindir; çünkü **الياء**’yı kesrelemek onun çirkinliğini artırdı. Bu, şundandır: **الياء** kesreden yaratılmıştır; Arap kelâmında başında kesreli **ياء** bulunan **فِعَال** vezninde bir kelime yoktur.
Başkası dedi: **يِسَار**: **اليَسَار**’da bir lugattır. Bazısı **إسار** der; **الياء** kesrelendiğinde onu hemzeye çevirerek.
Ben dedim: o, çirkin ve kötü bir şeydir; yani **يِسَار** ve **إسار**.

**طعا** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **طعا**: uzaklaştı (tebâ‘ude) demektir. Amr, babasından: **الطاعي**: zelil olduğunda **الطائع** mânâsındadır.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **الأطعاء**: **الطاعة**dır.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D8%B7/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ع و ط
هذا زمان عقمت فيه القرائح‏.‏
واعتاطت الأذهان اللواقح من عاطت الناقة واعتاطت إذا حالت وهي عائط‏:‏ من نوق عوطٍ وعوائط‏.‏

##### Türkçe

ع و ط
Bu, içinde zihinlerin kısır kaldığı bir zamandır.‏
Ve **اعتاطت** (zihinler) dölleyici (fikirleri) (elde etmekten) aciz kaldı; **من عاطت الناقة واعتاطت**: deve gebe kalmadığında; ve o **عائط**tır: **من نوق عوطٍ وعوائط**: **عوط** ve **عوائط** develerden.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D8%B7/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

قال ابن سيده: عاطَتِ الناقةُ تَعُوطُ عَوْطاً وتَعوَّطَتْ كتَعَيَّطَتْ، وأَحال على ترجمة عيط، وقال الأَزهري: قال الكسائي إِذا لم تحمل الناقة أَول سنة يَطْرُقُها الفحل فهي عائط وحائلٌ، فإِذا لم تحمل السنةَ المُقبلة أَيضاً فهي عائطُ عُوطٍ وعُوطَطٍ، زاد الجوهري: وعائطُ عِيطٍ، قال: وجمعها عُوطٌ وعِيطٌ وعِيطَطٌ وعُوطَطٌ وحُولٌ وحُولَلٌ، قال: ويقال عاطَتِ الناقة تَعُوطُ، قال: وقال أَبو عبيد وبعضهم يقول عُوطَطٌ مصدر ولا يجعله جمعاً، وكذلك حُولَلٌ. وقال العَدَبَّسُ الكِناني: يقال تَعَوَّطَت إِذا حُمِل عليها الفحل فلم تَحْمِل، وقال ابن بزرج: بَكْرة عائطٌ، وجمعها عِيطٌ وهي تَعِيطُ، قال: فأَما التي تَعْتاطُ أَرحامُها فعائطُ عُوطٍ، وهي من تَعُوط؛ وأَنشد:
يَرُعْنَ إِلى صَوْتي إِذا ما سَمِعْنَه،
كما تَرْعَوِي عِيطٌ إِلى صَوْتِ أَعْيَسا
وقال آخر:
نَجائب أَبْكارٍ لَقِحْنَ لِعِيطَطٍ،
ونِعْمَ، فَهُنَّ المُهْجِراتُ الحَيائرُ
وقال الليث: يقال للناقة التي لم تحمل سنوات من غير عقْر: قد اعْتاطتِ اعتياطاً، فهي معْتاطٌ، قال: وربما كان اعْتِياطُها من كثرة شَحْمِها أَي اعتاصَتْ. قال الجوهري: يقال اعتاطَتْ وتَعَوَّطَت وتَعَيَّطَت. وفي الحديث: أَنه بعث مُصَدِّقاً فأُتيَ بشاةٍ شافِعٍ فلم يأْخُذْها، فقال: ائتِني بمُعْتاطٍ، والشافعُ التي معَها ولدُها، وربما قالوا: اعْتاطَ الأَمرُ إِذا اعْتاصَ، قال: وقد تَعْتاطُ المرأَةُ. وناقة عائطٌ، وقد عاطَتْ تَعِيطُ عِياطاً، ونُوق عِيطٌ وعُوطٌ من غير أَن يقال عاطَتْ تَعُوطُ، وجمع العائط عَوائطُ، وقال غيره: العِيط خِيارُ الإِبل وأَفْتاؤُها ما بين الحِقَّةِ إِلى الرَّباعِيةِ.

##### Türkçe

İbn Sîde dedi: **عاطَتِ الناقةُ تَعُوطُ عَوْطاً** ve **تَعوَّطَتْ**; **كتَعَيَّطَتْ** (gibi); ve **عيط** tercümesine havale etti. Ezherî dedi: Kisâî dedi ki: Deve, erkeğin onu aşmasına başladığı ilk sene gebe kalmazsa o **عائط** ve **حائلٌ**’dir; eğer gelecek sene de gebe kalmazsa o **عائطُ عُوطٍ** ve **عُوطَطٍ**’dır. Cevherî artırdı: ve **عائطُ عِيطٍ**. Dedi: Onun çoğulu **عُوطٌ** ve **عِيطٌ** ve **عِيطَطٌ** ve **عُوطَطٌ** ve **حُولٌ** ve **حُولَلٌ**’dür. Dedi: Ve “**عاطَتِ الناقة تَعُوطُ**” denir. Dedi: Ebû Ubeyd dedi ki: Bazıları **عُوطَطٌ**’a “mastardır” der ve onu çoğul yapmaz; **حُولَلٌ** da böyledir. Adebbes el-Kinânî dedi: Erkek üzerine sürüldüğünde de gebe kalmazsa “**تَعَوَّطَت**” denir. İbn Büzerc dedi: **بَكْرة عائطٌ**; onun çoğulu **عِيطٌ**’dur ve o **تَعِيطُ**. Dedi: Rahimleri **تَعْتاطُ** olan ise **عائطُ عُوطٍ**’dur; ve o, **تَعُوط**’tan (olan)dır. Ve inşad etti:

يَرُعْنَ إِلى صَوْتي إِذا ما سَمِعْنَه،
كما تَرْعَوِي عِيطٌ إِلى صَوْتِ أَعْيَسا

Bir başkası dedi:

نَجائب أَبْكارٍ لَقِحْنَ لِعِيطَطٍ،
ونِعْمَ، فَهُنَّ المُهْجِراتُ الحَيائرُ

Leys dedi: Akır olmaksızın yıllarca gebe kalmayan deve için “**قد اعْتاطتِ اعتياطاً**” denir; o hâlde o **معْتاطٌ**’tır. Dedi: Bazen onun **اعْتِياطُها**’sı, yağının çokluğundan olur; yani **اعتاصَتْ**. Cevherî dedi: **اعتاطَتْ** ve **تَعَوَّطَت** ve **تَعَيَّطَت** denir. Hadiste: Onun bir **مُصَدِّقاً** gönderdiği, kendisine **شاةٍ شافِعٍ** getirildiği, onu almadığı; sonra dedi ki: “Bana bir **بمُعْتاطٍ** getir.” **الشافعُ**: yanında yavrusu olan (koyun)dur. Bazen “**اعْتاطَ الأَمرُ**” derler; **إِذا اعْتاصَ** (olduğu zaman). Dedi: Kadın da **تَعْتاطُ** edebilir. Ve **ناقة عائطٌ**; ve **عاطَتْ تَعِيطُ عِياطاً**. Ve **نُوق عِيطٌ** ve **عُوطٌ**; “**عاطَتْ تَعُوطُ**” denmeksizin. **العائط**’ın çoğulu **عَوائطُ**’tır. Başkası dedi: **العِيط** develerin seçkinleri ve gençleri; **الحِقَّةِ** ile **الرَّباعِيةِ** arasındakilerdir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D8%B7/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

عَاطَتْ
1 عَاطَتْ ذ , aor. تَعُوطُ, (S, K,) and تَعِيطُ, (K,) inf. n. عَوْطٌ (M, TA) and, accord. to some, ↓ عُوطَطٌ, which others hold to be a pl. of عَائِطٌ, (A'Obeyd, S,) but Sb holds it to be a subst. having the sense of an inf. n., (TA,) and عَيْطٌ and عِيَاطٌ, (K,) She (a camel) did not conceive in the first year after having been covered: nor in the next following year: (S:) or i. q. ↓ اعتاطت and ↓ تعوّطت and ↓ تعيّطت, (K,) which (or the first and second of which, IDrd, O) signify she (a camel, IDrd, S, M, A, O, K, and a woman, A, K) did not conceive for several years, (Lth, IDrd, S, O, K,) without being barren; (Lth, K;) and sometimes this is caused by the abundance of her fat: (Lth, S:) the last three verbs also signify, (the first of them accord. to the K, and the other two also accord to the TA,) she (a camel) did not conceive, having been covered; (K, TA;) or although her womb had attained to maturity. (TA. [See also اعتاصت, in art. عوص.]) ― -b2- [Hence the saying,] الأَذْهَانُ ↓ هٰذَا زَمَانٌ عَقُمَتْ فِيهِ القَرَائِحُ وَاعْتَاطَتِ اللَّوَاقِحُ (assumed tropical:) [This is a time in which the powers of elicitation have become unproductive, and the pregnant intellectual faculties have become fruitless]. (A, TA.) [Hence also,] الأَمْرُ ↓ اعتاط (assumed tropical:) The affair was, or became, difficult; or difficult and intricate; or impossible; i. q. اعتاص. (S, O.) -A2- See also art. عيط.

5 تَعَوَّطَ see 1: -A2- and see also عَاطَتْ in art. عيط.

8 اـِعْتَوَطَ see 1, in three places.

عُوطَةٌ
عُوطَةٌ ذ The quality denoted by the epithet عَائِطٌ, in a she-camel; as also ↓ عُوطَطٌ and ↓ عُوطُطٌ and عُيْطَطٌ [perhaps a mistake for عِيطَطٌ]. (TA.)

عُوطَطٌ
عُوطَطٌ ذ and عُوطُطٌ: see 1, and عُوطَةٌ, and عَائِطٌ, this last in two places.

عَائِطٌ
عَائِطٌ ذ A she-camel not conceiving in the first year after having been covered: (Ks, Az, S, O:) or a she-camel, (Lth, K,) and a woman, (K,) not conceiving for several years, without being barren; (Lth, K;) as also ↓ مُعْتَاطٌ: (Lth, IAth, O, * TA:) and a she-camel not conceiving when covered; (K;) as also ↓ مُعْتَاطٌ, or ↓ مُعْتَاطَةٌ: (accord. to different copies of the K:) or not conceiving when her womb has attained to maturity: (TA:) ↓ مُعْتَاطٌ is also applied to a ewe or she-goat, as meaning not conceiving, by reason of the abundance of her fat; (IAth;) and occurs in a trad., so applied, (S, IAth,) and expl. as signifying اَلَّتِى لَمْ تَلِدْ وَقَدْ حَانَ وِلَادُهَا; but by this is app. meant that has not conceived, although the time for her conceiving has come: (IAth:) the pl. of عَائِطٌ is عُوطٌ, (Ks, S, M, O, K,) which is also applied to women, and she-goats, (M,) and عِيطٌ (Ks, S, O, K) and عُيَّطٌ (M, O, K) and عَوَائِطُ (TA) and ↓ عُوطَطٌ [which is irregular, like حُولَلٌ,] (Ks, S, O, K) and عَوْطَطٌ (accord. to the CK) and عُوطُطٌ, (K,) but this is a dial. var. of عُوطَطٌ accord. to those who assert it to be an inf. n., (As, O, TA,) for some assert this last to be an inf. n., not a pl., and in like manner حُولَلٌ, (A'Obeyd, S, O,) but Sb holds it to be a subst. in the sense of an inf. n., originally عُيْطَطٌ. (L, TA.) عَائِطُ عِيطٍ and عَائِطُ عُوطٍ and ↓ عَائِطُ عُوطَطٍ (S, O, K) have an intensive signification, (K,) Not conceiving in the first year after having been covered, nor in the next following year; like حَائِلُ حُولٍ and حَائِلُ حُولَلٍ. (S, O.) [عِيطٌ is also pl. of أَعْيَطُ, which see in art. عيط.]

مُعْتَاطٌ
مُعْتَاطٌ ذ , and with ة: see عَائِطٌ, in four places. The author of the K has confounded the words belonging to this art. with those belonging to art. عيط. (TA.)

##### Türkçe

عَاطَتْ
1 **عَاطَتْ** ذ , muzâri‘ **تَعُوطُ**, (S, K,) ve **تَعِيطُ**, (K,) mastar **عَوْطٌ** (M, TA) ve, bazılarına göre, ↓ **عُوطَطٌ**, ki başkaları bunun **عَائِطٌ**’un bir çoğulu olduğunu kabul eder, (A'Obeyd, S,) fakat Sb bunun mastar manasına sahip bir isim olduğunu kabul eder, (TA,) ve **عَيْطٌ** ve **عِيَاطٌ**, (K,) O (dişi deve) aşıldıktan sonra ilk yılda gebe kalmadı: ne de onu izleyen sonraki yılda: (S:) yahut i. q. ↓ **اعتاطت** ve ↓ **تعوّطت** ve ↓ **تعيّطت**, (K,) ki bunlar (yahut bunların birincisi ve ikincisi, IDrd, O) O’nun (dişi deve, IDrd, S, M, A, O, K, ve bir kadın, A, K) kısır olmaksızın birkaç yıl gebe kalmadığını ifade eder; (Lth, IDrd, S, O, K,) (Lth, K;) ve bazen bu, onun yağının çokluğundan kaynaklanır: (Lth, S:) son üç fiil ayrıca şunu da ifade eder, (bunların birincisi K’ye göre, ve öteki ikisi de TA’ya göre,) O (dişi deve) aşıldığı hâlde gebe kalmadı; (K, TA;) yahut rahmi olgunluğa erişmiş olduğu hâlde. (TA. [Ayrıca bk. **اعتاصت**, md. **عوص**.]) ― -b2- [Bundan şu söz,] الأَذْهَانُ ↓ هٰذَا زَمَانٌ عَقُمَتْ فِيهِ القَرَائِحُ وَاعْتَاطَتِ اللَّوَاقِحُ (mecaz kabul edilmiştir:) [Bu, içinde istinbat güçlerinin kısırlaştığı ve gebe zihnî melekelerin semeresiz kaldığı bir zamandır]. (A, TA.) [Bundan ayrıca,] الأَمْرُ ↓ **اعتاط** (mecaz kabul edilmiştir:) İş zor oldu, yahut zorlaştı; yahut zor ve girift oldu; yahut imkânsız oldu; i. q. **اعتاص**. (S, O.) -A2- Ayrıca bk. md. **عيط**.

5 **تَعَوَّطَ** bk. 1: -A2- ve ayrıca md. **عيط**’te **عَاطَتْ**’e de bk.

8 **اـِعْتَوَطَ** bk. 1, üç yerde.

عُوطَةٌ
**عُوطَةٌ** ذ Dişi devede **عَائِطٌ** sıfatının delalet ettiği nitelik; bunun gibi ↓ **عُوطَطٌ** ve ↓ **عُوطُطٌ** ve **عُيْطَطٌ** [muhtemelen **عِيطَطٌ** için bir hatadır]. (TA.)

عُوطَطٌ
**عُوطَطٌ** ذ ve **عُوطُطٌ**: bk. 1, ve **عُوطَةٌ**, ve **عَائِطٌ**, bu sonuncusu iki yerde.

عَائِطٌ
**عَائِطٌ** ذ Aşıldıktan sonra ilk yılda gebe kalmayan dişi deve: (Ks, Az, S, O:) yahut birkaç yıl kısır olmaksızın gebe kalmayan dişi deve, (Lth, K,) ve bir kadın, (K,) (Lth, K;) bunun gibi ↓ **مُعْتَاطٌ**: (Lth, IAth, O, * TA:) ve aşıldığında gebe kalmayan dişi deve; (K;) bunun gibi ↓ **مُعْتَاطٌ**, yahut ↓ **مُعْتَاطَةٌ**: (K’nin farklı nüshalarına göre:) yahut rahmi olgunluğa eriştiğinde gebe kalmayan: (TA:) ↓ **مُعْتَاطٌ** ayrıca bir koyuna yahut dişi keçiye, yağının çokluğundan dolayı gebe kalmayan manasında uygulanır; (IAth;) ve bir hadiste bu şekilde uygulanmış olarak vârid olmuştur, (S, IAth,) ve **اَلَّتِى لَمْ تَلِدْ وَقَدْ حَانَ وِلَادُهَا** manasında açıklanmıştır; fakat bununla görünüşe göre kastedilen, gebe kalma vakti gelmiş olduğu hâlde gebe kalmamış olandır: (IAth:) **عَائِطٌ**’un çoğulu **عُوطٌ**’tur, (Ks, S, M, O, K,) ki bu ayrıca kadınlara ve dişi keçilere de uygulanır, (M,) ve **عِيطٌ** (Ks, S, O, K) ve **عُيَّطٌ** (M, O, K) ve **عَوَائِطُ** (TA) ve ↓ **عُوطَطٌ** [ki bu, **حُولَلٌ** gibi düzensizdir,] (Ks, S, O, K) ve **عَوْطَطٌ** (CK’ye göre) ve **عُوطُطٌ**, (K,) fakat bu, bunun bir mastar olduğunu ileri sürenlere göre **عُوطَطٌ**’un lehçe varyantıdır, (As, O, TA,) zira bazıları bu sonuncunun bir mastar olduğunu, bir çoğul olmadığını ileri sürer; ve aynı şekilde **حُولَلٌ**, (A'Obeyd, S, O,) fakat Sb bunun, aslında **عُيْطَطٌ** olan, mastar manasında bir isim olduğunu kabul eder. (L, TA.) **عَائِطُ عِيطٍ** ve **عَائِطُ عُوطٍ** ve ↓ **عَائِطُ عُوطَطٍ** (S, O, K) şiddetli bir anlam taşır, (K,) Aşıldıktan sonra ilk yılda gebe kalmayan, ne de onu izleyen sonraki yılda; **حَائِلُ حُولٍ** ve **حَائِلُ حُولَلٍ** gibi. (S, O.) [**عِيطٌ** ayrıca **أَعْيَطُ**’un çoğuludur; ona bk. md. **عيط**.]

مُعْتَاطٌ
**مُعْتَاطٌ** ذ , ve ة ile: bk. **عَائِطٌ**, dört yerde. K’nin müellifi bu maddeye ait kelimeleri md. **عيط**’e ait olanlarla karıştırmıştır. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D8%B7/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

عَاطَ
عَاطَ ( w )  U ( n. ac. عَوْط 1 ),
a.  Was long ( neck ).

b.  Failed to conceive ( camel ).

تَعَوَّطَ
تَعَوَّطَ V ,
a.  see I .

اِعْتَوَطَ
اِعْتَوَطَ VIII ,
a.  see I (b) ,

عَاْوِط
عَاْوِط 21 , ( pl. عِوْط 2I ,  عُوْط 3 ,  عُوَّط 11 ,  عُوْطَُط ),
a.  Temporarily barren, slow to conceive.

عَوْطَب
عَوْطَب
a.  Calamity.

##### Türkçe

**عَاطَ**
**عَاطَ** ( w ) U ( n. ac. **عَوْط** 1 ),
a. Boynu uzun oldu.

b. (Deve) gebe kalmada başarısız oldu.

**تَعَوَّطَ**
**تَعَوَّطَ** V ,
a. I’e bak.

**اِعْتَوَطَ**
**اِعْتَوَطَ** VIII ,
a. I (b)’ye bak,

**عَاْوِط**
**عَاْوِط** 21 , ( pl. **عِوْط** 2I ,  **عُوْط** 3 ,  **عُوَّط** 11 ,  **عُوْطَُط** ),
a. Geçici olarak kısır, gebe kalması yavaş.

**عَوْطَب**
**عَوْطَب**
a. Felâket.
