# عيص — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%8A%D8%B5/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%8A%D8%B5/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عيص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%8A%D8%B5.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: عيص

العِيصُ: مَنْبِتُ خيار الشجر، والعِيصُ: الأَصلُ، وفي المثل: عِيصُكَ مِنْكَ وإِن كان أَشِباً؛ معناه أَصْلُك منك وإِن كان غير صحيح. وما أَكْرَمَ عِيصَه، وهم آباؤه وأَعمامه وأَخواله وأَهلُ بيته؛ قال جرير: فما شَجَراتُ عِيصكَ، في قُرَيْشٍ،
بِعَشّات الفُروعِ، ولا ضَواحِي
وعِيصُ الرجل: مَنعبِتُ أَصله. وأَعْياصُ قُريش: كرامُهم يَنْتَمُون إِلى عِيصٍ، وعِيصٌ في آبائهم؛ قال العجاج:
من عِيصِ مَرْوانَ إِلى عِيصِ غِطَمْ
قال: والمَعِيصُ كما تقول المَنْبِت وهو اسم رجل؛ وأَنشد: ولأَثأَرَنّ رَبِيعةَ بن مُكَدَّمٍ،
حتى أَنالَ عُصَيّة بنَ مَعِيص
قال شمر: عِيصُ الرجل أَصله؛ وأَنشد:
ولِعَبْدِ القَيْسِ عِيصٌ أَشِبٌ،
وقَنِيبٌ وهِجاناتٌ ذُكُرْ
والعِيصَانُ: من مَعادِن بِلاد العرب. والمَنْبِتُ مَعِيصٌ. والأَعياصُ من قريش: أَولاد أُمَيّة بن عبد شمس الأَكبر، وهم أَربعة: العاصُ وأَبو العاص والعِيصُ وأَبو العِيص. أَبو زيد: من أَمثالهم في استعطاف الرجل صاحبَه على قريبه وإِن كانوا له غير مُسْتأْهِلين قولهم: منكَ عِيصُك وإِن كان أَشِباً؛ قال أَبو الهيثم: وإِن كان أَشِباً أَي وإِن كان ذا شَوْكٍ داخلاً بعضُه في بعض، وهذا ذمٌّ. وأَما قوله:
ولعبد القيس عيص أَشب
فهو مدح لأَنه أَراد به المنفعة والكثرة؛ وفي كلام الأَعشى. وقَذَفَتْنِي بينَ عِيصٍ مُؤْتَشِبْ
العِيصُ: أُصولُ الشجر. والعِيصُ أَيضاً: اسمُ موضع قُرْب المدينة على ساحل البحر له ذكر في حديث أَبي بَصِير. ويقال: هو في عِيصِ صِدْقٍ أَي في أَصلِ صِدْق. والعِيصُ: السِّدْرُ الملتفّ الأُصولِ، وقيل: الشجرُ الملتفّ النابت بعضه في أُصول بعض يكون من الأَراكِ ومن السِّدْر والسَّلَم والعَوْسَج والنَّبْع، وقيل: هو جماعة الشجر ذي الشوك، وجمع كل ذلك أَعياصٌ. قال عمارة: هو من هذه الأَصناف ومن العضاه كلها إِذا اجتمع وتدانى والْتَفّ، والجمع العِيصان. قال: وهو من الطَّرْفاء الغَيْطلةُ ومن القَصَب الأَجَمةُ، وقال الكلابي: العِيصُ ما الْتَفّ من عاسِي الشجر وكَثُرَ مثل السلم والطَّلْح والسَّيَال والسدر والسمُر والعُرْفُط والعضاه. وعِيصٌ أَشِبٌ: مُلْتَفٌّ. ويقال: جئ به من عِيصِك أَي من حيث كان. وعِيصٌ ومَعِيصٌ: رجلان من قريش. وعِيصُو بنُ إِسحق، عليه السلام: أَبو الروم. وأَبو العيص: كنية. والعَيْصاء: الشدّةُ كالعَوْصاء، وهي قليلة، وأَرى الياء مُعاقبةً.

### Türkçe

**العِيصُ**: ağaçların seçkininin yetiştiği yer; ve **العِيصُ**: kök/asıl. Meselde:
**عِيصُكَ مِنْكَ وإِن كان أَشِباً**; mânâsı: senin aslın sendendir, sahih olmasa bile. Ve:
“Onun **عِيص**’i ne kadar da keremlidir”; onlar onun babaları, amcaları, dayıları ve ehl-i beytidir; Cerîr dedi ki:
فما شَجَراتُ **عِيصكَ**، في قُرَيْشٍ،
بِعَشّات الفُروعِ، ولا ضَواحِي

Ve erkeğin **عِيصُ**’i: aslının yetiştiği yer. Ve Kureyş’in **أَعْياصُ**’ı: kerem sahipleridir; bir **عِيص**’e nisbet olunur(lar) ve **عِيصٌ** onların babalarındadır; el-Accecc dedi ki:
من **عِيصِ** مَرْوانَ إِلى **عِيصِ** غِطَمْ

Dedi ki: ve **المَعِيصُ**, **المَنْبِت** dediğin gibi(=yetişme yeri)dir; ve o bir adam adıdır; ve inşâd etti:
ولأَثأَرَنّ رَبِيعةَ بن مُكَدَّمٍ،
حتى أَنالَ عُصَيّة بنَ **مَعِيص**

Şemmer dedi ki: erkeğin **عِيصُ**’i onun aslıdır; ve inşâd etti:
ولِعَبْدِ القَيْسِ **عِيصٌ** أَشِبٌ،
وقَنِيبٌ وهِجاناتٌ ذُكُرْ

Ve **العِيصَانُ**: Arap beldelerinin madenlerindendir. Ve **المَنْبِتُ** **مَعِيصٌ**’tir.

Ve Kureyş’ten **الأَعياصُ**: Ümeyye b. Abd Şems el-Ekber’in oğullarıdır; ve onlar dörttür: **العاصُ** ve **أَبو العاص** ve **العِيصُ** ve **أَبو العِيص**. Ebû Zeyd: onların mesellerindendir; kişinin, akrabasına dair (kendisine) müstehak olmasalar bile, arkadaşını ona karşı yumuşatmasında sözleri: **مِنكَ عِيصُك وإِن كان أَشِباً**. Ebû’l-Heysem dedi ki: “**وإِن كان أَشِباً**” yani: dikenli olarak, bir kısmı bir kısmının içine girmiş; ve bu bir zemmdir. Amma şu sözü:
ولعبد القيس عيص أَشب
ise, o bir medihdir; çünkü onunla menfaati ve çokluğu murad etti; ve el-A‘şâ’nın sözündedir:
وقَذَفَتْنِي بينَ **عِيصٍ** مُؤْتَشِبْ

**العِيصُ**: ağaçların kökleri. Ve **العِيصُ** ayrıca: Medine yakınında deniz sahilinde bir yer adıdır; Ebû Basîr hadîsinde zikri vardır. Ve denir: o, **عِيصِ صِدْقٍ** içindedir; yani doğru bir asıl içindedir. Ve **العِيصُ**: kökleri birbirine girmiş **السِّدْرُ**; ve denildi: bir kısmı bir kısmının köklerinde bitmiş, birbirine girmiş ağaç; **الأَراكِ**’tan, **السِّدْر**’den, **السَّلَم**’den, **العَوْسَج**’den ve **النَّبْع**’dan olur. Ve denildi: dikenli ağacın topluluğudur; bütün bunların cem‘i **أَعياصٌ**’tır. Umâre dedi ki: bu sınıflardandır ve bütün **العضاه**’dandır; toplandığında, yaklaştığında ve birbirine girdiğinde; cem‘i **العِيصان**’dır. Dedi ki: ve o, **الطَّرْفاء**’dan **الغَيْطلةُ**’dir; ve **القَصَب**’dan **الأَجَمةُ**’dir. Ve el-Kilâbî dedi ki: **العِيصُ**, sert ağaçtan birbirine girmiş ve çoğalmış olan şeydir; **السلم** gibi, **الطَّلْح** gibi, **السَّيَال** gibi, **السدر** gibi, **السمُر** gibi, **العُرْفُط** gibi ve **العضاه** gibi. **عِيصٌ أَشِبٌ**: birbirine girmiştir. Ve denir: onu **عِيصِك**’inden getir; yani bulunduğu yerden.

Ve **عِيصٌ** ve **مَعِيصٌ**: Kureyş’ten iki adamdır. Ve **عِيصُو** b. İshak, عليه السلام: Rum’un babasıdır. Ve **أَبو العيص**: bir künyedir. Ve **العَيْصاء**: şiddettir; **العَوْصاء** gibi; ve o azdır. Ve ben, yâ’nın (harfinin) muâkabe ettiğini görüyorum.
