# عيم — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%8A%D9%85/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%8A%D9%85/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عيم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%8A%D9%85.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: عيم

| | ( *!العَيْمَةُ : شَهْوَةُ اللَّبَنِ ) كَما في | الصِّحَاحِ . وقَالَ ابنُ السِّكِّيتِ : إذَا اشْتَهَى |

| الرَّجُلُ اللَّبَنَ قيل : قد اشْتَهى اللَّبَنَ ، فإِذا | أَفَرَطَتْ شَهْوَتُهُ جِدًّا قيل : قد *!عَامَ إلى | اللَّبَنِ ، وكَذَلك القَرَمُ إلى اللَّحْمِ والوَحَمُ . | | ( و ) العَيْمَةُ : ( العَطَشُ ) ، وقيلَ : شِدَّتُه ، | قَالَ أبوُ مُحَمَّد الحَذْلَمِيُّ : | % ( * تُشْفَى بِهَا *!العَيْمَةُ مِن سَقَامِها * % ) % | وقد ( *!عَامَ ) إلى اللَّبَنِ ( *!يَعِيمُ *!ويَعَامُ *!عَيَمًا ) - | بالتَّحْرِيكِ ضَبَطَه اللَّيْثُ - ( *!وعَيْمَةً : فهو | *!عَيْمَانُ وهي *!عَيْمَى ) : اشتَهَاهُ شَدِيدًا ، قَالَ اللَّيثُ : يقال : *!عِمْتُ *!عَيْمَةً *!وعَيْمًا شَديدًا ، | قَالَ : وكُلُّ شَيءٍ من نَحْوِ هذا مِمَّا يَكُون | مَصْدَرًا لِفَعْلان وفَعْلى ، فإذا أتَيْتَ بهاء | المَصْدَرَ فَخَفِّفْ ، وإذا حَذَفْتَ الهَاءَ فَثَقِّلْ ، | نحو : الخَيْرَةِ والخَيَرِ والرَّغْبَةِ والرَّغَبِ ، | وكذلك ما أشبَهَه من ذَوَاتِهِ . وفي الحَدِيثِ : |   أنَّهُ كان يَتَعَّوذُ من *!العَيْمَةِ والغَيْمَةِ | والأَيْمَةِ فالعَيْمَةُ : شِدَّةُ الشَّهْوَةِ إلى اللَّبَن | حتى لا يُصْبَرَ عنه ، والغَيْمَةُ : شِدَّةُ العَطَشِ ، | والأَيْمَةُ : طُولُ العُزْبَةِ . | | ( *!وأَعَامَه اللّهُ تَعالَى : تَركَه بِغَيْرِ لَبَنٍ ) ، | نَقَلَه الجَوْهَرِيُّ ، ( *!فَأَعَامَ هُوَ ) يقال : *!أَعَامَنَا | بَنُو فُلانٍ ، أي : أَخذُوا حِلابَنَا ، وأَصابَتْنَا | سَنَةٌ *!أَعَامَتْنا . | | ( *!والعِيمَةُ بالكَسْرِ : خِيارُ المَالِ ) ، نَقَلَه | الجَوْهَرِيُّ ، وقَالَ الأَزْهَرِيُّ : *!عِيمَةُ كُلُّ | شَيءٍ : خِيارُه ، والجمعُ *!عِيَمٌ . | | ( *!واعْتَامَ ) *!يَعْتَامُ *!اعْتِيامًا : ( أَخَذَهَا ) ، | كما في الصِّحاحِ . وفي التَّهْذِيبِ : اخْتَارَهَا . | | ( *!والعَيَامُ ، كسَحَابٍ : النَّهَارُ ) ، نقل | الأَزْهَرِيُّ عن المُؤَرِّجِ ، يُقَالُ : طَابَ *!العَيامُ ، | أي : طَابَ النَّهَارُ ، وطَابَ الشَّرْقُ ، أي : | الشَّمْسُ ، وطَابَ الهَويمُ ، أَي : اللَّيْلُ . | | ( ورَجُلٌ *!عَيْمَانُ أَيْمَانُ : ذَهَبَتْ إِبِلُهُ ، | ومَاتَتِ امْرَأَتُه ، ) كَذَا في الصِّحَاحِ . قَالَ ابنُ | بَرِّيٍّ : وحَكَى أَبُو زَيْدٍ عن الطُّفَيْلِ بنِ |

| يَزِيدَ : امْرَأَةٌ *!عَيْمَى أَيْمَى ، وهذا يَقْضِي بأَنَّ | المَرْأَةَ التي مَاتَ زَوجُها ولا مَالَ لها عَيْمَى | أَيْمَى . | | ( *!وعَامٌ *!مُعِيمٌ : طَوِيلٌ ) ، وقيلَ : شَدِيدُ | *!العَيْمَةِ ، عن اللِّحْيانِيِّ . | | ( *!وأَعَامُوا : قَلَّ لَبَنُهُمُ ) ، وذَلِك إذا | هَلَكَت إِبِلُهُم . | | يُقالُ في الدُّعاء على الإِنسانِ : مَالَهُ آمَ | *!وَعَامَ ، فَمَعْنَى آمَ : هَلكَتِ امْرَأَتُه ، *!وعامَ : | هَلَكَتْ ماشِيَتُه ، فاشْتَاقَ إلى اللَّبَن . | | *!وعَامَ القَومُ : قَلَّ لَبَنُهم . وقَالَ | اللِّحْيانِيُّ : عَامَ : فَقَدَ اللَّبنَ ، ولم يَزِدْ على | ذَلِكَ . | | وهُمْ *!عِيامٌ *!وعَيَامَى : كعِطَاشٍ | وعَطَاشَى ، وأَنشدَ ابنُ بَرِّيٍّ للجَعْدِيِّ : | % ( كَذَلِِك يُضْرَبُ الثَّورُ المُعَنَّى % | لِيَشْرَبَ وَارِدُ البَقَر *!العِيَامِ ) % | | وقَالَ أبو المُثَلَّم الهُذَلِيُّ : | % ( * فَهُمْ شُعْثٌ رؤوسُهُمُ *!عِيَامُ * % ) % | أَرَادَ أَنَّهم *!عِيَامٌ إلى شُرْبِ اللَّبَنِ . | | *!والاعْتِيامُ : الاختِيَارُ ، ومنه حَدِيثُ عَلِيٍّ | رَضِيَ اللّهُ تَعَالَى عنه :   بَلَغَنِي أَنَّك تُنْفِقُ | مالَ اللّهِ فِيمَنْ *!تَعْتَامُ من عَشِيرَتِكَ   ، | وحَدِيثُه الآخَر :   رَسولُه المُجْتَبَى من | خَلاَئِقِهِ ، *!والمُعْتَامُ لِشَرْع حَقَائِقِه   . وقَالَ | طَرفَهُ : | % ( أَرَى المَوتَ يَعْتَامُ الكِرَامَ ويَصْطَفِي % | عَقِيلَةَ مَالِ الفَاحِشِ المُتَشَدِّدِ ) % | | *!واعْتَامَه *!اعْتِيَامًا : قَصَدَه ، *!كاعْتَمَاهُ . | | *!والعَيْمة : حِصْنٌ باليَمَن . |
|

### Türkçe

| | **العَيْمَةُ**: sütün şehveti (iştahı); **الصِّحَاحِ**’ta olduğu gibi. İbnü’s-Sikkît dedi ki: eğer |

| adam sütü iştah ederse “sütü iştah etti” denir; şehveti pek çok aşırı olursa “süte doğru **عَامَ** etti” denir; aynı şekilde ete karşı **القَرَمُ** ve **الوَحَمُ** da böyledir. | | (ve) **العَيْمَةُ**: (susuzluk)tur; “onun şiddeti” denilmiştir. Ebû Muhammed el-Hazlemî dedi ki: | % ( * Onunla **العَيْمَةُ** kendi hastalığından şifa bulur * % ) % | Ve süte doğru **عَامَ** etti: (**يَعِيمُ** ve **يَعَامُ** **عَيَمًا**) – hareke ile; bunu Leys ضبط etti – (ve **عَيْمَةً**: o hâlde o **عَيْمَانُ**dur, o (dişi) **عَيْمَى**dır): onu şiddetle iştah etti. Leys dedi ki: “**عِمْتُ** **عَيْمَةً** ve **عَيْمًا** şiddetli” denir. Dedi ki: bunun benzeri her şey, **فَعْلان** ve **فَعْلى** için mastar olan şeylerdendir; mastarın **هاء**’sını getirdiğinde hafiflet; **هاء**’yı kaldırdığında ağırlaştır; **الخَيْرَةِ** ve **الخَيَرِ**; **الرَّغْبَةِ** ve **الرَّغَبِ** gibi; ve onun zatlarından ona benzeyen şeyler de böyledir. Hadiste: onun **العَيْمَةِ**’den, **الغَيْمَةِ**’den ve **الأَيْمَةِ**’den Allah’a sığındığı (rivayet edilmiştir). Şu hâlde **العَيْمَةُ**: süte karşı şehvetin şiddetidir; ondan sabredilmez oluncaya kadar. **الغَيْمَةُ**: susuzluğun şiddetidir. **الأَيْمَةُ**: bekârlığın uzunluğudur. | | (**وأَعَامَه اللّهُ تَعالَى**: onu sütsüz bıraktı); bunu Cevherî nakletti. (**فَأَعَامَ هُوَ**) denir: “Falanoğulları bize **أَعَامَنَا** etti”, yani sağımımızı aldılar; ve bize bir yıl isabet etti ki bizi **أَعَامَتْنا** etti. | | (**والعِيمَةُ** kesre ile: malın seçkini); bunu Cevherî nakletti. Ezherî dedi ki: her şeyin **عِيمَةُ**’si: onun seçkinidir; çoğulu **عِيَمٌ**’dir. | | (**واعْتَامَ**) **يَعْتَامُ** **اعْتِيامًا**: (onu aldı); **الصِّحَاحِ**’ta olduğu gibi. **التَّهْذِيبِ**’de: onu seçti. | | (**والعَيَامُ**; **سَحَابٍ** gibi: gündüzdür); Ezherî, Müerric’ten nakletti. Denir: **العَيامُ** hoş oldu; yani gündüz hoş oldu. Ve “doğu hoş oldu”; yani güneş. Ve “**الهَويمُ** hoş oldu”; yani gece. | | (ve bir adam **عَيْمَانُ أَيْمَانُ**: develeri gitti ve karısı öldü); **الصِّحَاحِ**’ta böyledir. İbn Berrî dedi ki: Ebû Zeyd, Tufeyl b. | | Yezîd’den nakletti: bir kadın **عَيْمَى أَيْمَى**; bu da, kocası ölen ve malı olmayan kadının **عَيْمَى أَيْمَى** olduğuna hükmeder. | | (**وعَامٌ مُعِيمٌ**: uzun); “**العَيْمَةِ**’si şiddetli” denilmiştir; Lihyânî’den. | | (**وأَعَامُوا**: sütleri azaldı); bu, develeri helâk olduğunda (olur). | | İnsana beddua içinde denir: “malı **آمَ** ve **عَامَ**”; **آمَ**’ın manası: karısı helâk oldu; **عامَ**: davarı helâk oldu; böylece süte özlem duydu. | | **وعَامَ القَومُ**: sütleri azaldı. Lihyânî dedi ki: **عَامَ**: sütü kaybetti; bunun üzerine bir şey artırmadı. | | Ve onlar **عِيامٌ** ve **عَيَامَى**dır: **عِطَاشٍ** ve **عَطَاشَى** gibi. İbn Berrî, Ca‘dî’ye ait olarak inşad etti: | % ( İşte böyle dövülür zahmete koşulmuş öküz % | ki **العِيَامِ** sığırın suya geleni içsin ) % | | Ebû’l-Müsellem el-Hüzelî dedi ki: | % ( * Şu hâlde onlar başları dağınık, **عِيَامُ** * % ) % | Onların, süt içmeye doğru **عِيَامٌ** olduklarını murad etti. | | **والاعْتِيامُ**: seçmedir. Ondandır: Ali’nin –Allah Teâlâ ondan razı olsun– hadisi: “Bana ulaştı ki sen Allah’ın malını, aşiretinden **تَعْتَامُ** ettiğin kimselere harcıyorsun”; ve onun diğer hadisi: “Onun yaratıklarından seçilmiş elçisi; ve onun hakikatlerinin şeriatine **المُعْتَامُ** olan.” Tarafe dedi ki: | % ( Ölümün kerimleri **يَعْتَامُ** ettiğini ve seçtiğini görüyorum % | aşırı sert olan fahişin malının seçkinini ) % | | **واعْتَامَه اعْتِيَامًا**: ona yöneldi; **كاعْتَمَاهُ** gibi. | | **والعَيْمة**: Yemen’de bir kaledir. |
