# غبس (غ-ب-س) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D8%B3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D8%A8%D8%B3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: غ - ب - س
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D8%B3/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والسين والباء معهما
غ ب س، س ب غ، س غ ب مستعملات غبس: الغَبَسُ: لون الرماد والذئب.
وأَغْبَسَ الليل وأغَبَش واحد.
سبغ: سَبَغ الشَّعَرُ سُبُوغاً، وسَبَغَتِ الدرع، وكل شيء طال إلى الأرض فهو سابغٌ. وسَبَّغَتِ النّاقةُ تَسبيغاً إذا كانت كلما نبت الشعر على ولدها أجهضته.
وإِسباغُ الوضوء: المبالغةُ فيه.
والتَّسْبَغَةُ: شيء من حلق الدرع توصل به البيضة فيستر العنق، والبيضة يقال لها: سابغٌ.
ويقال: تَسبغُ وتَسْبَغةٌ، الباء نصب.
سغبك السَاغُب: الجائع. وسَغَبَ يَسْغَبُ سُغُوباً ومَسْغَبَةً.

##### Türkçe

باب **الغين** و**السين** و**الباء** معهما
**غ ب س**، **س ب غ**، **س غ ب** müstamellerdir. **غبس**: **الغَبَسُ**: külün ve kurdun rengi.
Ve **أَغْبَسَ** gece ve **أغَبَش** birdir.

**سبغ**: **سَبَغ** saç **سُبُوغاً** (uzamak) ile; ve **سَبَغَتِ** zırh; ve her şey ki yere kadar uzadı, o **سابغٌ**dur. Ve **سَبَّغَتِ** dişi deve **تَسبيغاً** ile; her ne zaman yavrusunun üzerinde kıl biterse onu düşürür ise.

Ve **إِسباغُ** abdest: onda mübalağa etmektir.

Ve **التَّسْبَغَةُ**: zırhın halkalarından bir şeydir; onunla miğfer birleştirilir de boynu örter; ve miğfere denilir: **سابغٌ**.

Ve denilir: **تَسبغُ** ve **تَسْبَغةٌ**; **الباء** nasbdır.

**سغبك**: **السَاغُب**: aç olan. Ve **سَغَبَ** **يَسْغَبُ** **سُغُوباً** ve **مَسْغَبَةً**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D8%B3/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الغبس بالفتح: لونٌ كلون الرماد، وهو بياضٌ فيه كدرةٌ، يقال: ذئبٌ أغْبَسُ. والوَرْدُ الأغبَسُ من الخيل، هو الذي تدعوه الأعاجم: سَمَنْدْ. وقولهم: لا آتيك ما غَبا غُبَيْسٌ، يراد به الدهر.

##### Türkçe

**الغبس** (fetha ile): kül rengi gibi bir renktir; o, içinde bulanıklık bulunan bir beyazlıktır. Denilir ki: **ذئبٌ أغْبَسُ**. Ve atlardan **الوَرْدُ الأغبَسُ**: o, Acemlerin **سَمَنْدْ** diye adlandırdığıdır. Onların sözü: **لا آتيك ما غَبا غُبَيْسٌ**; bununla zaman kastedilir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D8%B3/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

غ س ب
غبس ، سبغ ، شغب : ( مستعملة ) .
غبس : قال الليث : الغَبَسُ : لون الرّماد ، يقال : ذئبٌ أَغبَسُ .
وقال اللحياني يقال : غبَسٌ وغبَشٌ لوقت الغَلَسِ ، وأصله من الغُبْسَةِ لونٌ بين السواد والصُّفرةِ وحمارٌ أغبَسُ إذا كان أدْلَمَ .
أبو عبيد عن الأموي : لا آتيكَ ما غَبَا غُبَيْسٌ ، وأنشد :
وفي بني أُمِّ زُبَيْرٍ كيْسُ
على المتاع ما غبا غبَيْسُ
وقال ابن الأعرابي : معنى ما غبا غبَيْسٌ أي : ما بقي الدَّهر ونحو ذلك قال أبو عبيد .
سبغ : قال الليث : سَبَغَ الشعرُ سُبُوغاً وسَبَغتِ الدِّرْعُ وكلُّ شيءٍ طالَ إلى الأرض فهو سابغٌ وناقةٌ سابِغَةُ الضلُوع ، وعَجِيزَةٌ سابغةٌ وأَلْيَةٌ سابِغَةٌ : وثيجَةٌ ، ومطرٌ سابِغٌ ، ونعمةٌ سابِغَةٌ وقد أسْبَغها الله ، وإنهم لفي سَبْغَةٍ وسعةِ عيشٍ ، وإسْباغُ الوضوءِ : المبالغةُ فيه . قال : وسَبَّغَتِ الناقةُ تَسْبِيغاً فهي مُسَبِّغٌ إذا كانت كلما نبت على ولدِها في بَطْنها الوَبَرُ أجْهَضَتْهُ ، وكذلك من الحوامل كلِّها .
أبو عبيد عن الأصمعي : إذا ألْقَتِ الناقَةُ ولدها وقد أشعر قيل : سَبَّغَتْ فهي مُسَبِّغٌ .
وقال النضر : تَسْبِغةُ البَيْضة رُفُوفُها من الزّرَدِ أسفل البيضةِ يَقي بها الرّجلُ عنقه ، ويقال لذلك المِغفَرُ أيضاً ، والدِّرْعُ السابغةُ التي تجرها في الأرض أو على كعْبَيْك طولاً وسعة .
قال شمر : ويقال لها صابغةٌ بالصاد .
قال : وقال ابن الأعرابي : رجلٌ سُبُغٌ : عليه درعٌ سابغةٌ . وقد أسبَغ فلانٌ ثوبه : أي : أوسعه .
وقال أبو وجزة في التَّسْبِغَةِ :
وتَسْبِغةٍ يغشَى المناكبَ ريْعُها
لداوُدَ كانت ، نَسْجُها لم يهلهل
وأنشد شمر لعبد الله بن الزُّبيرِ الأسدي :
وسابغةٍ تغشى البَنان كأنها
أضاةٌ بِضَحْضاحٍ من الماءِ ظاهِر
وقال أبو عَمْرو : سَبَّطَت الإبلُ أولادَها وسَبَّغَتْ إذا أَلْقتْها .
سغب : قال الليث : سَغِبَ الرَّجل يَسْغَبُ سَغَباً فهو ساغِبٌ ذُو مَسْغَبةٍ .
وقال الفراء في قوله جلَّ وعزَّ : ( إِطْعَامٌ فِى يَوْمٍ ذِى ) ( البلد : 14 ) ، أي : ذي مجاعة ، وأَسغَبَ الرجُل فهو مُسْغِبٌ إذا دخل في المجاعةِ ، ورَجلٌ سَغْبَانُ لَغْبانُ وساغبٌ لاغِبٌ .

##### Türkçe

غ س ب
**غبس** ، **سبغ** ، **شغب** : (kullanılan) .

**غبس** : Leys dedi: **الغَبَسُ** : külün rengi; “**ذئبٌ أَغبَسُ**” denir.
Lihyânî dedi: **غبَسٌ** ve **غبَشٌ** denir, **الغَلَسِ** vakti için; aslı **الغُبْسَةِ**’dendir: siyahlık ile sarılık arasında bir renk; ve **حمارٌ أغبَسُ**: eğer daha koyu siyah olursa.

Ebû Ubeyd, Emevî’den: “**لا آتيكَ ما غَبَا غُبَيْسٌ**”; ve inşâd etti:
Ve Benî Ümmü Zübeyr içinde bir kîs vardır
Eşya üzerine, **ما غبا غبَيْسُ**

İbnü’l-A‘râbî dedi: “**ما غبا غبَيْسٌ**”un mânâsı: “dehr kaldıkça” ve bunun benzeri; Ebû Ubeyd dedi.

**سبغ** : Leys dedi: **سَبَغَ** saç **سُبُوغاً** (uzayıp sarkmak) ve **سَبَغتِ** zırh; ve yere kadar uzayan her şey **سابغٌ**’dır; ve kaburgaları geniş olan deve: **ناقةٌ سابِغَةُ الضلُوع**; ve **عَجِيزَةٌ سابغةٌ** ve **أَلْيَةٌ سابِغَةٌ**: ve **وثيجَةٌ**; ve **مطرٌ سابِغٌ**; ve **نعمةٌ سابِغَةٌ**; Allah onu **أسْبَغها** kılmıştır; ve onlar **سَبْغَةٍ** ve geçim genişliği içindedirler; ve **إسْباغُ الوضوءِ**: onda mübalağa etmektir. Dedi: ve deve **سَبَّغَتْ** **تَسْبِيغاً**; o hâlde o **مُسَبِّغٌ**’dir: eğer her ne zaman karnında yavrusunun üzerine kıl biterse onu düşürürse; hamilelerin hepsinden de böyledir.

Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: Deve yavrusunu atarsa ve (yavru) kıllanmış ise, denir: **سَبَّغَتْ**; o hâlde o **مُسَبِّغٌ**’dir.
Nadr dedi: **تَسْبِغةُ البَيْضة**: zırh halkalarından yumurtanın altındaki sarkıntılarıdır; kişi onunla boynunu korur; buna **المِغفَرُ** da denir; ve **الدِّرْعُ السابغةُ**: onu yerde yahut uzunluk ve genişlikçe iki topuğun üzerinde sürüklediğin (zırh)dır.

Şemmer dedi: Ona **صابغةٌ** da denir, **الصاد** ile.
Dedi: İbnü’l-A‘râbî dedi: **رجلٌ سُبُغٌ**: üzerinde **درعٌ سابغةٌ** vardır. Ve falan kimse elbisesini **أسبَغ** etti: yani onu genişletti.

Ebû Vecze **التَّسْبِغَةِ** hakkında dedi:
Ve bir **تَسْبِغةٍ** ki omuzları örter, onun bolluğu
Dâvûd’a ait idi; dokuması gevşekleşmemişti

Şemmer, Abdullah b. Zübeyr el-Esedî için inşâd etti:
Ve bir **سابغةٍ** ki parmak uçlarını örter; sanki o
Sığ su üzerinde görünen bir su birikintisidir

Ebû Amr dedi: Develer yavrularını **سَبَّطَتْ** ve **سَبَّغَتْ**: onları attıkları zaman.

**سغب** : Leys dedi: Adam **سَغِبَ**; **يَسْغَبُ** **سَغَباً**; o hâlde o **ساغِبٌ**’dir, **ذُو مَسْغَبةٍ** (kıtlık sahibi).
Ferrâ, Yüce ve Aziz olanın sözü hakkında dedi: ( **إِطْعَامٌ فِى يَوْمٍ ذِى** ) (el-Beled: 14), yani: kıtlık sahibi; ve adam **أَسغَبَ** eder; o hâlde o **مُسْغِبٌ**’dir: kıtlığa girdiği zaman; ve **رَجلٌ سَغْبَانُ لَغْبانُ** ve **ساغبٌ لاغِبٌ**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D8%B3/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الغين والباء وما يثلثهما)
(غبر) الغين والباء والراء أصلانِ صحيحان، أحدُهما يدل على البقاء، والآخرُ على لونٍ من الألوان.
فالأوَّل غَبَر، إذا بَقِيَ. قال الله تعالى ﴿إلاَّ امْرَأَتَكَ كَانَتْ مِنَ الغَابِرِينَ﴾  [العنكبوت 33]، ويقال بالناقة غُبْر، أي بقيَّة. وبِهِ غُبَّرٌ من مرض، أي بقِيَّة. قال ابن مُقبِلٍ أو غيرُه:
فإن سألَتْ عنِّي سُليمَى فقلْ لها  *** به غُبَّرٌ من دائه وهو صالحُ
ومن الباب: عِرْقٌ غَبِر، أي لا يزال ينتقض، كأنَّ به أبداً غُبَّراً. وتغبَّرَت المرأةُ الشَّيْخَ: أخذَتْ بقيَّةَ مائه.
والأصل الآخر* الغُبار سمِّي لغُبْرته. وهي لونُه. والأغْبر: كل لونٍ لونُ غُبَار.وقول طرفة:
رأيتُ بنِي غَبْراء لا يُنكرِونني  *** ولا أهلُ هذاكَ الطِّرافِ الممدَّدِ([1])
فبَنِي غَبراءِ هم المَحَاوِيجُ الفُقَراء، وذلك أنَّهم مغبَّرةٌ ألوانُهم، وهم أهلُ المَتْرَبَة. والغَبْراء: الأرض. والغُبَيراء([2]) : نبيذ الذُّرَة، ولعلَّ في لونه غُبْرة.
فأمّا داهيةُ الغَبَر، فهو عندي من هذا الباب، ويراد أنَّها غبراءُ، أي مُظْلِمة مشبِّهة لا يُرَى وَجْهُ المأتَى لها.
ومما شذَّ عن هذين الأصلين ما حكاهُ ابن السكيت: أغْبَرْتُ في طلَب الحاجة: جَدَدْتُ.
(غبس) الغين والباء والسين كلمةٌ تدلُّ على لونٍ من الألوان. قالوا: الغُبْسَة: لونٌ كلون الرَّماد. ويقال فرسٌ أَغْبَسُ. قال بعضهم: هو الذي يقال له: "سَمَنْد([3]) ". فأمَّا قولُهم: "لا أفْعَله ما غَبَا غُبَيْسٌ" فهو الدَّهر. قال ابنُ الأعرابيّ: ما أدرِي ما أصْلُه.
(غبش) الغين والباء والشين كلمةٌ تدلُّ على ظُلْمةٍ وإظلام. من ذلك الغَبَش: شدَّة الظُّلمة. وأَغْباشُ اللَّيل ظُلَمه. قال ذو الرُّمَّة:
أغْبَاشَ ليلِ تَمَامٍ كانَ طارَقَه  *** تَطَخْطُخُ الغَيمِ حتَّى ما لَه جُوبُ([4])
قال أبو عبيد: الغَبَش: البقيّة من اللَّيْل، وجمعه أغباش.
(غبط) الغين والباء والطاء أصلٌ صحيحٌ له ثلاثة وجوه: أحدها دوامُ الشيء ولزومُه، [والآخَر الجَسُّ]، والآخِر نوعٌ من الحَسَد.
فالأوّل قولهم: أغْبَطَتْ عليه الحُمَّى، أي دامَت. وأغبَطْتُ الرَّحْلَ على ظَهر البَعِيرِ، إذا أدمْتَه عليه ولم تَحُطَّه عنه. ولذلك سُمِّي الرَّحْل غَبيطاً، والجمع غُبُط. قال الحارثُ بن وَعْلة([5]) :
أم هل تركتَ نساء الحيِّ ضاحيَةً  *** في قاعة الدَّارِ يستوقدن بالغُبُطِ([6])
ومن هذا الغِبْطة: حُسْن الحالِ ودوامُ المَسَرَّة والخَيْر.
والأصل الآخر الغَبْط، يقال: غبَطْتُ الشَّاةَ، إذا جسستَها([7]) بيدك تنظر بها سِمَنٌ. قال:
إنِّي وأَتْيي بُجَيْرَاً حينَ أسألُه *** كالغابِطِ الكلبَ يرجو الطِّرْق في الذَّنَبِ([8])
ومن هذا الباب: الغَبِيط: أرضٌ مطمئنّة، كأنّها غُبِطَتْ حتى اطمأنَّت.
والثالث الغَبْط، وهو حَسَدٌ يقال إنَّه غيرُ مذموم، لأنَّه يَتمنَّى ولا يُريد زوالَ النِّعمة من غيره، والحَسَدُ بخلاف هذا. وفي الدعاء. "اللهمَّ غَبْطاً لا هَبْطاً"، ومعناه اللهمَّ [نَسْأَلُك أن] نُغبَط ولا نهْبَطَ، أي لا نُحَطّ.
(غبق) الغين والباء والقاف كلمةٌ واحدة، وهي الغَبُوق: شُرب العشيّ. يقال: غَبَقْتُ القوْمَ غَبْقاً، واغْتَبَق اغتباقاً.
(غبن) الغين والباء والنون كلمةٌ تدُلُّ على ضَعفٍ واهتضام. يقال غُبِنَ الرّجُل في بَيعه، فهو يُغْبَنُ غَبْناً، وذلك إذا اهتُضم فيه. وغَبنَ في رأيه، وذلك إذا ضَعُف رأيُه. والقياسُ في الكلمتين واحد. والغَبِينة من الغَبْن كالشَّتيمة من الشَّتم. والمَغَابِن: الأرفاغ، سمِّيَتْ بذلك للينها وضَعْفها عن قوّةِ غيرها.
(غبي) الغين والباء والحرف المعتلّ أصلٌ صحيح يدلُّ على تستُّرِ شيء حتى لا يُهتدَى لـه. من ذلك الغبْية([9]) وهي الزُّبْية، وسمِّيت لأنَّ المَصِيدَ جهِلَها حتى وقَعَ فيها. ومنه: غَبِيَ فلان غَباوةً، إذا كان قليلَ الفِطْنَةِ، وهو غَبِيٌّ. وغَبِيتُ عن الخَبَر، إذا جهلتَه. ويقال: جاءت غَبْيَة من مَطَر، وذلك إذا جاءت بظُلْمَةٍ واشتدادٍ وتكاثُفٍ([10]) .
(غبث) الغين والباء والثاء ليس بشيء. وذكروا عن الفَرّاء أنَّه قال: غَبَثَت الأقط مثل عَبَثْته.
--------------ـــ
([1]) البيت من معلقته المشهورة.
([2]) في الأصل: "والغبراء" صوابه في المجمل واللسان. والغبيراء، يقال لها: "السُّكُرْكَة"، يتخذها الحبش.
([3]) فسره استينجاس في معجمه 697 بقوله: "Dun or cream" أي أشهب، أو ذو لون يشبه لون القشدة.
([4]) ديوان ذي الرّمة 22 واللسان (غبش، طرق). وقبله:
حتى إذا ما جلا عن وجهه فلق  *** هاديه في أخريات الليل منتصب
([5]) في اللسان (غبط) أنه وعلة الجرمي.
([6]) روايته في اللسان: "في ساحة الدار".
([7]) في الأصل: "حبستها" تحريف.
([8]) وكذا وردت روايته في المجمل. وفي اللسان (غبط) وبعض نسخ إصلاح المنطق 266: "وأتيي ابن غلاق"؛ وفي بعضها الآخر: "وأتيي ابن علاق".
([9]) وردت هذه الكلمة أيضاً في المجمل، ولم ترد في المعاجم المتداولة.
([10]) في الأصل: "وتكاسف".

ـ

##### Türkçe

(غayn ve **الباء** ve ikisini üçleyen(ler) babı)
(**غبر**) **الغين** ve **الباء** ve **الراء** iki sahih asıldır; ikisinden biri bekāya delâlet eder, diğeri renklerden bir renge.
Birincisi **غَبَر**’dir; kaldığı zaman. Allah Teâlâ dedi: ﴿إلاَّ امْرَأَتَكَ كَانَتْ مِنَ الغَابِرِينَ﴾  [العنكبوت 33]; ve deve hakkında **غُبْر** denir; yani kalıntı. Ve onda hastalıktan **غُبَّرٌ** vardır; yani kalıntı. İbn Mukbil yahut başkası dedi:
فإن سألَتْ عنِّي سُليمَى فقلْ لها  *** به غُبَّرٌ من دائه وهو صالحُ
Ve babdandır: **عِرْقٌ غَبِر**; yani hâlâ bozulup durur; sanki onda daima **غُبَّراً** var gibidir. Ve kadın **تغبَّرَت** ihtiyarı: suyunun kalıntısını aldı.
Diğer asıl: **الغُبار** onun **غُبْرة**’si sebebiyle adlandırıldı. Ve o, onun rengidir. **الأغْبر**: her renk ki rengi **غُبَار** rengidir. Ve Tarafe’nin sözü:
رأيتُ بنِي غَبْراء لا يُنكرِونني  *** ولا أهلُ هذاكَ الطِّرافِ الممدَّدِ([1])
İşte **بَنِي غَبراءِ** muhtaç fakirlerdir; bu da, renkleri tozlanmış olduğundandır; ve onlar yoksulluk ehli kimselerdir. Ve **الغَبْراء**: yer. Ve **الغُبَيراء**([2]) : darı nebîzi; belki renginde **غُبْرة** vardır.
Ama **داهيةُ الغَبَر** ise, benim yanımda bu babdandır; ve onun **غبراءُ** olduğu murad edilir; yani karanlık, benzetmeli; ona girişin yüzü görülmez.
Ve bu iki asıldan şâz olanlardan: İbnü’s-Sikkît’in naklettiği: ihtiyacı talep etmede **أغْبَرْتُ**: yeniledim.

(**غبس**) **الغين** ve **الباء** ve **السين** renklerden bir renge delâlet eden bir kelimedir. Dediler: **الغُبْسَة**: kül rengi gibi bir renk. Ve **فرسٌ أَغْبَسُ** denir. Bazıları dedi: o, kendisine "**سَمَنْد**([3]) " denilen şeydir. Ama onların sözü: "لا أفْعَله ما غَبَا غُبَيْسٌ" ise, o dehrdir. İbnü’l-A‘râbî dedi: aslının ne olduğunu bilmiyorum.

(**غبش**) **الغين** ve **الباء** ve **الشين** zulmete ve karartmaya delâlet eden bir kelimedir. Ondan: **الغَبَش**: zulmetin şiddeti. Ve **أَغْباشُ اللَّيل**: onun karanlıklarıdır. Zü’r-Rumme dedi:
أغْبَاشَ ليلِ تَمَامٍ كانَ طارَقَه  *** تَطَخْطُخُ الغَيمِ حتَّى ما لَه جُوبُ([4])
Ebû Ubeyd dedi: **الغَبَش**: geceden kalıntıdır; cem‘i **أغباش**’tır.

(**غبط**) **الغين** ve **الباء** ve **الطاء** üç vechi olan sahih bir asıldır: birincisi şeyin devamı ve ona yapışması, [diğeri yoklama], diğeri hasedin bir türü.
Birincisi onların sözü: **أغْبَطَتْ** ona humma; yani devam etti. Ve devenin sırtı üzerine semeri **أغبَطْتُ**; onu üzerinde devam ettirdiğin ve ondan indirmediğin zaman. Bunun için semere **غَبيطاً** adı verildi; cem‘i **غُبُط**. Hâris b. Va‘le([5]) dedi:
أم هل تركتَ نساء الحيِّ ضاحيَةً  *** في قاعة الدَّارِ يستوقدن بالغُبُطِ([6])
Ve bundan **الغِبْطة**: hâlin güzelliği ve sevinç ile hayrın devamıdır.
Diğer asıl **الغَبْط**’tur; denir: koyunu **غبَطْتُ**; onu elinle yokladığın zaman, onda semizlik var mı diye bakarsın. Dedi:
إنِّي وأَتْيي بُجَيْرَاً حينَ أسألُه *** كالغابِطِ الكلبَ يرجو الطِّرْق في الذَّنَبِ([8])
Ve bu babdandır: **الغَبِيط**: alçak bir yer; sanki o, sakinleşinceye kadar **غُبِطَتْ**.
Üçüncüsü **الغَبْط**’tur; o bir hasettir; denir ki o zemmedilmiş değildir; çünkü temenni eder ve nimetin başkasından gitmesini istemez; haset ise bunun hilâfınadır. Ve duada: "اللهمَّ غَبْطاً لا هَبْطاً"; manası: Allah’ım, [senden isteriz ki] bize gıpta edilsin ve alçaltılmayalım; yani indirilmeyelim.

(**غبق**) **الغين** ve **الباء** ve **القاف** tek bir kelimedir; o da **الغَبُوق**’tur: akşam içişi. Denir: kavmi **غَبَقْتُ** **غَبْقاً**; ve **اغْتَبَق** **اغتباقاً**.

(**غبن**) **الغين** ve **الباء** ve **النون** zayıflığa ve haksızlığa uğratılmaya delâlet eden bir kelimedir. Denir: adam satışında **غُبِنَ**; o **يُغْبَنُ** **غَبْناً**; bu, onda haksızlık edildiği zamandır. Ve görüşünde **غَبنَ**; bu da, görüşü zayıf olduğu zamandır. İki kelimede kıyas birdir. Ve **الغَبِينة** **الغَبْن**’dendir; tıpkı **الشَّتيمة**’nin **الشَّتم**’den olması gibi. Ve **المَغَابِن**: koltuk altlarıdır; başka(larının) kuvvetine karşı yumuşaklığı ve zayıflığı sebebiyle böyle adlandırıldı.

(**غبي**) **الغين** ve **الباء** ve illetli harf sahih bir asıldır; bir şeyin, kendisine yol bulunmayacak şekilde örtülü kalmasına delâlet eder. Ondan: **الغبْية**([9]); o **الزُّبْية**’dir; avlanan onu bilmeyip içine düştüğü için adlandırıldı. Ondan: falan **غَبِيَ** **غَباوةً**; az anlayışlı olduğu zaman; ve o **غَبِيٌّ**’dir. Ve haberi **غَبِيتُ**; onu bilmediğim zaman. Ve denir: yağmurdan bir **غَبْيَة** geldi; bu, karanlıkla, şiddetle ve yoğunlaşmayla([10]) geldiği zamandır.

(**غبث**) **الغين** ve **الباء** ve **الثاء** bir şey değildir. Ve Ferrâ’dan naklettiler ki o dedi: **غَبَثَت** kurutuğu, onu **عَبَثْته** gibi.

--------------ـــ
([1]) Beyit, meşhur muallakasındandır.
([2]) Asılda: "والغبراء"; doğrusu el-Mücmel ve el-Lisân’dadır. Ve **الغبيراء**, kendisine "**السُّكُرْكَة**" denir; Habeşliler onu yaparlar.
([3]) İstîncâs onu sözlüğünde 697’de şöyle tefsir etti: "Dun or cream" yani kır, yahut kaymak rengine benzeyen renge sahip.
([4]) Zü’r-Rumme divanı 22 ve el-Lisân (**غبش**، **طرق**). Ondan önce:
حتى إذا ما جلا عن وجهه فلق  *** هاديه في أخريات الليل منتصب
([5]) el-Lisân (**غبط**)’ta onun **وعلة الجرمي** olduğu.
([6]) el-Lisân’daki rivayeti: "في ساحة الدار".
([7]) Asılda: "حبستها" tahriftir.
([8]) Böylece rivayeti el-Mücmel’de geldi. Ve el-Lisân (**غبط**)’ta ve İslâhu’l-Mantık 266’nın bazı nüshalarında: "وأتيي ابن غلاق"; ve diğer bazılarında: "وأتيي ابن علاق".
([9]) Bu kelime el-Mücmel’de de geldi; yaygın sözlüklerde gelmedi.
([10]) Asılda: "وتكاسف".

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D8%B3/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

غ ب س
كالذئبة الغبساء في ظلّ السّرب وتقول‏:‏ لن يبلغ دبيس ما غبا غبيس وهو علم للجدي سمّي لخفائه والغبسة كلون الرماد وغبا بمعنى غبيَ أي خفيَ طائيّة‏.‏
قال‏:‏ وفي بني أم زبير كيس على المناع ما غبا غبيس

##### Türkçe

غ ب س
Sürünün gölgesinde **الغبساء** dişi kurt gibi; ve şöyle der: **دبيس** ulaşmayacaktır, **غبيس**’in gizlendiği şeye; ve **غبيس** oğlak için bir addır; gizliliğinden dolayı adlandırıldı. Ve **الغبسة** kül rengi gibi bir renktir. Ve **غبا** **غبيَ** anlamındadır; yani gizlendi; Tâî lehçesidir.‏
Dedi ki: Ve Ümm Zübeyr oğullarında, engelleme üzerinde bir kurnaz vardır; **غبيس**’in gizlendiği şeye.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D8%B3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الغَبَس والغُبْسَة: لَوْن الرَّماد، وهو بياض فيه كُدْرة، وقد أَغْبَسَ. وذئب أَغْبَس إِذا كان ذلك لَونَه، وقيل: كل ذئب أَغبَس؛ وفي حديث الأَعشى:
كالذِّئْبَةِ الغَبْساء في ظِلِّ السَّرَبْ
أَي الغبراء؛ وقيل: الأَغْبَس من الذئاب الخَفِيف الحَريص، وأَصله من اللَّون. والوَرْدُ الأَغْبَس من الخَيْل: هو الذي تدعون الأَعاجم السَّمَنْد.
اللحياني: يقال غَبَس وغَبَش لوقت الغَلَس، وأَصله من الغُبْسة. وهو لوْن بين السواد والصُّفرة. وحمار أَغْبَس إِذا كان أَدْلَم. وغَبَسُ الليل: ظلامُه من أَوله، وغَبَشه من آخره. وقال يعقوب: الغَبَس والغَبَش سواء، حكاه في المُبْدَل؛ وأَنشد:
ونِعْمَ مَلْقى الرِّجالِ مَنْزِلُهم،
ونِعْمَ مأْوى الضَّريكِ في الغَبَسِ
تُصْدِرُ وُرَّادَهُمْ عِساسُهُمُ،
ويَنْحَرُون العِشار في المَلَسِ
يعني أَن لَبَنهم كثير يكفي الأَضياف حتى يُصدِرَهم، ويَنْحَرُون مع ذلك العِشارَ، وهي التي أَتى عليها من حَمْلِها عشرة أَشهر، فيقول: من سَخائهم يَنحرُون العِشار التي قد قرُب نَتاجُها.
وغَبَسَ الليل وأَغْبَس: أَظلم. وفي حديث أَبي بكر ابن عبد اللَّه: إِذا استقبلوك يوم الجُمُعَة فاستقْبِلهم حتى تَغْبِسَها حتى لا تَعُود أَن تَخَلَّفَ: يعني إِذا مَضَيْت إِلى الجمعة فلقِيت الناس وقد فَرَغُوا من الصَّلاة فاسْتقبِلْهم بوجهك حتى تُسَوِّده حَياء منهم كي لا تتأَخر بعد ذلك، والهاء في تَغْبِيسهَا ضمير الغُرَّة أَو الطَّلْعَة. والغُبْسَة: لَون الرَّماد. ولا أَفعله سَجِيسَ غُبَيْس الأَوْجَس أَي أَبد الدهر. وقولهم: لا آتيك ما غَبا غُبَيْس أَي ما بقي الدهر؛ قال ابن الأَعرابي: ما أَدري ما أَصله؛ وأَنشد الأُموي:
وفي بَني أُمِّ زُبَيْرٍ كَيْسُ،
على الطَّعام، ما غَبا غُبَيْسُ
أَي فيهم جُود. وما غَبا غُبَيْس: ظرف من الزمان. وقال بعضهم: أَصله الذئب. وغُبَيْس: تصغير أَغْبَس مُرَخَّماً. وغَبا: أَصله غَبَّ فأَبدل من أَحد حَرْفَي التضعيف الأَلِف مثل تَقَضَّى أَصله تَقَضَّض؛ يقول: لا أَتِيك ما دام الذئب يأْتي الغَنم غِبًّا.

##### Türkçe

**الغَبَس** ve **الغُبْسَة**: kül rengi; o, içinde bulanıklık bulunan bir beyazlıktır; ve (kişi/şey) **أَغْبَسَ** olmuştur. Ve bir kurt **أَغْبَس** (olur), eğer bu onun rengi ise; ve denildi: her kurt **أَغْبَس**tır; ve **الأَعشى**’nın hadîsinde:
كالذِّئْبَةِ **الغَبْساء** في ظِلِّ السَّرَبْ
yani **الغبراء**; ve denildi: kurtlardan **الأَغْبَس**, hafif (çevik) ve hırslı olandır; ve onun aslı renktendir. Ve atlardan **الوَرْدُ الأَغْبَس**: o, Acemlerin **السَّمَنْد** diye adlandırdıklarıdır.

**اللحياني**: **غَبَس** ve **غَبَش**, **الغَلَس** vakti için söylenir; ve onun aslı **الغُبْسة**dendir. Ve o, siyahlık ile sarılık arasında bir renktir. Ve bir eşek **أَغْبَس** (olur), eğer **أَدْلَم** ise. Ve **غَبَسُ الليل**: onun başından itibaren karanlığıdır; ve **غَبَشه** onun sonundan itibaren olanıdır. Ve Ya‘kūb dedi: **الغَبَس** ve **الغَبَش** birdir; onu **المُبْدَل**’de nakletti; ve inşad etti:
ونِعْمَ مَلْقى الرِّجالِ مَنْزِلُهم،
ونِعْمَ مأْوى الضَّريكِ في **الغَبَسِ**
تُصْدِرُ وُرَّادَهُمْ عِساسُهُمُ،
ويَنْحَرُون العِشار في **المَلَسِ**
yani onların sütü çoktur; misafirleri, onları geri gönderinceye kadar yeter; ve bununla birlikte **العِشار**ı boğazlarlar; ve o, gebeliğinden on ay geçmiş olandır; böylece der ki: cömertliklerinden, doğumu yaklaşmış olan **العِشار**ı boğazlarlar.

Ve **غَبَسَ** gece ve **أَغْبَس**: karardı. Ve Ebû Bekir b. Abdullah hadîsinde: “Cuma günü seni karşıladıklarında, onu **تَغْبِسَها** edinceye kadar onları karşıla; ta ki geri dönüp geri kalmayasın”: yani cumaya gittiğinde insanlarla karşılaşırsan ve onlar namazı bitirmişlerse, onlardan haya ederek yüzünü karartıncaya kadar yüzünle onları karşıla; ki bundan sonra gecikmeyesin; ve **تَغْبِيسهَا**’daki **الهاء**, **الغُرَّة** yahut **الطَّلْعَة** zamiridir. Ve **الغُبْسَة**: kül rengi. “Onu yapmam, **سَجِيسَ غُبَيْس الأَوْجَس**” yani ebedî zaman boyunca. Ve onların sözü: “Sana gelmem, **ما غَبا غُبَيْس**” yani zaman kaldıkça; İbnü’l-A‘râbî dedi: onun aslını bilmiyorum; ve el-Ümevî inşad etti:
وفي بَني أُمِّ زُبَيْرٍ كَيْسُ،
على الطَّعام، **ما غَبا غُبَيْسُ**
yani onlarda cömertlik vardır. Ve **ما غَبا غُبَيْس**: zamandan bir zarf. Ve bazısı dedi: onun aslı kurttur. Ve **غُبَيْس**: **أَغْبَس**’ın küçültmesi, kısaltılmış olarak. Ve **غَبا**: aslı **غَبَّ** idi; sonra şeddeli iki harften birinin yerine **الأَلِف** bedel kılındı; **تَقَضَّى** gibi, aslı **تَقَضَّض**; der ki: kurt koyuna **غِبًّا** geldikçe sana gelmem.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D8%B3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الغبس، محركة، لغة في الغبش، لوقت الغلس، قاله اللحياني، وأنشد لرؤبة:

  من السراب والقتام المسماس                      من خرق الآل عليه أغباس وحكاهما يعقوب في المبدل، وأنشد:
  ونعم ملقى الرجال منـزلـهـم                      ونعم مأوى الضريك في الغبس وقيل: غبس الليل: ظلامه من أوله، وغبشه: من آخره، ونقل شيخنا عن الخطابي ما يخالف هذا، فإنه قال عنه: الغبس والغلس في آخر الليل، ويكون الغبش في أول الليل، فتأمل. والغبسة، بالضم، الظلمة، كالغبس، أو هما بياض فيه كدرة، وهو لون الرماد، وقال ابن دريد: الغبسة: لون بين الطلسة والغبرة، ورماد أغبس، وذئب أغبس، وهو غبساء، قال الأعشى:
  كالذئبة الغبساء في ظل السرب وقولهم: لا آتيك ما غبا غبيس، كزبير، أي أبدا ما بقي الدهر، وأنشد الأموي:
  وفي بني أم زبير كـيس                      على الطعام ما غباغبيس لا يعرف، وقال ابن الأعرابي: لا أدري ما أصله، كما قاله الجوهري، والذي في التهذيب عن ابن الأعرابي، أي ما بقي الدهر. قلت: وكأنه لم يعرفه أولا ثم فسره بما ذكر، فتأمل، أو أصله الذئب، صغر أغبس، مرخما، وغبا أصله: غب، فأبدل من أحد حرفي التضعيف الألف، مثل تقضى البازي وأصله: تقض، أي لا آتيك ما دام الذئب يأتي الغنم غبا، وقال الزمخشري: وتقول: لن يبلغ دبيس، ما غبا غبيس. وهو علم للجدي، سمي لخفائه. والغبسة كلون الرماد. وغبا: بمعنى غبي، أي خفي، طائية. والورد الأغبس من الخيل: هو الذي تدعوه الأعاجم: السمند، ويرغبون فيه. والغبس محركة: ناقة لحرملة ابن المنذر الطائي أبي زبيد الشاعر، وله ناقة أخرى اسمها الجمان، قال فيهما أبو زبيد المذكور، يذكر غلامه المقتول:
  قد كنت في منظر ومستـمـع                      عن نصر بهراء غير ذي فرس
  تسعى إلى فتية الأراقم واستـع                      جلت قبل الجمان والـغـبـس وغبس الليل غبسا وأغبس، مثل غبش وأغبش، في بعض النسخ: اغبش، كاحمر، والصواب الأول واغباس، كاحمار، وهذه عن الأصمعي: أظلم. وأبو عمرو أحمد بن بشر ابن محمد التجيبي المحدث، يعرف بابن الأغبس، مات بالأندلس سنة 323، وقد حدث بشيء. ومما يستدرك عليه: اغبس الذئب اغبساسا. وقيل: الأغبس من الذئاب: الخفيف الحريص. والغبسة، بالضم: لون بين السواد والصفرة. وحمار أغبس، إذا كان أدلم. وغبس وجهه: سوده. وغبس الليل غبسا وغبسة، كفرح، لغة في غبش غبشا، نقله ابن القطاع ولا أفعله سجيس غبيس الأوجس، أي ابد الدهر. وغبس محركة، محدث، روى عن ابن بريدة.

##### Türkçe

**الغبس**، harekeli; **الغبش** hakkında bir lugattır; **الغلس** vaktine (denir). Bunu el-Lihyânî söylemiştir. Rü’be’den şu beyit okunmuştur:

  Serap ve **القتام** **المسماس**’tan                      **الآل**’ın yırtığından onun üzerinde **أغباس** ve Yakub bunu **المبدل**’de ikisini de nakletti; ve şu beyit okunmuştur:
  Erkeklerin konakladığı yer ne güzel menzildir                      ve **الضريك**’in **الغبس**’teki sığınağı ne güzel (sığınaktır). Ve denildi: **غبس الليل**: onun karanlığı, başından itibaren; **غبشه**: sonundan itibaren. Şeyhimiz el-Hattâbî’den bunun tersini nakletti; zira o, ondan şöyle dedi: **الغبس** ve **الغلس** gecenin sonunda olur; **الغبش** ise gecenin başında olur; öyleyse düşün. Ve **الغبسة**, zamme ile: karanlık; **الغبس** gibi. Yahut ikisi, içinde bir bulanıklık bulunan bir beyazlıktır; ve o, kül rengidir. İbn Düreyd dedi: **الغبسة**: **الطلسة** ile **الغبرة** arasında bir renktir. Ve **رماد أغبس**; ve **ذئب أغبس**; ve o, **غبساء**dır. el-A‘şâ dedi:
  Sürünün gölgesinde **الذئبة الغبساء** gibi. Ve onların sözü: **لا آتيك ما غبا غبيس**; Zübeyr vezninde; yani, dehr kaldıkça ebediyen. el-Umevî şu beyiti okuttu:
  Benî Ümm Zübeyr içinde bir **كـيس** vardır                      yemek üzerinde, **ما غباغبيس**; bilinmez. İbnü’l-A‘râbî dedi: Aslını bilmiyorum; el-Cevherî’nin söylediği gibi. Ve **التهذيب**’de İbnü’l-A‘râbî’den (nakledilen): yani, dehr kaldıkça. Dedim: Sanki onu önce bilmedi, sonra onu zikredilenle tefsir etti; öyleyse düşün. Yahut aslı kurt (kelimesi)dir: **أغبس**’in küçültülmüşü; **مرخما** olarak; ve **غبا**’nın aslı: **غب**’dir; sonra, şeddeli iki harften birinin yerine elif bedel kılındı; **تقضى البازي** misali; aslı: **تقض**; yani, kurt koyuna **غبا** (seyrek aralıklarla) geldikçe sana gelmem. ez-Zemahşerî dedi: Ve dersin: **لن يبلغ دبيس، ما غبا غبيس**. Ve o, oğlak için bir addır; gizliliğinden dolayı adlandırıldı. Ve **الغبسة** kül rengi gibidir. Ve **غبا**: **غبي** manasınadır; yani gizli; Tâî lehçesidir. Ve atlardan **الورد الأغبس**: Acemlerin ona **السمند** dedikleri (attır); ve onda rağbet ederler. Ve **الغبس** harekeli: şair Ebû Zübeyd et-Tâî, Harmale b. el-Münzir’in bir devesidir; onun başka bir devesi daha vardır, adı **الجمان**’dır. Ebû Zübeyd zikredilen, öldürülmüş kölesini anarak ikisi hakkında şöyle dedi:
  Bir manzara ve bir işitmede idim                      Behrâ’nın yardımından, at sahibi olmayan (kimse olarak)
  **الأراقم** delikanlılarına koşar ve acele ettim                      **الجمان** ve **الغبس**’ten önce. Ve **غبس الليل** **غبسا** ve **أغبس** (oldu); **غبش** ve **أغبش** gibi. Bazı nüshalarda: **اغبش**; **احمر** gibi; doğrusu birincisidir. Ve **اغباس**; **احمار** gibi. Ve bu, el-Asma‘î’dendir: karardı. Ve muhaddis Ebû Amr Ahmed b. Bişr b. Muhammed et-Tücîbî, **ابن الأغبس** diye bilinir; Endülüs’te 323 yılında öldü; ve bir şey rivayet etmiştir. Ve ona (maddeye) istidrâk olunanlardandır: **اغبس الذئب اغبساسا**. Ve denildi: kurtlardan **الأغبس**: hafif, hırslı olandır. Ve **الغبسة**, zamme ile: siyahlık ile sarılık arasında bir renktir. Ve **حمار أغبس**; eğer daha koyu esmer ise. Ve **غبس وجهه**: onu kararttı. Ve **غبس الليل غبسا وغبسة**; **فرح** gibi; **غبش غبشا** hakkında bir lugattır; bunu İbnü’l-Kattâ‘ nakletti. Ve (söz): **ولا أفعله سجيس غبيس الأوجس**; yani, dehrin ebedi. Ve **غبس** harekeli: bir muhaddistir; İbn Bureyde’den rivayet etti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D8%B3/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

غَبَسَ
1 غَبَسَ ذ , (K,) aor. غَبُسَ , (TK,) inf. n. غَبْسٌ; (TA;) and غَبِسَ, aor. غَبَسَ , inf. n. غَبَسٌ and غُبْسَةٌ; (IKtt, TA;) and ↓ أَغْبَسَ, (K,) in some copies of the K, erroneously, اِغْبَسَّ; (TA;) and ↓ اِغْبَاسَّ; (As, K;) It (the night, TA) was, or became, dark. (K.) [See also غَبِشَ.] -A2- غَبَسَ وَجْهَهُ He blackened his face. (TA.)

4 أَغْبَسَ see 1. ― -b2- اغبس الذِّئْبُ, inf. n. اـِغْبَاسٌ, [The wolf was, or became, of the colour termed غَبَس, and غُبْسَة.] (TA.)

11 اـِغْبَاْسَّ see the first paragraph.

غَبَسٌ
غَبَسٌ ذ The darkness of the end, or last part, of the night; as also غَبَشٌ: (Lth:) or the darkness of the beginning, or first part, of the night; and غبش, that of the end, or last part, thereof: (TA:) or the former has the first of the abovementioned significations; as also غَلَسٌ; and غبش, the second of those significations. (ElKhattábee, MF.) [See also غَبَشٌ.] And Darkness [absolutely]; as also ↓ غُبْسَةٌ: or ↓ both signify whiteness in which is a duskiness or dinginess: (K:) or the former, (S,) and ↓ the latter, (A,) a colour like that of ashes; (S, A;) i. e., whiteness in which is a duskiness or dinginess: (S:) or ↓ the latter, a hue between dust-colour inclining to black and dust-colour properly so called: (IDrd:) or a colour between black and yellow. (TA.) [See also غَلَسٌ.]

غُبْسَةٌ
غُبْسَةٌ ذ : see غَبَسٌ, in four places.

لَا آتِيكَ مَا غَبَا غُبَيْسٌ
لَا آتِيكَ مَا غَبَا غُبَيْسٌ ذ means I will not come to thee ever: (S, K:) but the origin of this saying is unknown: (K:) IAar said that he knew it not: (S:) or, accord. to him, it means, while time lasts: it seems that he did not know it at first, and then thus explained it: (T, TA:) accord. to some, غُبَيْسٌ is an abbreviated dim. of أَغْبَسُ, and means the wolf; (S, K; *) and غَبَا is originally غَبَّ, the ا being substituted for one of the letters of duplication, as in تَقَضَّى for تَقَضَّضَ; (S;) and the saying means I will not come to thee as long as the wolf comes now and then (يَأْتِى غِبًّا) to the sheep or goats. (S, K. *)

أَغْبَسُ
أَغْبَسُ ذ Ash-coloured; (Mgh;) of a colour like that of ashes; (S;) of a dingy, or dusky, white; applied to a wolf: (S, K:) or it is an epithet applied to any wolf: or, applied to a wolf, light, or active, and greedy: fem. غَبْسَآءُ: (TA:) pl. غُبْسٌ. (K.) ― -b2- Applied to an ass, Black. (TA.) ― -b3- وَرْدٌ أَغْبَسُ, applied to a horse, [app., Of a dusky bay colour;] i. q. سَمَنْد; (Mgh, K;) what the Persians call by the latter term: (S, TA:) it is [a colour] desired by them. (TA.)

##### Türkçe

غَبَسَ
1 **غَبَسَ** **ذ** , (K,) muzâri‘ı **غَبُسَ** , (TK,) mastarı **غَبْسٌ**; (TA;) ve **غَبِسَ**, muzâri‘ı **غَبَسَ** , mastarı **غَبَسٌ** ve **غُبْسَةٌ**; (IKtt, TA;) ve ↓ **أَغْبَسَ**, (K,) K’nin bazı nüshalarında hatalı olarak, **اِغْبَسَّ**; (TA;) ve ↓ **اِغْبَاسَّ**; (As, K;) O (gece, TA) karanlık oldu yahut karanlıklaştı. (K.) [Ayrıca **غَبِشَ**’e de bak.] -A2- **غَبَسَ وَجْهَهُ** Yüzünü kararttı. (TA.)

4 **أَغْبَسَ** 1’e bak. ― -b2- **اغبس الذِّئْبُ**, mastarı **اـِغْبَاسٌ**, [Kurt, **غَبَس** ve **غُبْسَةٌ** diye adlandırılan renkte oldu yahut o renge dönüştü.] (TA.)

11 **اـِغْبَاْسَّ** birinci paragrafa bak.

غَبَسٌ
**غَبَسٌ ذ** Gecenin sonunun yahut son kısmının karanlığı; bunun gibi **غَبَشٌ**: (Lth:) yahut gecenin başlangıcının yahut ilk kısmının karanlığı; ve **غبش**, onun sonunun yahut son kısmının karanlığı: (TA:) yahut birincisi, yukarıda anılan anlamların birincisine sahiptir; bunun gibi **غَلَسٌ**; ve **غبش**, o anlamların ikincisi. (ElKhattábee, MF.) [Ayrıca **غَبَشٌ**’e de bak.] Ve Karanlık [mutlak olarak]; bunun gibi ↓ **غُبْسَةٌ**: yahut ↓ her ikisi, içinde bir donukluk yahut matlık bulunan beyazlık anlamına gelir: (K:) yahut birincisi, (S,) ve ↓ ikincisi, (A,) külün rengi gibi bir renk; (S, A;) yani içinde bir donukluk yahut matlık bulunan beyazlık: (S:) yahut ↓ ikincisi, siyaha meyleden toz rengi ile asıl denilen toz rengi arasında bir ton: (IDrd:) yahut siyah ile sarı arasında bir renk. (TA.) [Ayrıca **غَلَسٌ**’e de bak.]

غُبْسَةٌ
**غُبْسَةٌ ذ** : dört yerde, **غَبَسٌ**’e bak.

لَا آتِيكَ مَا غَبَا غُبَيْسٌ
**لَا آتِيكَ مَا غَبَا غُبَيْسٌ ذ** “Sana asla gelmeyeceğim” demektir: (S, K:) fakat bu sözün aslı bilinmez: (K:) IAar onu bilmediğini söyledi: (S:) yahut ona göre, “zaman sürdükçe” demektir: görünüşe göre onu önce bilmiyordu, sonra böyle açıkladı: (T, TA:) bazılarına göre, **غُبَيْسٌ**, **أَغْبَسُ**’un kısaltılmış tasğîridir ve kurt demektir; (S, K; *) ve **غَبَا** aslında **غَبَّ**’dır; **ا**, ikilemenin harflerinden birinin yerine konmuştur; **تَقَضَّى**’nın **تَقَضَّضَ** yerine olması gibi; (S;) ve söz, “kurt koyunlara yahut keçilere ara sıra (يَأْتِى غِبًّا) geldikçe sana gelmeyeceğim” demektir. (S, K. *)

أَغْبَسُ
**أَغْبَسُ ذ** Kül renkli; (Mgh;) külün rengi gibi bir renkte; (S;) donuk yahut puslu bir beyaz; kurda söylenir: (S, K:) yahut her kurda söylenen bir sıfattır: yahut kurda söylenince, hafif yahut çevik ve obur: müennesi **غَبْسَآءُ**: (TA:) çoğulu **غُبْسٌ**. (K.) ― -b2- Eşeğe söylenince, Siyah. (TA.) ― -b3- **وَرْدٌ أَغْبَسُ**, ata söylenir, [görünüşe göre, puslu doru renkte;] **سَمَنْد** ile eş anlamlıdır; (Mgh, K;) Farsların bu son terimle adlandırdığı şey: (S, TA:) o, onların arzuladığı [bir renk]tir. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D8%B3/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

غَبَسَ
غَبَسَ U ( n. ac. غَبْس 1 ),
a.  Was dark, gloomy.

أَغْبَسَ
أَغْبَسَ IV ,  اِغْبَاْسَّ XI ,
a.  see I .

غُبْسَة
غُبْسَة 3t ,  غَبَس 4 ,
a.  Darkness, gloom.

b.  Gray, dark colour.

أَغْبَسُ
أَغْبَسُ 14 , ( pl. غُبْس 3 ),
a.  Gray, grayish-brown, drab, dun.

مَا غَبَا غُبَيْس
مَا غَبَا غُبَيْس
a.  Ever; never.

##### Türkçe

غَبَسَ
**غَبَسَ** U ( n. ac. **غَبْس** 1 ),
a. Karanlık, kasvetli idi.

أَغْبَسَ
**أَغْبَسَ** IV , **اِغْبَاْسَّ** XI ,
a. I’e bak.

غُبْسَة
**غُبْسَة** 3t , **غَبَس** 4 ,
a. Karanlık, kasvet.

b. Gri, koyu renk.

أَغْبَسُ
**أَغْبَسُ** 14 , ( pl. **غُبْس** 3 ),
a. Gri, grimsi-kahverengi, mat, donuk sarımsı kahverengi.

مَا غَبَا غُبَيْس
**مَا غَبَا غُبَيْس**
a. Daima; asla.
