# غبس — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D8%B3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D8%A8%D8%B3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [غبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D8%B3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: غبس

الغبس، محركة، لغة في الغبش، لوقت الغلس، قاله اللحياني، وأنشد لرؤبة:

  من السراب والقتام المسماس                      من خرق الآل عليه أغباس وحكاهما يعقوب في المبدل، وأنشد:
  ونعم ملقى الرجال منـزلـهـم                      ونعم مأوى الضريك في الغبس وقيل: غبس الليل: ظلامه من أوله، وغبشه: من آخره، ونقل شيخنا عن الخطابي ما يخالف هذا، فإنه قال عنه: الغبس والغلس في آخر الليل، ويكون الغبش في أول الليل، فتأمل. والغبسة، بالضم، الظلمة، كالغبس، أو هما بياض فيه كدرة، وهو لون الرماد، وقال ابن دريد: الغبسة: لون بين الطلسة والغبرة، ورماد أغبس، وذئب أغبس، وهو غبساء، قال الأعشى:
  كالذئبة الغبساء في ظل السرب وقولهم: لا آتيك ما غبا غبيس، كزبير، أي أبدا ما بقي الدهر، وأنشد الأموي:
  وفي بني أم زبير كـيس                      على الطعام ما غباغبيس لا يعرف، وقال ابن الأعرابي: لا أدري ما أصله، كما قاله الجوهري، والذي في التهذيب عن ابن الأعرابي، أي ما بقي الدهر. قلت: وكأنه لم يعرفه أولا ثم فسره بما ذكر، فتأمل، أو أصله الذئب، صغر أغبس، مرخما، وغبا أصله: غب، فأبدل من أحد حرفي التضعيف الألف، مثل تقضى البازي وأصله: تقض، أي لا آتيك ما دام الذئب يأتي الغنم غبا، وقال الزمخشري: وتقول: لن يبلغ دبيس، ما غبا غبيس. وهو علم للجدي، سمي لخفائه. والغبسة كلون الرماد. وغبا: بمعنى غبي، أي خفي، طائية. والورد الأغبس من الخيل: هو الذي تدعوه الأعاجم: السمند، ويرغبون فيه. والغبس محركة: ناقة لحرملة ابن المنذر الطائي أبي زبيد الشاعر، وله ناقة أخرى اسمها الجمان، قال فيهما أبو زبيد المذكور، يذكر غلامه المقتول:
  قد كنت في منظر ومستـمـع                      عن نصر بهراء غير ذي فرس
  تسعى إلى فتية الأراقم واستـع                      جلت قبل الجمان والـغـبـس وغبس الليل غبسا وأغبس، مثل غبش وأغبش، في بعض النسخ: اغبش، كاحمر، والصواب الأول واغباس، كاحمار، وهذه عن الأصمعي: أظلم. وأبو عمرو أحمد بن بشر ابن محمد التجيبي المحدث، يعرف بابن الأغبس، مات بالأندلس سنة 323، وقد حدث بشيء. ومما يستدرك عليه: اغبس الذئب اغبساسا. وقيل: الأغبس من الذئاب: الخفيف الحريص. والغبسة، بالضم: لون بين السواد والصفرة. وحمار أغبس، إذا كان أدلم. وغبس وجهه: سوده. وغبس الليل غبسا وغبسة، كفرح، لغة في غبش غبشا، نقله ابن القطاع ولا أفعله سجيس غبيس الأوجس، أي ابد الدهر. وغبس محركة، محدث، روى عن ابن بريدة.

### Türkçe

**الغبس**، harekeli; **الغبش** hakkında bir lugattır; **الغلس** vaktine (denir). Bunu el-Lihyânî söylemiştir. Rü’be’den şu beyit okunmuştur:

  Serap ve **القتام** **المسماس**’tan                      **الآل**’ın yırtığından onun üzerinde **أغباس** ve Yakub bunu **المبدل**’de ikisini de nakletti; ve şu beyit okunmuştur:
  Erkeklerin konakladığı yer ne güzel menzildir                      ve **الضريك**’in **الغبس**’teki sığınağı ne güzel (sığınaktır). Ve denildi: **غبس الليل**: onun karanlığı, başından itibaren; **غبشه**: sonundan itibaren. Şeyhimiz el-Hattâbî’den bunun tersini nakletti; zira o, ondan şöyle dedi: **الغبس** ve **الغلس** gecenin sonunda olur; **الغبش** ise gecenin başında olur; öyleyse düşün. Ve **الغبسة**, zamme ile: karanlık; **الغبس** gibi. Yahut ikisi, içinde bir bulanıklık bulunan bir beyazlıktır; ve o, kül rengidir. İbn Düreyd dedi: **الغبسة**: **الطلسة** ile **الغبرة** arasında bir renktir. Ve **رماد أغبس**; ve **ذئب أغبس**; ve o, **غبساء**dır. el-A‘şâ dedi:
  Sürünün gölgesinde **الذئبة الغبساء** gibi. Ve onların sözü: **لا آتيك ما غبا غبيس**; Zübeyr vezninde; yani, dehr kaldıkça ebediyen. el-Umevî şu beyiti okuttu:
  Benî Ümm Zübeyr içinde bir **كـيس** vardır                      yemek üzerinde, **ما غباغبيس**; bilinmez. İbnü’l-A‘râbî dedi: Aslını bilmiyorum; el-Cevherî’nin söylediği gibi. Ve **التهذيب**’de İbnü’l-A‘râbî’den (nakledilen): yani, dehr kaldıkça. Dedim: Sanki onu önce bilmedi, sonra onu zikredilenle tefsir etti; öyleyse düşün. Yahut aslı kurt (kelimesi)dir: **أغبس**’in küçültülmüşü; **مرخما** olarak; ve **غبا**’nın aslı: **غب**’dir; sonra, şeddeli iki harften birinin yerine elif bedel kılındı; **تقضى البازي** misali; aslı: **تقض**; yani, kurt koyuna **غبا** (seyrek aralıklarla) geldikçe sana gelmem. ez-Zemahşerî dedi: Ve dersin: **لن يبلغ دبيس، ما غبا غبيس**. Ve o, oğlak için bir addır; gizliliğinden dolayı adlandırıldı. Ve **الغبسة** kül rengi gibidir. Ve **غبا**: **غبي** manasınadır; yani gizli; Tâî lehçesidir. Ve atlardan **الورد الأغبس**: Acemlerin ona **السمند** dedikleri (attır); ve onda rağbet ederler. Ve **الغبس** harekeli: şair Ebû Zübeyd et-Tâî, Harmale b. el-Münzir’in bir devesidir; onun başka bir devesi daha vardır, adı **الجمان**’dır. Ebû Zübeyd zikredilen, öldürülmüş kölesini anarak ikisi hakkında şöyle dedi:
  Bir manzara ve bir işitmede idim                      Behrâ’nın yardımından, at sahibi olmayan (kimse olarak)
  **الأراقم** delikanlılarına koşar ve acele ettim                      **الجمان** ve **الغبس**’ten önce. Ve **غبس الليل** **غبسا** ve **أغبس** (oldu); **غبش** ve **أغبش** gibi. Bazı nüshalarda: **اغبش**; **احمر** gibi; doğrusu birincisidir. Ve **اغباس**; **احمار** gibi. Ve bu, el-Asma‘î’dendir: karardı. Ve muhaddis Ebû Amr Ahmed b. Bişr b. Muhammed et-Tücîbî, **ابن الأغبس** diye bilinir; Endülüs’te 323 yılında öldü; ve bir şey rivayet etmiştir. Ve ona (maddeye) istidrâk olunanlardandır: **اغبس الذئب اغبساسا**. Ve denildi: kurtlardan **الأغبس**: hafif, hırslı olandır. Ve **الغبسة**, zamme ile: siyahlık ile sarılık arasında bir renktir. Ve **حمار أغبس**; eğer daha koyu esmer ise. Ve **غبس وجهه**: onu kararttı. Ve **غبس الليل غبسا وغبسة**; **فرح** gibi; **غبش غبشا** hakkında bir lugattır; bunu İbnü’l-Kattâ‘ nakletti. Ve (söz): **ولا أفعله سجيس غبيس الأوجس**; yani, dehrin ebedi. Ve **غبس** harekeli: bir muhaddistir; İbn Bureyde’den rivayet etti.
