# عين — Esâsü'l-Belâğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%8A%D9%86/sozluk/esas
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D9%8A%D9%86/entries/esas

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%8A%D9%86.md)
- Esâsü'l-Belâğa: Zemahşerî · 12. yy

## Madde başı: عين

ع ي ن
فلان عيون وعيّان ومعيان‏.‏
‏"‏ وهو عبد عين ‏"‏ وصديق عين وأخو عين‏:‏ لمن يخدمك ويصادقك رياءً‏.‏
وأنشد الجاحظ‏:‏ ومولىً كعبد العين أماً لقاؤه فيُرضى وأما غيبه فظنون وتقول لن بعثته واستعجلته‏:‏ ‏"‏ بعين ما أرينّك ‏"‏ أي لا تلو على شيء فكأني أنظر إليك‏.‏
ولأضربن الذي فيه عيناك أي رأسك‏.‏
‏"‏ ولقيته أدنى عائنة ‏"‏ أي قبل كل شيءٍ‏.‏
وعان على القوم عيانةً إذا كان عيناً عليهم وتعيّناً عيناً يتعيّن لنا أي يتبصّر ويتجسّس‏.‏
وفي الميزان عين أي ميل وأصلح عين ميزانك ومنه قولهم‏:‏ تعين الرجل واعتان عينةً أي استسلف سلفاً‏.‏
وباعه بعينة أي بنسيئة لأنها زيادة وعن ابن دريد لأنها بيع العين بالدين‏.‏
قال ابن مقبل‏:‏ فكيف لنا بالشرب إن لم تكن لنا دراهم عند الحانويّ ولا نقد أندّان أم نعتان أم ينبري لنا أغر كنصل السيف أبرزه الغمد وعيّنت الرجل بمساويه إذا بكّته في وجهه وعلى عينه‏.‏
وعيّن قربتك‏:‏ صبّ فيها ماءً حتى ولكن الأديم إذا تفرّى بلًى وتعيّنا غلب الصّناعا والقوم منك معانٌ أي بحيث تراهم بعينك‏.‏
وهذا معان الحيّ‏.‏
والبصر ينكسر عن عين الشمس وصيخدها وهي نفسها‏.‏
ومن المجاز‏:‏ نظرت الأرض بعينٍ أو بعينين إذا طلع بأرض ما ترعاه الماشية بغير استمكان‏.‏
قال‏:‏ إذا نظرت بلاد بني نمير بعين أو بلاد بني صباح رميناهم بكلّ أقبّ نهد وفتيان العشيّة والصّباح أي القرى والغارة‏.‏
وعين الشجر‏:‏ نوّر‏.‏
وثوب معين‏:‏ فيه ترابيع صغار تشبه العيون‏.‏
وهو من أعيان الناس أي من أشرافهم‏.‏
وأعيان الإخوة‏:‏ الذين هم لأب وأم‏.‏
وأولاد الرجل من الحرائر‏:‏ بنو أعيان‏.‏
وفيهم عين الماء أي النفع والخير‏.‏
قال الأخطل‏:‏ أولئك عين الماء فيهم وعندهم من الخيفة المنجاة والمتحوّل

### Türkçe

ع ي ن
Falanca **عيون** ve **عيّان** ve **معيان**dır.
“Ve o **عبد عين**dir” ve **صديق عين** ve **أخو عين**: sana hizmet eden ve sana dostluk eden, riyâ ile (olan kimse) için.
Câhiz inşâd etti:
Ve bir mevla, **عبد العين** gibi; ama onunla karşılaşmak hoşnut olunur, ama onun gıyabı ise zanlardır.
Ve onu gönderdin ve onu acele ettirdin diye şöyle dersin: “**بعين ما أرينّك**”; yani hiçbir şeye gevşeklik gösterme; sanki ben sana bakıyorum.
Ve mutlaka içinde iki gözün olanı döverim; yani başını.
“Ve ona **أدنى عائنة** rastladım”: yani her şeyden önce.
Ve kavme **عيانةً** ile **عان** etti; eğer onların üzerinde bir **عين** (gözetleyici) olursa. Ve **تعيّناً** bir **عين** (olarak) **يتعيّن لنا**: yani basiret eder ve tecessüs eder.
Ve terazide **عين**: yani meyil. Ve “terazinin **عين**ini düzelt”; ve ondan onların sözü: **تعين** adam ve **اعتان** bir **عينةً**; yani bir selef (borç) ile borç aldı.
Ve onu **بعينة** ile sattı; yani veresiye ile; çünkü o bir ziyadedir. Ve İbn Düreyd’den: çünkü o, aynın (peşinin) deyn (borç) ile satımıdır.
İbn Mukbil dedi:
Nasıl olur bize içmek, eğer olmazsa bize
Meyhanecinin yanında dirhemler ve ne de nakit;
**أندّان** mı, **نعتان** mı, yoksa bize karşı çıkar mı
Kılıç ağzı gibi bir yiğit; onu kın ortaya çıkardı.
Ve adamı **بمساويه** ile **عيّنت**; eğer onu yüzüne karşı ve gözünün önünde azarlarsan.
Ve “tulumunu **عيّن** et”: içine su dök; ta ki; fakat deri, yıpranıp yarılınca, eskime (olur); ve **تعيّنا** (olduğunda) sanatkârları yener.
Ve kavim senden **معانٌ**dır: yani onları gözünle görür olduğun yerde.
Ve bu, mahallenin **معان**ıdır.
Ve görme, güneşin **عين**inden kırılır ve onu **صيخدها**; ve o, onun kendisidir.
Mecazdan: “Yer, bir **عينٍ** ile yahut iki **عينين** ile baktı”; eğer bir yerde, hayvanın otladığı, yerleşip tutunma olmaksızın (bitki) çıktıysa.
Dedi:
Eğer Benî Nümeyr’in beldeleri bir **عين** ile baktıysa, yahut Benî Sabâh’ın beldeleri,
Onlara her kambur göğüslü ile ve akşamın ve sabahın delikanlılarıyla attık;
Yani köy ve baskın.
Ve ağacın **عين**i: çiçek açtı.
Ve **ثوب معين**: içinde küçük karecikler vardır; gözlere benzer.
Ve o, insanların **أعيان**ındandır; yani onların eşraflarındandır.
Ve kardeşlerin **أعيان**ı: baba ve anneden (olan) kimselerdir.
Ve adamın hür kadınlardan olan çocukları: **بنو أعيان**dır.
Ve onların içinde suyun **عين**i vardır; yani fayda ve hayır.
Ahtal dedi:
Onlar, suyun **عين**idir; onların içinde ve onların yanında
Korkudan kurtarıcı ve dönüş yeri (vardır).
