# عو (ع-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%88

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ع - و
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 2 sözlük

## Sözlükler (2)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب لفيف العين
عوى ، عا ، عى ، عيي ، وعى ، وعوع ، وع ، عو : مستعملات .
عوى : قال الليث : عوت الكلابُ والسباع تَعْوي عُوَاء وهو صوت تمدّه وليس بنبح .
أبو عبيد عن أبي الجراح قال : الذئب يَعْوِي .
وأنشدني أعرابيّ :
هذا أحقّ منزل بالترك
الذئب يَعْوِي والغراب يبكي
ومن أمثالهم في المستغيث بمن لا يغيثه قولهم : لو لك عَوَيت لم أَعْوِهْ . وأصله الرجل يبيت بالبلد القفر فيستنبح الكلاب بعُوائه ليندلّ بنُباحها على الحيّ . وذلك أن رجلاً بات بالقَفْر فاستنبح ، فأتاه ذئب ، فقال : لو لك عَوَيت لم أَعْوِهْ .
وقال الليث : يقال عَوَيت الحبلَ إذا لويته . والمصدر العَيّ . والعَيُّ في كل شيء : الليّ . قال : وعَوَيت رأس الناقة إذا عُجْتها ، فانعوى . والناقة تَعْوِي بُرَتها في سيرها إذا لوتها بخَطْمها .
وقال رؤبة :
تعوي البُرَى مستوفضات وفضا
قال : ويقال للرجل إذا دعا قوماً إلى الفتنة : عَوَى قوماً فاستُعْوُوا .
وأخبرني المنذري عن أبي طالب عن سلمة عن الفراء أنه قال : هو يستعوي القومَ ، ويستغويهم أي يستغيث بهم .
وقال الليث : المُعَاوية : الكلبة المستحرمة تَعْوِي إلى الكلاب إذا صَرَفت ويَعْوِين . وقد تعاوت الكلاب .
ويقال تعاوى بنو فلان على فلان وتغاوَوْا عليه إذا تجمّعوا عليه ، بالعين والغين .
قال : والعَوَّى مقصور : نجم من منازل القمر ، وهو من أنواء البرد .
وقال ساجع العرب : إذا طلعت العَوَّاء ، وجَثَمَ الشتاء ، طاب الصِّلاء .
وقال ابن كُناسة : هي أربعة كواكب : ثلاث مثفَّاة متفرقة ، والرابع قريب منها كأنه من الناحية الشأميّة ، وبه سُمِّيت العَوَّاء ، كأنه يَعْوِي إليها من عُوَاء الذئب . قال : وهو من قولك : عويت الثوب إذا لويته ، كأنه يَعْوِي لمَّا انفرد . قال : والعوّاء في الحساب يمانية . وجاءت مؤنثة عن العرب .
قال : ومنهم من يقول : أول اليمانية السِّماك الرامح ، ولا يجعل العَوّاء يمانية ؛ للكوكب الفرد الذي في الناحية الشأمية .
وقال ابن هانىء : قال أبو زيد : العَوَّاء ممدود ؛ والجوزاء ممدود ، والشِّعْرى مقصور .
وقال الليث : العَوَى والعَوَّة لغتان ، وهي الدُبُر .
وأنشد :
قياماً يوارون عَوَّاتهم
بشتمي وعَوَّاتهم أظهرُ
وقال الآخر في العَوَّى بمعنى العَوَّة :
فهلا شددت العقْد أو بتّ طاويا
ولم تَفْرُج العوَّى كما يُفرج القَتَبْ
وقال شمر : العَوَّاء خمسة كواكب كأنها كتابةُ ألِف ، أعلاها أخفاها . ويقال : كأنها نون . وتدعى وَرِكي الأسد ، وعرقوب الأسد . والعرب لا تكثر ذكر نوئها ، لأن السماك قد استغرقها وهو أشهر منها وطلوعها لاثنتين وعشرين ليلة تخلو من أيلول ، وسقوطها لاثنتين وعشرين ليلة تخلو من آذار .
وقال الْحُصَينيّ في قصيدته التي يذكر فيها المنازل :
وانتثرت عَوّاؤه
تناثُر العِقْد انقطع
ومن سجعهم فيها : إذا طلعت العَوَّاء ضرب الخِبَاء ، وطاب الهواء ، وكُرِه العراء ، وشَنَّن السقاءُ .
قلت أنا : من قصر العَوَّى شبَّهها باست الكلب ، ومن مدّها جعلها تعوِي من يعوِي الكلب ، والمد فيها أكثر .
ويقال عَفَت يده وعواها إذا لواها .
وقال أبو مالك : عوت الناقة البُرَة إذا لوتها عَيّاً . وعَوَى القوم صدور ركابهم وعَوَّوها إذا عطفوها .
أبو عبيد عن الكسائي : عَوَّيت عن الرجل إذا كذَّبت عنه وردَدْت .
أبو عبيدِ عن أبي زيد : العَوَّة والضَوَّةُ : الصوت .
ثعلب عن ابن الأعرابي : قال العَوِيّ : الذئب :
وقال الأصمعي : يقال للرجل الحازم الجلد : ما يُنْهَى ولا يُعْوَى .
وقال أبو العميثل : عَوْيت الشيء عَيّاً إذا أملته .
وقال الفراء : عَوَيت العمامة عَيّة ، ولويتها لَيَّة ، وعَوَى القوس : عطفها .
وقال ابن الأعرابي : العَوُّ جمعُ عَوَّة ، وهي أم سُوَيد .
وقال الليث ( عا ) مقصور زجر الضَئِين . وربما قالوا : عَوْ ، وعايْ : وعاءِ ، كلّ ذلك يقال .
والفعل منه : عَاعَى يُعاعي معاعاة وعاعاة . ويقال : أيضاً عَوْعى يُعوعِي عوعَاة ، وعَيْعَى يعيعى عيعاة وعِيْعَاءَ وأنشد :
وإن ثيابي من ثياب مُحَرِّق
ولم أستعرها من مُعَاعٍ وناعق
عَيَيَ : أبو حاتم عن الأصمعي : عَيي فلان بياءين بالأمر إذا عجز عنه . ولا يقال : أعيا به ومن العرب من يقول عَيَّ به فيدغم . ويقال في المشي : أعييت إعياء . قال : وتكلَّمت حتى عَيِيت عِيّاً . وإذا
أرادوا علاج شيء فعجزوا يقال : عيِيت وأنا عَيِيّ ، وقال النابغة :
عَيّت جواباً وما بالربع من أحد
قال : ولا ينشد : أعيت جواباً . وأنشد لشاعر آخر في لغة من يقول عَييَ :
وحَتَّى حَسِبناهم فوارس كَهَمْسٍ
حَيُوا بعدما ماتوا من الدهر أعصرا
ويقال : أعيا عليَّ هذا الأمر ، وأعياني ، ويقال : أعياني عَيَاؤه . قال المَرَّار :
وأعْيَت أن تجيب رُقى لراقي
ويقال : أعيا به بعيره وأذَمّ ، سواء .
وقال الليث : العِيّ تأسيس أصلِه من عين وياءين وهو مصدر العَيِّ قال : وفيه لغتان رجل عَييّ بوزن فعيل ، وقال العجاج :
لا طائش قاقٌ ولا عَييّ
ورجل عَيُّ بوزن فَعْل ، وهو أكثر من عَيّ ، قال : ويقال : عَيَيَ يَعْيَا عن حُجّته عيّاً وعَيَّ يعيا كلُّ يقال ؛ مثل حَيي يحيا وحَيّ . قال الله جلّ وعزّ : ( وَيَحْيَى مَنْ حَىَّ عَن بَيِّنَةٍ ) ( الأنفال : 42 ) والرجل يتكلّف عملاً فيَعْيا به ، وعنه ، إذا لم يهتدِ لوجه عمله .
سلمة عن الفراء : يقال في فعل الجميع من عَيّ : عَيُّوا . قال وأنشدني بعضهم :
يَحِدْن بنا عن كل حَيّ كأننا
أخاريس عَيُّوا بالسلام وبالنَسَبْ
وقال آخر :
من الذين إذا قلنا حديثهمُ
عَيُّوا وإن نحن حدَّثناهم شَغِبوا
قال : وإذا سكن ما قبل الياء الأولى لم تدغم كقولك : هو يُعْي ويُحيى . قال : ومن العرب من أَدْغَم في مثل هذا قال : وأنشدني بعضهم :
فكأنها بين النساء سبيكة
تمشي بسدّة بيتها فتُعِيُّ
وقال أبو إسحاق : هذا غير جائز عِند حُذّاق النحويين . وذكر أن البيت الذي استشهد به الفراء ليس بمعروف .
قلت : والقياس ما قال أبو إسحاق ، وكلام العرب عليه . وأجمع القُرَّاء على الإظهار في قوله : ( يُحْىِ وَيُمِيتُ ) ( الأعراف : 158 ) .
وقال الليث : الإعياء : الكلال . تقول : مشيت فأعييت ، وأنا مُعْيٍ . قال : والمعاياة : أن تداخل كلاماً لا يَهتدي له صاحبُك ، قال : والفحل العَيَاياء : الذي لا يَهتدِي لضراب طَرُوقته . قال : وكذلك هو في الرجال .
قلت : وفي حديث أمّ زرع : أن المرأة السادسة قالت : زوجي عياياء ، طباقاء ، كلّ داء له داء .
قال أبو عبيد : العيَاياء من الإبل : الذي لا يَضْرب ولا يُلْقح ، وكذلك هو من الرجال .
وقال الليث : الداء العَياء : الذي لا دواء له قال ويقال : أيضاً الداء العَيَاء : الْحُمْق . وقال أبو زيد : جمل عَياء وجِمَال أَعْياء . وهو الذي لا يُحسن أن يضرب . وقالوا : حياء الناقة وجمعه أحياء .
وقال شمر : عَيِيت بالأمر وعيِيته ، وأعيا عليَّ ذلك وأعياني .
وقال الليث : أعياني هذا الأمر أن أَضبِطه ، وعَيِيت عنه .
وقال غيره : عيِيت فلاناً أعْياه أي جهلته . وفلان لا يَعْياه أحد أي لا يجهله أحد ، والأصل في ذلك أن تعيا عن الإخبار عنه إذا سئلت ، جهلاً به . وقال الراعي :
يَسْأَلْن عنك ولا يعياك مسؤول
أي لا يجهلك . وبنو أَعْيا : حَيّ من العرب والنسبة إليه أعْيَوِيّ . وداء عَيِيّ مثل عياء . ويقال : عاعى بالغنم وحاحى عِيعاءً وحِيحَاءً ؛ وهو زجرها .
وعي : أبو عبيد عن الأصمعي : وعى الحديثَ يعيه وَعْياً إذا حفظه . وأوعى الشيء في الوِعَاء يوعيه إيعاء بالألف فهو مُوعًى . قال والوِعَاء يقال له : الإعَاء .
وقال الليث : الوَعْي : حفظ القلب للشيء .
أبو عبيد عن أبي زيد : إذا جَبَر العظمُ بعد الكسر على عَثْمٍ وهو الاعوجاج قيل : وعى يعي وَعْياً ، وأَجَر يأجِر أَجْراً ، ويأجُرُ أُجُوراً .
وقال أبو زُبَيد :
خُبَعْثِنة في ساعدَيه تزايُل
تقول وَعَى من بعد ما قد تجبّرا
وقال أبو زيد : إذا سال القيح من الجُرْح قيل : وَعَى الْجَرْحُ يَعِي وَعْياً . قال : والوَعيى هو القيح . ومثله المِدَّة .
وقال الليث في وَعْيِ الكسر والمِدَّة مثله . قال : وقال أبو الدقيش : إذا وعت جايئته أي مدَّته .
وقال الأصمعي : يقال بئس واعي اليتيم ووالي اليتيم ، وهو الذي يقوم عليه .
أبو عبيدة عن أبي عمرو : الواعية والوَعْي والوَعَى كلها الصوت .
وقال الليث : الواعية الصُرَاخ على الميت . قال : والوَعَى جلبة أصوات الكلاب والصيد قال : ولم أسمع لهما فعلاً . قال : وإذا أمرت من الوعي قلت عِهْ ، الهاء عماد للوقوف لخفّتها ؛ لأنه لا يستطيع الابتداء والوقوف معاً على حرف واحد .
الحراني عن ابن السكيت يقال : مالي عنه وَعْي أي بُدّ ، ولا وعْيَ عن كذا أي لا تماسك دونه .
وقال النضر : إنه لفي وَعْي رجال أي في رجال كثير . وقال ابن أحمر :
تواعدن أن لا وَعْي عَن فرج راكس
فرُحْن ولم يغضِرن عن ذاك مَغْضرا
وعع ( وعوع ) : قال الليث : الوَعْوعة هي من أصوات الكلاب ، وبنات آوَى . قال : وتقول خطيب وَعْوع : نعت حسن . ورجل مِهذار وَعْواع : نعت قبيح . وقالت الخنساء :
هو القَرْم واللسِن الوعوع
قال والوَعْواع : الجلبة وأنشد :
تسمع للمرء به وَعْواعا
وأنشد شمر لأبي ذؤيب :
وعاث في كُبَّة الوعواع والعِير
وقال الليث : يضاعف في الحكاية ، فيقال : وعوع الكلبُ وعوعة . والمصدر الوعوعة والوَعواع . قال : ولا يُكسَر واو الوعواع كما تكسر الزاي من الزلزال
ونحوه ؛ كراهية للكسرة في الواو . قال : وكذلك حكاية اليَعْيعة واليَعْياع من فِعال الصبيان إذا رمى أحدهم الشيء إلى صبيّ آخر ؛ لأن الياء خِلْقتها الكسر ، فيستقبحون الواو بين كسرتين ، والواو خِلقتها الضم ، فيستقبحون التقاء كسرة وضمة فلا تجدهما في كلام العرب في أصل البناء ، وأنشد :
أمست كهامة يعياع تداولها
أيدي الأوازع ما تُلْقي وما تُذَرُ
عمرو عن أبيه : الوعوع : الديدبان يكون واحداً وجمعاً .
أبو نصر عن الأصمعي الديدبان يقال له الوَعْوع . قال : والوعوع : الرجل الضعيف . والوعوع ابن آوى .
وقال أبو عبيدة : الوعاوع الأشدّاء ، وأوّل من يغيث . وقال غيره : الوعاوع : الخِفاف الأجرياء . وقال أبو كبير :
لا يُجفلون عن المضاف إذا رأوا
أُولي الوعاوع كالغَطَاط المقبل
عمرو عن أبيه قال : العاعاء صوت الذئب .
وقال ابن الأعرابي : الوعيُّ : الحافِظ الكيس الفقيه . وتقول استوعى فلان من فلان حقّه إذا أخذه كله ؛ وأوعى فلان جَدْع أنفه واستوعاه إذا استوعبه . وفي الحديث : ( في الأنف إذا استُوعي جدعُه الديةُ ) .
وقال الأصمعي : الوعاوع : أصوات الناس إذا حَمَلوا . ويقال للقوم إذا وعوعوا : وعاوع أيضاً . وقال ساعدة الهذلي :
ستنصرني أفناء عمرو وكاهل
إذا ما غَزَا منهم غَزيٌّ وعاوع
والوعواع : موضع . ويقال عيّع القوم تعييعاً إذا عيُّوا عن أمر قصدوه . وأنشد :
حططتُ على شقِّ الشمال وعيّعوا
حُطُوط رَباعٍ محصَفِ الشدّ قارب
الحطّ : الاعتماد على السير .
وقال الأصمعي : سمعت عوعاة القوم ، وغوغاتهم إذا سمعت لهم لَجّة وصوتاً .
آخر لفيف العين والمنة لله في تيسير ما يسر .
كتاب الرباعي من حرف العين
قال الخليل بن أحمد : الرباعي يكون اسماً ويكون فعلاً ، وأما الخماسي فلا يكون إلاّ اسماً ، وهو قول سيبويه ومن قال بقوله .

##### Türkçe

باب لفيف العين
**عوى** ، **عا** ، **عى** ، **عيي** ، **وعى** ، **وعوع** ، **وع** ، **عو** : kullanımdadır.

**عوى** : **الليث** dedi: Köpekler ve yırtıcı hayvanlar **تَعْوي** **عُوَاء**; o, uzattığı bir sestir ve havlama değildir.

**أبو عبيد**’den, **أبي الجراح**’tan: dedi: Kurt **يَعْوِي**.

Bana bir bedevî okudu:
Bu, terk ile (ıssızlıkla) en haklı menzildir,
Kurt **يَعْوِي**, karga ağlar.

Onların, kendisini imdada gelmeyenden imdat isteyen hakkında darbımesellerinden sözleri: “Eğer senin için **عَوَيت** olsaydım, onu **أَعْوِهْ** etmezdim.” Aslı: adam ıssız beldede geceleyip, **عُوائه** ile köpekleri havlatır; onların havlamasıyla mahalleyi bulsun diye. Şu da: bir adam ıssızda geceledi, havlatmak istedi; ona bir kurt geldi; dedi: “Eğer senin için **عَوَيت** olsaydım, onu **أَعْوِهْ** etmezdim.”

**الليث** dedi: İpı **عَوَيت** denir; onu büktüğün zaman. Masdar **العَيّ**’dir. Ve **العَيُّ** her şeyde: bükmedir. Dedi: Dişi devenin başını **عَوَيت**; onu **عُجْتها** ettiğin zaman; böylece **فانعوى**. Dişi deve, yürüyüşünde **بُرَتها**’yı **تَعْوِي** eder; onu **خَطْمها** ile büktüğü zaman.

**رؤبة** dedi:
**تعوي البُرَى مستوفضات وفضا**

Dedi: Bir adama, bir kavmi fitneye çağırdığında: “Bir kavmi **عَوَى** etti, böylece **فاستُعْوُوا**” denir.

Bana **المنذري**, **أبي طالب**’tan, **سلمة**’den, **الفراء**’dan haber verdi ki dedi: O, kavmi **يستعوي** eder ve onları **يستغويهم**; yani onlardan yardım ister.

**الليث** dedi: **المُعَاوية**: kızgın dişi köpektir; köpeklere doğru **تَعْوِي** eder; **صَرَفت** ettiğinde; ve onlar **يَعْوِين**. Köpekler **تعاوت** da etmiştir.

Ve denir: Falan oğulları falana karşı **تعاوى** ettiler ve ona karşı **تغاوَوْا** ettiler; üzerine toplandıkları zaman; **بالعين والغين** ile.

Dedi: **العَوَّى** (maksur): ay menzillerinden bir yıldızdır; ve o, soğuğun **أنواء**’larındandır.

Arapların seci yapanı dedi: **العَوَّاء** doğduğunda, kış çöktüğünde, **الصِّلاء** hoş olur.

**ابن كُناسة** dedi: O, dört yıldızdır: üçü dağınık, ayrık; dördüncüsü ona yakındır; sanki Şam tarafındandır; onunla **العَوَّاء** adlandırıldı; sanki ona doğru **يَعْوِي** eder; kurdun **عُوَاء**’ından. Dedi: Bu, senin “Elbiseyi **عويت** ettim” sözündendir; onu büktüğün zaman; sanki ayrılınca **يَعْوِي** eder. Dedi: Hesapta **العوّاء** Yemenîdir. Ve Araplardan müennes olarak gelmiştir.

Dedi: Onlardan kimi der: Yemenînin ilki **السِّماك الرامح**’tır; ve **العَوّاء**’yı Yemenî yapmaz; Şam tarafındaki tek yıldız sebebiyle.

**ابن هانىء** dedi: **أبو زيد** dedi: **العَوَّاء** memduddur; ve **الجوزاء** memduddur; ve **الشِّعْرى** maksurdur.

**الليث** dedi: **العَوَى** ve **العَوَّة** iki lehçedir; ve o, **الدُبُر**’dür.

Ve okudu:
Ayakta durarak **عَوَّاتهم**’ı örterler,
Benim sövmemle; ve **عَوَّاتهم** daha açıktır.

Bir başkası **العَوَّى**’yı **العَوَّة** manasında söyledi:
Keşke bağı sıksaydın yahut aç yataydın,
Ve **العوَّى**’yı, **القَتَبْ**’in açıldığı gibi açmasaydın.

**شمر** dedi: **العَوَّاء** beş yıldızdır; sanki **أَلِف** yazısı gibidir; en üstü en gizlisidir. Ve denir: sanki **نون**’dur. Ve “aslanın kalçaları” ve “aslanın topuğu” diye adlandırılır. Araplar onun nev’ini çok anmaz; çünkü **السماك** onu kaplamıştır ve o ondan daha meşhurdur; onun doğuşu Eylül’den boş kalan yirmi iki gece içindir; ve batışı Mart’tan boş kalan yirmi iki gece içindir.

**الْحُصَينيّ** menzilleri andığı kasidesinde dedi:
Ve onun **عَوّاؤه**’u dağıldı,
Kopmuş gerdanlığın dağılması gibi.

Onların onun hakkındaki secilerinden: **العَوَّاء** doğduğunda çadır kurulur, hava hoş olur, açıkta kalmak kötü görülür, ve tulumcu su serper.

Ben dedim: **العَوَّى**’yı kısaltan, onu köpeğin kıçıyla benzetti; onu uzatan, onu köpeğin ulumasından uluyor kıldı; ve onda uzatma daha çoktur.

Ve denir: Eli **عَفَت** etti ve onu **عواها** etti; onu büktüğü zaman.

**أبو مالك** dedi: Dişi deve **البُرَة**’yi **عوت** etti; onu **عَيّاً** bükerek. Ve kavim bineklerinin göğüslerini **عَوَى** etti ve onları **عَوَّوها** etti; onları çevirdikleri zaman.

**أبو عبيد**’den, **الكسائي**’den: Adam hakkında **عَوَّيت** denir; onun hakkında yalanladığın ve geri çevirdiğin zaman.

**أبو عبيد**’den, **أبي زيد**’den: **العَوَّة** ve **الضَوَّةُ**: sestir.

**ثعلب**’den, **ابن الأعرابي**’den: **العَوِيّ** dedi: kurt:

**الأصمعي** dedi: Sağlam, dayanıklı, tedbirli adama denir: “Ne **يُنْهَى** olunur ne de **يُعْوَى** olunur.”

**أبو العميثل** dedi: Bir şeyi **عَوْيت** **عَيّاً**; onu imla ettiğin zaman.

**الفراء** dedi: Sarığı **عَوَيت** **عَيّة**; ve onu **لويتها** **لَيَّة**; ve yayı **عَوَى**: onu büktü.

**ابن الأعرابي** dedi: **العَوُّ**, **عَوَّة**’nin cem’idir; ve o, **أم سُوَيد**’dir.

**الليث** dedi: (**عا**) maksurdur; koyunu sürmek için bir zecirdir. Bazen “**عَوْ**” ve “**عايْ**” derler: **وعاءِ**; bunların hepsi söylenir.

Bundan fiil: **عَاعَى** **يُعاعي** **معاعاة** ve **عاعاة**. Ve denir: ayrıca **عَوْعى** **يُعوعِي** **عوعَاة**; ve **عَيْعَى** **يعيعى** **عيعاة** ve **عِيْعَاءَ**. Ve okudu:
Ve şüphesiz elbiselerim **مُحَرِّق**’in elbiselerindendir,
Onları bir **مُعَاعٍ** ve **ناعق**’ten ödünç almadım.

**عَيَيَ** : **أبو حاتم**’ten, **الأصمعي**’den: Falan, işte iki **ياء** ile **عَيي** oldu; ondan aciz kaldığı zaman. “Onunla **أعيا** oldu” denmez. Araplardan kimi “Onunla **عَيَّ** oldu” der; idgam eder. Yürüyüşte denir: **أعييت** **إعياء**. Dedi: Konuştum da **عَيِيت** **عِيّاً** oldum. Ve eğer bir şeyi tedavi etmek istediler de aciz kaldılarsa denir: “**عيِيت** oldum ve ben **عَيِيّ**’im.” Ve **النابغة** dedi:
Cevapta **عَيّت** oldu; ve o yurt yerinde hiç kimse yoktur.

Dedi: “Cevapta **أعيت** oldu” diye okunmaz. Ve **عَييَ** diyenin dilinde başka bir şair için okudu:
Ta ki onları **كَهَمْسٍ**’in süvarileri sandık,
Zaman içinde bir çağ geçince öldükten sonra dirildiler.

Ve denir: Bu iş bana **أعيا** oldu; ve beni **أعياني** etti. Ve denir: Onun **عَيَاؤه** beni **أعياني** etti. **المَرَّار** dedi:
Ve bir okuyanın rukyelerine cevap vermekten **أعْيَت** oldu.

Ve denir: Onunla devesi **أعيا** oldu ve **أذَمّ** oldu; eşittir.

**الليث** dedi: **العِيّ**’in temeli, **عين** ve iki **ياء**’dan kuruludur; ve o, **العَيِّ**’nin masdarıdır. Dedi: Onda iki lehçe vardır: “Adam **عَييّ**” **فعيل** vezninde. Ve **العجاج** dedi:
Ne şaşkın **قاقٌ** ne de **عَييّ**.

Ve “Adam **عَيُّ**” **فَعْل** vezninde; ve o, **عَيّ**’den daha çoktur. Dedi: Denir: **عَيَيَ** **يَعْيَا** hüccetinden **عيّاً**; ve **عَيَّ** **يعيا**; hepsi söylenir; tıpkı **حَيي** **يحيا** ve **حَيّ** gibi. Allah azze ve celle dedi: **( وَيَحْيَى مَنْ حَىَّ عَن بَيِّنَةٍ )** (**الأنفال : 42**). Adam bir işi yüklenir de onunla ve ondan **فيَعْيا** olur; işinin yönünü bulamadığı zaman.

**سلمة**’den, **الفراء**’dan: **عَيّ**’in cem’ fiilinde denir: **عَيُّوا**. Dedi; ve bana bazısı okudu:
Bizi her bir mahalleden saptırırlar; sanki biz
Selamda ve nesepte **عَيُّوا** olmuş dilsizleriz.

Bir başkası dedi:
Onlar ki, sözlerini söylediğimizde,
**عَيُّوا** olurlar; ve biz onlara konuştuğumuzda taşkınlık ederler.

Dedi: Eğer ilk **ياء**’dan önceki sakin olursa idgam edilmez; senin “O **يُعْي** ve **يُحيى**” demen gibi. Dedi: Araplardan kimi bunun benzerinde idgam etti. Dedi: Bana bazısı okudu:
Sanki o, kadınlar arasında bir külçedir,
Evinin eşiğinde yürür de **فتُعِيُّ** olur.

**أبو إسحاق** dedi: Bu, nahivcilerin mahirleri yanında caiz değildir. Ve **الفراء**’nın onunla istişhad ettiği beytin meşhur olmadığını zikretti.

Ben dedim: Kıyas, **أبو إسحاق**’ın dediğidir; ve Arapların sözü onun üzerinedir. Ve kurrâ, onun sözünde izhar üzerinde icma ettiler: **( يُحْىِ وَيُمِيتُ )** (**الأعراف : 158**).

**الليث** dedi: **الإعياء**: yorgunluktur. Dersin: yürüdüm de **فأعييت** oldum; ve ben **مُعْيٍ**’im. Dedi: **المعاياة**: sahibinin yol bulamadığı bir söze dalmandır. Dedi: **الفحل العَيَاياء**: **طَرُوقته**’sine vurmayı bilmeyendir. Dedi: Erkeklerde de böyledir.

Ben dedim: **أمّ زرع** hadîsinde: altıncı kadın dedi ki: “Kocam **عياياء**’dır, **طباقاء**’dır; her dert onun için bir derttir.”

**أبو عبيد** dedi: Develerden **العيَاياء**: ne vuran ne dölleyen; erkeklerde de böyledir.

**الليث** dedi: **الداء العَياء**: ilacı olmayan hastalıktır. Dedi: Ayrıca denir: **الداء العَيَاء**: ahmaklıktır. **أبو زيد** dedi: **جمل عَياء** ve **جِمَال أَعْياء**; o, vurmayı iyi bilmeyendir. Ve dediler: **حياء الناقة**; cem’i **أحياء**.

**شمر** dedi: İşte **عَيِيت** oldum ve onu **عيِيته**; ve o bana **أعيا** oldu ve beni **أعياني** etti.

**الليث** dedi: Bu iş beni, onu ضبط etmede **أعياني** etti; ve ondan **عَيِيت** oldum.

Başkası dedi: Falanı **عيِيت**; onu **أعْياه** ettim; yani onu bilmedim. Ve falanı hiç kimse **يَعْياه** etmez; yani hiç kimse onu bilmezlik etmez. Bunun aslı: sorulduğunda, onu haber vermekten aciz kalmandır; onu bilmemekten. **الراعي** dedi:
Seni sorarlar; ve bir soran seni **يعياك** etmez,
yani seni bilmezlik etmez. Ve **بنو أَعْيا**: Araplardan bir kabiledir; ona nisbet **أعْيَوِيّ**’dir. Ve **داء عَيِيّ**: **عياء** gibidir. Ve denir: Koyunla **عاعى** etti ve **حاحى** etti; **عِيعاءً** ve **حِيحَاءً**; o, onu sürme zeciridir.

**وعي** : **أبو عبيد**’den, **الأصمعي**’den: Hadisi **وعى** eder; onu **يعيه** **وَعْياً**; onu ezberlediği zaman. Ve şeyi kapta **أوعى** eder; onu **يوعيه** **إيعاء**; **ألف** ile; o halde o **مُوعًى**’dır. Dedi: **الوِعَاء**’a **الإعَاء** denir.

**الليث** dedi: **الوَعْي**: kalbin bir şeyi hıfzetmesidir.

**أبو عبيد**’den, **أبي زيد**’den: Kemik kırıldıktan sonra **عَثْمٍ** üzere, yani eğrilik üzere kaynadığında denir: **وعى** **يعي** **وَعْياً**; ve **أَجَر** **يأجِر** **أَجْراً**; ve **يأجُرُ** **أُجُوراً**.

**أبو زُبَيد** dedi:
İki kolunda bir gevşeklik; sallanır,
Der ki: “**وَعَى**”; artık kaynadıktan sonra.

**أبو زيد** dedi: Yaradan irin aktığında denir: **وَعَى الْجَرْحُ** **يَعِي** **وَعْياً**. Dedi: **الوَعيى** irindir. Benzeri **المِدَّة**’dir.

**الليث** kırığın **وَعْي**’inde ve **المِدَّة**’de bunun benzerini söyledi. Dedi: **أبو الدقيش** dedi: “Onun **جايئته**’si **وعت** etti”; yani onun **مدَّته**’si.

**الأصمعي** dedi: “Yetimin kötü **واعي**’si ve **والي**’si” denir; o, onun işini üstlenendir.

**أبو عبيدة**’den, **أبي عمرو**’dan: **الواعية** ve **الوَعْي** ve **الوَعَى**; hepsi sestir.

**الليث** dedi: **الواعية**: ölü üzerine feryattır. Dedi: **الوَعَى**: köpeklerin ve avın seslerinin gürültüsüdür. Dedi: İkisi için fiil işitmedim. Dedi: **الوعي**’den emir verdiğinde “**عِهْ**” dersin; **الهاء** duruş için dayanak olur; hafifliğinden dolayı; çünkü bir harf üzerinde hem başlama hem durma yapamaz.

**الحراني**’den, **ابن السكيت**’ten: Denir: “Ondan bana **وَعْي** yok”; yani kaçış yok. Ve “Şundan **وعْيَ** yok”; yani ondan aşağı tutunma yok.

**النضر** dedi: O, “Adamların **وَعْي**’i içindedir”; yani çok adam içindedir. Ve **ابن أحمر** dedi:
Sözleştiler ki, çömelmiş bir yarıktan kaçış yok,
Gittiler; ve o şeyden bir kaçış bırakmadılar.

**وعع** (**وعوع**) : **الليث** dedi: **الوَعْوعة** köpek seslerindendir; ve **بنات آوَى** (çakallar). Dedi: “Hatip **وَعْوع**” dersin: güzel bir niteleme. Ve “Geveze adam **وَعْواع**” dersin: çirkin bir niteleme. **الخنساء** dedi:
O, yiğittir; ve **اللسِن الوعوع**.

Dedi: **الوَعْواع**: gürültüdür. Ve okudu:
Kişi için onda bir **وَعْواعا** işitirsin.

Ve **شمر**, **أبي ذؤيب** için okudu:
Ve **الوعواع** ve **العِير** yumağında bozgunculuk etti.

**الليث** dedi: Taklitte şeddelenir; denir: Köpek **وعوع** etti; **وعوعة**. Masdar: **الوعوعة** ve **الوَعواع**. Dedi: **الوعواع**’ın **واو**’u, **الزلزال**’ın **زاي**’sı kırıldığı gibi kırılmaz ve benzeri; **واو**’da kesreyi çirkin gördükleri için. Dedi: Aynı şekilde **اليَعْيعة** ve **اليَعْياع** taklidi; çocukların fiillerindendir; birisi bir şeyi başka bir çocuğa attığında; çünkü **ياء**’ın yaratılışı kesredir; **واو**’yu iki kesre arasında çirkin görürler; ve **واو**’nun yaratılışı dammadır; kesre ile dammanın birleşmesini çirkin görürler; bu yüzden Arap sözünde bina aslında onları bulamazsın. Ve okudu:
Akşamladı; bir **يعياع** topacı gibi; onu döndürür
Engelleyicilerin elleri; ne atar ne bırakır.

**عمرو**’dan, babasından: **الوعوع**: gözcüdür; tekil ve çoğul olur.

**أبو نصر**’dan, **الأصمعي**’den: Gözcüye **الوَعْوع** denir. Dedi: **الوعوع**: zayıf adamdır. Ve **الوعوع**: çakal.

**أبو عبيدة** dedi: **الوعاوع**: şiddetlilerdir; ve ilk imdada yetişendir. Başkası dedi: **الوعاوع**: hafif, cesur olanlardır. Ve **أبو كبير** dedi:
Sığınana ürküp kaçmazlar; gördüklerinde
**أُولي الوعاوع**’u; gelen **الغَطَاط** gibi.

**عمرو**’dan, babasından: **العاعاء** kurdun sesidir.

**ابن الأعرابي** dedi: **الوعيُّ**: hıfzedici, zeki, fakih. Ve dersin: Falan, falandan hakkını **استوعى** etti; onu bütünüyle aldığı zaman. Ve falan, burnunun kesilmesini **أوعى** etti ve onu **استوعاه** etti; onu tamamen kestiği zaman. Hadiste: **( في الأنف إذا استُوعي جدعُه الديةُ )**.

**الأصمعي** dedi: **الوعاوع**: insanlar yüklendiklerinde onların sesleridir. Ve kavme, **وعوعوا** ettiklerinde: “**وعاوع**” da denir. Ve **ساعدة الهذلي** dedi:
Bana, **عمرو**’nun kolları ve **كاهل** yardım edecek,
Onlardan bir akıncı akın ettiğinde ve **وعاوع** ettiğinde.

Ve **الوعواع**: bir yerdir. Ve denir: Kavim **عيّع** etti; **تعييعاً**; kastettikleri bir işten **عيُّوا** olduklarında. Ve okudu:
Sol yanın yarığına indim; ve onlar **عيّعوا** ettiler,
Sıkı bağlanmış, sert koşulu bir dört yaşlı (deve) inişleri gibi.

**الحطّ**: yürüyüşe dayanmadır.

**الأصمعي** dedi: Kavmin **عوعاة**’sini ve **غوغاتهم**’ini işittim; onlardan bir uğultu ve ses işittiğinde.

Lefîf-i aynın sonu; ve kolaylaştırdığı şeyi kolaylaştırmada minnet Allah’adır.

**كتاب الرباعي من حرف العين**
**الخليل بن أحمد** dedi: Dörtlü (kök) isim olur ve fiil olur; beşli ise ancak isim olur; bu, **سيبويه**’nin ve onun sözünü söyleyenin sözüdür.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

عَوَى
1 عَوَى ذ , aor. يَعْوِى, inf. n. عُوَآءٌ (S, K, TA) and عَىٌّ and عَوَّةٌ (K, TA) and عَوْيَةٌ, with fet-h and then sukoon, thus in the M, but in the copies of the K عَوِيَّةٌ, (TA,) said of a dog, (S, CK, TA,) and of a wolf, and of a jackal, (S, TA,) He cried, or cried loudly: (S:) [meaning he howled:] he twisted his muzzle, then uttered a cry: or he prolonged his cry, not doing so with clearness: and ↓ اعتوى signifies the same: (K, TA:) [in the Ham p. 693, the former is expl. as signifying نَبَحَ and صَاحَ; but] it is said that عَوَّةٌ signifies a prolonged crying; and is not the same as نَبْحٌ [which means “ a barking ”]. (TA.) It is said in a prov. لَوْ لَكَ أَعْوِى مَا عَوَيْتُ [If to thee I were howling, I had not howled]; (TA;) or لَوْ لَكَ عَوَيْتُ لَمْ أَعْوِهْ, in which the ه may be the ه of pausation, or it may be put by metonymy for the inf. n. so that the meaning is لَمْ أَعْوِ العُوَآءَ: (Meyd:) it originated from the fact that a man used, [and still uses, as I have had occasion to do,] when becoming benighted, in the desert, to howl, in order that the dogs, if any person by whose presence he might be cheered were near him, might hear, and reply to him, and he might be guided by their howling: so this man howled, and the wolf came to him, whereupon he said thus: it relates to the seeker of succour from him who will not succour him. (Meyd, * TA.) And it is said in a trad., كَأَنِّى أَسْمَعُ عُوَآءَ أَهْلِ النَّارِ i. e. (assumed tropical:) [As though I heard] the crying or loud crying [or howling] of the people of the fire [of Hell]: (TA:) [for] عَوَىَ is used metaphorically as meaning he suffered distress, and complained; from the عُوَآء of the dog: (Har p. 634:) as IAth says, it is more especially used in relation to the wolf and the dog. (TA.) And one says of him who is esteemed, or found to be, weak, مَا يَعْوِى وَمَا يَنْبَحُ (assumed tropical:) [He does not howl nor does he bark]. (Ham p. 693.) ― -b2- And عَوَى اـِلَى الفِتْنَةِ means (assumed tropical:) He called (K, TA) people, or a party, (TA,) [to conflict and faction, or the like;] عَوَى being used in this sense by way of likening the person who does so to a dog, or in contempt of him. (Ham p. 693.) [See also 10.] ― -b3- عُوَآءٌ signifies also The grumbling cry (رُغَآء) of a weak young camel: used in this sense by a poet. (TA.) ― -b4- عُوَآءُ المُغْتَابِ; and the phrase عَوَى عَنِ الرَّجُلِ; see in the next paragraph. -A2- عَوَى, (S, K, TA,) inf. n. عَىٌّ, (S, TA,) He bent a thing; as also ↓ اعتوى; and likewise a bow; as also ↓ عوّى, (K, TA,) inf. n. تَعْوِيَةٌ: (TA:) and (TA) he twisted hair, and a rope; (S, TA;) as also ↓ عوّى, inf. n. تَعْوِيَةٌ. (S.) One says also عَوَى العِمَامَةَ عَيَّةً He twisted the turban with a single twisting. (TA.) And عَوَيْتُ رَأْسَ النَّاقَةِ I turned the head of the she-camel by means of the nose-rein. (S, TA.) And القَوْمُ صُدُورَ رِكَابهِمْ ↓ عوّى and عَوَوْهَا The party inclined the breasts of their camels that they were riding. (TA.) And عَوَى البُرَةَ He bent, or inclined, the nose-ring of the she-camel. (K, * TA.) And النَّاقَةُ تَعْوِى بُرَتَهَا فِى سَيْرِهَا The she-camel twists her nose-ring with her خِطَام [or halter] in her going. (S, TA.) And عَوَاهُ عَنِ الشَّىْءِ He turned him from the thing. (TA.) And one says of the man who possesses prudence, or discretion, and precaution, or good judgment, and who is hardy, strong, or sturdy, ما ينهى ولا يعوى [i. e. مَا يُنْهَى وَلَا يُعْوَى He is not forbidden nor is he turned]. (TA.) ― -b2- And عَوَى signifies also He (a man) attained to the age of thirty years, so that his arm, or hand, became strong, and he twisted vehemently the arm, or hand, of another. (ISd, K.)

عوّى عَنِ الرَّجُلِ
2 عوّى عَنِ الرَّجُلِ ذ , thus in the M, with tesh-deed in the case of عوى and also in the case of كذب in the explanation; but in the K, ↓ عَوَى [without teshdeed]; (TA;) (assumed tropical:) He repelled from the man, or defended him; syn. كَذَّبَ, and رَدَّ: (M, K, TA:) in the S is said the like of what is said in the M; عَوَّيْتُ عَنِ الرَّجُلِ being expl. in the S as meaning (assumed tropical:) I repelled from, or defended, the man (كذّبت عنه), and replied against his backbiter or censurer (رَدَدْت عَلَى مُغْتَابِهِ): and in the A, this phrase is said to be metaphorical, and expl. as meaning (tropical:) I repelled from the man the clamouring [or, as we say, the barking] of the backbiter or the censurer (المُغْتَابِ ↓ رَدَدْت عَنْهُ عُوَآءَ): thus all these three are express authorities for the teshdeed. (TA.) [Freytag has represented the phrase in the S as agreeing with the reading thereof in the K, and has strangely expl. the verb with عن following it as meaning “ Mendacii arguit et refellit.”] -A2- See also 1, latter half, in three places.

عاوى الكِلَابَ
3 عاوى الكِلَابَ ذ He cried, or cried loudly, [meaning he howled,] to the dogs, they doing so to him. (S, TA.) And [hence] عَاوَاهُمْ, (K, TA,) inf. n. مُعَاوَاةٌ, (TA,) He cried, or cried loudly, to them, [i. e. to men,] they doing so to him. (K, TA.)

تعاوت الكِلَابُ
6 تعاوت الكِلَابُ ذ The dogs cried, or cried loudly, [meaning howled,] one to another. (TA.) ― -b2- And تَعَاوَوْا عَلَيْهِ, (K, TA,) and تَغَاوَوْا, (TA,) They collected themselves together, (K, TA,) or aided one another, (TA,) against him. (K, TA.)

انعوى
7 انعوى ذ It became bent [or twisted]. (S, K.)

اعتوى
8 اعتوى ذ : see 1, first sentence: -A2- and the same also in the latter half.

استعوى كَلْبًا
10 استعوى كَلْبًا ذ [He incited a dog to cry, or cry loudly, or to howl]. (Esh-Shلfi'ee, TA in art. حمى.) ― -b2- And اِسْتَعْوَاهُمْ He sought, or demanded, of them, aid, or succour: (K, TA:) or, accord. to the S, it means نَعَقَ بِهِمْ اـِلَى الفِتْنَةِ [he urged them by clamour, or shouting, to conflict and faction, or the like]: (TA: [in one of my copies of the S, for اـِذَا نَعَقَ بِهِمْ, the reading followed in the JM and PS as well as in the TA, I find اذا يُغْوِيهِمْ, which is app. a mistranscription: see also عَوَى اـِلَى الفِتْنَةِ:]) accord. to Z, it means he desired, or demanded, of them, that they should cry, or cry loudly, behind him. (TA.) -A2- اِسْتَعْوَيْتُهُ I desired, or demanded, of him, that he should twist hair, or a rope. (S.)

عَاعَى
R. Q. 1 عَاعَى ذ , [mentioned in the K in this art., and also, but as unexplained, in art. عيع,] aor. يُعَاعِى, inf. n. مُعَاعَاةٌ (K, TA) and عَاعَاةٌ; (TA;) and عَوْعَى, [app. the original form,] aor. يُعَوْعِى, (K, TA,) inf. n. عَوْعَاةٌ; (TA;) and عَيْعَى, aor. يُعَيْعِى, inf. n. عَيْعَاةٌ and عِيعَآءٌ [in some copies of the K عَيْعَآء]; He chid sheep by the cry عَا or عَوْ or عَاىْ (K, TA) or عَآءٌ. (TA.)

عَا
عَا ذ and عَوْ [in the CK عُو] and عَاىْ (K, TA) and عَآءْ (TA) are Cries by which sheep are chidden. (K, TA.)

عَوٌّ
عَوٌّ ذ : see العَوَّآءُ, last sentence.

عَوَّةٌ
عَوَّةٌ ذ [mentioned in the first sentence of this art. as an inf. n.] A crying out, shouting, or clamouring; like ضَوَّةٌ: one says, سَمِعْتُ عَوَّةَ القَوْمِ i. e. [I heard] the cries, or shouts, or clamour, of the people, or party: so says AZ, and As says the like. (S.) ― -b2- See also العَوَّآءُ, last sentence. ― -b3- Also A way-mark that is set up, composed of stones: mentioned by IDrd, but incorrectly as being with damm. (TA.)

عُوَّةٌ
عُوَّةٌ ذ : see the next paragraph, last sentence.

العَوَّآءُ
العَوَّآءُ ذ (S, K) and العَوَّا (K) The dog (S, K) that howls (يَعْوِى) much. (S.) Hence the saying, عَلَيْهِ العَفَأءُ وَالكَلْبُ العَوَّآءُ [Upon him be the dust, and the howling dog]: a form of imprecation. (TA.) ― -b2- And the latter signifies also The wolf. (TA.) ― -b3- Also, both, (S, K, TA,) but the latter is the more common, and its ا is to denote the fem. gender, like that of حُبْلَى [in which it is written ى], the word being fem., (TA,) (tropical:) One of the Mansions of the Moon, (S, K, TA,) namely, the Thirteenth; (Kzw in his Descr. of the Mansions of the Moon;) consisting of five stars, (S, K,) said to be the haunch of the Lion [of which the Arabs, or some of them, extended the figure (as they did also that of the Scorpion) far beyond the limits that we assign to it: see ذِرَاعٌ]: (S:) or four stars [g, d, e and h, of Virgo], (K, and Kzw ubi suprà,) behind الصَّرْفَة [q. v.], (Kzw ibid.,) resembling an alif (K, Kzw) with the lower part turned back, in the Koofee handwriting [in which it is nearly like the Roman L (see زَاوِيَةٌ, in art. زوى)]; (Kzw ibid;) also called عُرْقُوبُ الأَسَدِ; (TA, as from the S, in my copies of which I do not find this;) they regard it as dogs following the Lion; and some say that it is the haunches of the Lion; (Kzw ubi suprà;) accord. to the A, it is thus called because it rises [a mistake for sets, aurorally, (see مَنَازِلُ القَمَرِ, in art. نزل,)] in the tail, or latter part, of the cold, as though it were howling (كَأَنَّهُ يَعْوِى) after it, driving it away, wherefore they call it طَارُودَةُ البَرْدِ: (TA:) or it is an appellation applied by the Arabs to the star that is on the edge of the left shoulder of Virgo, which is the Thirteenth Mansion of the Moon: or, accord. to some, the stars that are upon her belly and beneath her armpit; as though they were dogs howling (تَعْوِى) behind the Lion; so called because of the vehemence of the cold; for when they rise or set [aurorally], they bring cold. (Kzw in his Descr. of Virgo.) And (assumed tropical:) [The constellation Bootes;] a northern constellation, called also الصَّيَّاحُ, consisting of two and twenty stars within the figure, and one without it; the figure being that of a man having in his right hand a staff, between the stars of الفَكَّةُ and بَنَاتُ نَعْشٍ: the one that is without the figure is a red, bright star, between his thighs, [i. e. Arcturus,] called السِّمَاكُ الرَّامِحُ, and, by the Arabs, حَارِسُ السَّمَآءِ and حَارِسُ الشَّمَالِ, because it is always seen in the sky, not becoming concealed beneath the rays of the sun. (Kzw in his Descr. of the Northern Constellations.) ― -b4- Also, (K,) or the former word, (TA,) [The aged she-camel;] the نَاب of camels; (K, TA;) on the authority of AA. (TA.) ― -b5- Also, both words, (K,) the former and sometimes the latter, (S,) the former said by Az to be the more common, but MF says that the latter is the more chaste, for the former was by AAF absolutely disallowed, (TA,) The سَافِلَة, (S,) or اِسْت, (K,) [each here app. meaning anus,] of a human being; (S;) app. from عَوَى, aor. يَعْوِى, signifying “ he cried,” or “ cried loudly:” (TA:) as also ↓ عُوَّةٌ (IDrd, K, TA) and ↓ عَوَّةٌ, (Lth, K, TA,) of which last the pl. is ↓ عَوٌّ [or rather this is a coll. gen. n.] and [the pl. properly so termed is] عَوَّاتٌ: but IAar is said to have expl. العَوَّآءُ as meaning الأَسْتَاهُ [pl. of سَتَهٌ which is the original of اِسْتٌ]. (TA.)

عَاوٍ
عَاوٍ ذ [act. part. n. of عَوَى]. One says, مَا لَهُ عَاوٍ وَلَا نَابِحٌ i. e. He has not belonging to him [a howler nor a barker, meaning sheep, or goats, among which the wolf howls and in the way to which the dog barks [to defend them]. (TA.)

مُعَاوِيَةٌ
مُعَاوِيَةٌ ذ A bitch excited by lust, (Lth, A, K, TA,) that howls (تَعْوِى) to the dogs when she is in that state, and to which they howl. (Lth, A, * TA.) ― -b2- And A fox's cub. (K.) ― -b3- And أَبُو مُعَاوِيَةَ is a surname of The فَهْد [or lynx]. (K, TA.) ― -b4- The dim. of مُعَاوِيَةٌ is مُعَيَّةٌ; (S, K, TA;) thus say the people of El-Basrah; for when three ى s occur together and the first of them is the characteristic of the dim., one of them is suppressed [by them]; (S, TA;) and مُعَيِّيَةٌ; (S, K, TA; [in the CK مُعَيْيَةٌ;]) thus say the people of El-Koofeh, not suppressing anything, after the manner of those who say أُسَيِّدٌ; (S, TA;) and مُعَيْوِيَةٌ, (S, K, TA, [in the CK مُعَيْوَةٌ,]) after the manner of those who say أُسَيْوِدٌ. (S, TA.)

##### Türkçe

عَوَى
1 **عَوَى** ذ , muzâri‘i **يَعْوِى**, mastarı **عُوَآءٌ** (S, K, TA) ve **عَىٌّ** ve **عَوَّةٌ** (K, TA) ve **عَوْيَةٌ**, fetha sonra sükûn ile; böylece M’de; fakat K’nın nüshalarında **عَوِيَّةٌ**, (TA,) köpek hakkında söylenir, (S, CK, TA,) ve kurt hakkında, ve çakal hakkında, (S, TA,) O bağırdı, yahut yüksek sesle bağırdı: (S:) [mânâsı: uludu:] burnunu büktü, sonra bir çığlık çıkardı: yahut çığlığını uzattı, bunu açıklıkla yapmayarak: ve ↓ **اعتوى** aynı mânâya delâlet eder: (K, TA:) [Ham s. 693’te, birincisi **نَبَحَ** ve **صَاحَ** mânâsına diye açıklanmıştır; fakat] denilmiştir ki **عَوَّةٌ** uzatılmış bir bağırmayı ifade eder; ve **نَبْحٌ** ile aynı değildir [ki bu “havlama” demektir]. (TA.) Bir darb-ı meselde şöyle denilmiştir: **لَوْ لَكَ أَعْوِى مَا عَوَيْتُ** [Eğer sana uluyor olsaydım, ulumazdım]; (TA;) yahut **لَوْ لَكَ عَوَيْتُ لَمْ أَعْوِهْ**, bunda **ه** vakıf **ه**’si olabilir; yahut mastar yerine kinaye yoluyla konulmuş olabilir; böylece mânâ **لَمْ أَعْوِ العُوَآءَ** olur: (Meyd:) şu vakıadan doğmuştur ki bir adam, çölde geceleyince, köpekler—eğer yanında bulunmasıyla ferahlayacağı bir kimse yakınında ise—işitsin ve ona karşılık versin ve o da onların ulumasıyla yol bulsun diye, ulurdu: böylece bu adam uludu ve kurt ona geldi; bunun üzerine şöyle dedi: bu, kendisine yardım etmeyecek olandan yardım isteyen kimse hakkındadır. (Meyd, * TA.) Ve bir hadiste şöyle denilmiştir: **كَأَنِّى أَسْمَعُ عُوَآءَ أَهْلِ النَّارِ** yani (mecaz kabul edilerek:) [Sanki işitiyorum] ateş ehlinin [Cehennem’in] bağırmasını yahut yüksek sesle bağırmasını [yahut ulumasını]: (TA:) [çünkü] **عَوَىَ** mecazen “sıkıntı çekti ve şikâyet etti” mânâsında kullanılır; köpeğin **عُوَآء**’undan: (Har s. 634:) IAth’ın dediğine göre, daha ziyade kurt ve köpek hakkında kullanılır. (TA.) Ve zayıf sayılan yahut zayıf bulunan kimse hakkında şöyle denir: **مَا يَعْوِى وَمَا يَنْبَحُ** (mecaz kabul edilerek:) [Ne ulur ne de havlar]. (Ham s. 693.) ― -b2- Ve **عَوَى اـِلَى الفِتْنَةِ** demektir ki (mecaz kabul edilerek:) O çağırdı (K, TA) insanları yahut bir topluluğu, (TA,) [çatışmaya ve fırkalaşmaya yahut benzerine;] **عَوَى** bu mânâda, bunu yapan kimseyi köpeğe benzetme yoluyla yahut onu küçümseme yoluyla kullanılır. (Ham s. 693.) [Ayrıca 10’a bak.] ― -b3- **عُوَآءٌ** ayrıca zayıf bir deve yavrusunun homurtulu sesini (**رُغَآء**) ifade eder: bu mânâda bir şair tarafından kullanılmıştır. (TA.) ― -b4- **عُوَآءُ المُغْتَابِ**; ve ibare **عَوَى عَنِ الرَّجُلِ**; bir sonraki paragrafta bak.

-A2- **عَوَى**, (S, K, TA,) mastarı **عَىٌّ**, (S, TA,) O bir şeyi büktü; bunun gibi ↓ **اعتوى**; ve aynı şekilde bir yayı; bunun gibi ↓ **عوّى**, (K, TA,) mastarı **تَعْوِيَةٌ**: (TA:) ve (TA) o saç büktü ve bir ip; (S, TA;) bunun gibi ↓ **عوّى**, mastarı **تَعْوِيَةٌ**. (S.) Yine şöyle denir: **عَوَى العِمَامَةَ عَيَّةً** O sarığı tek bir büküşle büktü. (TA.) Ve **عَوَيْتُ رَأْسَ النَّاقَةِ** Ben dişi devenin başını burun yularıyla çevirdim. (S, TA.) Ve **القَوْمُ صُدُورَ رِكَابهِمْ** ↓ **عوّى** ve **عَوَوْهَا** Topluluk, bindikleri develerinin göğüslerini eğdi. (TA.) Ve **عَوَى البُرَةَ** O, dişi devenin burun halkasını büktü yahut eğdi. (K, * TA.) Ve **النَّاقَةُ تَعْوِى بُرَتَهَا فِى سَيْرِهَا** Dişi deve, yürüyüşünde **خِطَام**’ı [yahut yuları] ile burun halkasını büker. (S, TA.) Ve **عَوَاهُ عَنِ الشَّىْءِ** O, onu şeyden çevirdi. (TA.) Ve tedbir sahibi, basiretli ve ihtiyatlı yahut iyi hüküm sahibi, ve dayanıklı, güçlü yahut sağlam adam hakkında şöyle denir: **ما ينهى ولا يعوى** [yani **مَا يُنْهَى وَلَا يُعْوَى** O ne yasaklanır ne de çevrilir]. (TA.) ― -b2- Ve **عَوَى** ayrıca şu mânâya gelir: O (bir adam) otuz yaşına ulaştı; böylece kolu yahut eli güçlendi ve başkasının kolunu yahut elini şiddetle büktü. (ISd, K.)

عوّى عَنِ الرَّجُلِ
2 **عوّى عَنِ الرَّجُلِ** ذ , M’de böyle; **عوى**’da da açıklamadaki **كذب**’de de şedde ile; fakat K’da ↓ **عَوَى** [şeddesiz]; (TA;) (mecaz kabul edilerek:) O, adamdan savdı yahut onu savundu; eş anlamlısı **كَذَّبَ** ve **رَدَّ**: (M, K, TA:) S’de, M’de söylenenin benzeri söylenmiştir; S’de **عَوَّيْتُ عَنِ الرَّجُلِ** şu mânâda açıklanır: (mecaz kabul edilerek:) Ben adamdan savdım yahut onu savundum (**كذّبت عنه**), ve onun gıybetçisine yahut ayıplayıcısına karşı cevap verdim (**رَدَدْت عَلَى مُغْتَابِهِ**): ve A’da bu ibarenin mecaz olduğu söylenmiş ve şu mânâda açıklanmıştır: (mecaz:) Ben adamdan gıybetçinin yahut ayıplayıcının yaygarasını [yahut bizim dediğimiz gibi havlamasını] savdım (**المُغْتَابِ ↓ رَدَدْت عَنْهُ عُوَآءَ**): böylece bu üçünün hepsi şedde için açık otoritelerdir. (TA.) [Freytag, S’deki ibareyi K’daki okunuşla uyumlu göstermiş ve garip biçimde, ardından **عن** gelen fiili “Mendacii arguit et refellit” mânâsında açıklamıştır.] -A2- Ayrıca 1’in ikinci yarısında, üç yerde, bak.

عاوى الكِلَابَ
3 **عاوى الكِلَابَ** ذ O, köpeklere bağırdı yahut yüksek sesle bağırdı, [mânâsı: uludu,] onlar da ona böyle yaptı. (S, TA.) Ve [bundan] **عَاوَاهُمْ**, (K, TA,) mastarı **مُعَاوَاةٌ**, (TA,) O, onlara, [yani insanlara,] bağırdı yahut yüksek sesle bağırdı, onlar da ona böyle yaptı. (K, TA.)

تعاوت الكِلَابُ
6 **تعاوت الكِلَابُ** ذ Köpekler birbirine bağırdı yahut yüksek sesle bağırdı, [mânâsı: uludu]. (TA.) ― -b2- Ve **تَعَاوَوْا عَلَيْهِ**, (K, TA,) ve **تَغَاوَوْا**, (TA,) Onun aleyhine toplandılar, (K, TA,) yahut birbirlerine yardım ettiler, (TA,) onun aleyhine. (K, TA.)

انعوى
7 **انعوى** ذ O büküldü [yahut buruldu]. (S, K.)

اعتوى
8 **اعتوى** ذ : 1’in ilk cümlesine bak: -A2- ve aynı şekilde ikinci yarıda da.

استعوى كَلْبًا
10 **استعوى كَلْبًا** ذ [O, bir köpeği bağırmaya yahut yüksek sesle bağırmaya yahut ulumaya kışkırttı]. (Esh-Shلfi'ee, TA, md. **حمى**.) ― -b2- Ve **اِسْتَعْوَاهُمْ** O, onlardan yardım yahut imdat istedi yahut talep etti: (K, TA:) yahut S’ye göre, mânâsı **نَعَقَ بِهِمْ اـِلَى الفِتْنَةِ**’dir [onları yaygara yahut bağırışla fitneye, çatışmaya ve fırkalaşmaya yahut benzerine sevk etti]: (TA: [S’nin nüshalarımın birinde, **اـِذَا نَعَقَ بِهِمْ** yerine, JM ve PS’de ve TA’da da izlenen okunuş olan, **اذا يُغْوِيهِمْ** buluyorum; bu görünüşe göre bir yanlış yazımdır: ayrıca **عَوَى اـِلَى الفِتْنَةِ**’ye bak:]) Z’ye göre, mânâsı: onlardan, arkasından bağırmalarını yahut yüksek sesle bağırmalarını istemesidir. (TA.) -A2- **اِسْتَعْوَيْتُهُ** Ben ondan, saç yahut ip bükmesini istedim yahut talep ettim. (S.)

عَاعَى
R. Q. 1 **عَاعَى** ذ , [K’da bu maddede zikredilmiştir, ve ayrıca, fakat açıklamasız olarak, md. **عيع**’de,] muzâri‘i **يُعَاعِى**, mastarı **مُعَاعَاةٌ** (K, TA) ve **عَاعَاةٌ**; (TA;) ve **عَوْعَى**, [görünüşe göre asıl şekil,] muzâri‘i **يُعَوْعِى**, (K, TA,) mastarı **عَوْعَاةٌ**; (TA;) ve **عَيْعَى**, muzâri‘i **يُعَيْعِى**, mastarı **عَيْعَاةٌ** ve **عِيعَآءٌ** [K’nın bazı nüshalarında **عَيْعَآء**]; O, koyunları **عَا** yahut **عَوْ** yahut **عَاىْ** (K, TA) yahut **عَآءٌ** nidasıyla azarladı. (TA.)

عَا
**عَا** ذ ve **عَوْ** [CK’de **عُو**] ve **عَاىْ** (K, TA) ve **عَآءْ** (TA) koyunların azarlanması için olan nidâlardır. (K, TA.)

عَوٌّ
**عَوٌّ** ذ : **العَوَّآءُ**’a bak, son cümle.

عَوَّةٌ
**عَوَّةٌ** ذ [bu maddede ilk cümlede mastar olarak zikredilmiştir] Bir bağırma, haykırma yahut yaygara; **ضَوَّةٌ** gibidir: şöyle denir: **سَمِعْتُ عَوَّةَ القَوْمِ** yani [Ben işittim] topluluğun yahut grubun bağırışlarını yahut haykırışlarını yahut yaygarasını: AZ böyle der, As da benzerini söyler. (S.) ― -b2- Ayrıca **العَوَّآءُ**’a bak, son cümle. ― -b3- Ayrıca taşlardan oluşan, dikilen bir yol işareti: IDrd tarafından zikredilmiştir; fakat damme ile olduğu şeklinde yanlış olarak. (TA.)

عُوَّةٌ
**عُوَّةٌ** ذ : bir sonraki paragrafa bak, son cümle.

العَوَّآءُ
**العَوَّآءُ** ذ (S, K) ve **العَوَّا** (K) Çokça uluyan (**يَعْوِى**) köpek. (S.) Bundan şu söz: **عَلَيْهِ العَفَأءُ وَالكَلْبُ العَوَّآءُ** [Üzerine toz ve uluyan köpek olsun]: bir beddua kalıbı. (TA.) ― -b2- Ve ikincisi ayrıca kurdu ifade eder. (TA.) ― -b3- Ayrıca, ikisi de, (S, K, TA,) fakat ikincisi daha yaygındır; ve onun **ا**’sı dişilik için olup **حُبْلَى**’daki gibidir [onda **ى** ile yazılır], kelime dişidir, (TA,) (mecaz:) Ayın menzillerinden biri, (S, K, TA,) yani on üçüncüsü; (Kzw, Ayın Menzillerinin Tasviri’nde;) beş yıldızdan oluşur, (S, K,) Aslanın kalçası olduğu söylenir [Arapların, yahut bazılarının, şekli (Akrep’inkini de yaptıkları gibi) bizim ona verdiğimiz sınırların çok ötesine uzattıkları: **ذِرَاعٌ**’a bak]: (S:) yahut dört yıldız [Başak’ın g, d, e ve h’si], (K, ve Kzw, adı geçen yerde,) **الصَّرْفَة**’nin [bk.] arkasında, (Kzw, orada,) bir elif’e benzer (K, Kzw) alt kısmı geri çevrilmiş olarak, Kûfî yazıda [onda Roma L’sine neredeyse benzer (bk. **زَاوِيَةٌ**, md. **زوى**)]; (Kzw, orada;) ayrıca **عُرْقُوبُ الأَسَدِ** diye de adlandırılır; (TA, S’den olarak; benim S nüshalarımda bunu bulmuyorum;) onu Aslanı takip eden köpekler sayarlar; ve bazıları onun Aslanın kalçaları olduğunu söyler; (Kzw, adı geçen yerde;) A’ya göre, soğuğun kuyruğunda yahut son kısmında yükseldiği [seherî batışı için bir hata, (bk. **مَنَازِلُ القَمَرِ**, md. **نزل,**)] için böyle adlandırılmıştır; sanki onun ardından uluyormuş (**كَأَنَّهُ يَعْوِى**) gibi, onu kovarak; bu yüzden ona **طَارُودَةُ البَرْدِ** derler: (TA:) yahut Arapların, Başak’ın sol omzunun kenarında olan yıldıza verdikleri addır; bu, Ayın on üçüncü menzilidir: yahut bazılarına göre, onun karnı üzerinde ve koltuk altının altında olan yıldızlar; sanki Aslanın arkasından uluyan (**تَعْوِى**) köpekler gibi; soğuğun şiddetinden dolayı böyle adlandırılmıştır; çünkü doğduklarında yahut battıklarında [seherî], soğuk getirirler. (Kzw, Başak’ın Tasviri’nde.) Ve (mecaz kabul edilerek:) [**Bootes** takımyıldızı;] kuzeyî bir takımyıldız, ayrıca **الصَّيَّاحُ** diye adlandırılır; şeklin içinde yirmi iki yıldızdan ve dışında bir yıldızdan oluşur; şekil, sağ elinde bir değnek bulunan bir adam şeklindedir; **الفَكَّةُ** ve **بَنَاتُ نَعْشٍ** yıldızları arasındadır: şeklin dışında olan, uylukları arasında, [yani Arcturus,] kırmızı, parlak bir yıldızdır; **السِّمَاكُ الرَّامِحُ** diye adlandırılır; ve Araplarca **حَارِسُ السَّمَآءِ** ve **حَارِسُ الشَّمَالِ** diye adlandırılır; çünkü gökte daima görülür, güneş ışınlarının altında gizlenir hâle gelmez. (Kzw, Kuzey Takımyıldızlarının Tasviri’nde.) ― -b4- Ayrıca, (K,) yahut birinci kelime, (TA,) [yaşlı dişi deve;] develerin **نَاب**’ı; (K, TA;) AA rivayetiyle. (TA.) ― -b5- Ayrıca, iki kelime de, (K,) birincisi ve bazen ikincisi, (S,) birincisinin daha yaygın olduğunu Az söylemiştir; fakat MF, ikincisinin daha fasih olduğunu söyler; çünkü birincisi AAF tarafından kesinlikle reddedilmişti, (TA,) insanın **سَافِلَة**’si, (S,) yahut **اِسْت**’i, (K,) [burada her biri görünüşe göre makat mânâsında,] bir insanın; (S;) görünüşe göre **عَوَى**, muzâri‘i **يَعْوِى**, “bağırdı” yahut “yüksek sesle bağırdı” mânâsından: (TA:) bunun gibi ↓ **عُوَّةٌ** (IDrd, K, TA) ve ↓ **عَوَّةٌ**, (Lth, K, TA,) bunun sonuncusunun çoğulu ↓ **عَوٌّ** [yahut daha doğrusu bu bir cins-isimdir] ve [asıl çoğul] **عَوَّاتٌ**: fakat IAar’ın **العَوَّآءُ**’u **الأَسْتَاهُ** [**سَتَهٌ**’nin çoğulu; bu da **اِسْتٌ**’ün aslıdır] mânâsında açıkladığı söylenmiştir. (TA.)

عَاوٍ
**عَاوٍ** ذ [**عَوَى**’nın ism-i fâili]. Şöyle denir: **مَا لَهُ عَاوٍ وَلَا نَابِحٌ** yani Onda, kendisine ait olarak, [ne bir uluyan ne de bir havlayan vardır; yani koyun yahut keçi; onların arasında kurt ulur ve onlara giden yolda köpek havlar [onları savunmak için]. (TA.)

مُعَاوِيَةٌ
**مُعَاوِيَةٌ** ذ Şehvetle kışkırtılmış bir dişi köpek, (Lth, A, K, TA,) o hâlde iken köpeklere uluyan (**تَعْوِى**), ve onların da kendisine uluduğu. (Lth, A, * TA.) ― -b2- Ve bir tilki yavrusu. (K.) ― -b3- Ve **أَبُو مُعَاوِيَةَ** **فَهْد**’in [yahut vaşağın] bir lakabıdır. (K, TA.) ― -b4- **مُعَاوِيَةٌ**’nin tasğîri **مُعَيَّةٌ**’dir; (S, K, TA;) Basra ehli böyle der; çünkü üç **ى** bir araya geldiğinde ve onların ilki tasğîrin alâmeti olduğunda, onlardan biri düşürülür [onlarca]; (S, TA;) ve **مُعَيِّيَةٌ**; (S, K, TA; [CK’de **مُعَيْيَةٌ**;]) Kûfe ehli böyle der; **أُسَيِّدٌ** diyenlerin yolu üzere, hiçbir şeyi düşürmeyerek; (S, TA;) ve **مُعَيْوِيَةٌ**, (S, K, TA, [CK’de **مُعَيْوَةٌ**,]) **أُسَيْوِدٌ** diyenlerin yolu üzere. (S, TA.)
