# عوه (ع-و-ه) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D9%87
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%88%D9%87

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ع - و - ه
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D9%87/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين والهاء وواي معهما
ع و ه، ه و ع، ه ي ع مستعملات
عوه:
التّعويه والتّعريس: نومة خفيفة عند وجه الصّبح.
عوّهت تَعْويهاً. قال رؤبة:
شأزٍ بمن عَوَّهَ جَدْبِ المُنْطَلَقْ
تبدو لنا أعلامُهُ بعدَ الغَرَقْ
وتقولُ: عَوَّهْتُ بالجَحْشِ تعويهاً إذا دَعَوتَه لِيَلْحَقَ بك. تقول: عَوْهِ عَوْهِ.
وعاهِ عاهِ: زجرٌ للإبل لتحتبس وربّما قالوا: عَيْهِ عَيْهِ، وقد يقولون: عَهْ عَهْ، وعَهْعَهْتُ بها.
وأَعاهَ الزَّرْعُ، وأعاهَ القومُ إذا أصابَ زرْعَهُم خاصّةً عاهةٌ وآفةٌ من اليَرَقان ونحوه فأفْسَدَهُ. قال:
قذف المجنّبِ بالعاهاتِ والسَّقَمِ
وقال بعضُهم: عِيةَ الزَّرْعُ فهو مَعُوهٌ.
هوع:
هاعَ يَهُوعُ هَوْعاً وهُواعاً إذا جاءه القيء ومن غير تكلّف. قال:
ما هاعَ عمرٌو حين أدْخَلَ حَلْقَهُ		يا صاحِ ريش حمامة بل قاء
وإذا تكلّف ذلك قيل: تهوَّع، فما خرجَ من حلقِهِ فهو هُواعة. تقول: لأَهوِعَنَّهُ أَكْلَهُ، أي: لأَستخرجنّ من حَلْقِهِ ما أَكَلَ.
هيع:
الهاعُ: سوء الحرص. هاعَ يَهاعُ هيعة وهاعاً. وقال بعضهم: هاع يَهِيعُ هُيُوعاً وهَيْعَةً وهَيَعاناً. وقال أبو قيس بن الأسْلَتِ:
الكَيْسُ والقُوّةُ خيرٌ من ال		إشفاق والفَهّةِ والهـاع
ورجلٌ هاعٌ، وامرأة هاعة إذا كان جباناً ضعيفاً.
والهَيْعَةُ: الحَيْرَة. رجل مُتَهيّعٌ هائع، أي: حائر.
وطريق مَهْيَعٌ، مَفْعَلٌ من التّهيُّعِ، وهو الانْبساطُ، ومن قال: فَعْيَل فقد أخْطأ، لأنه ليس في كلام العرب فعيل إلا وصدرُه مكسورٌ نحو: حِذْيَم وعِثْيَر.
وبلَدٌ مَهْيَعٌ أيضاً، أي: واسع، قال أبو ذُؤَيب:
فاحْتَثَّهُنَّ من السَّواءِ وماؤه		بَثْرٌ وعانَدَهُ طريقٌ مهْيَعُ
ويُجْمَعُ مهايع بلا همز.
والسّراب يَتَهَيَّعُ على وجهِ الأرضِ، أي: ينبسِطُ. تهيّع السّرابُ وانْهاع انهياعاً. والهَيْعَةُ: أرضٌ واسعةٌ مبسوطة. والهَيعةُ سَيَلانُ الشيءِ والمصبوبِ على وجهِ الأرضِ، هاعَ يَهِيعُ هيعاً. وماءً هائع. والرّصاص يَهيعُ في المِذْوَبِ.
وفي الحديث: كلّما سمع هيعةً طار إليها، أي: صوتاً يُفْزَع منه ويُخافُ، وأصله من الجَزَعِ.

##### Türkçe

باب **العين** و**الهاء** و**واي** معهما
**ع و ه**، **ه و ع**، **ه ي ع** kullanımdadırlar.

**عوه**:
**التّعويه** ve **التّعريس**: sabahın yüzü (tan yeri) sırasında hafif bir uyku.
**عوّهت** **تَعْويهاً**. **رؤبة** dedi ki:
شأزٍ بمن **عَوَّهَ** جَدْبِ المُنْطَلَقْ
تبدو لنا أعلامُهُ بعدَ الغَرَقْ
Ve dersin ki: **عَوَّهْتُ بالجَحْشِ تعويهاً** onu sana yetişsin diye çağırdığın zaman. Dersin: **عَوْهِ عَوْهِ**.
**وعاهِ عاهِ**: develer için, tutulup (durup) kalsınlar diye bir azarlamadır; bazen **عَيْهِ عَيْهِ** derler; ve **عَهْ عَهْ** derler; ve onunla **عَهْعَهْتُ**.
Ve ekin **أَعاهَ**; ve kavim **أعاهَ**: özellikle ekinlerine sarılık ve benzeri şeylerden bir **عاهة** ve bir **آفة** isabet edip onu bozduğu zaman. Dedi ki:
قذف المجنّبِ بالعاهاتِ والسَّقَمِ
Ve bazısı dedi ki: ekin **عِيةَ**; o hâlde o **مَعُوهٌ**dur.

**هوع**:
**هاعَ يَهُوعُ هَوْعاً وهُواعاً**: kendisine kusma geldiği ve zorlama olmaksızın (çıktığı) zaman. Dedi ki:
ما **هاعَ** عمرٌو حين أدْخَلَ حَلْقَهُ		يا صاحِ ريش حمامة بل قاء
Ve eğer bunu zorlayarak yaparsa **تهوَّع** denir; boğazından çıkan şey ise **هُواعة**dır. Dersin: **لأَهوِعَنَّهُ أَكْلَهُ**; yani: boğazından yediği şeyi mutlaka çıkaracağım.

**هيع**:
**الهاعُ**: hırsın kötülüğü. **هاعَ يَهاعُ هيعة وهاعاً**. Ve bazısı dedi ki: **هاع يَهِيعُ هُيُوعاً وهَيْعَةً وهَيَعاناً**. Ve **أبو قيس بن الأسْلَتِ** dedi ki:
الكَيْسُ والقُوّةُ خيرٌ من ال		إشفاق والفَهّةِ والـ**هـاع**
Ve **رجلٌ هاعٌ** ve **امرأة هاعة**: korkak zayıf olduğu zaman.
Ve **الهَيْعَةُ**: şaşkınlık. **رجل مُتَهيّعٌ هائع**; yani: şaşkın.
Ve **طريق مَهْيَعٌ**: **مَفْعَلٌ**; **التّهيُّعِ**den, o da yayılmadır; ve kim **فَعْيَل** derse hata etmiştir; çünkü Arapların sözünde **فعيل** yoktur ki başı (ilk harfi) esreli olmasın; şu gibi: **حِذْيَم** ve **عِثْيَر**.
Ve bir belde de **مَهْيَعٌ**dır; yani: geniş. **أبو ذُؤَيب** dedi ki:
فاحْتَثَّهُنَّ من السَّواءِ وماؤه		بَثْرٌ وعانَدَهُ طريقٌ **مهْيَعُ**
Ve hemzesiz olarak **مهايع** diye çoğul yapılır.
Ve serap yerin yüzü üzerinde **يَتَهَيَّعُ**; yani: yayılır. Serap **تهيّع** etti; ve **انْهاع انهياعاً**. Ve **الهَيْعَةُ**: yayılmış geniş bir yerdir. Ve **الهَيعةُ**: şeyin akması ve yerin yüzü üzerine dökülmüş olanın (akmasıdır); **هاعَ يَهِيعُ هيعاً**. Ve **ماءً هائع**. Ve kurşun **يَهيعُ** eriticinin içinde.
Ve hadiste: “Her ne zaman bir **هيعةً** işitse ona uçar”; yani: kendisinden ürkülen ve korkulan bir ses; ve aslı **الجَزَعِ**dendir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D9%87/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

العاهَةُ: الآفةُ. يقال: عِيهَ الزرعُ وإِيفَ، وأرضٌ مَعْيوهَةٌ. وأعاهَ القوم: أصابت ماشيتهم العاهَةُ. وقال الأمويّ: أعْوَهَ القومُ مثله. والتَعْويه: التعريسُ، وهو النزول في آخر الليل. وكلُّ من احتبس في مكانه فقد عَوّهَ.

##### Türkçe

**العاهَةُ**: âfet, musibet.

Denilir ki: **عِيهَ الزرعُ** ve **إِيفَ**; ve **أرضٌ مَعْيوهَةٌ**.

Ve **أعاهَ القوم**: onların davarlarına **العاهَةُ** isabet etti.

Ve el-Emevî dedi: **أعْوَهَ القومُ** bunun benzeri.

Ve **التَعْويه**: **التعريسُ**tir; o, gecenin sonunda konaklamadır.

Ve her kim bulunduğu yerde alıkonulmuşsa, muhakkak **عَوّهَ**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D9%87/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والهاء
عوه ، عهو ، هيع ، يهيع ، يهوع
عوه ، ( عاه ) : عاه : روي عن ابن عمر عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه نَهَى عن بيع الثمار حتى تذهب العاهة ، فقيل لابن عمر : ومتى ذلك ؟ فقال : طلوعَ الثُريّا .
والعاهة : الآفة تصيب الزرع والثمار فتفسدها .
وقال ابن بُزُرْج : عِيهَ الزرعُ فهو مَعِيهٌ ومَعُوهُ ومَعْبُوهٌ .
وقال طبيب العرب : اضمنوا لي ما بين مغيب الثريّا إلى طلوعها أضمنْ لكم سائر السنة .
أبو عبيدة عن أبي زيد : أَعاه القومُ إذا أصابت ما شِيَتَهم العاهة . وقال غيره : أعاه القوم وَأَعَوَهُوا ، وقد عَاهَ المال يعُوه عاهة وعَوُوهاً .
شمر عن ابن الأعرابي : طعام مَعُوه ، أصابته عاهة ، وعِيهَ المالُ ، ورجل عائِهٌ وعاهٍ مثل مائِه وماهٍ ، ورجل عاه ، أيضاً كقولك كَبْشٌ صافٌ ، وقال طُفَيل :
ودارٍ يظعَن العاهون عنها
لنيّتهم وينسون الذِّماما
وقال ابن الأعرابيّ : العاهون : أصحاب الرِّيبِ والخُبْث .
وقال الليث : العاهة : البلايا والآفات ، أي فسادٌ يصيب الزرع ونحوه من حرّ أو عطش . وقال : أعاه الزرعُ إذا أصابته آفة من اليرقات ونحوه فأفسده ، وأعاه القوم إذا أصاب زرعهم خاصّةً عاهةٌ .
قلت : وسألت أعرابياً فصيحاً عن قول رؤبة :
جَدْب المندَّى شئِزَ المعوَّهِ
فقال : أراد به المُعَرَّج ، يقال عرَّج وعوَّج وعوّه بمعنى واحد .
وقال الليث : التعويه والتعريس : نومة خفيفة عند وجه الصبح . قال وعوّه الرجلُ إذا دعا الجحش ليلحق به فقال عَوْه عَوْه إذا دعاه ، ويقال : عاه عاه إذا زُجِرَتِ الإبِلُ لتَحْتَبِس : وربما قالوا عَيْه عَيْه ، ويقولون عَهْ عَهْ ، ويقولون : عَهْعَهْت بالإبل .
ثعلب عن ابن الأعرابي : أعاه الرجلُ وأعْوه وعَاهَ وعَوَّه ، كله إذا وقعت العاهة في زرعه .
وقال ابن السكيت : أرض مَعْيوهة من العاهة .
عهو : عن شمر عن أبي عدنان عن بعضهم قال : العِفْو والعِهْوُ جميعاً : الجحش .
قلت : ووجدت لأبي وَجْزة السعديّ بيتاً في العِهْو :
قرَّبن كلَّ صَلَخْدَى مُحْنِق قَطِمِ
عِهْوٍ له ثَبَج بالنِّيِّ مضبورُ
وقيل : جمل عِهْو ، نبيل الثَبَج لطيفه ، وهو شديد مع ذلك . قلت : كأنه شبه الجمل به لنحفته .
هيع : هاع يهيع رُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( خير الناس رجل ممسك بعِنان فرسه كلّما سمع هَيْعة طار إليها ) .
قال أبو عبيد : قال أبو عبيدة : الهَيْعة : الصوت الذي تَفزع منه وتخافه من عدوّ . قال : وأصل هذا الجزع ، يقال : رجل هاعٌ لاعٌ وهائِعٌ لائِعٌ إذا كان جباناً ضعيفاً ، وقد هاع يهيع هُيُوعاً وهَيَعاناً . وقال الطِرِمّاح :
أنا ابن حُماة المجد من آل مالك
إذا جعلت خُور الرجال تهِيع
وقال أبو عبيدة أيضاً : هاع الرجل يهاع إذا تهوّع أي قاء قَيْأ ، وهاع يهاع هَيْعاً إذا جاع هَيَعاناً ، وهاع يهيع إذا جَبُنَ .
وقال ابن بُزُرْجَ : هِعْت أهاع هَيْعاً من الحبّ والحزن والجزع ، قال وقالوا : هاع يهاع .
وقال ابن الأعرابيّ : الهاعُ الجَزُوع ، واللاع : الموجَع .
وقال اللِّحياني : هاع يهاع هَيْعة إذا جاع وهاع هَيْعوعة إذا تهوّع .
وقال أبو عبيد : قال أبو عمرو : الهائعة والواعية : الصوت الشديد ، قال : وهِعْت أَهَاع ، ولِعْت ألاع لَيَعاناً وهَيَعاناً إذا ضجِرت ، وقال عَدِيّ :
إذا أنت فاكهت الرجال فلا تَلَعْ
وقل مثل ما قالوا ولا تتزنَّدِ
وقال الليث : الهاعُ : سوء الحرص ، يقال هاع يهاعُ هَيْعة وهاعاً ، وأنشد لأبي قيس بن الأسلت :
الكَيْسُ والقُوَّة خير من ال
إشفاق والفَهَّة والهاع
وقال : رجل هاعٌ وامرأة هاعة ، قال : وهاع يَهُوع هَوْعاً وهُواعاً إذا جاءه القيء من غير تكلّف . وإذا تكلّف ذلك قيل : تهوَّع ، فما خرج من حلقه هُوَاعة ، ويقال : لأُهَوِّعَنَّه ما أكل ، أي لأستخرجنّه من حَلْقه ، ويقال أرض هَيِّعَةٌ : واسعة مبسوطة ، ورجل مُتَهَيِّع : حائر ، وطريق مَهْيَعٌ : مفعل من التَّهَيُّعِ وهو الانبساط ، قال ومن قال مَهْيَعٌ فَعْيَل فقد أخطأ ، لأنه لا فَعَيْل في كلامهم بفتح أوله ، قال : وانهاع السراب انهياعاً ، وطريق مَهْيَعٌ واضح ، وجمعه مهايع وأنشد :
بالغَوْرِ يَهْدِيها طريق مَهْيَعُ
قال : والهَيْعَة : سيلان الشيء المصبوب على وجه الأرض ، تقول هَاعَ يَهيعُ ، وماء هائع ، والرَّصَاص يَهيعُ في المِذْوَب .
وقال غيره : هاعت الإبل إلى الماء تَهيعُ إذا أرادته ، فهي هائعة .
وروي عن علقمة أنه قال : الصائم إذا ذَرَعَهُ القَيْء فليتمّ صومه ، وإذا تهوّع فعليه القضاء ، أي استقاء ، يقال : تهوّع نَفْسَه إذا قاء بنفسه كأنه يُخرجها . وقال رؤبة يصف
ثوراً طعن كِلاباً :
ينهى به سَوَّارَهُنَّ الأشجعا
حتى إذا ناهزها تَهوّعا
وقال بعضهم : تهوَّع أي قاء الدم ، ويقال قاء بنفسه فأخرجها .
أبو عبيد : المَهْيَع : الطريق الواسع الواضح وقال أبو العيال الهذلي :
ارْجِع منيحتك التي أْتْبعْتَها
هَوْعاً وحَدَّ مذلَّق مسنون
يقول : رُدّها فقد جزِعت نفسُك في أثرها . وقيل الهُوع : العداوة ، وقيل : شدّة الحرص ، يقال : هاعت نفسه هُوعاً أي ازدادت حرصاً .
وفي ( النوادر ) : فلان منهاع إليّ ومُتَهَيِّع ، وتيّع ومتتيّع وتَرْعان وتَرِعٌ أي سريع إلى الشرّ .

##### Türkçe

باب **العين** ve **الهاء**

**عوه** ، **عهو** ، **هيع** ، **يهيع** ، **يهوع**

**عوه** ، ( **عاه** ) : **عاه** : İbn Ömer’den, Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olundu: O, meyvelerin satımını, **العاهة** gidinceye kadar yasakladı. İbn Ömer’e: Bu ne zaman? denildi. O da: **الثُريّا**’nın doğuşu, dedi.

Ve **العاهة** : ekine ve meyvelere isabet eden, onları bozan âfet.

İbn Bُزُرْج dedi: **عِيهَ** ekin; artık o **مَعِيهٌ** ve **مَعُوهُ** ve **مَعْبُوهٌ**’dur.

Arapların tabibi dedi: **الثريّا**’nın batışı ile onun doğuşu arasını bana garanti edin, ben de size yılın geri kalanını garanti edeyim.

Ebû Ubeyde, Ebû Zeyd’den: Kavim **أَعاه** etti; yani onların hayvanlarına **العاهة** isabet ettiğinde. Başkası dedi: Kavim **أعاه** etti ve **وَأَعَوَهُوا**; ve mal **عَاهَ** eder, **يعُوه**; **عاهة** ve **عَوُوهاً** (olur).

Şemmer, İbnü’l-A‘râbî’den: **طعام مَعُوه**; ona **عاهة** isabet etmiş (yiyecek). Ve mal **عِيهَ** edildi. Ve **رجل عائِهٌ** ve **عاهٍ**; **مائِه** ve **ماهٍ** gibi. Ve **رجل عاه**; yine, senin “**كَبْشٌ صافٌ**” demen gibi. Ve Tufeyl dedi:
ودارٍ يظعَن العاهون عنها
لنيّتهم وينسون الذِّماما

İbnü’l-A‘râbî dedi: **العاهون** : şüphe ve kötülük sahipleri.

Leys dedi: **العاهة** : belâlar ve âfetler; yani sıcaktan yahut susuzluktan ekine ve benzerine isabet eden bir bozulma. Dedi: Ekin **أعاه** etti; yani ona tırtıllardan ve benzerinden bir âfet isabet edip onu bozduğunda. Ve kavim **أعاه** etti; yani özellikle onların ekinine bir **عاهة** isabet ettiğinde.

Dedim: Ve fasih bir bedevîye, Ru’be’nin şu sözü hakkında sordum:
جَدْب المندَّى شئِزَ المعوَّهِ
O dedi: Bununla **المُعَرَّج**’i kastetti; **عرَّج** ve **عوَّج** ve **عوّه** denir; tek bir mânâdadır.

Leys dedi: **التعويه** ve **التعريس** : sabahın yüzü vaktinde hafif bir uyku. Dedi: Adam **عوّه** eder; yani sıpaya kendisine yetişsin diye seslendiğinde; onu çağırdığında **عَوْه عَوْه** der. Ve denir: Develer, tutulup (yerinde) kalsın diye sürüldüğünde **عاه عاه**; bazen **عَيْه عَيْه** de derler. Ve derler: **عَهْ عَهْ**. Ve derler: Develerle **عَهْعَهْت** ettim.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Adam **أعاه** etti ve **أعْوه** ve **عَاهَ** ve **عَوَّه**; hepsi, ekininde **العاهة** vuku bulduğunda.

İbnü’s-Sikkît dedi: **أرض مَعْيوهة**; **العاهة**’den (dolayı).

**عهو** : Şemmer’den, Ebû Adnân’dan, bazılarından: **العِفْو** ve **العِهْوُ** ikisi birden: sıpa.

Dedim: Sa‘dî Ebû Vecze’ye ait, **العِهْو** hakkında bir beyit buldum:
قرَّبن كلَّ صَلَخْدَى مُحْنِق قَطِمِ
عِهْوٍ له ثَبَج بالنِّيِّ مضبورُ

Ve denildi: **جمل عِهْو**; **الثَبَج**’i soylu, ince olan; bununla beraber o şiddetlidir. Dedim: Sanki deveyi, onun inceliği sebebiyle ona benzetti.

**هيع** : **هاع يهيع**; Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olundu ki şöyle dedi: ( İnsanların hayırlısı, atının dizginini tutan bir adamdır; her ne zaman bir **هَيْعة** işitse ona uçar.)

Ebû Ubeyd dedi: Ebû Ubeyde dedi: **الهَيْعة** : düşmandan, ondan ürktüğün ve korktuğun ses. Dedi: Bunun aslı, bu korku/ürküntüdür; denir: **رجل هاعٌ لاعٌ** ve **هائِعٌ لائِعٌ**; korkak, zayıf olduğunda. Ve **هاع يهيع** eder; **هُيُوعاً** ve **هَيَعاناً**. Ve Tırimmâh dedi:
أنا ابن حُماة المجد من آل مالك
إذا جعلت خُور الرجال تهِيع

Ebû Ubeyde ayrıca dedi: Adam **هاع** eder, **يهاع**; yani **تهوّع** etti, yani kusma kustu. Ve **هاع يهاع** eder; **هَيْعاً**; yani acıktı, **هَيَعاناً**. Ve **هاع يهيع** eder; yani korktu.

İbn Bُزُرْج dedi: **هِعْت** ederim, **أهاع**; sevgiden, hüzünden ve korkudan **هَيْعاً**. Dedi: Ve dediler: **هاع يهاع**.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **الهاعُ** : çok korkan; ve **اللاع** : acı çeken.

Lihyânî dedi: **هاع يهاع**; aç olduğunda **هَيْعة**; ve **هاع هَيْعوعة**; **تهوّع** ettiğinde.

Ebû Ubeyd dedi: Ebû Amr dedi: **الهائعة** ve **الواعية** : şiddetli ses. Dedi: **وهِعْت أَهَاع** ve **لِعْت ألاع**; bıktığında **لَيَعاناً** ve **هَيَعاناً**. Ve ‘Adiyy dedi:
إذا أنت فاكهت الرجال فلا تَلَعْ
وقل مثل ما قالوا ولا تتزنَّدِ

Leys dedi: **الهاعُ** : kötü hırs. Denir: **هاع يهاعُ**; **هَيْعة** ve **هاعاً**. Ve Ebû Kays b. el-Eslet’e ait olarak şunu okuttu:
الكَيْسُ والقُوَّة خير من ال
إشفاق والفَهَّة والهاع

Ve dedi: **رجل هاعٌ** ve **امرأة هاعة**. Dedi: Ve **هاع يَهُوع**; **هَوْعاً** ve **هُواعاً**; kendisine, zorlama olmaksızın kusma geldiğinde. Zorlama ile olursa: **تهوَّع** denir. Boğazından çıkan şey: **هُوَاعة**. Ve denir: “Onun yediğini mutlaka **لأُهَوِّعَنَّه**”; yani onu boğazından mutlaka çıkaracağım. Ve denir: **أرض هَيِّعَةٌ** : geniş, yayvan. Ve **رجل مُتَهَيِّع** : şaşkın. Ve **طريق مَهْيَعٌ** : **التَّهَيُّعِ**’dan **مفعل**; o da yayılmadır. Dedi: Kim **مَهْيَعٌ**’ı **فَعْيَل** (kalıbı) sayarsa hata etmiştir; çünkü onların sözünde, başı fetha ile **فَعَيْل** yoktur. Dedi: Serap **انهاع** etti; **انهياعاً**. Ve **طريق مَهْيَعٌ** : açık (belli) yol. Onun çoğulu: **مهايع**. Ve şu beyiti okuttu:
بالغَوْرِ يَهْدِيها طريق مَهْيَعُ

Dedi: Ve **الهَيْعَة** : yere dökülmüş şeyin, yer yüzü üzerinde akmasıdır. Sen dersin: **هَاعَ يَهيعُ**. Ve **ماء هائع**. Ve kurşun, **المِذْوَب** içinde **يَهيعُ** eder.

Başkası dedi: Develer suya doğru **هاعت** eder, **تَهيعُ**; onu istediğinde; artık o **هائعة**’dır.

Alkame’den rivayet olundu ki dedi: Oruçluya kusma galip gelirse orucunu tamamlasın; **تهوّع** ederse üzerine kaza gerekir; yani kendi kendini kusturdu. Denir: Kendi nefsini **تهوّع** etti; yani kendi kendine kustu; sanki onu çıkarıyormuş gibi. Ve Ru’be, bir köpeği boynuzlamış bir boğayı vasfederek dedi:
ينهى به سَوَّارَهُنَّ الأشجعا
حتى إذا ناهزها تَهوّعا

Bazıları dedi: **تهوَّع**; yani kan kustu. Ve denir: Kendi nefsiyle kustu da onu çıkardı.

Ebû Ubeyd: **المَهْيَع** : geniş, açık yol. Ebû’l-‘Iyâl el-Hüzelî dedi:
ارْجِع منيحتك التي أْتْبعْتَها
هَوْعاً وحَدَّ مذلَّق مسنون

Der ki: Onu geri çevir; çünkü nefsin, onun peşinden **هَوْعاً** ile ürktü/sarsıldı. Ve denildi: **الهُوع** : düşmanlık. Ve denildi: şiddetli hırs. Denir: Nefsi **هاعت** etti; **هُوعاً**; yani hırsı arttı.

Ve ( **النوادر** )’de: Falan bana karşı **منهاع** ve **مُتَهَيِّع**; ve **تيّع** ve **متتيّع** ve **تَرْعان** ve **تَرِعٌ**; yani şerre çabuk (olan).

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D9%87/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

عَوَّه السَّفْرُ: عَرَّسُوا فناموا قليلاً. وعَوَّهَ عليهم: عَرَّجَ وأَقام؛ قال رؤبة:
شَأْزٍ بمن عَوَّهَ جَدْبِ المُنْطَلَقْ،
ناءٍ من التَّصْبِيحِ نائِي المُغْتَبَقْ
قال الأَزهري: سأَلت أَعرابيّاً فصيحاً عن قول رؤبة:
جَدْب المُنَدَّى شَئِزِ المُعَوَّهِ
ويروى: جَدْبِ المُلَهَّى، فقال: أَراد به المُعَرِّجَ. يقال: عَرَّجَ وعَوَّجَ وعَوّه بمعنى واحد. قال الليث: التَّعْوِيهُ والتعريس نومة خفيفة عند وَجْه الصُّبْح، وقيل: هو النزول في آخر الليل،قال: وكلُّ من احْتَبسَ في مكان فقد عَوَّهَ.
والعاهَةُ: الآفَةُ. وعاهَ الزرعُ والمالُ يَعُوهُ عاهةً وعُؤُوهاً وأَعاهَ: وقعت فيهما عاهةٌ. وفي حديث النبي، صلى الله عليه وسلم، أَنه نهى عن بيع الثمار حتى تذهب العاهةُ أَي الآفةُ التي تصيب الزرع والثمار فتفسدها؛ روى هذا الحديث ابن عمر، وقيل لابن عمر: متى ذلك؛ فقال: طُلُوعَ الثُّرَيا. وقال طبيب العرب: اضْمَنُوا لي ما بَيْنَ مَغِيبِ الثُّرَيا إلى طُلوعها أَضْمَنْ لكم سائر السنة. قال الليث: العاهةُ البلايا والآفاتُ أَي فساد يصيب الزرع ونحوه من حر أَو عطش، وقال: أَعاهَ الزرعُ إذا أَصابته آفة من اليَرَقانِ ونحوه فأَفسدَهُ. وأَعاهَ القومُ إذا أَصاب زَرْعَهُمْ خاصةً عاهةٌ. ورجل مَعِيهٌ ومَعُوهٌ في نفسه أَو ماله: أَصابته عاهةٌ فيهما. ويقال: أَعاهَ الرجلُ وأَعْوَهَ وعاهَ وعَوَّهَ كلُّه إذا وقعت العاهةُ في زرعه. وأَعاهَ القومُ وعاهُوا وأَعْوَهُوا: أَصاب ثمارَهم أَو ماشيتهم أَو إبلهم أَو زرعهم العاهةُ. وفي الحديث: لا يُورِدَنَّ ذُو عاهةٍ على مُصِحٍّ أَي لا يُورِد مَنْ بإبله آفةٌ من جرب أَو غيره على مَنْ إبلُه صِحاحٌ، لئلا ينزل بهذه ما نزل بتلك، فيظنَّ المُصِحُّ أَن تلك أَعْدَتْها فيأْثم. وطعامٌ مَعْوهٌ: أَصابته عاهةٌ. وطعام ذو مَعْوَهةٍ؛ عن ابن الأَعرابي، أَي مَنْ أَكله أَصابته عاهةٌ، وعِيهَ المالُ. ورجل عائِهٌ وعاهٍ مثلُ مائِهٍ وماهٍ. ورجلٌ عاهٌ أَيضاً: كقولك كبش صافٌ؛ قال طفيل:
ودارٍ يَظْعَنُ العاهُونَ عنها
لِنَبَّتِهِمْ، ويَنْسَوْنَ الذِّماما
(* قوله «لنبتهم» كذا بالأصل بهذا الضبط، والذي في التهذيب لبينهم). وقال ابن الأَعرابي: العاهُونَ أَصحابُ الرِّيبةِ والخُبْثِ، ويقال: عِيهَ الزَّرْعُ وإيفَ فهو مَعِيهٌ ومَعُوهٌ ومَعْهُوهٌ. وعَوْهِ عَوْهِ: من دُعاءِ الجحْشِ. وقد عَوَّهَ الرجلُ إذا دعا الجَحْشَ ليَلْحَقَ به فقال: عَوْهِ عَوْهِ إذا دعاه.
ويقال:عاهِ عاهِ إذا زجرت الإبل لتحتبس، وربما قالوا عِيهِ عِيهِ، ويقولون عَهْ عَهْ.
وبنو عَوْهَى: بطن من العرب بالشام. وعاهانُ بن كعب: من شعرائهم، فَعَلانُ فيمن جعله من عوه، وفاعالٌ فيمن جعله من عَهَنَ، وقد ذكر هناك.

##### Türkçe

**عَوَّه** ona yolculuk: konakladılar da biraz uyudular. Ve **عَوَّهَ** onlara:
saptı ve ikamet etti; Rü’be dedi:
Şiir:
شَأْزٍ بمن **عَوَّهَ** جَدْبِ المُنْطَلَقْ،
ناءٍ من التَّصْبِيحِ نائِي المُغْتَبَقْ

Ezherî dedi: Rü’be’nin şu sözü hakkında fasih bir bedevîye sordum:
جَدْب المُنَدَّى شَئِزِ المُعَوَّهِ
Ve şöyle de rivayet edilir: جَدْبِ المُلَهَّى; dedi ki: bununla **المُعَرِّجَ**’i kastetti. Denir: **عَرَّجَ**
ve **عَوَّجَ** ve **عَوّه** tek bir mânâdadır. Leys dedi: **التَّعْوِيهُ** ve **التعريس** sabahın yüzü vaktinde hafif bir uykudur; ve denildi: o, gecenin sonunda konaklamaktır; dedi ki: ve her kim bir yerde alıkonulmuşsa muhakkak **عَوَّهَ** etmiştir.

Ve **العاهَةُ**: **الآفَةُ**’dir. Ve ekin ve mal **عاهَ** eder; onu **يَعُوهُ**; **عاهةً** ve **عُؤُوهاً**; ve **أَعاهَ**: ikisinde bir **عاهةٌ** vuku buldu. Ve Nebî’nin hadîsinde, sallallahu aleyhi ve sellem, meyvelerin satımını **العاهةُ** gidinceye kadar yasakladığı: yani ekine ve meyvelere isabet edip onları bozan **الآفةُ**; bu hadîsi İbn Ömer rivayet etti; ve İbn Ömer’e “bu ne zamandır?” denildi; dedi ki: **طُلُوعَ الثُّرَيا**. Ve Arapların tabibi dedi: **مَغِيبِ الثُّرَيا** ile onun **طُلوعها**’sı arasını bana garanti edin, size yılın geri kalanını garanti edeyim. Leys dedi: **العاهةُ** belâlar ve âfetlerdir; yani sıcaktan yahut susuzluktan ekin ve benzeri şeye isabet eden bir bozulmadır; ve dedi: ekin **أَعاهَ** eder, **اليَرَقانِ** ve benzerinden bir âfet ona isabet edip onu bozduğu zaman. Ve kavim **أَعاهَ** eder; onların özellikle ekinine bir **عاهةٌ** isabet ettiği zaman. Ve bir adam, kendi nefsinde yahut malında **مَعِيهٌ** ve **مَعُوهٌ**: ikisinde bir **عاهةٌ** ona isabet etti. Ve denir: adam **أَعاهَ** etti ve **أَعْوَهَ** etti ve **عاهَ** etti ve **عَوَّهَ** etti; hepsi, ekininde **العاهةُ** vuku bulduğu zaman. Ve kavim **أَعاهَ** etti ve **عاهُوا** ettiler ve **أَعْوَهُوا** ettiler: meyvelerine yahut davarlarına yahut develerine yahut ekinlerine **العاهةُ** isabet etti. Ve hadîste: **ذُو عاهةٍ** olan, **مُصِحٍّ** olana su başına getirmesin; yani develerinde uyuzdan yahut başkasından bir âfet bulunan kimse, develeri sağlam olan kimseye getirmesin; ta ki buna, ona inen şey inmesin; böylece **المُصِحُّ**, onun bunu bulaştırdığını zanneder de günaha girer. Ve **طعامٌ مَعْوهٌ**: ona bir **عاهةٌ** isabet etti. Ve **طعام ذو مَعْوَهةٍ**; İbnü’l-A‘râbî’den: yani onu yiyene bir **عاهةٌ** isabet eder; ve mal **عِيهَ** edildi. Ve bir adam **عائِهٌ** ve **عاهٍ**; **مائِهٍ** ve **ماهٍ** gibidir. Ve bir adam **عاهٌ** ayrıca: “koç **صافٌ**” demen gibi;
Tufeyl dedi:
Şiir:
ودارٍ يَظْعَنُ العاهُونَ عنها
لِنَبَّتِهِمْ، ويَنْسَوْنَ الذِّماما

(* Onun “لنبتهم” sözü: asılda bu ضبط ile böyledir; ve تهذيب’de olan “لبينهم”dir).
Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: **العاهُونَ** şüphe ve kötülük sahipleridir. Ve denir: ekin **عِيهَ** edildi ve **إيفَ**; o hâlde o **مَعِيهٌ** ve **مَعُوهٌ** ve **مَعْهُوهٌ**’dur. Ve **عَوْهِ عَوْهِ**: sıpanın çağrısından (duasından)dır. Ve adam **عَوَّهَ** eder; sıpayı kendisine yetişsin diye çağırdığı zaman; böylece onu çağırdığı zaman: **عَوْهِ عَوْهِ** dedi.

Ve denir: **عاهِ عاهِ**; develeri alıkonsun diye azarladığın zaman; ve bazen **عِيهِ عِيهِ** derler; ve **عَهْ عَهْ** derler.

Ve **بنو عَوْهَى**: Şam’da Araplardan bir batındır. Ve **عاهانُ بن كعب**: onların şairlerindendir; onu **عوه**’dan kılan kimseye göre **فَعَلانُ**; onu **عَهَنَ**’dan kılan kimseye göre **فاعالٌ**; ve orada zikredilmiştir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D9%87/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( *!عَاهَ المَالُ *!يَعِيهِ وَيعُوهُ عَاهَةً وَعُؤُوهاً : ( أَصَابَتْهُ *!العَاهَةُ : أَي الآفَةُ ، ) وَكَذَلِكَ الزَّرْعُ : وَمِنْهُ الحَدِيثُ : ( نَهَى عَنْ بَيْعِ الثَّمَارِ حتى تَذْهبَ العَاهَةُ ) أي الآفَةُ التي تُصِيبُ الزَّرْعَ والثِّمَارَ فَتُفْسِدُهَا .
وقَالَ اللَّيْثُ : مِنْ حَرَ أَوْ عَطَشٍ .
وفي حدَيثٍ آخَرَ : ( لاَ يُورِدَنَّ ذُو *!عَاهَةٍ عَلَى مُصِحَ ) أَيْ لاَ يُورِدَنَّ مَنْ بِإِبْلِهِ آفَةٌ مِنْ جَرَبٍ أَوْ غَيْرِهِ على مَنْ إِبْلُه صِحَاحٌ .
( وأَرْضٌ *!مَعْيُوهَةٌ : ذَاتُ *!عَاهَةٍ ؛ ) نَقَلَهُ الْجَوْهَرِيُّ .

( *!وأَعَاهُوا *!وَأَعْوَهُوا *!وعَوَّهُوا : أَصَابَتْ مَاشِيَتَهُمْ أَوْ زَرْعَهُمْ أَوْ ثِمَارَهُمْ ( *!العَاهَةُ الثَّانِيَةُ عَنْ الأُمويِّ : نَقَلَهَا الْجَوْهَرِيُّ والأَخِيرَةُ عَن ابنِ الأَعْرَابِيِّ .
( *!والتَّعْوِيهُ : التَّعْرِيسُ ، وهوُ ( نُزُولُ آخِرِ اللَّيْلِ ، نَقَلَهُ الْجَوْهَرِيُّ .
قَالَ : ( وأَيْضاً : ( الاِحْتِبَاسُ في مَكَانٍ .
وَقَالَ اللَّيْثُ : التَّعْوِيهُ والتَّعْرِيسُ : نَوْمَةٌ خَفِيفَةٌ عَنْدَ وَجْهِ الصُّبْحِ ، وأَنْشَدَ الْجَوْهَرِيُّ لِرُؤْبَةَ :
شَأَزٍ بمن *!عَوَّهَ جَدْبِ المُنْطَلَقْنَاءٍ عن التَّصْبِيحِ نائِي المُغْتَبَقْع 92 ) قَالَ الأَزْهَرِيُّ : سَأَلْتُ أَعْرَابِيًّا فَصِيحاً عن قَوْلِهِ :
جَدْبِ الْمُنَدَّى شَئِزِ *!المُعَوَّهِ فَقَالَ : أَرَادَ بِهِ المُعَرَّجَ . يقالُ : عَرَّجَ وَعَوَّجَ *!وعَوَّهَ بِمعنىً واحِدٍ .
(و)*!التَّعْوِيهُ : ( دُعَاءُ الجَحْشِ بِقَوْلِكَ *!عَوْهِ عَوْهِ . وَقَدْ *!عَوَّهَ بِهِ تَعْوِياً : إِذَا دَعَاهُ لِيَلْحَقَ بِهِ .
( *!والعَائِهَةُ : الصِّيَاحُ .
قَالَ الصَّاغَانِيُّ ولاَ يُصَرِّفُونَ *!العَائِهَةَ .
( *!وعَاهِ *!عَاهِ ، وَرُبَّمَا قَالُوا : ( *!عِيهِ عِيهِ ، ) وَعَهْ عَهْ ، وَهو ( زَجْرٌ لِلْإِبِلِ لِتَحْتَبِسَ .
وَمِمَّا يُسْتَدْرَكُ عَلْيِهِ :
*!العُؤُوهُ ، بالضَّمِّ : إِصَابَةُ *!العَاهَةِ .
وَقَدْ *!أَعَاه َالزَّرْعُ : مِثْلُ عَاه .
وَرَجُلٌ *!مَعُوهٌ *!وَمَعِيهٌ في نَفْسِهِ أَوْ مَالِهِ : أَصَابَتْهُ *!عَاهَةٌ فِيهِمَا .
وطَعَامٌ *!مَعُوهٌ كَذَلِكَ .
وَطَعَامٌ ذُو *!مَعْوَهَةً ، عن ابنِ الأَعْرَابِيِّ : أَيْ مَنْ أَكَلَهُ أَصَابَتْهُ *!عَاهَةٌ .
وعِيهَ المَالُ .
ورَجُلٌ *!عَائِهٌ *!وَعَاهٍ مِثْلُ مائِهِ وَمَاهٍ .
وَرَجُلٌ *!عَاهُ أَيْضاً : مِثْلُ كَبْش صافٍ ، قَالَ طُفَيْل :

ودار يَطْعَنُ *!العَاهُونَ عَنْهَالِنَبَّتِهِمْ وَيَنْسَوْنَ الذِّمَامَاوَقَالَ ابنُ الأَعْرَابِيِّ : *!العَاهُونَ أَصْحَابَ الرَّيْبَةِ والخُبْثِ .
وَزَرْعٌ *!مَعِيهٌ *!وَمَعُوهٌ *!وَمَعْهُوهٌ .
وَبَنُو *!عَوْهَى : بَطْنٌ مِنَ العَرَبِ بالشأمِ ، قالَ ذُو الجَوْشَنِ الضَّبابِيُّ يَرْثِي أَخَاهُ الصُّمَيْل :
فَيَا رَاكِباً ما عَرَضْتَ مبلعاً قبائل عَوْهَيّ والعمرّد وأَلْمَعِقَالَ ابنُ الكَلْبِيِّ : هُمْ بَنُو عَوْهَى بنِ الهنوء بن الأَزْدِ منهم أَبو حميدٍ أَحمدُ بنُ محمدِ بْنِ سِنَانٍ *!العَوْهِيُّ الحمصيُّ صدُوقٌ رَوَى عن أَبي حَيْوَةَ شريح بنِ يَزِيد وعن يَحْيَى بن سعيدٍ القَطَّان .
*!وَعَاهَانُ بنُ كَعْبٍ : شاعِرُ ، فَعَلاَنُ مِنْ *!عَوَهَ ، أَوْ فاعالٌ من عَهَنَ ، وقد ذُكِرَ في مَوْضِهِ .

##### Türkçe

:( **عَاهَ المَالُ** **يَعِيهِ** وَ**يعُوهُ** **عَاهَةً** وَ**عُؤُوهاً** : (**أَصَابَتْهُ** **العَاهَةُ** : yani âfet,) ve ekin de böyledir: ve ondan hadis: (Meyvelerin satımını, **العَاهَةُ** gidinceye kadar yasakladı) yani ekine ve meyvelere isabet edip onları bozan âfet.
Ve Leys dedi: sıcaktan veya susuzluktan.
Ve başka bir hadiste: (Sahibi **عَاهَةٍ** olan, **مُصِحَ** üzerine suya götürmesin) yani develerinde uyuzdan veya başkasından bir âfet bulunan kimse, develeri sıhhatli olan kimsenin üzerine suya götürmesin.
(**وأَرْضٌ** **مَعْيُوهَةٌ** : **عَاهَةٍ** sahibi;) Cevherî onu nakletti.

(**وأَعَاهُوا** **وَأَعْوَهُوا** **وعَوَّهُوا** : hayvanlarına yahut ekinlerine yahut meyvelerine (**العَاهَةُ** isabet etti; ikincisi Ümeyy’den: onu Cevherî nakletti; sonuncusu İbnü’l-A‘râbî’dendir.)
(**والتَّعْوِيهُ** : **التَّعْرِيسُ**’tir; o da (gecenin son vaktinde konaklamadır); Cevherî nakletti.
Dedi: (ve ayrıca: (bir yerde alıkonma.)
Ve Leys dedi: **التَّعْوِيهُ** ve **التَّعْرِيسُ**: sabahın yüzü (tan yeri) yanında hafif bir uyku( dur); Cevherî, Rü’be’ye ait olarak inşad etti:
شَأَزٍ بمن **عَوَّهَ** جَدْبِ المُنْطَلَقْنَاءٍ عن التَّصْبِيحِ نائِي المُغْتَبَقْع 92 )
Ezherî dedi: “Onun şu sözü hakkında fasih bir bedevîye sordum:
جَدْبِ الْمُنَدَّى شَئِزِ **المُعَوَّهِ**
Dedi ki: bununla **المُعَرَّجَ**’i kastetti. Denir ki: **عَرَّجَ** ve **عَوَّجَ** ve **عَوَّهَ** tek bir mânâdadır.
(ve)**التَّعْوِيهُ** : (senin **عَوْهِ عَوْهِ** sözünle sıpanın çağrılmasıdır. Ve onunla **عَوَّهَ** **تَعْوِياً**: ona yetişsin diye onu çağırdığı zaman.
(**والعَائِهَةُ** : bağırmadır.)
Sâgânî dedi: **العَائِهَةَ**’yi çekimlemezler.
(**وعَاهِ** **عَاهِ** , ve bazen derler: (**عِيهِ عِيهِ** ,) ve **وَعَهْ عَهْ**; o, develer için, alıkonsunlar diye bir azarlamadır.
Onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
**العُؤُوهُ** (ötre ile): **العَاهَةِ**’nin isabet etmesidir.
Ve ekin **أَعَاه** etti: **عَاه** gibidir.
Ve bir adam, kendisinde veya malında **مَعُوهٌ** ve **مَعِيهٌ**: ikisinde de ona **عَاهَةٌ** isabet etti.
Ve bir yiyecek **مَعُوهٌ** da böyledir.
Ve **مَعْوَهَةً** sahibi bir yiyecek; İbnü’l-A‘râbî’den: yani onu yiyene **عَاهَةٌ** isabet eder.
Ve mal **عِيهَ** edildi.
Ve bir adam **عَائِهٌ** ve **عَاهٍ**; **مائِهِ** ve **مَاهٍ** gibi.
Ve bir adam **عَاهُ** da: **كَبْش صافٍ** gibi; Tufeyl dedi:

ودار يَطْعَنُ **العَاهُونَ** عَنْهَالِنَبَّتِهِمْ وَيَنْسَوْنَ الذِّمَامَاوَقَالَ İbnü’l-A‘râbî dedi: **العَاهُونَ** şüphe ve kötülük sahipleridir.
Ve bir ekin **مَعِيهٌ** ve **مَعُوهٌ** ve **مَعْهُوهٌ**.
Ve **بَنُو عَوْهَى**: Şam’da Arap’tan bir batındır; Zu’l-Cevşen ed-Dabbâbî, kardeşi es-Sumeyl için mersiye söylerken dedi:
فَيَا رَاكِباً ما عَرَضْتَ مبلعاً قبائل عَوْهَيّ والعمرّد وأَلْمَعِقَالَ İbnü’l-Kelbî dedi: onlar, el-Henû’ b. el-Ezd’in oğlu **عَوْهَى**’nın oğullarıdır; onlardan Ebû Humeyd Ahmed b. Muhammed b. Sinân **العَوْهِيُّ** el-Hımsî’dir; sadûktur; Ebû Hayve Şureyh b. Yezîd’den ve Yahyâ b. Sa‘îd el-Kattân’dan rivayet etti.
**وَعَاهَانُ** b. Ka‘b: şairdir; **عَوَهَ**’dan **فَعَلاَنُ** veznindedir; yahut **عَهَنَ**’dan **فاعالٌ**dır; ve kendi yerinde zikredilmiştir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D9%87/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

عَاهَ المَالُ
1 عَاهَ المَالُ ذ , (K, TA,) aor. يَعُوهُ, (TA,) and يَعِيهُ, (K, TA,) inf. n. عَاهَةٌ and هُوهٌ and عُوُوةٌ (TA) and عَيْةٌ, (CK, [the only inf. n. there mentioned, and not in my MS. copy of the K nor in the TA,]) The مال [meaning camels, or cattle,] became smitten with what is termed عَاهَة [i. e. a bane, disease, pest, or murrain]; (K, TA;) as also عِيهَ. (TA.) And in like manner, عاه الزَّرْعُ, aor. يَعُوهُ and يَعِيهُ; (TA;) or عِيهَ, like اـِيفَ; (S;) or عَيِهَ, of the class of تَعِبَ; (Msb; [but this I find not elsewhere, and it is app. a mistake for the well-known form عِيهَ;]) The زرع [or Seedproduce] became smitten with what is termed عَاهَة [i. e. a bane, blight, blast, taint, canker, or the like]; (S, Msb, TA:) as also ↓ أَعَاهَ. (TA.)

2 عَوَّهَ see 4. -A2- تَْوِيهٌ also signifies The alighting in the last part of the night (S, K, TA) for rest; (so in a copy of the S:) syn. with تَعْريسٌ: (S, TA:) or both of these words signify [the taking] a slight sleep on the occasion of the morning-rest. (Lth, TA.) ― -b2- And The confining oneself in a place. (K.) You say of any one عَوَّهَ meaning He confined himself in a place: (S:) or he remained, staged, or abode. (Az, TA,) -A3- And The calling a young ass by saying عَوْهِ عَوْهِ. (K, TA.) You say, عَوَّهَ بِهِ, inf. n. تَعْوِيةٌ, He called him to come up with him. (TA.) And عَيَّه بِالرَّجُلِ He called, or called out, to the man. (TA.)

٤
4 أَعَاهُوا ذ and أَعْوَهُوا , (S, Msb, K,) the latter mentioned by El-Umawee, (S,) and ↓ عِوّهوا. (IAar, K,) They had their cattle, (S, Msb, K,) or their seed-produce, (K,) or their fruits, (TA,) smitten with what is termed عَاهَة [i. e. a bane, such as a disease, pest, or murrain, or a blight, blast, taint, canker, or the like]. (S, Msb, K, TA.) ― -b2- See also 1.

عَاهٌ
عَاهٌ ذ ; pl. عَاهُونَ: see عَائِهٌ.

عَاهِ عَاهِ
عَاهِ عَاهِ ذ A cry by which camels are chidden in order that they may confine themselves to a spot; as also عِيهِ عِيهِ; (K, TA;) and عَهْ عَهْ. (TA.)

عَوْهِ عَوْهِ
عَوْهِ عَوْهِ ذ A cry by which a young ass is called. (K, TA.)

عَاهَةٌ
عَاهَةٌ ذ , in which the ا is substituted for ى accord. to some, and for و accord. to others, (Msb, * TA,) is originally of the measure فَعَلَةٌ, with fet-h to the ع, (Msb,) and is syn. with آفَةٌ [signifying A bane; such as a disease, pest, or murrain; (tropical:) and a blight, blast, taint, canker, or the like: see 1, in two places]. (S, Msb, K, TA.) It is said in a trad., لَا يُورِدَنَّ ذُو عَاهَةٍ عَلَي مُصِحٍّ i. e. One whose camels are affected with a bane, such as mange &c., shall not bring them to water immediately after one whose camels are in a healthy, or sound, state. (TA. [See also art. صح.]

رَجُلٌ عَائِهٌ
رَجُلٌ عَائِهٌ ذ and ↓ عَاهٌ are like مَائِهٌ and مَاهٌ, and رَجُلٌ عاه is like كَبْشٌ ضانٌ [so in my original, but correctly عَائِهٌ and ضَائِنٌ: both app. mean A man having some moral bane or malady]: accord. to IAar, عَاهُونَ [the pl. of عَاهٌ] signifies persons having in them what occasions suspicion, and what is evil, or corrupt. (TA.)

عَائِهَةٌ
عَائِهَةٌ ذ A raising of the voice, calling or calling out, or doing so vehemently: (K:) a word from which they form no derivative. (Sgh, TA.)

مَعُوةٌ
مَعُوةٌ ذ and مَعِيةٌ Smitten with what is termed عَاهَة [expl. above]: (Msb, TA:) applied to مَال [i. e. camels, or cattle]: (TA:) and to زَرْع [or seed-produce]; (Msb, TA;) as also معهوه [so in my original, a mistranscription for ↓ مَعْيُوهٌ]: and to a man, as meaning smitten therewith فِي نَفْسِهِ, [in himself] and فِي مَالِهِ [in his camels, or cattle]: and in like manner مَعُوةٌ applied to طَعَام [or food]: (TA:) and ↓ مَعْيُوهَةٌ applied to a land (أَرْض), (S, K,) meaning having what is termed عَاهَة. (K.)

مَعْوَهَةٌ
مَعْوَهَةٌ ذ [A cause of what is termed عَاهَة, q. v.]. طَعَامٌ ذُو مَعْوَهَةٍ means Food that affects him who eats it with what is termed عَاهَة. (IAar, TA.)

مُعَوَّةٌ
مُعَوَّةٌ ذ A place in which one remains, stays, or abides. (Az, TA.)

مَعْيُوهٌ
مَعْيُوهٌ ذ ; and its fem., with ة: see مَعُوهٌ.

##### Türkçe

**عَاهَ المَالُ**
1 **عَاهَ المَالُ** ذ, (K, TA,) muzâri‘ı **يَعُوهُ**, (TA,) ve **يَعِيهُ**, (K, TA,) mastarı **عَاهَةٌ** ve **هُوهٌ** ve **عُوُوةٌ** (TA) ve **عَيْةٌ**, (CK, [orada zikredilen tek mastar, ve K’nın bende bulunan yazma nüshasında da TA’da da yoktur,]) **مال** [develer yahut sığırlar mânâsında,] **عَاهَة** diye adlandırılan şeyle [yani bir âfet, hastalık, salgın yahut kıran ile] vurulmuş oldu; (K, TA;) bunun gibi **عِيهَ** de (kullanılır). (TA.) Ve aynı şekilde, **عاه الزَّرْعُ**, muzâri‘ı **يَعُوهُ** ve **يَعِيهُ**; (TA;) yahut **عِيهَ**, **اـِيفَ** gibi; (S;) yahut **عَيِهَ**, **تَعِبَ** bâbından; (Msb; [fakat bunu başka yerde bulmuyorum ve görünüşe göre meşhur şekil olan **عِيهَ** yerine bir hatadır;]) **زَرْع** [yahut ekin mahsulü] **عَاهَة** diye adlandırılan şeyle [yani bir âfet, yanıklık, vurma, bozulma, kanserleşme yahut benzeri ile] vurulmuş oldu; (S, Msb, TA:) bunun gibi ↓ **أَعَاهَ** da (kullanılır). (TA.)

2 **عَوَّهَ** bk. 4. -A2- **تَْوِيهٌ** ayrıca gecenin son kısmında (S, K, TA) dinlenmek için konaklama mânâsına gelir; (S’nin bir nüshasında böyle:) **تَعْريسٌ** ile eşanlamlıdır: (S, TA:) yahut bu iki kelimenin ikisi de sabah istirahati sırasında hafif bir uyku [alma] mânâsına gelir. (Lth, TA.) ― -b2- Ve bir yerde kendini hapsetmek (mânâsına gelir). (K.) Herhangi biri hakkında **عَوَّهَ** dersin; mânâsı: Bir yerde kendini hapsetti: (S:) yahut kaldı, konakladı, ikamet etti. (Az, TA,) -A3- Ve **عَوْهِ عَوْهِ** diyerek genç bir eşeği çağırmak (mânâsına gelir). (K, TA.) **عَوَّهَ بِهِ**, mastarı **تَعْوِيةٌ**, Onu, kendisine yetişip gelmesi için çağırdı. (TA.) Ve **عَيَّه بِالرَّجُلِ**: Adama seslendi, yahut adama yüksek sesle seslendi. (TA.)

٤
4 **أَعَاهُوا** ذ ve **أَعْوَهُوا**, (S, Msb, K,) ikincisi el-Umawî tarafından zikredilmiştir, (S,) ve ↓ **عِوّهوا**. (IAar, K,) Onların hayvanları, (S, Msb, K,) yahut ekin mahsulleri, (K,) yahut meyveleri, (TA,) **عَاهَة** diye adlandırılan şeyle [yani bir âfet; hastalık, salgın yahut kıran gibi; yahut bir yanıklık, vurma, bozulma, kanserleşme yahut benzeri ile] vurulmuş oldu. (S, Msb, K, TA.) ― -b2- Ayrıca bk. 1.

**عَاهٌ**
**عَاهٌ** ذ; çoğulu **عَاهُونَ**: bk. **عَائِهٌ**.

**عَاهِ عَاهِ**
**عَاهِ عَاهِ** ذ Develerin bir yerde kendilerini tutmaları için azarlanarak söylenen bir nida; bunun gibi **عِيهِ عِيهِ**; (K, TA;) ve **عَهْ عَهْ**. (TA.)

**عَوْهِ عَوْهِ**
**عَوْهِ عَوْهِ** ذ Genç bir eşeğin çağrıldığı bir nida. (K, TA.)

**عَاهَةٌ**
**عَاهَةٌ** ذ, bazılarına göre **ا**’sı **ى** yerine, diğerlerine göre **و** yerine konulmuştur, (Msb, * TA,) aslında **فَعَلَةٌ** veznindendir, **ع** üzerine fetha ile, (Msb,) ve **آفَةٌ** ile eşanlamlıdır [mânâsı: bir âfet; hastalık, salgın yahut kıran gibi; (mecazen:) ve bir yanıklık, vurma, bozulma, kanserleşme yahut benzeri: 1’e iki yerde bk.]. (S, Msb, K, TA.) Bir hadiste şöyle denilmiştir: **لَا يُورِدَنَّ ذُو عَاهَةٍ عَلَي مُصِحٍّ** yani: Develeri uyuz vb. gibi bir âfetle etkilenmiş olan kimse, develeri sağlıklı yahut sağlam durumda olan kimsenin ardından hemen onları suya getirmesin. (TA. [Ayrıca صح maddesine de bk.]

**رَجُلٌ عَائِهٌ**
**رَجُلٌ عَائِهٌ** ذ ve ↓ **عَاهٌ**, **مَائِهٌ** ve **مَاهٌ** gibidir; ve **رَجُلٌ عاه** **كَبْشٌ ضانٌ** gibidir [aslî nüshamda böyle, fakat doğrusu **عَائِهٌ** ve **ضَائِنٌ**: ikisi de görünüşe göre “ahlâkî bir âfeti yahut hastalığı olan adam” mânâsınadır]: IAar’a göre, **عَاهُونَ** [**عَاهٌ**’ın çoğulu] içinde şüpheyi gerektiren şey bulunan, ve kötü yahut bozuk olan kimseler mânâsına gelir. (TA.)

**عَائِهَةٌ**
**عَائِهَةٌ** ذ Sesin yükseltilmesi, çağırma yahut seslenme, yahut bunu şiddetle yapma: (K:) kendisinden türev çıkarmadıkları bir kelimedir. (Sgh, TA.)

**مَعُوةٌ**
**مَعُوةٌ** ذ ve **مَعِيةٌ** **عَاهَة** diye adlandırılan şeyle [yukarıda açıklanan] vurulmuş: (Msb, TA:) **مَال**’a [yani develere yahut sığırlara] uygulanır: (TA:) ve **زَرْع**’a [yahut ekin mahsulüne]; (Msb, TA;) bunun gibi **معهوه** [aslî nüshamda böyle; ↓ **مَعْيُوهٌ** için bir yanlış yazımdır]: ve bir adama, bununla **فِي نَفْسِهِ** [kendisinde] ve **فِي مَالِهِ** [develerinde yahut sığırlarında] vurulmuş mânâsında: ve aynı şekilde **مَعُوةٌ** **طَعَام**’a [yahut yiyeceğe] uygulanır: (TA:) ve ↓ **مَعْيُوهَةٌ** bir araziye (**أَرْض**), (S, K,) **عَاهَة** diye adlandırılan şey bulunan mânâsında. (K.)

**مَعْوَهَةٌ**
**مَعْوَهَةٌ** ذ [**عَاهَة** diye adlandırılan şeyin bir sebebi; bk.]. **طَعَامٌ ذُو مَعْوَهَةٍ**: Onu yiyeni **عَاهَة** diye adlandırılan şeyle etkileyen yiyecek demektir. (IAar, TA.)

**مُعَوَّةٌ**
**مُعَوَّةٌ** ذ Bir kimsenin kaldığı, konakladığı yahut ikamet ettiği yer. (Az, TA.)

**مَعْيُوهٌ**
**مَعْيُوهٌ** ذ; ve onun müennesi, ة ile: bk. **مَعُوهٌ**.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D9%87/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

عَاهَ
عَاهَ ( w )  U ( n. ac. عَاهَة [ 1tA ] ,  عُوْح [ 8 ] ,

عُؤُوْه
عُؤُوْه [ 27 ] ) (&  pass.
a.  عِيْهَ ), Was plague-stricken; was blighted, blasted.

عَوَّهَ
عَوَّهَ II ,
a.  Suffered losses.

b.  Injured.

c.  [ coll ], Was injured, maimed; was bruised, battered.

d.  [ coll. ], Maimed, mutilated.

أَعْوَهَ
أَعْوَهَ IV (
a.  ا or و ),  see II (a) , ( c ).

تَعَوَّهَ
تَعَوَّهَ V ,
a.  see II (a) , ( c ).

عَاهَة
عَاهَة [ 1tA ] , ( pl. reg. ),
a.  Misfortune, calamity, disaster.

b.  [ coll. ], Deformity.

مُعَوَّه
مُعَوَّه [ N. P.
a.  II],  مُتَعَوِّه [ N. Ag. VIII] [ coll ], Deformed; maimed; infirm.

مَعْيُوْه
مَعْيُوْه ,  مَعْوُه
a.  Plague-stricken.

عَوْهَج
عَوْهَج
a.  see under عَهَجَ

##### Türkçe

**عَاهَ**
**عَاهَ** ( w ) U ( n. ac. **عَاهَة** [ 1tA ] , **عُوْح** [ 8 ] ,

**عُؤُوْه**
**عُؤُوْه** [ 27 ] ) (& pass.
a. **عِيْهَ** ), Vebaya tutulmuş oldu; kırılmış, mahvolmuş oldu.

**عَوَّهَ**
**عَوَّهَ** II ,
a. Zararlar gördü.

b. Yaraladı.

c. [ toplu ], Yaralanmış, sakatlanmış oldu; berelenmiş, hırpalanmış oldu.

d. [ toplu. ], Sakatlanmış, uzvu kesilmiş oldu.

**أَعْوَهَ**
**أَعْوَهَ** IV (
a. ا veya و ), II (a) , ( c )’ye bak.

**تَعَوَّهَ**
**تَعَوَّهَ** V ,
a. II (a) , ( c )’ye bak.

**عَاهَة**
**عَاهَة** [ 1tA ] , ( düzenli çoğul ),
a. Musibet, felaket, afet.

b. [ toplu. ], Sakatlık.

**مُعَوَّه**
**مُعَوَّه** [ N. P.
a. II], **مُتَعَوِّه** [ N. Ag. VIII] [ toplu ], Sakat; sakatlanmış; düşkün.

**مَعْيُوْه**
**مَعْيُوْه** , **مَعْوُه**
a. Vebaya tutulmuş.

**عَوْهَج**
**عَوْهَج**
a. **عَهَجَ** maddesi altında bak.
