# عوه — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D9%87/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%88%D9%87/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عوه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D9%87.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: عوه

عَوَّه السَّفْرُ: عَرَّسُوا فناموا قليلاً. وعَوَّهَ عليهم: عَرَّجَ وأَقام؛ قال رؤبة:
شَأْزٍ بمن عَوَّهَ جَدْبِ المُنْطَلَقْ،
ناءٍ من التَّصْبِيحِ نائِي المُغْتَبَقْ
قال الأَزهري: سأَلت أَعرابيّاً فصيحاً عن قول رؤبة:
جَدْب المُنَدَّى شَئِزِ المُعَوَّهِ
ويروى: جَدْبِ المُلَهَّى، فقال: أَراد به المُعَرِّجَ. يقال: عَرَّجَ وعَوَّجَ وعَوّه بمعنى واحد. قال الليث: التَّعْوِيهُ والتعريس نومة خفيفة عند وَجْه الصُّبْح، وقيل: هو النزول في آخر الليل،قال: وكلُّ من احْتَبسَ في مكان فقد عَوَّهَ.
والعاهَةُ: الآفَةُ. وعاهَ الزرعُ والمالُ يَعُوهُ عاهةً وعُؤُوهاً وأَعاهَ: وقعت فيهما عاهةٌ. وفي حديث النبي، صلى الله عليه وسلم، أَنه نهى عن بيع الثمار حتى تذهب العاهةُ أَي الآفةُ التي تصيب الزرع والثمار فتفسدها؛ روى هذا الحديث ابن عمر، وقيل لابن عمر: متى ذلك؛ فقال: طُلُوعَ الثُّرَيا. وقال طبيب العرب: اضْمَنُوا لي ما بَيْنَ مَغِيبِ الثُّرَيا إلى طُلوعها أَضْمَنْ لكم سائر السنة. قال الليث: العاهةُ البلايا والآفاتُ أَي فساد يصيب الزرع ونحوه من حر أَو عطش، وقال: أَعاهَ الزرعُ إذا أَصابته آفة من اليَرَقانِ ونحوه فأَفسدَهُ. وأَعاهَ القومُ إذا أَصاب زَرْعَهُمْ خاصةً عاهةٌ. ورجل مَعِيهٌ ومَعُوهٌ في نفسه أَو ماله: أَصابته عاهةٌ فيهما. ويقال: أَعاهَ الرجلُ وأَعْوَهَ وعاهَ وعَوَّهَ كلُّه إذا وقعت العاهةُ في زرعه. وأَعاهَ القومُ وعاهُوا وأَعْوَهُوا: أَصاب ثمارَهم أَو ماشيتهم أَو إبلهم أَو زرعهم العاهةُ. وفي الحديث: لا يُورِدَنَّ ذُو عاهةٍ على مُصِحٍّ أَي لا يُورِد مَنْ بإبله آفةٌ من جرب أَو غيره على مَنْ إبلُه صِحاحٌ، لئلا ينزل بهذه ما نزل بتلك، فيظنَّ المُصِحُّ أَن تلك أَعْدَتْها فيأْثم. وطعامٌ مَعْوهٌ: أَصابته عاهةٌ. وطعام ذو مَعْوَهةٍ؛ عن ابن الأَعرابي، أَي مَنْ أَكله أَصابته عاهةٌ، وعِيهَ المالُ. ورجل عائِهٌ وعاهٍ مثلُ مائِهٍ وماهٍ. ورجلٌ عاهٌ أَيضاً: كقولك كبش صافٌ؛ قال طفيل:
ودارٍ يَظْعَنُ العاهُونَ عنها
لِنَبَّتِهِمْ، ويَنْسَوْنَ الذِّماما
(* قوله «لنبتهم» كذا بالأصل بهذا الضبط، والذي في التهذيب لبينهم). وقال ابن الأَعرابي: العاهُونَ أَصحابُ الرِّيبةِ والخُبْثِ، ويقال: عِيهَ الزَّرْعُ وإيفَ فهو مَعِيهٌ ومَعُوهٌ ومَعْهُوهٌ. وعَوْهِ عَوْهِ: من دُعاءِ الجحْشِ. وقد عَوَّهَ الرجلُ إذا دعا الجَحْشَ ليَلْحَقَ به فقال: عَوْهِ عَوْهِ إذا دعاه.
ويقال:عاهِ عاهِ إذا زجرت الإبل لتحتبس، وربما قالوا عِيهِ عِيهِ، ويقولون عَهْ عَهْ.
وبنو عَوْهَى: بطن من العرب بالشام. وعاهانُ بن كعب: من شعرائهم، فَعَلانُ فيمن جعله من عوه، وفاعالٌ فيمن جعله من عَهَنَ، وقد ذكر هناك.

### Türkçe

**عَوَّه** ona yolculuk: konakladılar da biraz uyudular. Ve **عَوَّهَ** onlara:
saptı ve ikamet etti; Rü’be dedi:
Şiir:
شَأْزٍ بمن **عَوَّهَ** جَدْبِ المُنْطَلَقْ،
ناءٍ من التَّصْبِيحِ نائِي المُغْتَبَقْ

Ezherî dedi: Rü’be’nin şu sözü hakkında fasih bir bedevîye sordum:
جَدْب المُنَدَّى شَئِزِ المُعَوَّهِ
Ve şöyle de rivayet edilir: جَدْبِ المُلَهَّى; dedi ki: bununla **المُعَرِّجَ**’i kastetti. Denir: **عَرَّجَ**
ve **عَوَّجَ** ve **عَوّه** tek bir mânâdadır. Leys dedi: **التَّعْوِيهُ** ve **التعريس** sabahın yüzü vaktinde hafif bir uykudur; ve denildi: o, gecenin sonunda konaklamaktır; dedi ki: ve her kim bir yerde alıkonulmuşsa muhakkak **عَوَّهَ** etmiştir.

Ve **العاهَةُ**: **الآفَةُ**’dir. Ve ekin ve mal **عاهَ** eder; onu **يَعُوهُ**; **عاهةً** ve **عُؤُوهاً**; ve **أَعاهَ**: ikisinde bir **عاهةٌ** vuku buldu. Ve Nebî’nin hadîsinde, sallallahu aleyhi ve sellem, meyvelerin satımını **العاهةُ** gidinceye kadar yasakladığı: yani ekine ve meyvelere isabet edip onları bozan **الآفةُ**; bu hadîsi İbn Ömer rivayet etti; ve İbn Ömer’e “bu ne zamandır?” denildi; dedi ki: **طُلُوعَ الثُّرَيا**. Ve Arapların tabibi dedi: **مَغِيبِ الثُّرَيا** ile onun **طُلوعها**’sı arasını bana garanti edin, size yılın geri kalanını garanti edeyim. Leys dedi: **العاهةُ** belâlar ve âfetlerdir; yani sıcaktan yahut susuzluktan ekin ve benzeri şeye isabet eden bir bozulmadır; ve dedi: ekin **أَعاهَ** eder, **اليَرَقانِ** ve benzerinden bir âfet ona isabet edip onu bozduğu zaman. Ve kavim **أَعاهَ** eder; onların özellikle ekinine bir **عاهةٌ** isabet ettiği zaman. Ve bir adam, kendi nefsinde yahut malında **مَعِيهٌ** ve **مَعُوهٌ**: ikisinde bir **عاهةٌ** ona isabet etti. Ve denir: adam **أَعاهَ** etti ve **أَعْوَهَ** etti ve **عاهَ** etti ve **عَوَّهَ** etti; hepsi, ekininde **العاهةُ** vuku bulduğu zaman. Ve kavim **أَعاهَ** etti ve **عاهُوا** ettiler ve **أَعْوَهُوا** ettiler: meyvelerine yahut davarlarına yahut develerine yahut ekinlerine **العاهةُ** isabet etti. Ve hadîste: **ذُو عاهةٍ** olan, **مُصِحٍّ** olana su başına getirmesin; yani develerinde uyuzdan yahut başkasından bir âfet bulunan kimse, develeri sağlam olan kimseye getirmesin; ta ki buna, ona inen şey inmesin; böylece **المُصِحُّ**, onun bunu bulaştırdığını zanneder de günaha girer. Ve **طعامٌ مَعْوهٌ**: ona bir **عاهةٌ** isabet etti. Ve **طعام ذو مَعْوَهةٍ**; İbnü’l-A‘râbî’den: yani onu yiyene bir **عاهةٌ** isabet eder; ve mal **عِيهَ** edildi. Ve bir adam **عائِهٌ** ve **عاهٍ**; **مائِهٍ** ve **ماهٍ** gibidir. Ve bir adam **عاهٌ** ayrıca: “koç **صافٌ**” demen gibi;
Tufeyl dedi:
Şiir:
ودارٍ يَظْعَنُ العاهُونَ عنها
لِنَبَّتِهِمْ، ويَنْسَوْنَ الذِّماما

(* Onun “لنبتهم” sözü: asılda bu ضبط ile böyledir; ve تهذيب’de olan “لبينهم”dir).
Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: **العاهُونَ** şüphe ve kötülük sahipleridir. Ve denir: ekin **عِيهَ** edildi ve **إيفَ**; o hâlde o **مَعِيهٌ** ve **مَعُوهٌ** ve **مَعْهُوهٌ**’dur. Ve **عَوْهِ عَوْهِ**: sıpanın çağrısından (duasından)dır. Ve adam **عَوَّهَ** eder; sıpayı kendisine yetişsin diye çağırdığı zaman; böylece onu çağırdığı zaman: **عَوْهِ عَوْهِ** dedi.

Ve denir: **عاهِ عاهِ**; develeri alıkonsun diye azarladığın zaman; ve bazen **عِيهِ عِيهِ** derler; ve **عَهْ عَهْ** derler.

Ve **بنو عَوْهَى**: Şam’da Araplardan bir batındır. Ve **عاهانُ بن كعب**: onların şairlerindendir; onu **عوه**’dan kılan kimseye göre **فَعَلانُ**; onu **عَهَنَ**’dan kılan kimseye göre **فاعالٌ**; ve orada zikredilmiştir.
