# عير — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%8A%D8%B1/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%8A%D8%B1/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%8A%D8%B1.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: عير

عَارَ
1 عَارَ ذ , aor. يَعِيرُ, He went, or journeyed. (TA.) ― -b2- عَارَ فِى الأَرْضِ, aor. as above, He went away in, or into, the land, or country. (S.) ― -b3- And عَارَ, (S, O, &c.,) aor. as above, (Msb, K,) inf. n. عِيَارٌ, (Msb, TA,) or this is a simple subst., (K,) He (a horse, S, Mgh, O, Msb, K, and a dog, K) went away (O, K, TA) hither and thither, (O, TA,) which action is also termed مُعَايَرَةٌ [inf. n. of ↓ عَايَرَ], (O,) as though he had made his escape (K, TA) from his master, going to and fro: (TA:) and the same is said of news: (IKtt, TA:) or escaped, or got loose, and went away hither and thither, by reason of his exceeding sprightliness: (S:) or escaped, or got loose, and went away at random: (Msb:) or went away hither and thither, by reason of his sprightliness: or strayed at random, nothing turning him: (Mgh:) or went away at random, far from his master. (TA.) ― -b4- And عَارَ, (aor. as above, TA,) He (a man) came and went, (K,) moving to and fro. (TA.) ― -b5- عَارَ فِى القَوْمِ يَضْرِبُهُمْ بِالسَّيْفِ, (S, * TA,) inf. n. عَيَرَانٌ, (TA,) He (a man) went and came among the people, (TA,) or did mischief among them, (S,) smiting them with the sword. (S, * TA.) ― -b6- عَارَتِ القَصِيدَةُ (assumed tropical:) The ode became current. (K.) ― -b7- عَارَ, (K,) aor. as above, inf. n. عِيَارٌ and عَيَرَانٌ, (TA,) He (a camel) left his females that were seven months gone with young, and went away to others, (IKtt, L, K,) to cover them. (IKtt, L.) In [some of] the copies of the K, شَوْلَهَا is put in the place of شَوْلَهُ, which latter is the reading in the Tahdheeb of IKtt [and in the CK]. (TA.) -A2- عَارَهُ, aor. يَعِيرُهُ and يَعُورُهُ, (S and K in art. عور,) or the aor. is not used, or it is scarcely ever used, (TA in the same art.,) He, or it, took, and went away with, him, or it: (S and K in the same art.:) or destroyed him, or it. (K and TA in the same art.) See art. عور. You say عِرْتُ ثَوْبَهُ, I took, or went away with, his garment. (TA.) And it is said in a prov., عَيْرٌ عَارَهُ وَتِدُهُ An ass which his peg [to which he was tethered] destroyed [by preventing his escape from wild beasts that attacked him]. (Meyd, TA. [See Freytag's Arab. Prov., ii. 87.]) -A3- عَارَهُ, [aor. as above,] also signifies He blamed, or reproached, him; found fault with him; attributed or imputed to him, or charged him with, or accused him of, a vice, or fault, or the like. (S, O, TA.) [See also what next follows.]

عيّرهُ كَذَا
2 عيّرهُ كَذَا ذ , (S, O, Msb, K,) and عيّره بِهِ, though the former is the more approved, (ElMarzookee, in his Expos. of the Hamلseh, and Msb, and MF,) or the latter is peculiar to the vulgar, (S, and El-Hareeree in the Durrat el-Ghowwلs.) and should not be used, (O, K,) inf. n. تَعْيِيرٌ, (S, O,) He upbraided him with such a thing; reproached him for it; declared it to be bad, evil, abominable, or foal, and charged him with it. (Msb.) [You also say عيّرهُ عَلَي فِعْلِهِ He upbraided him, or reproached him, for his deed.] And عيّر عَلَيْهِ [is an elliptical phrase, signifying the same; فِعْلَهُ or the like being understood: or He upbraided him; charged him with acting disgracefully]. (TA, voce تعريب.) [See also 1, last signification.] -A2- عيّر الدَّنَانِيرَ, (K,) inf. n. as above, (TA,) He weighed the pieces of gold one after another: (K:) and he put, or threw down, the pieces of gold, one by one, and compared them, one by one. (TA.) The verb is [said to be] used in relation to measuring and weighing; but, says Az, Lth makes a distinction between عَايَرْتُ and عَيَّرْتُ, making the former to relate to a measure of capacity, and the latter to an instrument for weighing: and [SM adds,] F mentions the former in art. عور, and the latter in the present art. (TA.) See also 3, in five places. -A3- And عيّر المَآءُ The water became overspread with [the green substance termed] طُحْلُب: (O, K:) but [SM adds,] it is more probably أَغْثَرَ, with ا and غ and ث. (TA.)

عاير المَكَايِيلَ
3 عاير المَكَايِيلَ ذ , (S, Mgh, and K in art. عور,) and المَوَازِينَ, (S, Mgh,) inf. n. عِيَارٌ; (S;) and عاورها, (S, K,) and عوّرها; (K;) signify the same, (S, K,) He measured, or compared, the measures of capacity, (Mgh, K,) and the instruments for weighing, one by, or with, another. (Mgh.) One should not say ↓ عيّر. (S.) The saying اِسْتَعَارَ ?? ↓ دَرَاهِمَ لِيُعَيِّرَ, meaning, [He borrowed pieces of money] that he might equalize [with them the weights of his balance], should be, correctly, لِيُعَايِرَ. (Mgh.) You say عَايَرْتُ المِكْيَالَ, and المِيزَانَ, inf. n. مُعَايَرَةٌ and عِيَارٌ, meaning I tried, or proved, the measure of capacity, and the instrument for weighing, [or gauged the former,] that I might know its correctness [or incorrectness]: this, says Az, is the correct form: one should not say ↓ عَيَّرْتُ, except from العَارُ, accord. to the leading lexicologists and ISk says, عَايَرْتُ بَيْنَ المِكْيَالَيْنِ signifies I tried, or proved, the two measure of capacity, that I might know their equality [or inequality]: you should not say المِيزَانَيْنِ ↓ عَيَّرْتُ, (Msb.) [But in the TA, الميزان ↓ عيّر and المكيال is mentioned without any remark of disapproval, with عاورهما and عايرهما.] You also say عاير بَيْنَهُمَا, inf. n. مُعَايَرَةٌ and عِيَارٌ, He measured, or compared, them two. each by, or with, the other, and examined what [difference] was between them. (K in art. عور.) ― -b2- [Hence, عاير app. signifies also He assayed gold &c.] -A2- See also 1, third sentence.

اعار الفَرَسَ
4 اعار الفَرَسَ ذ , (S, K,) and الكَلْبَ, (K,) He (his master) made the horse, and the dog, to go away as though he had escaped, or got loose: (K:) or made him to escape; (TA:) or made him to escape, or get loose, and go away hither and thither, by reason of his exceeding sprightliness. (S.) -A2- أَعْيَرَ النَّصْلَ He made to the iron head or blade of an arrow, or of a spear, or of a sword, or of a knife, or the like, what is called عَيْرٌ. (AA, K.) -A3- أَعَارَتْ حَافِرًا means She (a mare) raised and shifted a hoof; ― -b2- and hence, accord. to Az, اـِعَارَةُ الثِّيَابِ [The lending of garments] &c. (L, TA. [See 4 in art. عور.]) -A4- And اعارهُ is also said to signify He fattened him; namely, a horse: ― -b2- and He plucked out the hair of his tail; like أَعْرَاهُ: both of which meanings are mentioned by IKtt and others: ― -b3- and i. q. ضَمَّرَهُ [He made him lean, or light of flesh, &c.]; from عَارَ “ he went and came. ” (TA.)

هُمْ يَتَعَيَّرُونَ مِنْ جِيرَانِهِمُ الأَمْتِعَةَ
5 هُمْ يَتَعَيَّرُونَ مِنْ جِيرَانِهِمُ الأَمْتِعَةَ ذ is said to mean يَسْتَعِيرُونَ [i. e. They ask of their neighbours the loan of the household-goods, &c.]: but Az says that the word used by the Arabs is يَتَعَيَّرُونَ. (TA. [See 10 in art. عور.])

تعايروا
6 تعايروا ذ They blamed, upbraided, or reproached, one another; found fault, one with another; i. q. تَعَايَبُوا, (S, O, Msb,) or عَيَّرَ بَعْضُهُمْ بَعْضًا: (K:) or they reviled, or vilified, one another; syn. تَسَابُّوا. (AZ.)

استعار سَهْمًا مِنْ كِنَانَتِهِ
10 استعار سَهْمًا مِنْ كِنَانَتِهِ ذ : see art. عور.

عَارٌ
عَارٌ ذ A disgrace; a shame; a thing that occasions one's being reviled; a vice, or fault, or the like; (S, O;) a thing for which one is, or is to be, blamed, or dispraised; (B, in TA, art. عور;) anything that necessarily occasions blame or reproach, (Msb, K,) or disgrace: (Msb:) pl. أَعْيَارٌ: (TA:) and ↓ مَعَايِرُ, (S, O, K,) of which the sing. is app. ↓ مَعْيَرَةٌ, (O,) [is syn. with أَعْيَارٌ, for it] signifies things for which one is, or is to be, blamed, upbraided, reproached, or found fault with; syn. مَعَايِبُ. (S, O, K.)

عَيْرٌ
عَيْرٌ ذ The ass; (S, O, Msb, K;) both the wild and the domestic; (S, O, Msb;) its predominant application is to the former: (K:) so called because he goes away hither and thither (يَعِيرُ فَيَتَرَدَّدُ) in the desert: (TA:) fem. with ة: (S, Msb:) pl. [of pauc.] أَعْيَارٌ, (S, O, Msb, K.) and [of mult.] عِيَارٌ and عُيُورٌ (K) and عُيُورَةٌ (S, O, Msb, K) and عِيَرَةٌ (O) and ↓ مَعْيُورَآءُ, (S, O, K,) like مَشْيُوخَآءُ &c., or this is [properly speaking] a quasi-pl. n., (TA,) and ↓ مَعْيُورَى, [also a quasipl. n.,] (Az, TA,) and pl. pl. عِيَرَاتٌ (O) and عِيَارَاتٌ. (K.) [Dim. عُيَيْرٌ, q. v. intra.] ― -b2- It is said in a prov., relating to contentment with that which is present and forgetting what is absent, اـِنْ ذَهَبَ العَيْرُ فَعَيْرٌ فِى الرِّبَاطِ [If the ass has gone away, there is an ass in the tether]. (A 'Obeyd.) ― -b3- You say also, of a place in which is no good, هُوَ كَجَوْفِ عَيْرٍ [It is like the belly of an ass], (S, TA,) or كجوف العَيْرِ [like the belly of the ass]; (TA;) because there is nothing in his belly of which any use is made: (S, TA:) or this originated from the saying هُوَ أَخْلَى مِنْ جَوْفِ حِمَارٍ [It is more empty than the valley of Himar]; (S, O, * TA;) for حمار was the name of a certain unbeliever, who possessed a valley, which for his infidelity, God rendered waste and unproductive; (O, * TA;) and Imra-el-Keys, (O, TA,) as some say, but correctly Taنbbata-sharrà, (O,) quoting the above-mentioned saying, has substituted العير for حمار, for the sake of the metre. (O, TA.) ― -b4- One says also أَذَلُّ مِنَ العَيْرِ More vile than the ass. (TA.) [But this is doubtful: see the same phrase expl. differently later in this paragraph. The wild ass is superior to every other kind of animal that is an object of the chase: (see فَرَأٌ:) and hence, app., the signification here next following.] ― -b5- عَيْرٌ also signifies A lord, or chief, (S, O, K,) of a people: (S, O:) a king: (K:) pl. أَعْيَارٌ. (O.) ― -b6- The saying (S, K) of the people of Syria, used by them proverbially, (TA,) عَيْرٌ بِعَيْرٍ وَزِيَادَةُ عَشَرَةٍ [A lord for a lord, or a lord is succeeded by a lord, and an increase of ten] is expl. by the fact that, when the Khaleefeh of the sons of Umeiyeh died, and another arose, he increased their stipends by ten dirhems: (S, O, K:) so they said thus on that occasion. (O, TA.) ― -b7- عَيْرُ السَّرَاةِ is an appellation of A certain bird, (S, O, K, TA,) resembling the pigeon, (S, O, TA,) short in the legs, which are coved with feathers, yellow in the legs and bill, having the eye bordered with black, of a clear colour inclining to greenness, or dark dust-colour, (خُضْرَة,) yellow in the belly and the part beneath its wings and the inner part of its tail; as though it were a variegated بُرْد: pl. عُيُورُ السَّرَاةِ: السَّرَاةُ being a place in the district of Et-Tلïf: they assert that this bird eats three hundred figs, from the time of their coming forth from among the leaves, small; and in like manner, grapes. (TA.) -A2- Also The prominence, or ridge, in the middle of the iron head or blade of an arrow or of a spear or of a sword or of a knife or the like. (S, O.) [See ذُبَابٌ.] ― -b2- The prominent line, (S, O, TA,) like a little wall, (TA,) in the middle of a leaf; its middle rib. (S, O, TA.) ― -b3- The spine, i. e. the prominent part, in the middle of the scapula, or shoulderblade. (S, O.) ― -b4- The prominent, or projecting, bone in the middle of the hand: pl. أَعْيَارٌ. (TA.) [In the K, it is expl. simply by العَظْمُ النَّاتِئُ وَسَطَهَا: but this is a wrong reading, app. occasioned by an omission, which is supplied in the TA, though somewhat awkwardly: it seems that we should read وَمِنَ الكَفِّ العَظْمُ النَّتِئُ وَسَطَهَا; or, more probably, ومن الكَتِفِ الخ; for I incline to think that الكفّ in the TA is a mistake for الكتف, and that the last signification of عير, given here, is doubtful.] ― -b5- The prominence, or protuberance, in the upper, or convex, part, or back, of the foot. (S, O, TA.) ― -b6- Any prominent, or protuberant, bone in the body. (TA.) ― -b7- An edge, or a ridge, of a rock, naturally prominent. (TA.) ― -b8- Anything prominent, or protuberant, in an even thing, (K,) or in the middle of an even thing [or surface]. (TA.) ― -b9- Each of the two portions of flesh and sinew next the back bone, one on either side thereof: both together are called عَيْرَانِ. (K, * TA.) [So called because it forms a kind of ridge.] ― -b10- The prominent, or protuberant, part at the pupil (بُؤْبُؤ) of the eye: (AA, TA:) or the lid of the eye: (S, O, K:) or the inner angle [for مَأٰقِى, in the CK, I read مَأْقَى, as in other copies of the K,] of the eye: (Th, K:) or the image that is seen in the black of the eye when a thing faces it; (Aboo-Tلlib, L, K; *) also called لُعْبَةٌ: (Aboo-Tلlib, L:) or the eye-ball: (TA:) or a looking from the outer angle (لَحْظ [or perhaps this signifies here the outer angle itself]) of the eye. (K.) Hence the saying, (S, O,) فَعَلْتُ ذَاكَ قَبْلَ عَيْرٍ وَمَا جَرَى I did that before a look from the outer angle of the eye: (S, O, K: *) or before he winked [or could wink]; عير meaning the “ image that is seen in the black of the eye; ” and ما جرى, “ what moved, ” i. e., “ the eye itself: ” (Aboo-Tلlib:) or before I looked [or could look] at thee; not used with a negative: (Th:) nor do you say أَفْعَلُ ذاك [instead of فعلت ذاك in this phrase]: (A O, S:) or عير here signifies the wild ass. (Lh.) You say also أَتَيْتُكَ قَبْلَ عَيْرٍ وَمَا جَرَى, meaning I came to thee before a sleeper awoke [or could awake]. (AA, TA.) ― -b11- The وَتِد [or tragus] which is in the inner part of the ear: (S:) [see وَتِدٌ:] or the part of the interior of the ear which is below the فَرْع [or upper portion thereof], (K,) in a man and in a horse, like the عَيْر [of the head] of an arrow: (TA:) or the عَيْرَانِ are the مَتْنَانِ [app. meaning the two backs, though the word may have some other application in this case,] of the two ears of a horse: pl. عِيَارٌ. (TA.) -A3- A wooden pin, peg, or stake, which is fixed in the ground or in a wall. (S, O, K.) Hence, as some say, the prov. فُلَانٌ أَذَلُّ مِنَ العَيْرِ [Such a one is more vile than the wooden pin, or peg, of a tent &c.]. (TA.) [See another explanation above: and see also مَذَلَّةٌ.] Hence also, accord. to some, (TA,) one says, مَا أَدْرِى أَىُّ مَنْ ضَرَبَ العَيْرَ هُوَ, meaning I known not what one of mankind is he. (Yaakoob, S, O, K, TA.) And hence too, as some say, the saying of El-Hلrith Ibn-Hillizeh, (O, TA,)
زَعَمُوا أَنَّ كُلَّ مَنْ ضَرَبَ العَيْ
رَ مَوَالٍ لَنَا وَأَنَّا الوَلَآءُ
of which Aboo-'Amr Ibn-El-'Alà said that he had passed away, or died, who knew the meaning of this verse, (S, O, TA,) and which is differently related, some saying مَوَالٍ لَهَا, and some saying الوِلَآءُ: (TA:) but various meanings are assigned to العير in this instance; and some expl. it as a proper name: (O, TA:) and some, relating this verse, say العِيرَ [q. v.]: (TA:) [the following explanation of the verse has been given as preferable to others:] They (the Arلkim, mentioned two verses before,) have asserted that all who have hunted the wild ass are the sons of our paternal uncles, and that we are the relations of them; الولآء being for أَصْحَابُ وَلَائِهِمْ: meaning that we are responsible for their crimes, or offences, as though we were their heirs. (EM p. 261.) -A4- Also A certain piece of wood which is in the fore part of the [vehicle called] هَوْدَج. (O, K.) -A5- And A drum. (O, K.) And so, as some say, in the verse cited above. (O, TA.) -A6- And A mountain. (K.) And also the name of A mountain of El-Medeeneh: (K, TA:) and, as some say, of a mountain of Mekkeh. (TA.) -A7- And الأَعْيَارُ (of which the sing. is العَيْرُ, TA) is a name of Certain bright stars in the track of the feet of سُهَيْل [or Canopus]. (O, K.)

عِيرٌ
عِيرٌ ذ A caravan; syn. قَافِلَةٌ; of the fem. gen.: (K:) from عَارَ “ he journeyed: ” (TA:) or camels that carry provision of corn: (S, Mgh, O, Msb, K:) then generally applied to any caravan: (Mgh, Msb:) or a caravan of asses; and then extended to any caravan; as though pl. of عَيْرٌ, being originally and regularly of the measure فُعُلٌ, [i. e. عُيُرٌ,] like سُقُفٌ as pl. of سَقْفٌ; (TA;) but it has no proper sing.: (K:) or any beasts upon which provision of corn is brought, whether camels or asses or mules: (K:) the عير mentioned in the Kur xii. 94 consisted of asses; and the assertion of him who says that عير is applied specially to camels is false: (AHeyth, O, TA:) Nuseyr cites the poet Aboo-'Amr El-Asadee as applying this appellation to asses; and says that camels are not so called unless employed for bringing provision of corn: (AHeyth, TA:) IAar says that it is applied to camels bearing burdens, and not bearing burdens: (Az:) but camels are not thus called that bring corn for their owners: (TA, voce رِكَاب:) pl. عِيَرَاتٌ, (O, K,) with ا and ت because it is of the fem. gender, and, being a subst., with the ى movent, accord. to the dial. of Hudheyl, for they say جَوْزَاتٌ and بَيْضَاتٌ; (Sb;) and عِيْرَاتٌ (S, K) is allowable, (S,) and is the regular form, and occurs in a trad., meaning horses or the like, and camels carrying merchandise. (TA.)

عَيْرَانٌ
عَيْرَانٌ ذ applied to a he-camel, (O,) and عَيْرَانَةٌ applied to a she-camel, (S, O, K,) Resembling the [wild] ass (العَيْر) in quickness and briskness: (S, O:) or the latter, swift, with briskness; (K, TA;) so termed because of her frequent going round about [or to and fro], rather than as being likened to the [wild] ass: and also hard, or hardy. (TA.)

عِيرَانٌ
عِيرَانٌ ذ : see عَائِرٌ in art. عور.

عِيَارٌ
عِيَارٌ ذ and ↓ مِعْيَارٌ are syn.; (S;) both signify [A standard of measure or weight;] a thing with which another thing is measured, or compared, and equalized; (Mgh;) [and with which it is assayed:] or a thing with which measures of capacity are measured, compared, or equalized: (Lth:) the عِيَار of a thing is that which is made, or appointed, a standard thereof, by which to regulate or adjust it; expl. by مَا جُعِلَ نِظَامًا لَهُ. (Msb.) ― -b2- The عِيَار of dirhems, and of deenلrs, is [The rate, or standard, of fineness;] the quantity of pure silver, and of pure gold, that is put into them. (Mgh.) -A2- [See also 1.]

عِيَارَةٌ
عِيَارَةٌ ذ Currency of a poem. (K.)

عُيَيْرٌ
عُيَيْرٌ ذ [dim. of عَيْرٌ]. You say, فُلَانٌ عُيَيْرُ وَحْدِهِ (assumed tropical:) Such a one is a person who is pleased with his own opinion; (S, O, K;) an expression of dispraise; (S;) like as نَسِيجُ وَحْدِهِ is one of praise: (TA:) or a person who does not consult others, nor mix with them, yet in whom is ignobleness and weakness; as also جُحَيْشُ وَحْدِهِ [q. v.]: (Az:) or a person who eats by himself. (Th, K.) You may also say عِيَيْرٌ, like شِيَيْخٌ for شُيَيْخٌ; but you should not say عُوَيْر, nor شُوَيْخ. (S, O.)

عَيِّرٌ
عَيِّرٌ ذ : see عَائِرٌ.

عَيَّارٌ
عَيَّارٌ ذ : see the next paragraph, in five places.

عَائِرٌ
عَائِرٌ ذ That goes to and fro, and round about; as also ↓ عَيَّارٌ: both are applied [to a man and] also to a dog: (TA:) and ↓ the latter is also expl. as follows: a man (TA) often coming and going (K, TA) in the land: (TA:) often going round about, (Fr, S, Msb, K,) often in motion, (Fr, S, Msb,) and sharp, or quick, of intellect: (S, K:) it is used as an epithet of praise and as one of dispraise: for instance, applied to a boy, it signifies brisk in obeying God, and brisk in acts of disobedience: (IAar:) and ↓ عَيِّرٌ, applied to a horse, signifies brisk, lively, or sprightly: (IAar:) and ↓ عَيَّارٌ, so applied, mischievous; and that is brisk, lively, or sprightly, so that he goes on one side of the way, and then turns to the other side: (TA:) and, applied to a man, that goes to and fro without work: (Ajnلs en-Nلtifee, Mgh:) or that leaves himself to follow his natural desire, not restraining himself. (IAmb, Mgh, Msb.) It is said in a prov., كَلْبٌ عَائِرٌ خَيْرٌ مِنْ أَسَدٍ رَابِضٍ A dog going to and fro and round about is better [as a guard] than a lion lying down. (TA.) You say also شَاةٌ عَائِرَةٌ A sheep that goes to and fro between two flocks, not knowing which of them to follow: to such is a hypocrite likened. (TA.) And نَاقَةٌ عَائِرَةٌ A she-camel that goes forth from the other camels in order that the stallion may cover her (S, O, TA.) And جَمَلٌ عَائِرٌ A he-camel that leaves the females seven months gone with young, and goes to others. (S.) And بأَوْصَالٍ ↓ عَيَّارٌ A horse that goes away hither and thither, by reason of his sprightliness: (S, O:) or a lion that goes away with the joints, or whole bones. of men to his thicket. (IB.) ↓ العَيَّارُ is an appellation given to The lion, (S, O, K,) because of his coming and going in search of his prey. (S, O.) ― -b2- قَصِيدَةٌ عَائِرَةٌ (assumed tropical:) An ode having currency. (O.) ― -b3- سَهْمٌ An arrow from an unknown shouter. (Msb. [Mentioned also in art. عور.]) And ثَمَرَةٌ عَائِرَةٌ A fallen fruit, of which the owner is not known (TA.) -A2- عَائِرُ العَيْنِ, and عَائِرَةُ عَيْنٍ or عَيْنَيْنِ, &c.: see art. عور.

مَا قَالَتِ العَرَبُ بَيْتًا أَعْيَرَ مِنْهُ
مَا قَالَتِ العَرَبُ بَيْتًا أَعْيَرَ مِنْهُ ذ The Arabs have not uttered a verse more current than it. (A, O, TA.)

مُعَارٌ
مُعَارٌ ذ A horse, (S, K,) and a dog, (K.) made to go away as though he had escaped. or got loose: (K:) or made to escape: (TA:) or made to escape, or get loose, and go away hither and thither, by reason of his exceeding sprightliness. (S.) It is also expl. as signifying, applied to a horse, Fattened: and having the hair of is tail plucked out: these two explanations mentioned by IKtt and others: and made lean, or light of flesh. (TA. [See 4, last sentence.]) See also the next paragraph.

مِعَارٌ
مِعَارٌ ذ , (O, K,) as though originally مِعْيَرٌ, from عَارَ, aor. يَعِيرُ, (Az, O,) A horse that turns away from the road with his rider. (O, K.) Hence the saying of Bishr Ibn-Abee-Hلzim, (K,) or Khلzim, as written by Sgh, (TA,) not Et-Tirimmلh, J having made a mistake [in ascribing it to him (but in one of my copies of the S it is ascribed to Bishr Ibn-Abee-Hلzim and in the other to a poet unnamed)],
أَحَقُّ الخَيْلِ بِالرَّكْضِ المِعَارُ
[The most deserving, of horses, of being urged to run by the striking with the foot is he that turns away from the road with his rider]. (K.) Aboo- 'Obeyd, (so in my copies of the S,) or Aboo- 'Obeydeh, (so in the K and TA,) says that the people, in relating this, say ↓ المُعَارُ, [deriving it] from العَارِيَّة; which is a mistake: (S, K, TA:) the truth being that this is a mistake as to the damm and the derivation; which is the saying of IAar alone, and is mentioned by IB also: (TA:) or the last word is المُغَارُ. (TA in art. غور, q. v.)

نَصْلٌ مُعْيَرٌ
نَصْلٌ مُعْيَرٌ ذ An iron head or blade, of an arrow or of a spear or of a sword or of a knife or the like, having what is termed عَيْرٌ. (AHn, from AA.) And كَفٌّ مُعْيِرَةٌ, and ↓ مُعَيِّرَةٌ, [so in the TA, but more probably مُعْيَرَةٌ and مُعَيَّرَةٌ,] A كَفّ [or hand] having what is so termed. (TA. [But I think that كَفٌّ is here a mistranscription for كَتِفٌ: see عَيْرٌ.])

اِبْنَةُ مِعْيَرٍ
اِبْنَةُ مِعْيَرٍ ذ Calamity, (K, TA,) and hardship. (TA.) And بَنَاتُ مِعْيَرٍ Calamities. (S, O, TA,) and hardships. (TA.)

مُعْيَرَةٌ
مُعْيَرَةٌ ذ , and the pl. مَعَايِرٌ: see عَارٌ

كَفٌّ مُعَيَّرَةٌ
كَفٌّ مُعَيَّرَةٌ ذ [or كَتِفٌ?]: see مُعْيَرٌ.

مِعْيَارٌ
مِعْيَارٌ ذ : see عِيَارٌ.

مَعْيُورَى
مَعْيُورَى ذ and مَعْيُورَآءُ: see عَيْرٌ, first sentence.

مُسْتَعِيرٌ
مُسْتَعِيرٌ ذ Resembling the عَيْر [i. e. ass, or wild, ass,] in make. (O, K.)

### Türkçe

عَارَ
1 **عَارَ** ذ , muzâri‘ **يَعِيرُ**, O gitti, yahut yolculuk etti. (TA.) ― -b2- **عَارَ فِى الأَرْضِ**, muzâri‘ yukarıdaki gibi, O, yerde, yahut memlekette, gitti uzaklaştı. (S.) ― -b3- Ve **عَارَ**, (S, O, &c.,) muzâri‘ yukarıdaki gibi, (Msb, K,) mastar ismi **عِيَارٌ**, (Msb, TA,) yahut bu basit bir isimdir, (K,) O (bir at, S, Mgh, O, Msb, K, ve bir köpek, K) gitti uzaklaştı (O, K, TA) şuraya buraya, (O, TA,) ki bu fiil ayrıca **مُعَايَرَةٌ** diye adlandırılır [↓ **عَايَرَ**’ın mastar ismi], (O,) sanki o, efendisinden kaçıp kurtulmuş gibi, gidip gelerek: (TA:) ve aynısı haber için de söylenir: (IKtt, TA:) yahut aşırı çevikliğinden dolayı kaçtı, yahut çözüldü, serbest kaldı, ve şuraya buraya gitti: (S:) yahut kaçtı, yahut çözüldü, serbest kaldı, ve rastgele gitti: (Msb:) yahut çevikliğinden dolayı şuraya buraya gitti: yahut rastgele saptı, onu hiçbir şey çevirmiyor: (Mgh:) yahut efendisinden uzak, rastgele gitti. (TA.) ― -b4- Ve **عَارَ**, (muzâri‘ yukarıdaki gibi, TA,) O (bir adam) gelip gitti, (K,) gidip gelerek hareket etti. (TA.) ― -b5- **عَارَ فِى القَوْمِ يَضْرِبُهُمْ بِالسَّيْفِ**, (S, * TA,) mastar ismi **عَيَرَانٌ**, (TA,) O (bir adam) kavmin içinde gidip geldi, (TA,) yahut onların arasında fesat çıkardı, (S,) onları kılıçla vurarak. (S, * TA.) ― -b6- **عَارَتِ القَصِيدَةُ** (varsayılan mecaz:) Kaside yaygınlaştı. (K.) ― -b7- **عَارَ**, (K,) muzâri‘ yukarıdaki gibi, mastar ismi **عِيَارٌ** ve **عَيَرَانٌ**, (TA,) O (bir deve) yedi aylık gebe olan dişilerini bıraktı ve başkalarına gitti, (IKtt, L, K,) onları aşmak için. (IKtt, L.) K’nin [bazı] nüshalarında **شَوْلَهَا**, **شَوْلَهُ**’nun yerine konmuştur; bu ikincisi ise IKtt’nin Tahdheeb’inde [ve CK’de] olan kıraattir. (TA.) -A2- **عَارَهُ**, muzâri‘ **يَعِيرُهُ** ve **يَعُورُهُ**, (S ve K, madde **عور**’da,) yahut muzâri‘ kullanılmaz, yahut pek nadiren kullanılır, (TA aynı maddede,) O, yahut o (şey), onu, yahut onu (şeyi), aldı ve onunla gidip uzaklaştı: (S ve K aynı maddede:) yahut onu, yahut onu (şeyi), helâk etti. (K ve TA aynı maddede.) Madde **عور**’a bak. Sen **عِرْتُ ثَوْبَهُ** dersin: Ben onun elbisesini aldım, yahut onunla gidip uzaklaştım. (TA.) Ve bir meselde şöyle denmiştir: **عَيْرٌ عَارَهُ وَتِدُهُ**: Bir eşek ki kazığı [kendisine bağlandığı kazık] onu helâk etti [yırtıcı hayvanların ona saldırdığı sırada kaçmasına engel olarak]. (Meyd, TA.) -A3- **عَارَهُ**, [muzâri‘ yukarıdaki gibi,] ayrıca şu mânaya gelir: O, onu ayıpladı, yahut kınadı; onda kusur buldu; ona bir ayıp, yahut kusur, yahut benzerini nispet etti, yahut ona yükledi, yahut onunla itham etti. (S, O, TA.) [Ayrıca hemen ardından gelen şeye de bak.]

عيّرهُ كَذَا
2 **عيّرهُ كَذَا** ذ , (S, O, Msb, K,) ve **عيّره بِهِ**, her ne kadar birincisi daha makbul ise de, (ElMarzookee, Hamâseh şerhinde, ve Msb, ve MF,) yahut ikincisi avama mahsustur, (S, ve El-Hareeree, Durrat el-Ghowwâs’ta,) ve kullanılmamalıdır, (O, K,) mastar ismi **تَعْيِيرٌ**, (S, O,) O, onu böyle bir şeyle ayıpladı; onu onunla kınadı; onu kötü, şer, iğrenç, yahut çirkin ilan etti ve onu onunla suçladı. (Msb.) [Sen ayrıca **عيّرهُ عَلَي فِعْلِهِ** dersin: O, onu fiilinden dolayı ayıpladı, yahut kınadı.] Ve **عيّر عَلَيْهِ** [hazfedilmiş bir ibaredir; aynı mânaya gelir; **فِعْلَهُ** yahut benzeri takdir edilir: yahut O, onu ayıpladı; onu rezilce davranmakla suçladı]. (TA, madde **تعريب**.) [Ayrıca 1’in son mânasına da bak.] -A2- **عيّر الدَّنَانِيرَ**, (K,) mastar ismi yukarıdaki gibi, (TA,) O, altın parçalarını birbiri ardınca tarttı: (K:) ve altın parçalarını birer birer koydu, yahut attı, ve onları birer birer karşılaştırdı. (TA.) Fiil [denildiğine göre] ölçme ve tartma hakkında kullanılır; fakat Az der ki, Lth **عَايَرْتُ** ile **عَيَّرْتُ** arasında ayırım yapar; birincisini hacim ölçüsüne, ikincisini tartma aletine ilişkin kılar: ve [SM ilâve eder,] F birincisini madde **عور**’da, ikincisini ise bu maddede zikreder. (TA.) Ayrıca 3’e, beş yerde, bak. -A3- Ve **عيّر المَآءُ**: Su, [**طُحْلُب** denilen yeşil madde ile] kaplandı: (O, K:) fakat [SM ilâve eder,] daha muhtemel olan **أَغْثَرَ**’dır; **ا** ve **غ** ve **ث** ile. (TA.)

عاير المَكَايِيلَ
3 **عاير المَكَايِيلَ** ذ , (S, Mgh, ve K, madde **عور**’da,) ve **المَوَازِينَ**, (S, Mgh,) mastar ismi **عِيَارٌ**; (S;) ve **عاورها**, (S, K,) ve **عوّرها**; (K;) aynı mânaya gelir, (S, K,) O, hacim ölçülerini, (Mgh, K,) ve tartı aletlerini, birbirine göre, yahut birbirleriyle, ölçtü, yahut karşılaştırdı. (Mgh.) ↓ **عيّر** denmemelidir. (S.) **اِسْتَعَارَ** ?? ↓ **دَرَاهِمَ لِيُعَيِّرَ** sözü, mânası, [O, para parçaları ödünç aldı] ki [onlarla terazisinin ağırlıklarını] eşitlesin, doğru olarak **لِيُعَايِرَ** olmalıdır. (Mgh.) Sen **عَايَرْتُ المِكْيَالَ**, ve **المِيزَانَ**, mastar ismi **مُعَايَرَةٌ** ve **عِيَارٌ**, dersin; mânası: Ben, hacim ölçüsünü ve tartı aletini denedim, yahut yokladım, [yahut birincisini ayarladım,] ki onun doğruluğunu [yahut yanlışlığını] bileyim: Az der ki, doğru şekil budur: ↓ **عَيَّرْتُ** denmemelidir; ancak **العَارُ**’dan (türeyen) olarak; önde gelen lugatçılara göre; ve ISk der ki, **عَايَرْتُ بَيْنَ المِكْيَالَيْنِ** mânası: Ben iki hacim ölçüsünü denedim, yahut yokladım, ki onların eşitliğini [yahut eşitsizliğini] bileyim: ↓ **عَيَّرْتُ المِيزَانَيْنِ** dememelisin. (Msb.) [Fakat TA’da, **الميزان** ile ↓ **عيّر** ve **المكيال** ise herhangi bir kerahet kaydı olmaksızın, **عاورهما** ve **عايرهما** ile birlikte zikredilmiştir.] Sen ayrıca **عاير بَيْنَهُمَا**, mastar ismi **مُعَايَرَةٌ** ve **عِيَارٌ**, dersin: O, ikisini, her birini ötekiyle, ölçtü, yahut karşılaştırdı, ve aralarında ne [fark] bulunduğunu inceledi. (K, madde **عور**’da.) ― -b2- [Bundan dolayı, **عاير** görünüşe göre ayrıca şu mânaya gelir: O, altını vb. ayar etti.] -A2- Ayrıca 1’in üçüncü cümlesine bak.

اعار الفَرَسَ

4 **اعار الفَرَسَ** ذ, (S, K,) ve **الكَلْبَ**, (K,) O (sahibi) atı ve köpeği, sanki kaçmış yahut çözülüp salıverilmiş gibi uzaklaşır kıldı: (K:) yahut onu kaçırdı; (TA:) yahut onu kaçırdı, yahut çözülüp salıverdi ve aşırı çevikliği sebebiyle oraya buraya gidip gelir hâlde uzaklaştırdı. (S.) -A2- **أَعْيَرَ النَّصْلَ** O, okun yahut mızrağın yahut kılıcın yahut bıçağın yahut benzerinin demir başına yahut ağzına, **عَيْرٌ** denilen şeyi yaptı. (AA, K.) -A3- **أَعَارَتْ حَافِرًا** “O (kısrak) bir toynağı kaldırdı ve yerini değiştirdi” demektir; ― -b2- ve bundan dolayı, Ez’e göre, **اـِعَارَةُ الثِّيَابِ** [elbiselerin ödünç verilmesi] vb. (L, TA. [**عور** maddesinde 4’e bak.]) -A4- Ve **اعارهُ** ayrıca “O, onu semirtti” mânasında da söylenir; yani bir atı: ― -b2- ve “O, kuyruğunun kıllarını yoldu”; **أَعْرَاهُ** gibi: bu iki mânanın ikisi de İKtt ve başkaları tarafından zikredilmiştir: ― -b3- ve **ضَمَّرَهُ** [onu zayıflattı yahut etini hafifletti vb.] ile eş mânalıdır; **عَارَ** “gidip geldi”den. (TA.)

هُمْ يَتَعَيَّرُونَ مِنْ جِيرَانِهِمُ الأَمْتِعَةَ

5 **هُمْ يَتَعَيَّرُونَ مِنْ جِيرَانِهِمُ الأَمْتِعَةَ** ذ ifadesinin **يَسْتَعِيرُونَ** [yani komşularından ev eşyasını vb. ödünç isterler] mânasına geldiği söylenir: fakat Ez, Arapların kullandığı kelimenin **يَتَعَيَّرُونَ** olduğunu söyler. (TA. [**عور** maddesinde 10’a bak.])

تعايروا

6 **تعايروا** ذ Birbirlerini ayıpladılar, kınadılar yahut azarladılar; birbirlerinde kusur buldular; **تَعَايَبُوا** ile eş mânalıdır, (S, O, Msb,) yahut **عَيَّرَ بَعْضُهُمْ بَعْضًا**: (K:) yahut birbirlerine sövdüler yahut birbirlerini kötülediler; eş anlamlısı **تَسَابُّوا**. (AZ.)

استعار سَهْمًا مِنْ كِنَانَتِهِ

10 **استعار سَهْمًا مِنْ كِنَانَتِهِ** ذ: **عور** maddesine bak.

عَارٌ

**عَارٌ** ذ Bir rezillik; bir utanç; kişinin yerilmesine sebep olan bir şey; bir ayıp yahut kusur yahut benzeri; (S, O;) kişinin kendisi sebebiyle kınandığı yahut kınanacağı, yahut yerildiği yahut yerileceği bir şey; (B, TA’da, **عور** maddesinde;) zorunlu olarak kınamaya yahut ayıplamaya, (Msb, K,) yahut rezilliğe sebep olan her şey: (Msb:) çoğulu **أَعْيَارٌ**: (TA:) ve ↓ **مَعَايِرُ**, (S, O, K,) bunun tekili görünüşe göre ↓ **مَعْيَرَةٌ**dur, (O,) [**أَعْيَارٌ** ile eş mânalıdır; zira] kişinin kendisi sebebiyle kınandığı yahut kınanacağı, azarlanacağı, ayıplanacağı yahut kusur bulunacağı şeyler mânasına gelir; eş anlamlısı **مَعَايِبُ**. (S, O, K.)

عَيْرٌ

**عَيْرٌ** ذ Eşek; (S, O, Msb, K;) hem yabanî hem evcil; (S, O, Msb;) baskın kullanımı birincisinedir: (K:) çölde oraya buraya gidip geldiği için ( **يَعِيرُ فَيَتَرَدَّدُ** ) böyle adlandırılmıştır: (TA:) dişisi ة ile: (S, Msb:) çoğulu [azlık] **أَعْيَارٌ**, (S, O, Msb, K.) ve [çokluk] **عِيَارٌ** ve **عُيُورٌ** (K) ve **عُيُورَةٌ** (S, O, Msb, K) ve **عِيَرَةٌ** (O) ve ↓ **مَعْيُورَآءُ**, (S, O, K,) **مَشْيُوخَآءُ** vb. gibi; yahut bu [aslında] bir şibh-çoğul isimdir, (TA,) ve ↓ **مَعْيُورَى**, [yine bir şibh-çoğul isim,] (Az, TA,) ve çoğulun çoğulu **عِيَرَاتٌ** (O) ve **عِيَارَاتٌ**. (K.) [Küçültmesi **عُيَيْرٌ**, aşağıda geçer.] ― -b2- Mevcut olana kanaat edip gaibi unutmaya dair bir darbımeselde şöyle denir: **اـِنْ ذَهَبَ العَيْرُ فَعَيْرٌ فِى الرِّبَاطِ** [Eğer eşek gitmişse, bağda bir eşek vardır]. (A ‘Obeyd.) ― -b3- İyilik bulunmayan bir yer hakkında da şöyle dersin: **هُوَ كَجَوْفِ عَيْرٍ** [O, bir eşeğin karnı gibidir], (S, TA,) yahut **كجوف العَيْرِ** [eşeğin karnı gibi]; (TA;) çünkü onun karnında faydalanılan hiçbir şey yoktur: (S, TA:) yahut bu, **هُوَ أَخْلَى مِنْ جَوْفِ حِمَارٍ** [O, Himar vadisinden daha boştur] sözünden doğmuştur; (S, O, * TA;) zira **حمار** belirli bir kâfirin adı idi; onun bir vadisi vardı; küfrü sebebiyle Allah onu harap ve verimsiz kıldı; (O, * TA;) ve İmru’ul-Kays, (O, TA,) bazılarına göre; fakat doğru olan Taنbbata-sharrà’dır, (O,) yukarıda zikredilen sözü naklederken vezin için **العير**i **حمار**ın yerine koymuştur. (O, TA.) ― -b4- Şöyle de denir: **أَذَلُّ مِنَ العَيْرِ** Eşekten daha zelil. (TA.) [Fakat bu şüphelidir: bu paragrafın ilerilerinde aynı ibarenin başka türlü açıklanmışına bak. Yaban eşeği, avlanan hayvanların her türünden üstündür: (**فَرَأٌ**e bak:) ve bundan dolayı, görünüşe göre, burada hemen ardından gelen mânaya işaret eder.] ― -b5- **عَيْرٌ** ayrıca bir kavmin efendisi yahut reisi, (S, O, K,) mânasına gelir: (S, O:) bir kral: (K:) çoğulu **أَعْيَارٌ**. (O.) ― -b6- Şam halkının sözü (S, K), onların bunu darbımesel olarak kullanmalarıyla, (TA,) **عَيْرٌ بِعَيْرٍ وَزِيَادَةُ عَشَرَةٍ** [Bir efendiye karşı bir efendi, yahut bir efendinin ardından bir efendi ve onluk bir artış] şu vakıa ile açıklanır: Ümeyyeoğullarının halifesi öldüğünde ve bir başkası ortaya çıktığında, onların atıyyelerini on dirhem artırdı: (S, O, K:) bu sebeple o olayda böyle dediler. (O, TA.) ― -b7- **عَيْرُ السَّرَاةِ** belirli bir kuşun adıdır, (S, O, K, TA,) güvercine benzeyen, (S, O, TA,) bacakları kısa, bacakları tüylerle örtülü, bacakları ve gagası sarı, gözü siyahla çevrili, rengi yeşile meyleden açık renk yahut koyu toz rengi ( **خُضْرَة** ), karnı ve kanatlarının altı ve kuyruğunun iç kısmı sarı; sanki alacalı bir **بُرْد** gibidir: çoğulu **عُيُورُ السَّرَاةِ**: **السَّرَاةُ**, Et-Tلïf yöresinde bir yerdir: bu kuşun, yaprakların arasından küçük olarak çıkmalarından itibaren üç yüz incir yediğini; aynı şekilde üzüm de [yediğini] iddia ederler. (TA.) -A2- Ayrıca okun yahut mızrağın yahut kılıcın yahut bıçağın yahut benzerinin demir başının yahut ağzının ortasındaki çıkıntı yahut sırt. (S, O.) [**ذُبَابٌ**a bak.] ― -b2- Bir yaprağın ortasındaki, (S, O, TA,) küçük bir duvar gibi olan, (TA,) çıkıntılı çizgi; onun orta damarı. (S, O, TA.) ― -b3- Kürek kemiğinin ortasındaki çıkıntı; yani omurgası. (S, O.) ― -b4- Elin ortasındaki çıkıntılı yahut dışarı taşkın kemik: çoğulu **أَعْيَارٌ**. (TA.) [K’da bunu sadece **العَظْمُ النَّاتِئُ وَسَطَهَا** ile açıklamıştır: fakat bu, görünüşe göre bir düşme sebebiyle meydana gelmiş yanlış bir okuyuştur; TA’da bu düşme, biraz da garipçe, tamamlanmıştır: sanki **وَمِنَ الكَفِّ العَظْمُ النَّتِئُ وَسَطَهَا** okunmalıdır; yahut daha muhtemel olarak, **ومن الكَتِفِ** vb.; zira TA’daki **الكفّ**in **الكتف** yerine bir hata olduğunu ve burada verilen **عير**in son mânasının şüpheli olduğunu düşünmeye meylediyorum.] ― -b5- Ayağın üst yahut dışbükey kısmındaki yahut sırtındaki çıkıntı yahut kabarıklık. (S, O, TA.) ― -b6- Bedendeki her çıkıntılı yahut kabarık kemik. (TA.) ― -b7- Doğal olarak çıkıntılı bir kayanın bir kenarı yahut sırtı. (TA.) ― -b8- Düz bir şeyde, (K,) yahut düz bir şeyin [yahut yüzeyin] ortasında, (TA,) çıkıntılı yahut kabarık olan her şey. ― -b9- Omurga kemiğinin yanındaki, onun iki yanında bulunan iki et ve sinir parçasının her biri: ikisine birlikte **عَيْرَانِ** denir. (K, * TA.) [Buna, bir çeşit sırt oluşturduğu için böyle denmiştir.] ― -b10- Gözün bebeğindeki ( **بُؤْبُؤ** ) çıkıntılı yahut kabarık kısım: (AA, TA:) yahut göz kapağı: (S, O, K:) yahut gözün iç köşesi: (Th, K:) yahut bir şey ona karşı durduğunda gözün siyahında görülen suret; (Aboo-Tلlib, L, K; *) buna **لُعْبَةٌ** da denir: (Aboo-Tلlib, L:) yahut göz küresi: (TA:) yahut gözün dış köşesinden bir bakış ( **لَحْظ** [yahut belki burada dış köşenin kendisi mânasınadır]). (K.) Bundan dolayı şu söz söylenir, (S, O,) **فَعَلْتُ ذَاكَ قَبْلَ عَيْرٍ وَمَا جَرَى**: “Ben bunu, gözün dış köşesinden bir bakıştan önce yaptım”: (S, O, K: *) yahut “o göz kırpmadan [yahut göz kırpabilecek olmadan] önce”; **عير** “gözün siyahında görülen suret” mânasındadır; **ما جرى** ise “hareket eden şey”, yani “gözün kendisi”: (Aboo-Tلlib:) yahut “sana bakmadan [yahut bakabilecek olmadan] önce”; olumsuzla kullanılmaz: (Th:) ve bu ibarede **أَفْعَلُ ذاك** demezsin [**فعلت ذاك** yerine]: (A O, S:) yahut burada **عير** yaban eşeği mânasınadır. (Lh.) Yine **أَتَيْتُكَ قَبْلَ عَيْرٍ وَمَا جَرَى** dersin; mânası: “Ben sana, bir uyuyan uyanmadan [yahut uyanabilecek olmadan] önce geldim.” (AA, TA.) ― -b11- Kulağın iç kısmında bulunan **وَتِد**: (S:) [**وَتِدٌ**a bak:] yahut kulağın iç tarafının, insanda ve atta, **فَرْع**ın (yahut üst kısmının) altında bulunan kısmı; okun başındaki **عَيْر** gibi: (TA:) yahut **عَيْرَانِ**, bir atın iki kulağının **مَتْنَانِ**ıdır: çoğulu **عِيَارٌ**. (TA.) -A3- Yere yahut bir duvara çakılan ahşap bir çivi, kazık yahut payanda. (S, O, K.) Bundan dolayı, bazılarına göre, darbımesel **فُلَانٌ أَذَلُّ مِنَ العَيْرِ** [Falanca, çadırın vb. ahşap çivisinden yahut kazığından daha zelildir]. (TA.) [Yukarıda başka bir açıklamaya bak: ayrıca **مَذَلَّةٌ**a da bak.] Bundan dolayı da, bazılarına göre, (TA,) şöyle denir: **مَا أَدْرِى أَىُّ مَنْ ضَرَبَ العَيْرَ هُوَ**, mânası: “Ben, insanların hangisi olduğunu bilmem.” (Yaakoob, S, O, K, TA.) Ve bundan dolayı da, bazılarına göre, El-Hلrith İbn-Hillizeh’in sözü, (O, TA,)

**زَعَمُوا أَنَّ كُلَّ مَنْ ضَرَبَ العَيْ
رَ مَوَالٍ لَنَا وَأَنَّا الوَلَآءُ**
Bunun hakkında Ebû-‘Amr İbnü’l-‘Alâ’nın, bu beytin mânâsını bilen kimsenin vefat etmiş yahut ölmüş olduğunu söylediği rivayet edilmiştir; (S, O, TA;) ve bu, farklı şekilde rivayet edilmiştir: kimi **مَوَالٍ لَهَا** der, kimi de **الوِلَآءُ** der: (TA:) fakat bu yerde **العير**’e çeşitli mânâlar verilmiştir; ve bazıları onu özel isim olarak açıklar: (O, TA:) ve bazıları bu beyti rivayet ederken **العِيرَ** [bkz.] der: (TA:) [beytin şu açıklaması diğerlerine tercih edilir diye verilmiştir:] Onlar (iki beyit önce zikredilen **Arلkim**) yaban eşeğini avlayan herkesin bizim baba tarafından amcaoğullarımız olduğunu ve bizim de onların yakınları olduğumuzu iddia etmişlerdir; **الولآء** ise **أَصْحَابُ وَلَائِهِمْ** yerinedir: mânâsı, sanki onların vârisleriymişiz gibi, onların cinayetlerinden yahut suçlarından sorumlu olduğumuzdur. (EM s. 261.) -A4- Ayrıca [**هَوْدَج** denilen] aracın ön tarafında bulunan belirli bir tahta parçası. (O, K.) -A5- Ve bir davul. (O, K.) Ve bazılarına göre, yukarıda zikredilen beyitte de böyledir. (O, TA.) -A6- Ve bir dağ. (K.) Ve ayrıca Medîne’nin bir dağının adı: (K, TA:) ve bazılarına göre Mekke’nin bir dağının [adı]. (TA.) -A7- Ve **الأَعْيَارُ** (müfredi **العَيْرُ**’dür, TA) **سُهَيْل**’in [yahut Canopus’un] ayak izleri yolunda bulunan belirli parlak yıldızların adıdır. (O, K.)

**عِيرٌ**
**عِيرٌ** ذ Bir kervan; eş anlamlısı **قَافِلَةٌ**; müennes cinstendir: (K:) **عَارَ** “yolculuk etti”den: (TA:) yahut hububat azığı taşıyan develer: (S, Mgh, O, Msb, K:) sonra genel olarak her kervana uygulanır: (Mgh, Msb:) yahut eşek kervanı; sonra her kervana genişletilmiştir; sanki **عَيْرٌ**’ün çoğulu gibidir; aslında ve kıyasî olarak **فُعُلٌ** veznindendir, [yani **عُيُرٌ**], **سَقْفٌ**’ün çoğulu **سُقُفٌ** gibi; (TA;) fakat onun sahih bir müfredi yoktur: (K:) yahut hububat azığının getirildiği her türlü binek hayvanı; ister deve, ister eşek, ister katır olsun: (K:) Kur’ân xii. 94’te zikredilen **عير** eşeklerden oluşuyordu; ve **عير**’in özellikle develere uygulandığını söyleyenin iddiası yanlıştır: (AHeyth, O, TA:) Nuseyr, şair Ebû-‘Amr el-Esedî’yi bu adı eşeklere uygularken nakleder; ve develerin, hububat azığı getirmek için kullanılmadıkça böyle adlandırılmadığını söyler: (AHeyth, TA:) IAar, bunun yük taşıyan ve yük taşımayan develere uygulandığını söyler: (Az:) fakat sahipleri için hububat getiren develer böyle adlandırılmaz: (TA, **رِكَاب** maddesinde:) çoğulu **عِيَرَاتٌ**’tır, (O, K,) müennes cinsinden olduğu için **ا** ve **ت** ile; ve isim olduğu için, Huzeyl lehçesine göre **ى** harekesiyle; zira onlar **جَوْزَاتٌ** ve **بَيْضَاتٌ** derler; (Sb;) ve **عِيْرَاتٌ** (S, K) câizdir, (S,) ve kıyasî şekildir; ve bir rivayette geçer; mânâsı, atlar yahut benzerleri ve ticaret malı taşıyan develerdir. (TA.)

**عَيْرَانٌ**
**عَيْرَانٌ** ذ erkek deveye uygulanır, (O,) ve **عَيْرَانَةٌ** dişi deveye uygulanır, (S, O, K,) sürat ve çeviklikte [yaban] eşeğe (**العَيْر**) benzeyen: (S, O:) yahut ikincisi, çeviklikle birlikte hızlı; (K, TA;) ona bu ad, [yaban] eşeğe benzetilmesinden ziyade, çokça dolaşıp durmasından [yahut gidip gelmesinden] dolayı verilmiştir: ve ayrıca sert, yahut dayanıklı. (TA.)

**عِيرَانٌ**
**عِيرَانٌ** ذ : **عور** maddesinde **عَائِرٌ**’e bak.

**عِيَارٌ**
**عِيَارٌ** ذ ve aşağıdaki **مِعْيَارٌ** eş anlamlıdır; (S;) ikisi de [ölçü yahut tartı standardı;] bir şeyin kendisiyle ölçüldüğü yahut karşılaştırılıp eşitlendiği şey demektir; (Mgh;) [ve kendisiyle ayarlandığı:] yahut hacim ölçülerinin kendisiyle ölçüldüğü, karşılaştırıldığı yahut eşitlendiği şey: (Lth:) bir şeyin **عِيَار**’ı, onun için bir standart kılınan yahut tayin edilen, onunla düzenlenip ayarlanan şeydir; **مَا جُعِلَ نِظَامًا لَهُ** ile açıklanmıştır. (Msb.) ― -b2- Dirhemlerin ve dinarların **عِيَار**’ı, [saflık oranı yahut standardı] onlara konulan saf gümüş ve saf altın miktarıdır. (Mgh.) -A2- [Ayrıca 1’e bak.]

**عِيَارَةٌ**
**عِيَارَةٌ** ذ Bir şiirin tedâvülü. (K.)

**عُيَيْرٌ**
**عُيَيْرٌ** ذ [**عَيْرٌ**’ün tasğîri]. Şöyle dersin: **فُلَانٌ عُيَيْرُ وَحْدِهِ** (mecaz kabul edilerek:) Filân, kendi görüşünden hoşlanan bir kimsedir; (S, O, K;) yerme ifadesidir; (S;) **نَسِيجُ وَحْدِهِ**’nin övgü ifadesi olması gibi: (TA:) yahut başkalarına danışmayan ve onlarla kaynaşmayan, fakat kendisinde aşağılık ve zayıflık bulunan bir kimse; **جُحَيْشُ وَحْدِهِ** de böyledir [bkz.]: (Az:) yahut tek başına yiyen bir kimse. (Th, K.) Ayrıca **عِيَيْرٌ** de diyebilirsin; **شُيَيْخٌ** için **شِيَيْخٌ** gibi; fakat **عُوَيْر** deme; **شُوَيْخ** de deme. (S, O.)

**عَيِّرٌ**
**عَيِّرٌ** ذ : **عَائِرٌ**’e bak.

**عَيَّارٌ**
**عَيَّارٌ** ذ : bir sonraki paragrafa, beş yerde, bak.

**عَائِرٌ**

**عَائِرٌ** ذ Gidip gelen ve etrafında dolaşan; ve yine ↓ **عَيَّارٌ**: ikisi de [bir adama] ve ayrıca bir köpeğe uygulanır: (TA:) ve ↓ ikincisi ayrıca şöyle açıklanır: bir adam (TA) ülkede (TA:) çokça gidip gelen (K, TA); çokça etrafında dolaşan, (Fr, S, Msb, K,) çokça hareket hâlinde olan, (Fr, S, Msb,) ve zekâca keskin yahut çabuk olan: (S, K:) övgü sıfatı olarak da, yergi sıfatı olarak da kullanılır: meselâ bir oğlana uygulandığında, Allah’a itaatte çevik, ve isyankârlık fiillerinde çevik demektir: (IAar:) ve ↓ **عَيِّرٌ**, bir ata uygulandığında, çevik, canlı yahut atak demektir: (IAar:) ve ↓ **عَيَّارٌ**, ona uygulandığında, yaramaz; ve o, çevik, canlı yahut ataktır; öyle ki yolun bir yanına gider, sonra öbür yana döner: (TA:) ve, bir adama uygulandığında, işsiz güçsüz gidip gelen: (Ajnلs en-Nلtifee, Mgh:) yahut kendini tabii arzusunu izlemeye bırakan, kendini tutmayan. (IAmb, Mgh, Msb.) Bir darb-ı meselde şöyle denir, كَلْبٌ **عَائِرٌ** خَيْرٌ مِنْ أَسَدٍ رَابِضٍ: Gidip gelen ve etrafında dolaşan bir köpek, yatan bir aslandan daha hayırlıdır [bekçi olarak]. (TA.) Yine şöyle dersin **شَاةٌ عَائِرَةٌ**: iki sürü arasında gidip gelen, hangisini izleyeceğini bilmeyen bir koyun: münafık buna benzetilir. (TA.) Ve **نَاقَةٌ عَائِرَةٌ**: aygırın üzerine çıkması için öteki develerden dışarı çıkan bir dişi deve. (S, O, TA.) Ve **جَمَلٌ عَائِرٌ**: yedi aylık gebe dişileri bırakıp başkalarına giden bir erkek deve. (S.) Ve بأَوْصَالٍ ↓ **عَيَّارٌ**: ataklığından dolayı şuraya buraya giden bir at: (S, O:) yahut insanların eklemlerini, yahut bütün kemiklerini, çalılığına götürüp giden bir aslan. (IB.) ↓ **العَيَّارُ**, avını aramak için gidip gelmesinden dolayı, Aslan’a verilen bir addır. (S, O, K.) (S, O.) ― -b2- **قَصِيدَةٌ عَائِرَةٌ** (mecazî farz olunur:) Tedavülü olan bir kaside. (O.) ― -b3- **سَهْمٌ**: bilinmeyen bir bağıranın oku. (Msb. [عور maddesinde de zikredilmiştir.]) Ve **ثَمَرَةٌ عَائِرَةٌ**: sahibi bilinmeyen düşmüş bir meyve. (TA.) -A2- **عَائِرُ العَيْنِ**, ve **عَائِرَةُ عَيْنٍ** yahut **عَيْنَيْنِ**, vb.: **عور** maddesine bak.

مَا قَالَتِ العَرَبُ بَيْتًا أَعْيَرَ مِنْهُ
مَا قَالَتِ العَرَبُ بَيْتًا أَعْيَرَ مِنْهُ ذ Araplar ondan daha tedavüllü bir beyit söylememiştir. (A, O, TA.)

**مُعَارٌ**
**مُعَارٌ** ذ Bir at, (S, K,) ve bir köpek, (K.) sanki kaçmış yahut çözülüp kurtulmuş gibi uzaklaştırılan: (K:) yahut kaçırılan: (TA:) yahut aşırı ataklığından dolayı kaçırılan yahut çözülüp kurtulup şuraya buraya gidip giden. (S.) Ayrıca, bir ata uygulanarak, Semizletilmiş: ve kuyruğunun kılı yolunmuş: bu iki açıklama IKtt ve başkaları tarafından zikredilmiştir: ve zayıflatılmış, yahut eti hafif kılınmış. (TA. [4’ün son cümlesine bak.]) Bir sonraki paragrafa da bak.

**مِعَارٌ**
**مِعَارٌ** ذ , (O, K,) sanki aslında **مِعْيَرٌ** imiş gibi, **عَارَ**’dan, muzârîsi **يَعِيرُ**, (Az, O,) Binicisiyle birlikte yoldan dönen bir at. (O, K.) Bundan dolayı Bişr İbn-Ebî-Hلzim’in, (K,) yahut Sgh’nin yazdığı üzere Khلzim’in, (TA,) Et-Tirimmلh’in değil; J’nin ona nispet etmede hata etmiş olarak [ona nispet etmesiyle (fakat S’nin nüshalarımın birinde Bişr İbn-Ebî-Hلzim’e nispet edilmiştir ve ötekinde adı anılmayan bir şaire)], sözü:
أَحَقُّ الخَيْلِ بِالرَّكْضِ **المِعَارُ**
[Atların içinde, ayakla vurmak suretiyle koşturulmaya en layık olan, binicisiyle birlikte yoldan dönen olandır]. (K.) Ebû- ‘Obeyd, (S’nin nüshalarımda böyle,) yahut Ebû- ‘Obeydeh, (K ve TA’da böyle,) der ki: insanlar bunu rivayet ederken ↓ **المُعَارُ** derler, [onu] **العَارِيَّة**’den türeterek; bu bir hatadır: (S, K, TA:) doğrusu, bunun damme ve türetim bakımından bir hata olmasıdır; bu, yalnız IAar’ın sözüdür ve IB tarafından da zikredilmiştir: (TA:) yahut son kelime **المُغَارُ**’dur. (TA, **غور** maddesinde, bk.)

**نَصْلٌ مُعْيَرٌ**
**نَصْلٌ مُعْيَرٌ** ذ **عَيْرٌ** denilen şeyi bulunan, okun yahut mızrağın yahut kılıcın yahut bıçağın yahut benzerinin demir ucu yahut ağzı. (AHn, AA’dan.) Ve **كَفٌّ مُعْيِرَةٌ**, ve ↓ **مُعَيِّرَةٌ**, [TA’da böyle; fakat daha muhtemel olarak **مُعْيَرَةٌ** ve **مُعَيَّرَةٌ**], böyle denilen şeyi bulunan bir **كَفّ** [yahut el]. (TA. [Fakat ben burada **كَفٌّ**’ün, **كَتِفٌ** için bir yanlış yazım olduğunu düşünüyorum: **عَيْرٌ**’e bak.])

**اِبْنَةُ مِعْيَرٍ**
**اِبْنَةُ مِعْيَرٍ** ذ Musibet, (K, TA,) ve sıkıntı. (TA.) Ve **بَنَاتُ مِعْيَرٍ**: musibetler. (S, O, TA,) ve sıkıntılar. (TA.)

**مُعْيَرَةٌ**
**مُعْيَرَةٌ** ذ , ve çoğulu **مَعَايِرٌ**: **عَارٌ**’a bak.

**كَفٌّ مُعَيَّرَةٌ**
**كَفٌّ مُعَيَّرَةٌ** ذ [yahut **كَتِفٌ**?]: **مُعْيَرٌ**’e bak.

**مِعْيَارٌ**
**مِعْيَارٌ** ذ : **عِيَارٌ**’a bak.

**مَعْيُورَى**
**مَعْيُورَى** ذ ve **مَعْيُورَآءُ**: **عَيْرٌ**’e, ilk cümleye bak.

**مُسْتَعِيرٌ**
**مُسْتَعِيرٌ** ذ Yapı bakımından **عَيْرٌ**’e [yani eşeğe yahut yaban eşeğine] benzeyen. (O, K.)
