# غبر — Esâsü'l-Belâğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D8%B1/sozluk/esas
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D8%A8%D8%B1/entries/esas

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [غبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D8%B1.md)
- Esâsü'l-Belâğa: Zemahşerî · 12. yy

## Madde başı: غبر

غ ب ر
هو غابر بني فلان أي بقيتهم قال عبيد الله بن عمر رضي الله عنهما‏:‏ أنا عبيد الله ينميني عمر خير قريش من مضى ومن غبر وتقول‏:‏ أنت غابر غداً وذكرك غابر أبداً ومنه قيل‏:‏ غبّر الحيض وغبّر اللبن وغبّراته‏:‏ لبقاياه‏.‏
قال‏:‏ وأحمدت إذ نجيّت بالأمس صرمةً لها غبرات واللواحق تلحق وقطع الله دابره وغابره‏.‏
وغبر في الحوض غبر أي بقيّة ماء ومنه قولك للرجل‏:‏ إنك لإحدى الكبر وصمّاء الغبر وهي الحيّة تسكن قرب مويهة في منقع فلا تقرب‏.‏
قال‏:‏ أنت لها منذر من بين البشر داهية الدهر وصمّاء الغبر وبتصغيره سمّي ماء لبني الأضبط وأضيفت إليه دارتهم فقيل‏:‏ دارة غبير‏.‏
وناقة بها غبر أي بقيّة لبن‏.‏
وتقول‏:‏ استصفى المجد بأغباره واستوفى الكرم بأصباره وتغبّر الناقة‏:‏ احتلب غبرها‏.‏
وقيل لقوم نموا وكثروا‏:‏ كيف نميتم قالوا‏:‏ كنا نلتبيء الصغير ونتغبّر الكبير أي كنا نأخذ أول ماء الصغير وبقيّة ماء الكبير يريد نزوّجهما حرصاً على التناسل وتزوّج أعرابي مسنة فقيل له فقال‏:‏ لعلي أتغبّر منها ولداً ما يُشقّ غباره وما يخطّ غباره يضرب للسابق‏.‏
وغبّر في وجهه‏:‏ سبقه‏.‏
ويقال للذين يتناشدون الشعر بالألحان فيطرّبون فيرقصون ويرقصون ورهجون‏:‏ المغبّرة ولتطريبهم‏:‏ التغبير‏.‏
وعن الشافعيّ رحمه الله‏:‏ أرى الزنادقة وضعوا هذا التغبير ليصدّوا الناس عن ذكر الله وقراءة القرآن وقيل‏:‏ سمّوا مغبّرة‏:‏ لتزهيدهم في الفانية وترغيبهم في الغابرة وعن بعضهم‏:‏ عبادك المغبّره رشّ علينا المغفره‏.‏
وجاء على ظهر الغبراء والغبيراء أي على ظهر الأرض يعني راجلاً ‏"‏ وما أظلّت الخضراء ولا أقلّت الغبراء أصدق لهجة من أبي ذرّ ‏"‏ ويقال للمحاويج‏:‏ بنو الغبراء‏.‏
قال طرفة ابن العبد‏:‏ رأيت بني الغبراء لا ينكرونني ولا أهل هذاك الطراف الممدّد وإذا سئل عن رجل لا تعرف له عشيرة قيل‏:‏ هو من أهل الأرض ومن بني الغبراء أي من أفناء الناس‏.‏
وطلب حاجة فرجع على غبيراء الظهر وقمت من ذلك على غبيراء الظهر أي خائباً‏.‏
وهما وطأتان دهماء وغبراء وأثران أدهم وأغبر أي حديث ودارس‏.‏
وقالوا‏:‏ عزّ أغبر‏:‏ يريدون قد ذهب ودرس‏.‏
قال المخبّل السعديّ‏:‏ فأنزلهم دار الضّياع فأصبحوا على مقعد من موطن العزّ أغبرا وفي الحديث ‏"‏ إياكم والغبيراء فإنها خمر العالم ‏"‏ وهي السكركة تتخذها الحبشة من الذرة‏.‏
وتقول‏:‏ فلان فراشه الغبراء وشرابه ونقله الغبيراء‏.‏
وبه جرح غير وهو الذي لايزال ينتقض وقد غبر الجرح وهو من الغبور وتقول‏:‏ عملٌ كالظهر الدبر وقلب كالجرح الغبر‏.‏

### Türkçe

غ ب ر
O, falan oğullarının **غابر**’idir; yani onların kalıntısıdır. عبيد الله بن عمر رضي الله عنهما dedi ki: “Ben عبيد الله’ım; beni عمر nisbet eder; قريش’in hayırlısıdır: geçenlerden ve kalanlardan.” Ve dersin: “Sen yarın **غابر**’sin”; “Senin zikrin ebediyen **غابر**’dir.” Ondandır ki denildi: **غبّر الحيض** ve **غبّر اللبن**; ve **غبّراته**: onun kalıntılarıdır.

Dedi:
“Ve hamd ettim; zira dün bir sürüyü kurtardın;
onun **غبرات**’ı vardır; ve sonradan gelenler yetişir.”
Ve Allah onun **دابره**’ini ve **غابره**’ini kesti.

Ve **غبر** havuzda **غبر**: yani su kalıntısıdır. Ondandır ki senin erkeğe sözün: “Şüphesiz sen büyüklerden birisin”; ve **صمّاء الغبر**: o yılandır; bir sucuğun yakınında bir su birikintisinde oturur; ona yaklaşılmaz.

Dedi:
“Sen onun için insanlardan bir uyarıcısın;
zamanın felâketi ve **صمّاء الغبر**.”
Ve onun küçültmesiyle, **الأضبط** oğullarına ait bir suya ad verildi; ve ona onların yurdu izafe edildi; böylece “**دارة غبير**” denildi.

Ve bir dişi deve: onda **غبر** vardır; yani süt kalıntısı.

Ve dersin: “Şerefi onun **أغباره**’iyle arıttı”; “Keremi onun **أصباره**’iyle tamamladı.” Ve **تغبّر الناقة**: onun **غبر**’unu sağdı.

Ve büyüyüp çoğalan bir kavme denildi: “Nasıl büyüdünüz?” Dediler: “Biz küçüğün ilk suyunu alırdık ve büyüğün kalıntı suyunu **نتغبّر** ederdik”; yani küçüğün ilk suyunu ve büyüğün su kalıntısını alırdık; ikisini, çoğalmaya hırsla, çiftleştirmek isterdi. Ve bir bedevî yaşlı bir kadınla evlendi; ona denildi; o da dedi ki: “Belki ondan bir çocuk **أتغبّر** ederim: onun **غباره**’i yarılmaz ve onun **غباره**’i çizilmez”; bu, önde gidene darb-ı meseldir.

Ve **غبّر** onun yüzünde: onu geçti.

Ve şiiri nağmelerle karşılıklı söyleyip coşturan, böylece dans eden ve dans ettiren ve gürültü çıkaran kimselere denilir: **المغبّرة**; onların coşturmalarına da: **التغبير**.

Ve الشافعيّ رحمه الله’dan: “Ben görüyorum ki zındıklar bu **التغبير**’i, insanları Allah’ı zikretmekten ve Kur’an okumaktan alıkoymak için koydular.” Ve denildi: Onlara **مغبّرة** adı verildi; fânîde zühd ettirmeleri ve **الغابرة**’ye rağbet ettirmeleri sebebiyle. Ve bazılarından: “Senin **المغبّره** kulların, üzerimize **المغفره** serp.”

Ve **الغبراء** ve **الغبيراء** sırtında geldi; yani yerin sırtında; yani yaya olarak. “**الخضراء** gölgelemedi ve **الغبراء** taşımadı; Ebû ذرّ’den daha doğru sözlü birini.” Ve muhtaçlara denilir: **بنو الغبراء**.

طرفة ابن العبد dedi:
“Ben **بني الغبراء**’ı gördüm; beni inkâr etmiyorlar;
ne de o uzatılmış kenarın ehli.”
Ve bir adam hakkında, onun için bir aşiret bilmediğin hâlde sorulursa denilir: “O yer ehlindendir ve **بني الغبراء**’dandır”; yani insanların karışık tabakalarındandır.

Ve bir ihtiyacı istedi; sonra sırtın **غبيراء**’ı üzere döndü; ve ben bundan sırtın **غبيراء**’ı üzere kalktım; yani başarısız olarak.

Ve ikisi iki basıştır: **دهماء** ve **غبراء**; ve iki izdir: **أدهم** ve **أغبر**; yani yeni ve eski.

Ve dediler: **عزّ أغبر**; “gitmiş ve silinmiş” demek isterler.

المخبّل السعديّ dedi:
“Onları ziyan yurduna indirdi; böylece sabahladılar,
izzet yurdundan **أغبرا** bir mekânda bir oturakta.”
Ve hadiste: “**الغبيراء**’dan sakının; çünkü o âlemin şarabıdır.” Ve o, **السكركة**’dir; Habeş’in darıdan yaptığı şeydir.

Ve dersin: “Falanın döşeği **الغبراء**’dır; içkisi ve azığı **الغبيراء**’dır.”

Ve onda **جرح غبر** vardır; o, durmadan bozulup duran şeydir. Ve **غبر الجرح**; o, **الغبور**’dandır. Ve dersin: “Sırt gibi bir iş: **الدبر**; ve **الجرح الغبر** gibi bir kalp.”
