# غبش (غ-ب-ش) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D8%B4
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D8%A8%D8%B4

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: غ - ب - ش
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D8%B4/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والشين والباء معهما
ش غ ب، غ ب ش، ب غ ش مستعملات شغب: الشَّغْبُ: تهييج الشر. ويقال للأتانِ: ذاتُ شَغْبٍ وضِغْنٍ إذا وحمت فاستعصت على الفحل.
غبش: الغَبَشُ: شدة الظلمة. والتَّغَبُّشُ: الظلمُ.
بغش: تقول: أصابتهم بَغْشَةٌ من المطر أي: قليلٌ.

##### Türkçe

باب **الغين** و**الشين** و**الباء** معهما
**ش غ ب**، **غ ب ش**، **ب غ ش** kullanımdadır. **شغب**: **الشَّغْبُ**: şerrin kışkırtılmasıdır. Ve dişi eşeğe: **ذاتُ شَغْبٍ وضِغْنٍ** denir; gebe kalıp da erkek eşeğe karşı inat edip zorluk çıkardığı zaman.
**غبش**: **الغَبَشُ**: karanlığın şiddetidir. Ve **التَّغَبُّشُ**: zulümdür.
**بغش**: dersin ki: onları yağmurdan bir **بَغْشَةٌ** isabet etti; yani: azdır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D8%B4/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الغَبَشُ بالتحريك: البقيَّة من الليل. ويقال: ظلمة آخر الليل. والجمع أغْباشٌ. قال ذو الرمّة:
أغْباشَ ليلٍ تَمامٌ كان طارَقَـه		تَطَخْطُخُ الغيمِ حتَّى مالَهُ جُوَبُ

##### Türkçe

**الغَبَشُ** (harekeli): geceden kalan kısım. Ve denilir: gecenin sonunun karanlığı. Çoğulu **أغْباشٌ**’dır. ذو الرمّة dedi ki:
أغْباشَ ليلٍ تَمامٌ كان طارَقَـه		تَطَخْطُخُ الغيمِ حتَّى مالَهُ جُوَبُ

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D8%B4/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

غ ش ب
شغب ، غبش ، بغش
استعمل منه : شغب غبش بغش .
شغب : قال الليثُ : الشَّغَبُ : تَهَيُّجُ الشّر ، وأنْشَدَ :
وإنِّي عَلَى مَا نَالَ مِنِّي بِصَرْفِهِ
على الشَّاغِبِينَ التّاركي الحَقِّ مِشْغَبُ
يقال للأتان ، إذَا وَحِمَتْ ، فاستَعْصعتْ عَلَى الفَحْلِ : ذَاتُ شَغْبٍ وضِغْنٍ .
أبو زَيْدٍ : يُقَالُ : شَغَبْتُ القَوْمَ وشَغَبْتُ بِهمْ وعَلَيْهِم ، أَشْغَبُ شَغباً ، قال لبيد :
وَيُعَابُ قائِلُهُمْ وإنْ لَمْ يَشْغَبِ
أيْ : وَإنْ لَمْ يَجُرْ عَنِ الطَّرِيقِ والقَصْدِ ، وأَنْشَدَ قَوْلَ العَجّاجِ :
كأنَّ تَحْني ذَاتَ شَغْبٍ سَمْحَجاً
قال الشَّغْبُ : الخِلافُ ، أيْ : لا تُواتِيهِ ، وتَشْغَبُ عَلَيه . يعني : أَتَاناً طَويلةً عَلَى وَجْهِ الأرْضِ .
وَرَجُلٌ شِغَبٌّ ، قال هميان :
والحُنْرُوَان العَرِكَ الشِغَبَّا
وقال شمرٌ : شَغَبَ فلانٌ عن الحَق يَشْغَبُ شَغْباً . وفلانٌ مِشْغَبٌ ، إذا كان عَانِداً عن الطَّريقِ .
قال الفَرَزْدَق :
وإِنْ شَاغَبْتَهُمْ وُجِدُوا شِغَابا
وقولُ الهُذَليّ :
وَعَدَتْ عَوَادٍ دُوْنَ وَلْيكَ تَشْغَبُ
أي : تَجُورُ بِكَ عَنْ طرِيقِكَ .
غبش : قال الليثُ : الغَبَشُ : شِدَّةُ الظُّلْمَةِ ، وأنشَدَ لِذِي الرُّمّةِ :
أغْبَاشيَ لَيْلٍ تمامٍ كَانَ طَارَقَهُ
تَطَخْطُخُ الغَيْمِ حَتّى مَالَهُ جُوَبُ
وَأَخْبَرني أبو إسْحَاقَ البَزَّاز عن عُثْمانَ عن الْقَعْنَبِيّ عَنْ مَالِكٍ في حَدِيثٍ رَوَاهُ عن أبي هُرَيْرَةَ : ( قَالَ في صَلاَةِ الصُّبْحِ ، صَلِّهَا بِغَبَشٍ ) وَرُوِيَ : بِغَلَسٍ .
قَالَ مالِكٌ : الْغَبَشُ وَالْغَلَسُ وَالغَبَسُ واحد .
قُلْتُ : وَمَعْنَاهَا بَقِيَّةُ الظُّلْمَةِ في آخِرِ اللَّيْلِ ، يُخَالِطُهَا بَياضُ الْفَجْرِ الثَّاني ، فَيَتَبَيَّنُ الخَيْطُ الأبْيَضُ مِنَ الُخَيْطِ الأسْوَدِ . وَمِنْ هَذَا قِيلَ للأَدْلَمِ مِنَ الدَّوَاب : أَغْبَشُ . وَالْغُبْشَةُ وَالدُّلْمَةُ في لَوْنِ الدَّابَّةِ سِيَّانِ .
وَالْغَبَشُ ، قِيلَ : الْغَبَسُ والْغَلَسُ ، بَعْدَ الْغَبَسِ وَهي كلُّهَا فِي آخِرِ اللَّيْلِ ، وَيَجُوزُ : الْغَبَشُ ، في أوَّلِ الليْلِ .
أبو عُبَيْدٍ عَنْ أبي عُبَيْدَةَ : غَبِشَ الليْلُ وَأَغْبَشَ إذَا أَظْلَمَ ، وَيُقَالُ : تَغَبَّشَنَا فُلانٌ تَغَبُّشاً ، أي : رَكِبنَا الظُّلْمِ ، وَقَالَ الرَّاجِزُ :
أَصْبَحْتَ ذَا بَغْيٍ وَذَا تَغَبُّشِ
وَذَا أضَالِيْلَ وَذَا تَأَرُّشِي
وَقَالَ اللَّحْيَانيُّ : يُقَالُ : غَبَشَنِي عَنْ حَاجَتِي يَغْبِشُني ، أيْ خَدَعَنِي عَنْهَا .
وَقَال الأصمعيُّ : تَغَبَّشَني بِدَعْوَى بَاطِلَةٍ ، إذَا ادَّعى قِبَلَهُ دَعْوَى بَاطِلَةً .
وَقَالَ أَبو زَيْدٍ : ما أَنَا بِغَابِشٍ الغَّاسَ ، أيْ : ما أنَا بِغَاشِمِهِمْ .
وَقَالَ أبو مَالِكٍ : غَبَشَهُ وغَشَمَهُ واحد .
بغش : قَالَ الليثُ : أصابَتْهُمْ بَغْشَةٌ مِنْ مَطَرٍ ،
أي : قليل من المَطَرِ .
أبو عُبَيْدٍ عَنِ الأصمعِيّ : أخَفُّ المَطرِ وَأضْعَفَهُ : الطَّلُّ ثم الرَّذَاذُ ثم الْبَغْشُ .
وفي الحديث أصَابَنَا بُغَيشٌ مِنْ مَطَر ، فَنَادَى مُنَادِي رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) ( مَنْ شَاءَ أَنْ يُصَلِّي في رَحْلِهِ فَلْيَفْعَلْ ) .

##### Türkçe

غ ش ب
**شغب** , **غبش** , **بغش**
Ondan kullanılan: **شغب** **غبش** **بغش** .

**شغب** : Leys dedi: **الشَّغَبُ**: şerrin coşmasıdır; ve inşad etti:
وإنِّي عَلَى مَا نَالَ مِنِّي بِصَرْفِهِ
على الشَّاغِبِينَ التّاركي الحَقِّ مِشْغَبُ

Dişi eşeğe, kızgınlaştığında da aygıra karşı inatlaşıp huysuzlaştığında: **ذَاتُ شَغْبٍ وضِغْنٍ** denir.

Ebû Zeyd: Denilir: **شَغَبْتُ القَوْمَ** ve **شَغَبْتُ بِهمْ وعَلَيْهِم**; **أَشْغَبُ شَغباً**. Lebîd dedi:
وَيُعَابُ قائِلُهُمْ وإنْ لَمْ يَشْغَبِ

Yani: yoldan ve kasttan sapmamış olsa bile. Ve A‘câc’ın sözünü inşad etti:
كأنَّ تَحْني ذَاتَ شَغْبٍ سَمْحَجاً

Dedi: **الشَّغْبُ**: muhalefettir; yani ona uymazsın ve ona karşı **تَشْغَبُ**. Yani: yeryüzü üzerinde uzun (boylu) bir dişi eşek.

Ve **رَجُلٌ شِغَبٌّ**; Humeyyân dedi:
والحُنْرُوَان العَرِكَ الشِغَبَّا

Şemmer dedi: Falan haktan **شَغَبَ** eder; **يَشْغَبُ شَغْباً**. Ve falan **مِشْغَبٌ**dur; yol hakkında inatçı olduğunda.

Ferazdak dedi:
وإِنْ شَاغَبْتَهُمْ وُجِدُوا شِغَابا

Hüzelî’nin sözü:
وَعَدَتْ عَوَادٍ دُوْنَ وَلْيكَ تَشْغَبُ

Yani: seni yolundan saptırır.

**غبش** : Leys dedi: **الغَبَشُ**: karanlığın şiddetidir; ve Zü’r-Rumme’ye ait olarak inşad etti:
أغْبَاشيَ لَيْلٍ تمامٍ كَانَ طَارَقَهُ
تَطَخْطُخُ الغَيْمِ حَتّى مَالَهُ جُوَبُ

Ebû İshâk el-Bezzâz bana, Osman’dan, el-Ka‘nebî’den, Mâlik’ten, Ebû Hureyre’den rivayet ettiği bir hadiste haber verdi: (Sabah namazı hakkında dedi ki: “Onu **بِغَبَشٍ** ile kıl.”) Ve **بِغَلَسٍ** ile de rivayet edilmiştir.

Mâlik dedi: **الْغَبَشُ** ve **الْغَلَسُ** ve **الغَبَسُ** birdir.

Dedim: ve onların manası, gecenin sonunda karanlığın kalıntısıdır; ona ikinci fecrin beyazlığı karışır; böylece beyaz iplik siyah iplikten seçilir. Ve bundan dolayı, binek hayvanlarından kapkara olana: **أَغْبَشُ** denildi. Ve **الْغُبْشَةُ** ile **الدُّلْمَةُ**, hayvanın renginde eşittir.

Ve **الْغَبَشُ**, denildi ki: **الْغَبَسُ** ve **الْغَلَسُ**, **الْغَبَسِ**’ten sonra; bunların hepsi gecenin sonundadır. Ve caizdir: **الْغَبَشُ**, gecenin başında.

Ebû Ubeyd, Ebû Ubeyde’den: Gece **غَبِشَ** ve **أَغْبَشَ**; karardığında. Ve denilir: Falan bizi **تَغَبَّشَنَا**; **تَغَبُّشاً**; yani karanlığa bindik (karanlıkta yol aldık). Ve recez söyleyen dedi:
أَصْبَحْتَ ذَا بَغْيٍ وَذَا تَغَبُّشِ
وَذَا أضَالِيْلَ وَذَا تَأَرُّشِي

Lahyânî dedi: Denilir: **غَبَشَنِي عَنْ حَاجَتِي يَغْبِشُني**; yani beni ondan aldattı.

Asmaî dedi: **تَغَبَّشَني بِدَعْوَى بَاطِلَةٍ**; yanında batıl bir dava iddia ettiğinde.

Ebû Zeyd dedi: **ما أَنَا بِغَابِشٍ الغَّاسَ**; yani ben onların **غَاشِمِهِمْ**i değilim.

Ebû Mâlik dedi: **غَبَشَهُ** ile **غَشَمَهُ** birdir.

**بغش** : Leys dedi: Onlara yağmurdan bir **بَغْشَةٌ** isabet etti; yani yağmurdan az bir şey.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: Yağmurun en hafifi ve en zayıfı: **الطَّلُّ** sonra **الرَّذَاذُ** sonra **الْبَغْشُ**tur.

Hadiste: Yağmurdan bir **بُغَيشٌ** bize isabet etti; bunun üzerine Allah’ın Resulü’nün (sallallahu aleyhi ve sellem) münadisi seslendi: (Kim bineğinde namaz kılmak isterse yapsın.)

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D8%B4/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الغين والباء وما يثلثهما)
(غبر) الغين والباء والراء أصلانِ صحيحان، أحدُهما يدل على البقاء، والآخرُ على لونٍ من الألوان.
فالأوَّل غَبَر، إذا بَقِيَ. قال الله تعالى ﴿إلاَّ امْرَأَتَكَ كَانَتْ مِنَ الغَابِرِينَ﴾  [العنكبوت 33]، ويقال بالناقة غُبْر، أي بقيَّة. وبِهِ غُبَّرٌ من مرض، أي بقِيَّة. قال ابن مُقبِلٍ أو غيرُه:
فإن سألَتْ عنِّي سُليمَى فقلْ لها  *** به غُبَّرٌ من دائه وهو صالحُ
ومن الباب: عِرْقٌ غَبِر، أي لا يزال ينتقض، كأنَّ به أبداً غُبَّراً. وتغبَّرَت المرأةُ الشَّيْخَ: أخذَتْ بقيَّةَ مائه.
والأصل الآخر* الغُبار سمِّي لغُبْرته. وهي لونُه. والأغْبر: كل لونٍ لونُ غُبَار.وقول طرفة:
رأيتُ بنِي غَبْراء لا يُنكرِونني  *** ولا أهلُ هذاكَ الطِّرافِ الممدَّدِ([1])
فبَنِي غَبراءِ هم المَحَاوِيجُ الفُقَراء، وذلك أنَّهم مغبَّرةٌ ألوانُهم، وهم أهلُ المَتْرَبَة. والغَبْراء: الأرض. والغُبَيراء([2]) : نبيذ الذُّرَة، ولعلَّ في لونه غُبْرة.
فأمّا داهيةُ الغَبَر، فهو عندي من هذا الباب، ويراد أنَّها غبراءُ، أي مُظْلِمة مشبِّهة لا يُرَى وَجْهُ المأتَى لها.
ومما شذَّ عن هذين الأصلين ما حكاهُ ابن السكيت: أغْبَرْتُ في طلَب الحاجة: جَدَدْتُ.
(غبس) الغين والباء والسين كلمةٌ تدلُّ على لونٍ من الألوان. قالوا: الغُبْسَة: لونٌ كلون الرَّماد. ويقال فرسٌ أَغْبَسُ. قال بعضهم: هو الذي يقال له: "سَمَنْد([3]) ". فأمَّا قولُهم: "لا أفْعَله ما غَبَا غُبَيْسٌ" فهو الدَّهر. قال ابنُ الأعرابيّ: ما أدرِي ما أصْلُه.
(غبش) الغين والباء والشين كلمةٌ تدلُّ على ظُلْمةٍ وإظلام. من ذلك الغَبَش: شدَّة الظُّلمة. وأَغْباشُ اللَّيل ظُلَمه. قال ذو الرُّمَّة:
أغْبَاشَ ليلِ تَمَامٍ كانَ طارَقَه  *** تَطَخْطُخُ الغَيمِ حتَّى ما لَه جُوبُ([4])
قال أبو عبيد: الغَبَش: البقيّة من اللَّيْل، وجمعه أغباش.
(غبط) الغين والباء والطاء أصلٌ صحيحٌ له ثلاثة وجوه: أحدها دوامُ الشيء ولزومُه، [والآخَر الجَسُّ]، والآخِر نوعٌ من الحَسَد.
فالأوّل قولهم: أغْبَطَتْ عليه الحُمَّى، أي دامَت. وأغبَطْتُ الرَّحْلَ على ظَهر البَعِيرِ، إذا أدمْتَه عليه ولم تَحُطَّه عنه. ولذلك سُمِّي الرَّحْل غَبيطاً، والجمع غُبُط. قال الحارثُ بن وَعْلة([5]) :
أم هل تركتَ نساء الحيِّ ضاحيَةً  *** في قاعة الدَّارِ يستوقدن بالغُبُطِ([6])
ومن هذا الغِبْطة: حُسْن الحالِ ودوامُ المَسَرَّة والخَيْر.
والأصل الآخر الغَبْط، يقال: غبَطْتُ الشَّاةَ، إذا جسستَها([7]) بيدك تنظر بها سِمَنٌ. قال:
إنِّي وأَتْيي بُجَيْرَاً حينَ أسألُه *** كالغابِطِ الكلبَ يرجو الطِّرْق في الذَّنَبِ([8])
ومن هذا الباب: الغَبِيط: أرضٌ مطمئنّة، كأنّها غُبِطَتْ حتى اطمأنَّت.
والثالث الغَبْط، وهو حَسَدٌ يقال إنَّه غيرُ مذموم، لأنَّه يَتمنَّى ولا يُريد زوالَ النِّعمة من غيره، والحَسَدُ بخلاف هذا. وفي الدعاء. "اللهمَّ غَبْطاً لا هَبْطاً"، ومعناه اللهمَّ [نَسْأَلُك أن] نُغبَط ولا نهْبَطَ، أي لا نُحَطّ.
(غبق) الغين والباء والقاف كلمةٌ واحدة، وهي الغَبُوق: شُرب العشيّ. يقال: غَبَقْتُ القوْمَ غَبْقاً، واغْتَبَق اغتباقاً.
(غبن) الغين والباء والنون كلمةٌ تدُلُّ على ضَعفٍ واهتضام. يقال غُبِنَ الرّجُل في بَيعه، فهو يُغْبَنُ غَبْناً، وذلك إذا اهتُضم فيه. وغَبنَ في رأيه، وذلك إذا ضَعُف رأيُه. والقياسُ في الكلمتين واحد. والغَبِينة من الغَبْن كالشَّتيمة من الشَّتم. والمَغَابِن: الأرفاغ، سمِّيَتْ بذلك للينها وضَعْفها عن قوّةِ غيرها.
(غبي) الغين والباء والحرف المعتلّ أصلٌ صحيح يدلُّ على تستُّرِ شيء حتى لا يُهتدَى لـه. من ذلك الغبْية([9]) وهي الزُّبْية، وسمِّيت لأنَّ المَصِيدَ جهِلَها حتى وقَعَ فيها. ومنه: غَبِيَ فلان غَباوةً، إذا كان قليلَ الفِطْنَةِ، وهو غَبِيٌّ. وغَبِيتُ عن الخَبَر، إذا جهلتَه. ويقال: جاءت غَبْيَة من مَطَر، وذلك إذا جاءت بظُلْمَةٍ واشتدادٍ وتكاثُفٍ([10]) .
(غبث) الغين والباء والثاء ليس بشيء. وذكروا عن الفَرّاء أنَّه قال: غَبَثَت الأقط مثل عَبَثْته.
--------------ـــ
([1]) البيت من معلقته المشهورة.
([2]) في الأصل: "والغبراء" صوابه في المجمل واللسان. والغبيراء، يقال لها: "السُّكُرْكَة"، يتخذها الحبش.
([3]) فسره استينجاس في معجمه 697 بقوله: "Dun or cream" أي أشهب، أو ذو لون يشبه لون القشدة.
([4]) ديوان ذي الرّمة 22 واللسان (غبش، طرق). وقبله:
حتى إذا ما جلا عن وجهه فلق  *** هاديه في أخريات الليل منتصب
([5]) في اللسان (غبط) أنه وعلة الجرمي.
([6]) روايته في اللسان: "في ساحة الدار".
([7]) في الأصل: "حبستها" تحريف.
([8]) وكذا وردت روايته في المجمل. وفي اللسان (غبط) وبعض نسخ إصلاح المنطق 266: "وأتيي ابن غلاق"؛ وفي بعضها الآخر: "وأتيي ابن علاق".
([9]) وردت هذه الكلمة أيضاً في المجمل، ولم ترد في المعاجم المتداولة.
([10]) في الأصل: "وتكاسف".

ـ

##### Türkçe

(غayn ile **الباء** ve ikisini üçleyen şeyler bâbı)
(**غبر**) **الغين** ve **الباء** ve **الراء** iki sahih asıldır; ikisinden biri bekāya delâlet eder, diğeri renklerden bir renge.
Birincisi **غَبَر**’dir; kaldığı zaman. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿إلاَّ امْرَأَتَكَ كَانَتْ مِنَ الغَابِرِينَ﴾  [العنكبوت 33]؛ ve deve hakkında **غُبْر** denir; yani kalıntı. Ve onda hastalıktan **غُبَّرٌ** vardır; yani kalıntı. İbn Mukbil yahut başkası dedi ki:
فإن سألَتْ عنِّي سُليمَى فقلْ لها  *** به غُبَّرٌ من دائه وهو صالحُ
Ve bâbdandır: **عِرْقٌ غَبِر**; yani hâlâ bozulup durur; sanki onda daima **غُبَّراً** vardır. Ve kadın ihtiyarı **تغبَّرَت**: suyunun kalıntısını aldı.
Diğer asıl: **الغُبار** onun **غُبْرة**’sinden dolayı isimlendirildi. Ve o onun rengidir. Ve **الأغْبر**: her renk ki onun rengi **غُبَار** rengidir. Ve Tarafe’nin sözü:
رأيتُ بنِي غَبْراء لا يُنكرِونني  *** ولا أهلُ هذاكَ الطِّرافِ الممدَّدِ([1])
İşte **بَنِي غَبراءِ** muhtaç fakirlerdir; bu da şundandır ki renkleri tozlanmıştır; ve onlar yoksulluk ehli kimselerdir. Ve **الغَبْراء**: yer. Ve **الغُبَيراء**([2]) : darı nebîzi; ve belki onun renginde **غُبْرة** vardır.
Ama **داهيةُ الغَبَر**; o, benim yanımda bu bâbdandır; ve onun **غبراءُ** olduğu murad edilir; yani karanlık, benzetmeli; ona girişin yüzü görülmez.
Ve bu iki asıldan şâz olan şeylerden: İbnü’s-Sikkît’in hikâye ettiği: Hâcet talebinde **أغْبَرْتُ**: yeniledim.

(**غبس**) **الغين** ve **الباء** ve **السين** renklerden bir renge delâlet eden bir kelimedir. Dediler ki: **الغُبْسَة**: kül rengi gibi bir renk. Ve **فرسٌ أَغْبَسُ** denir. Bazıları dedi ki: o, kendisine “**سَمَنْد**([3]) ” denilen şeydir. Ama onların sözü: “لا أفْعَله ما غَبَا غُبَيْسٌ” işte o, dehrdir. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: onun aslını bilmiyorum.

(**غبش**) **الغين** ve **الباء** ve **الشين** karanlığa ve karartmaya delâlet eden bir kelimedir. Ondan: **الغَبَش**: karanlığın şiddeti. Ve **أَغْباشُ اللَّيل**: onun karanlıklarıdır. Zü’r-Rumme dedi ki:
أغْبَاشَ ليلِ تَمَامٍ كانَ طارَقَه  *** تَطَخْطُخُ الغَيمِ حتَّى ما لَه جُوبُ([4])
Ebû Ubeyd dedi ki: **الغَبَش**: geceden kalıntıdır; onun cem‘i **أغباش**tır.

(**غبط**) **الغين** ve **الباء** ve **الطاء** üç vechi olan sahih bir asıldır: birincisi şeyin devamı ve ona yapışmasıdır, [diğeri yoklama] ve diğeri hasedin bir türüdür.
Birincisi onların sözü: **أغْبَطَتْ** ona humma; yani devam etti. Ve devenin sırtı üzerine semeri **أغبَطْتُ**; onu onun üzerinde devam ettirdiğin ve onu ondan kaldırmadığın zaman. Bunun için semere **غَبيطاً** adı verildi; cem‘i **غُبُط**tur. Hâris b. Va‘le([5]) dedi ki:
أم هل تركتَ نساء الحيِّ ضاحيَةً  *** في قاعة الدَّارِ يستوقدن بالغُبُطِ([6])
Ve bundan **الغِبْطة**: hâlin güzelliği ve sevinç ve hayrın devamıdır.
Diğer asıl **الغَبْط**tur; denir ki: koyunu **غبَطْتُ**; onu elinle yokladığın zaman, onda semizlik var mı diye bakarsın. Dedi ki:
إنِّي وأَتْيي بُجَيْرَاً حينَ أسألُه *** كالغابِطِ الكلبَ يرجو الطِّرْق في الذَّنَبِ([8])
Ve bu bâbdandır: **الغَبِيط**: alçak bir yer; sanki o, sakinleşinceye kadar **غُبِطَتْ**.
Ve üçüncüsü **الغَبْط**tur; o bir hasettir; denir ki o kınanmış değildir; çünkü o temenni eder ve nimetin başkasından gitmesini istemez; haset bunun aksinedir. Ve duada: “اللهمَّ غَبْطاً لا هَبْطاً”; ve mânası: Allah’ım, [senden isteriz ki] bize gıbta edilsin ve alçaltılmayalım; yani indirilmeyelim.

(**غبق**) **الغين** ve **الباء** ve **القاف** tek bir kelimedir; o da **الغَبُوق**tur: akşam içişi. Denir ki: kavmi **غَبَقْتُ** **غَبْقاً**; ve **اغْتَبَق** **اغتباقاً**.

(**غبن**) **الغين** ve **الباء** ve **النون** zayıflığa ve ezilmeye delâlet eden bir kelimedir. Denir ki: adam satışında **غُبِنَ**; o **يُغْبَنُ** **غَبْناً**; bu, onda ezilme olduğu zaman. Ve görüşünde **غَبنَ**; bu da görüşü zayıf olduğu zaman. İki kelimede kıyas birdir. Ve **الغَبِينة** **الغَبْن**dendir; tıpkı **الشَّتيمة**’nin **الشَّتم**den olması gibi. Ve **المَغَابِن**: koltuk altlarıdır; bununla isimlendirildi; başka şeylerin kuvvetine karşı yumuşaklığı ve zayıflığı sebebiyle.

(**غبي**) **الغين** ve **الباء** ve illetli harf sahih bir asıldır; bir şeyin örtünmesine delâlet eder, ta ki ona yol bulunmasın. Ondan: **الغبْية**([9]) ve o **الزُّبْية**dir; ve avlanan onu bilmediği için isimlendirildi, ta ki içine düştü. Ve ondan: falan **غَبِيَ** **غَباوةً**; az anlayışlı olduğu zaman; ve o **غَبِيٌّ**dir. Ve haberi **غَبِيتُ**; onu bilmediğim zaman. Ve denir ki: yağmurdan bir **غَبْيَة** geldi; bu, karanlıkla ve şiddetlenmeyle ve yoğunlaşmayla([10]) geldiği zaman.

(**غبث**) **الغين** ve **الباء** ve **الثاء** bir şey değildir. Ve Ferrâ’dan naklettiler ki o dedi: **غَبَثَت** kurutulmuş yoğurt; tıpkı onu **عَبَثْته** gibi.

--------------ـــ
([1]) Beyit, onun meşhur muallakasındandır.
([2]) Asılda: “والغبراء”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır. Ve **الغبيراء**; ona “**السُّكُرْكَة**” denir; Habeşliler onu yaparlar.
([3]) İstîncâs onu sözlüğünde 697’de şu sözüyle tefsir etti: “Dun or cream” yani külrengi, yahut kaymak rengine benzeyen renk sahibi.
([4]) Zü’r-Rumme dîvânı 22 ve **اللسان** (**غبش**، **طرق**). Ve ondan önce:
حتى إذا ما جلا عن وجهه فلق  *** هاديه في أخريات الليل منتصب
([5]) **اللسان** (**غبط**)’ta onun **وعلة الجرمي** olduğu.
([6]) **اللسان**’da rivayeti: “في ساحة الدار”.
([7]) Asılda: “حبستها” tahriftir.
([8]) Böylece rivayeti **المجمل**’de vârid olmuştur. Ve **اللسان** (**غبط**)’ta ve **إصلاح المنطق** 266’nın bazı nüshalarında: “وأتيي ابن غلاق”; ve bazılarında: “وأتيي ابن علاق”.
([9]) Bu kelime **المجمل**’de de vârid olmuştur; yaygın sözlüklerde vârid olmamıştır.
([10]) Asılda: “وتكاسف”.

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D8%B4/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

غ ب ش
خرج في الغبش ونحن في أغباش الليل وهي بقاياه‏.‏
وغبشني عن سلعتي‏:‏ خدعني عنها وتغبّشني‏:‏ تخدّعني كما يقال‏:‏ أوطأني العشوة‏.‏
وفلان يتغبّش الناس أي يظلمهم لأن الظلم ظلمة‏.‏
ومنه قول الرسول صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏"‏ الظلم ظلماتٌ يوم القيامة ‏"‏‏.‏

##### Türkçe

غ ب ش
**غبش** içinde çıktı; biz de gecenin **أغباش**’ında idik; o da onun kalıntılarıdır.

Beni malımdan **غبشني**: beni ondan aldattı; ve **تغبّشني**: beni aldatır; denildiği gibi: **أوطأني العشوة**.

Ve falan, insanlara **يتغبّش**; yani onlara zulmeder; çünkü zulüm karanlıktır.

Ve ondan, Resûl’ün (Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun) sözü: “Zulüm, kıyamet günü karanlıklardır.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D8%B4/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الغَبَشُ: شدَّة الظُّلْمة، وقيل: هو بقية الليل، وقيل: ظُلْمة آخر الليل؛ قال ذو الرمة:
أَغْباشَ لَيلِ تَمَامٍ كان طارَقَه
تَطَخْطُخُ الغَيم، حتى ما لَه جُوَبُ
وقيل: هو مما يلي الصبحَ، وقيل: هو حين يُصْبح؛ قال:
في غَبَشِ الصُّبْح أَو التَّجَلِّي
والجمع من ذلك أَغْباش، والسين لغة؛ عن يعقوب، وليل أَغْبَشُ وغَبِشٌ وقد غَبِشَ وأَغْبَشَ. وفي الحديث عن رافع مولى أُم سلمة أَنه سَأَل أَبا هريرة عن وقت الصلاة فقال: صَلّ الفَجْرَ بِغَلَسٍ، وقال ابن بُكَير في حديثه: بغَبَش، فقال ابن بكير: قال مالكٌ غَبَشٌ وغَلَسٌ وغَبَسٌ واحد؛ قال أَبو منصور: ومعناها بقية الظلمة يُخالطها بياض الفَجْر، فبَيَّنَ الخيطَ الأَبيض من الخيط الأَسود، ومن هذا قيل للأَدْلَم من الدواب: أَغْبَش. وقي الحديث: أَنه صلَّى الفجر بِغَبَشٍ؛ يقال: غَبِشَ الليلُ وأَغْبَشَ إِذا أَظلم ظلمة يخالطها بياض؛ قال الأَزهري: يريد أَنه قدَّم صلاة الفحر عند أَوّل طلوعه وذلك الوقت هو الغَبَسُ، بالسين المهملة، وبَعْدَهُ الغَلَسُ، ويكون الغَبَشُ بالمعجمة في أَوّل الليل أَيضاً؛ قال: ورواه جماعة في الموطإِ بالسين المهملة وبالمعجمة أَكثر. والغُبْشةُ: مثل الدُّلْمة في أَلوان الدواب. والغَبَشُ: مثل الغَبَس، والغَبَسُ بعد الغَلَس، قال: وهي كلّها في آخر الليل، ويكون الغَبَسُ في أَول الليل. أَبو عبيدة: غَبِشَ الليل وأَغْبَشَ إِذا أَظلم. وفي حديث علي، كرم اللَّه وجهه: قَمَشَ عِلْماً غارّاً بأَغْباش الفتْنة أَي بظُلَمِها.
وغَبَشَني يَغْبِشُني غَبْشاً: خَدعني. وغَبَشَه عن حاجتِه يَغْبِشُه: خدعه عنها. والتَغَبُّشُ: الظُّلْم؛ قال الراجز:
أَصْبَحْت ذا بَغْيٍ، وذا تَغَبُّشِ،
وذا أَضالِيلَ، وذا تَأَرُّشِ
وتَغَبَّشَني بدعوى باطلٍ: ادّعاها عليّ، وقد ذُكِر في حرف العين. ويقال: تَغَبّشَنا فلانٌ تَغَبُّشاً أَي ركِبَنا بالظُّلْم؛ قال أَبو زيد: ما أَنا بغابِشِ الناس أَي ما أَنا بغاشِمِهم. أَبو مالك: غَبَشه وغشَمَه بمعنى واحد.
وغُبْشان: اسم رجل.

##### Türkçe

**الغَبَشُ**: karanlığın şiddeti; ve denildi ki: o, gecenin kalıntısıdır; ve denildi ki: gecenin sonunun karanlığıdır; ذو الرمة dedi ki:
أَغْباشَ لَيلِ تَمَامٍ كان طارَقَه
تَطَخْطُخُ الغَيم، حتى ما لَه جُوَبُ

Ve denildi ki: o, sabaha bitişik olandır; ve denildi ki: o, sabahladığı vakittir; dedi ki:
في **غَبَشِ الصُّبْح** أَو التَّجَلِّي

Ve bunun çoğulu **أَغْباش**’tır; ve **السين** (ile olan) bir lehçedir; يعقوب’dan (naklen). Ve **ليل أَغْبَشُ** ve **غَبِشٌ**; ve gerçekten **غَبِشَ** ve **أَغْبَشَ**. Ve hadiste, أُم سلمة’nin azatlısı رافع’dan: onun, namaz vaktinden Ebû Hureyre’ye sorduğu (rivayet edilmiştir); o da dedi ki: “Sabah namazını **بِغَلَسٍ** kıl.” İbn Bukeyr kendi hadisinde dedi ki: **بِغَبَش**; bunun üzerine İbn Bukeyr dedi ki: Mâlik dedi: **غَبَشٌ** ve **غَلَسٌ** ve **غَبَسٌ** birdir. Ebû Mansûr dedi: Manası, sabahın beyazlığının karıştığı karanlığın kalıntısıdır; böylece beyaz ipliği siyah iplikten ayırdı. Ve bundan dolayı, binek hayvanlarından kapkara olana **أَغْبَش** denildi.

Ve hadiste: onun sabah namazını **بِغَبَشٍ** kıldığı (gelmiştir); denilir ki: **غَبِشَ الليلُ** ve **أَغْبَشَ**; beyazlığın karıştığı bir karanlıkla karardığı zaman. Ezherî dedi: onun maksadı, sabah namazını, onun ilk doğuşu sırasında öne almış olmasıdır; ve o vakit **الغَبَسُ**’tur, ihmal edilmiş **السين** ile; ve ondan sonra **الغَلَسُ** gelir. Ve **الغَبَشُ** (mu‘ceme ile) gecenin başında da olur. Dedi ki: Onu bir topluluk, el-Muvatta’da ihmal edilmiş **السين** ile rivayet etti; mu‘ceme ile olan ise daha çoktur.

**والغُبْشةُ**: binek hayvanlarının renklerinde **الدُّلْمة** gibidir. Ve **الغَبَشُ**: **الغَبَس** gibidir; ve **الغَبَسُ** **الغَلَس**’ten sonradır. Dedi ki: Bunların hepsi gecenin sonundadır; ve **الغَبَسُ** gecenin başında da olur. Ebû Ubeyde: **غَبِشَ الليل** ve **أَغْبَشَ**; karardığı zaman. Ali’nin hadîsinde, Allah yüzünü keremli kılsın: “**قَمَشَ** bir ilmi, fitnenin **أَغْباش**’larıyla (yani) onun karanlıklarıyla (birlikte) topladı.”

Ve **غَبَشَني يَغْبِشُني غَبْشاً**: beni aldattı. Ve **غَبَشَه عن حاجتِه يَغْبِشُه**: onu, ihtiyacından aldatıp çevirdi. Ve **التَغَبُّشُ**: zulümdür; râciz dedi ki:
أَصْبَحْت ذا بَغْيٍ، وذا تَغَبُّشِ،
وذا أَضالِيلَ، وذا تَأَرُّشِ

Ve **تَغَبَّشَني بدعوى باطلٍ**: onu bana karşı iddia etti; ve **حرف العين**’de zikredilmiştir. Ve denilir ki: “Falan bize **تَغَبُّشاً** etti” yani bize zulümle bindi. Ebû Zeyd dedi: “Ben insanların **بِغابِشِ**’i değilim” yani ben onların **بِغاشِمِ**’i değilim. Ebû Mâlik: **غَبَشه** ve **غشَمَه** bir manadadır.

Ve **غُبْشان**: bir adam adıdır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D8%B4/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* غ ب ش * * الغَبَشُ * بفتحتين البقية من الليل وقيل ظُلمة آخر الليل

##### Türkçe

* غ ب ش * * **الغَبَشُ** * (iki fetha ile): geceden kalan kısım; ve denildi ki: gecenin sonunun karanlığı.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D8%B4/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الغبش، محركة: شدة الظلمة، وقيل: هو بقية الليل، أو ظلمة آخره، قيل: مما يلي الصبح، وقيل: هو حين يصبح، قال: في غبش الصبح أو التجلي. وفي الحديث عن رافع، مولى أم سلمة، أنه سأل أبا هريرة رضي الله تعالى عنه عن وقت الصلاة، فقال: صل الفجر بغلس، وقال ابن بكير: في حديثه بغبش. فقال ابن بكير: قال مالك: غبش وغلس وغبس واحد. قال الأزهري: ومعناها: بقية الظلمة يخالطها بياض الفجر، فيبين الخيط الأبيض من الخيط الأسود، قال: ورواه جماعة، في الموطإ، بالسين المهملة. كالغبشة، بالضم، وهي ظلام آخر الليل، وقد غبش، كفرح، وأغبش الليل: أظلم، وقال أبو عبيد: غبش وأغبش، إذا أظلم، أي من حد ضرب، كذا ضبطه الصاغاني. ج أغباش، كسبب وأسباب، قال ذو الرمة:
  أغباش ليل تمام كان طارقـه                      تطخطخ الغيم حتى ماله جوب

  وأغباش الليل: بقاياه. والسين لغة فيه: عن يعقوب، وذكر شمر الكلمات التي جاءت بالشين والسين، وهي تسعة، وزاد الصاغاني ثماني عشرة كلمة أخرى، فليراجع في العباب في هذه المادة. والغابش: الغاش والخادع، يقال غبشني يغبشني، من حد ضرب: خدعني. وغبشه عن حاجته خدعه عنها، كما نقله اللحياني. والغابش: الغامش، هكذا في النسخ، والصواب: الغاشم. قال أبو زيد: ما أنا بغابش الناس، أي ما أنا بغاشمهم، أو غاشهم. وقال أبو مالك: غبشه وغشمه بمعنى واحد. وتغبشه: ظلمه، أو ركبه بالظلم؛ لأن الظلم ظلمة، وفي الحديث: الظلم ظلمات يوم القيامة قال الراجز:
  أصبحت ذا بغي وذا تغبش                      وذا أضاليل وذا تـأرش أو تغبشه، إذا ادعى قبله دعوى باطلة، قاله الأصمعي، والعين لغة فيه. وليل أغبش، وغبش، ككتف: أي مظلم، عن ابن دريد. وغبشان، بالضم: اسم، هو من ذلك. وأبو غبشان، بالفتح، ويضم، وهو المشهور: خزاعي، وهو المحترش بن حليل بن حبشية بن وقال أيضا: الفراشان: الحديدتان اللتان يربط بهما العذاران في اللجام، والعذاران: السيران اللذان يجمعان عند القفا. والفراش، بالكسر: ما يفرش، ويقال: الأرض فراش الأنام، وقال الله عز وجل الذي جعل لكم الأرض فراشا. أي وطاء، لم يجعلها حزنة غليظة لا يمكن الاستقرار عليها، ج: أفرشة، وفرش، بضمتين، وقال سيبويه: وإن شئت خففت، في لغة بني تميم. ومن المجاز: الفراش: زوجة الرجل، ويقال لامرأة الرجل: هي فراشثه وإزاره، ولحافه، وإنما سميت بذلك لأن الرجل يفترشها، قيل: ومنه قوله تعالى: وفرش مرفوعة. أراد بها نساء أهل الجنة ذوات الفرش، وقوله: مرفوعة؛ أي رفعن بالجمال عن نساء أهل الدنيا، وكل فاضل رفيع، ومن ذلك قوله صلى الله عليه وسلم. الولد للفراش وللعاهر الحجر. معناه: أنه لمالك الفراش، وهو الزوج، والمولى؛ لأنه يفترشها، وهذا من مختصر الكلام، كقوله عز وجل: واسأل القرية. يريد أهل القرية قلت: وذكر الراغب في المفردات وجها آخر، فقال: ويكنى بالفراش عن كل واحد من الزوجين. قلت: وهو قول أبي عمرو، فإنه قال: الفراش: الزوج، والفراش: الزوجة، والفراش: ما ينامان عليه، وعليه خرج قوله صلى الله عليه وسلم الولد للفراش فعلى هذا لا يكون على حذف مضاف فتأمل. والفراش: عش الطائر، أي وكره، قال أبو كبير الهذلي:
  حتى انتهيت إلى فراش عزيزة                      سوداء روثة أنفها كالمخصف

  يعني: وكر عقاب، كأن أنفها طرف مخصف، فاللفظ للعقاب، والمعنى للجارية، أي هي منيعة كالعقاب، وقال أبو نصر: إنما أراد: لم أزل أعلو حتى بلغت وكر الطائر في الجبل، ويروى حتى انتميت أي ارتفعت، وقد تقدم البحث فيه في ع ز ز. وقال أبو عمرو: الفراش: موقع اللسان في قعر الفم، وقيل في أسفل الحنك، وقيل: فراش اللسان: الجلدة الخشناء التي تكون أصولا للأسنان العليا. والفريش، كأمير: الفرس بعد نتاجها بسبعة أيام، يقال: فرس فريش، وهو قول الأصمعي، وهو مجاز، وقال الجوهري: وكذا كل ذات حافر وهو خير أوقات الحمل عليها، وقال القتيبي: هي التي وضعت حديثا كالنفساء من النساء إذا طهرت، وقال غيره: وكالعوذ من النوق، قال: ومنه حديث طهفة النهدي لكم العارض والفريش. ج: فرائش، قال الشماخ:
  راحت يقحمها ذو أزمل وسقت                      له الفرائش والسلب القـياديد وقال الليث: الفريش: الجارية التي قد افترشها الرجل فعيل جاء من افتعل، يقال: جارية فريش، وقال الأزهري: ولم أسمع: جارية فريش، لغيره. ووردان بن مجالد بن علفة بن الفريش، التيمي، كأمير، شارك ابن ملجم في دم أمير المؤمنين علي- رضي الله تعالى عنه- قالوا: كان معه ليلة قتل سيدنا علي، كرم الله وجهه، وكان خارجيا، وعمه المستورد بن علفة بن الفريش، كان خارجيا أيضا، قتله معقل بن قيس صاحب علي، رضي الله تعالى عنه. والفريش كسكيت: د، قرب قرطبة، ومنه خلف بن بسيل الفريشي القرطبي. وفراش، كشداد: ة، قرب الطائف. والمفرش، كمنبر: شئ يكون كالشاذكونة، وهو الوطاء الذي يجعل فوق الصفة. والمفرشة: أصغر منه، تكون على الرحل، يقعد عليها الرجل، ويقولون: اجعل على رحلك مفرشة، أي وطاء. وهو حسن الفرشة، بالكسر، أي الهيئة. ومن المجاز: ضربه ف ما أفرش عنه حتى قتله، أي ما أقلع عنه. ومن المجاز: أفرشه، إذا أساء القول فيه واغتابه، ويقولون: أفرشت في عرضي. ويقال: أفرشه؛ إذا أعطاه فرشا من الإبل صغارا أو كبارا. وأفرش السيف: رققه، وأرهفه، قال يزيد بن عمرو بن الصعق:
  نعلوهم بقضب منـتـخـلـه                      لم تعد أن أفرش عنها الصقله

  قال الجوهري: أي أنها جدد، أي قريبة العهد بالصقل، ومعنى منتخلة: متخيرة. وأفرش فلانا بساطا: بسطه له في ضيافته، كفرشه بساطا فرشا، وفرشه بساطا تفريشا، كل ذلك عن ابن الأعرابي. وأفرش المكان: كثر فراشه، أي زرعه. وتفريش الدار: تبليطها. قاله الليث، وقال الأزهري: وكذلك إذا بسط فيها الآجر والصفيح فقد فرشها. والمفرشة، مشددة، أي كمحدثة: الشجة التي تبلغ الفراش، وقيل: هي التي تصدع العظم ولا تهشم. والمفرش، كمحدث: الزرع إذا فرش، أي انبسط على وجه الأرض، وقد فرش تفريشا. ومن المجاز: جمل مفرش، كمعظم، أي لا سنام له، كما نقله الصاغاني، والذي في التهذيب: جمل مفترش الأرض، وفي الأساس: مفترش الظهر: لا سنام له. وفرش الطائر تفريشا: رفرف على الشيء بجناحيه وبسطهما ولم يقع. وهو مجاز، وهي الشرشرة، والرفرفة، ومنه الحديث فجاءت الحمرة فجعلت تفرش أي تقرب من الأرض وتفرش جناحيها وترفرف، كتفرش، وهذه عن ابن عباد، قال أبو دواد يصف ربيئة:
  فأتانا يسعى تفـرش أم ال                      بيض شدا وقد تعالى النهار ومن المجاز: افترشه، إذا وطئه، افتعال من الفرش والفراش. وافترش ذراعيه: بسطهما على الأرض، وفي الحديث: نهى في الصلاة عن افتراش السبع وهو أن يبسط ذراعيه في السجود ولا يقلهما ويرفعهما عن الأرض إذا سجد كما يفترش الذئب والكلب ذراعيه ويبسطهما. ويقال: افترش الأسد ذراعيه: إذا ربض عليهما ومدهثما، وكذلك الذئب، قال:
  ترى السرحان مفترشا يديه                      كأن بياض لبته الصـديع ومن المجاز: افترش فلانا، إذا غلبه وصرعه، وركبه. ومن المجاز أيضا: افترش عرضه، إذا استباحه بالوقيعة فيه، وحقيقته جعله لنفسه فراشا يطؤه. وافترش الشيء: انبسط، كما في الصحاح، يقال: أكمة مفترشة الظهر، إذا كانت دكاء. ومن المجاز: افترش أثره: قفاه، وتبعه، عن ابن عباد. ومن المجاز: افترش لسانه: تكلم كيف شاء، أي بسطه. ومن المجاز: افترش المال: اغتصبه، ومال مفترش، أي مغتصب مستولى عليه، ومنه حديث عمر بن عبد العزيز، رضي الله تعالى عنه، كتب في عطايا محمد بن مروان لبنيه: أن تحاز لهم إلا أن يكون مالا مفترشا أي مغصوبا قد انبسطت فيه الأيدي، قال الصاغاني: والتركيب يدل على تمهيد الشيء، وبسطه، وقد شذ عن هذا التركيب الفريش: الفرس بعد نتاجها بسبع ليال. ومما يستدرك عليه: فرش الثوب تفريشا، وافترشه فانفرش. وافترش ترابا أو ثوبا تحته، وتقول: كنت أفترش الرمل وأتوسد الحجر. وأفرشت الفرس، إذا استأتت، أي طلبت أن تؤتى. وقد كنى بالفرش عن المرأة، كذا في الصحاح. وفي اللسان: وجمل مفترش الأرض: لا سنام له، وأكمة مفترشة الأرض، كذلك، وهو مجاز، وكله من الفرش. ومن ذلك أيضا: الفريش، كأمير: الثور العربي الذي لا سنام له، قال طريح:
  غبس خنابس كلهن مصدر                      نهد الزبنة كالفريش شتيم

  وفرشه فراشا، وأفرشه: فرشه له، وقال الليث: فرشت فلانا، أي فرشت له. والمفارش: النساء؛ لأنهن يفترشن، قال أبو كبير الهذلي:
  سجراء نفسي غير جمع أشابة                      حشدا ولا هلك المفارش عزل يريد: ليست نساؤهم اللاتي يأوون إليهن نساء سوء، ولكنهن عفائف، ويقال: أراد بهلك المفارش: الذين لا يموتون على فرشهم، ولا يموتون إلا قتلا، وأيضا يقال للرجل إذا لم يتزوج دهره: إنه لهالك المفرش، أي ذهب عمره ضلالا. وافترش الرجل المرأة: جامعها. والفراش: العيب، عن أبي عمرو. وافءترش القوم الطريق، إذا سلكوه، وهو مجاز. وافترش كريمة بني فلان، إذا تزوجها. وفلان كريم متفرش لأصحابه: إذا كان يفرش نفسه لهم، وهو مجاز. وفرش الزرع تفريشا، مثل فرخ، وهو مجاز. والفراشتان: غرضوفان عند اللهاة. والمفترشة من الشجاج: التي تبلغ الفراش. والفراشة: ما شخص من فروع الكتفين، قاله أبو عبيدة. والفراشان: طرفا الوركين في النقرة. وفراش الظهر: مشك أعالي الضلوع فيه. وفرش الإبل، كبارها، عن ثعلب، وأنشد:
  له إبل فـرش وذات أسـنة                      صهابية حانت عليه حقوقها والفريش، كأمير: صغار الإبل، وبه فسر حديث خزيمة يذكر السنة وتركت الفريش مسحنككا أي شديد السواد من الاحتراق، وقال أبو بكر: هذا غير صحيح، لأن الصغار من الإبل لا يقال لها إلا الفرش. وفرش العضاه: جماعتها. والفرش: الدارة من الطلح. والفريش من النبات: ما انبسط على وجه الأرض، ولم يقم على ساق، وبه فسر بعضهم حديث طهفة لكم العارض والفريش. وقال أبو حنيفة: الفرشة: الطريقة المطمئنة من الأرض شيئا يقود اليوم والليلة، ونحو ذلك، قال: ولا يكون إلا فيما اتسع من الأرض واستوى وأصحر، والجمع: فروش. والفراشة: حجارة عظام أمثال الأرحاء، توضع أولا، ثم يبنى عليها الركيب، وهو حائط النخل. وأفرش عنهم الموت: أي ارتفع، عن ابن الأعرابي. وفرش: أراد وتهيأ، عنه. وأفرش الشجر: أغصن. وافترشتنا السماء بالمطر: أخذتنا، وهو مجاز. وأفرش الرجل: صار له فرش، نقله ابن القطاع. وفرشته فرشا، إذا ابتنى عندك، عنه أيضا. وأحمد بن محمد بن أحمد بن محمد بن فراشة بن مسلم المروزي الفراشي، بالفتح، عن أبي رجاء محمد بن حمدويه، وعنه أبو الحسن بن رزقويه. وأبو بكر عتيق بن علي الفرشاني بالضم، سمع أبا الطاهر إسماعيل ابن خلف المقرئ. وأبو الحسن علي بن إسماعيل، الكندي، الفرشاني، عن أصبغ بن الفرج، مات بأعمال سرمق سنة 263 ضبطه الرشاطئ هكذا. وأبو طاهر بركات بن إبراهيم الخشوعي الفرشي نسب إلى بيع الفرش، قاله ابن الأنماطي. وأبو محمد الحسن بن الحسين بن عتيق الفرشي، عن أحمد بن الحسن المقرئ، وعنه سعد بن علي الزكتياني، ذكره الأمير.

##### Türkçe

**الغبش**، harekeli: karanlığın şiddeti; ve denildi ki: o, gecenin bakiyesidir; yahut onun sonunun karanlığıdır; denildi ki: sabaha bitişik olan taraftandır; ve denildi ki: sabahladığı vakittir. Dedi ki: sabahın **غبش**’inde yahut açılmada. Ve hadiste, Râfi‘den, Ümmü Seleme’nin mevlası, onun Ebû Hureyre’ye -Allah Teâlâ ondan razı olsun- namaz vaktini sorduğu; o da dedi ki: Sabahı **بغلس** ile kıl. İbn Bukeyr dedi ki: onun hadisinde **بغبش** ile. İbn Bukeyr dedi ki: Mâlik dedi: **غبش** ve **غلس** ve **غبس** birdir. Ezherî dedi ki: manası: fecrin beyazlığının karıştığı karanlığın bakiyesi; böylece beyaz ip siyah ipten seçilir. Dedi ki: Bir cemaat onu, **الموطإ**’de, **بالسين المهملة** ile rivayet etti.

**كالغبشة**، zamme ile: o, gecenin sonunun karanlığıdır; ve **غبش** etti, **كفرح**; ve **أغبش الليل**: karardı. Ebû Ubeyd dedi ki: **غبش** ve **أغبش**; karardığı zaman; yani **من حد ضرب**’dan; Sâgânî onu böyle ضبط etti. Çoğulu: **أغباش**; **كسبب وأسباب**. Zü’r-Rumme dedi ki:
  أغباش ليل تمام كان طارقـه                      تطخطخ الغيم حتى ماله جوب

Ve **أغباش الليل**: onun bakiyeleridir. Ve **السين** onda bir dildir: Ya‘kūb’dan. Şemmer, **بالشين والسين** ile gelen kelimeleri zikretti; onlar dokuzdur. Sâgânî on sekiz başka kelime daha ekledi; öyleyse bu maddede **العباب**’da müracaat edilsin.

Ve **الغابش**: **الغاش** ve aldatandır; denir: **غبشني يغبشني**، **من حد ضرب**: beni aldattı. Ve **غبشه عن حاجته**: onu ondan aldattı; Lihyânî’nin naklettiği gibi. Ve **الغابش**: **الغامش**; nüshalarda böyle; doğrusu: **الغاشم**. Ebû Zeyd dedi ki: Ben **بغابش الناس** değilim; yani ben onların **بغاشمهم**’i değilim; yahut onları **غاش** eden değilim. Ebû Mâlik dedi ki: **غبشه** ve **غشمه** bir manadadır. Ve **تغبشه**: ona zulmetti; yahut ona zulümle bindi; çünkü zulüm karanlıktır. Ve hadiste: **الظلم ظلمات يوم القيامة**. Râciz dedi ki:
  أصبحت ذا بغي وذا تغبش                      وذا أضاليل وذا تـأرش

Yahut **تغبشه**: eğer ondan önce bâtıl bir dava iddia ederse; Asma‘î söyledi. Ve **العين** onda bir dildir.

Ve **ليل أغبش** ve **غبش**، **ككتف**: yani karanlık; İbn Düreyd’den. Ve **غبشان**، zamme ile: bir isimdir; o bundandır. Ve **أبو غبشان**، fetha ile; ve zamme de edilir; meşhur olan odur: Huzâ‘î; o, **المحترش بن حليل بن حبشية بن**.

Ve dedi ayrıca: **الفراشان**: dizginde **العذاران**’ın bağlandığı iki demir; ve **العذاران**: ense yanında birleştirilen iki kayış. Ve **الفراش**، kesre ile: serilen şey; ve denir: yer, insanların döşeğidir. Allah Azze ve Celle dedi: **الذي جعل لكم الأرض فراشا**; yani bir döşek; onu, üzerinde yerleşmenin mümkün olmadığı sert, kaba yapmadı. Çoğulu: **أفرشة** ve **فرش**، iki zamme ile. Sîbeveyh dedi ki: İstersen hafifletirsin; Benî Temîm’in dilinde.

Ve mecazdan: **الفراش**: erkeğin karısı; ve erkeğin karısına denir: o, onun **فراشثه**’si ve **إزاره**’si ve **لحافه**’ıdır. Ancak böyle adlandırıldı; çünkü erkek onu döşek edinir. Denildi ki: Ondandır Allah Teâlâ’nın sözü: **وفرش مرفوعة**; onunla cennet ehlinin kadınlarını, döşek sahiplerini kastetti. Ve sözü: **مرفوعة**; yani güzellikle dünya ehlinin kadınlarından yükseltildiler; ve her faziletli yücedir. Ve bundandır onun -sallallahu aleyhi ve sellem- sözü: **الولد للفراش وللعاهر الحجر**. Manası: o, döşeğin sahibinindir; o da koca ve mevlâdır; çünkü onu döşek edinir. Bu, sözün muhtasarındandır; Allah Azze ve Celle’nin sözü gibi: **واسأل القرية**; köy halkını kasteder. Dedim ki: Râgıb, **المفردات**’ta başka bir vecih zikretti; dedi ki: **بالفراش** ile, eşlerin her birinden kinaye edilir. Dedim ki: Bu, Ebû Amr’un sözüdür; çünkü o dedi: **الفراش**: koca; ve **الفراش**: karı; ve **الفراش**: ikisinin üzerinde uyuduğu şey. Ve bunun üzerine onun -sallallahu aleyhi ve sellem- sözü **الولد للفراش** çıkarılır. Şu halde, bu görüşe göre, muzafın hazfi üzerine olmaz; öyleyse düşün.

Ve **الفراش**: kuşun yuvası; yani barınağı. Ebû Kebîr el-Hüzelî dedi ki:
  حتى انتهيت إلى فراش عزيزة                      سوداء روثة أنفها كالمخصف

Yani: kartalın yuvası; sanki burnu **مخصف**’in ucu gibidir. Lafız kartal içindir, mana cariye içindir; yani o, kartal gibi korunmuş/ulaşılmazdır. Ebû Nasr dedi ki: ancak şunu kastetti: Daima yükseliyordum, ta ki dağdaki kuşun yuvasına vardım. Ve **حتى انتميت** diye rivayet edilir; yani yükseldim. Onunla ilgili araştırma **ع ز ز**’de geçti.

Ebû Amr dedi ki: **الفراش**: ağzın dibinde dilin yeri; ve denildi ki: damağın alt tarafında. Ve denildi ki: **فراش اللسان**: üst dişlerin kökleri olacak şekilde bulunan kaba deri.

Ve **الفريش**، **كأمير**: kısrağın doğumundan yedi gün sonra olan hâli; denir: **فرس فريش**. Bu, Asma‘î’nin sözüdür; ve bu mecazdır. Cevherî dedi ki: Aynı şekilde her toynaklı; ve o, ona binilerek gebelik için en hayırlı vakitlerdendir. Kuteybî dedi ki: o, yeni doğurmuş olandır; kadınlardan lohusa gibi, temizlendiği zaman. Başkası dedi ki: ve develerden **العوذ** gibi. Dedi ki: Ondandır Tuhfe en-Nehdî hadisi: **لكم العارض والفريش**. Çoğulu: **فرائش**. Şemmâh dedi ki:
  راحت يقحمها ذو أزمل وسقت                      له الفرائش والسلب القـياديد

Leys dedi ki: **الفريش**: erkeğin kendisini döşek edindiği cariye; **فعيل** kalıbı **افتعل**’dan gelmiştir. Denir: **جارية فريش**. Ezherî dedi ki: Ondan başkası için **جارية فريش** işitmedim.

Ve **وردان بن مجالد بن علفة بن الفريش**، Teymî, **كأمير**: Müminlerin emiri Ali’nin -Allah Teâlâ ondan razı olsun- kanında İbn Mülcem’e ortak oldu. Dediler ki: Efendimiz Ali’nin -Allah yüzünü keremli kılsın- öldürüldüğü gece onunla beraberdi; ve Hâricî idi. Ve amcası **المستورد بن علفة بن الفريش** de Hâricî idi; onu, Ali’nin arkadaşı Ma‘kıl b. Kays öldürdü; Allah Teâlâ ondan razı olsun.

Ve **الفريش**، **كسكيت**: **د**; Kurtuba yakınında. Ondandır: **خلف بن بسيل الفريشي القرطبي**. Ve **فراش**، **كشداد**: **ة**; Tâif yakınında.

Ve **المفرش**، **كمنبر**: **شئ**; **كالشاذكونة** olur; o, **الوطاء**’dır; **الصفة**’nin üstüne konulur. Ve **المفرشة**: ondan daha küçüktür; **الرحل** üzerinde olur; adam onun üzerine oturur. Ve derler: **اجعل على رحلك مفرشة**; yani bir **وطاء**. Ve o, **حسن الفرشة**’dir, kesre ile; yani heyettir.

Ve mecazdan: onu vurdu; **ف ما أفرش عنه حتى قتله**; yani ondan ayrılmadı. Ve mecazdan: **أفرشه**; onda kötü söz söylediği ve onu gıybet ettiği zaman. Ve derler: **أفرشت في عرضي**. Ve denir: **أفرشه**; ona develerden küçük yahut büyük **فرشا** verdiği zaman. Ve **أفرش السيف**: onu inceltti ve keskinleştirdi. Yezîd b. Amr b. es-Sa‘k dedi ki:
  نعلوهم بقضب منـتـخـلـه                      لم تعد أن أفرش عنها الصقله

قال الجوهري: yani onların yeni oldukları; yani cilâ ile yakın zamanda temas etmiş oldukları; ve **منتخلة**’nin mânâsı: seçilmiş(ler)dir. Ve “Birine bir yaygı serdim”: onu, misafirliğinde onun için yaydı; “ona bir yaygı serdi” gibi, “ona bir yaygı sermek” (fiilini) **فرشا** (masdarıyla) (kullanmak) ve “ona bir yaygı sermek” (fiilini) **تفريشا** (masdarıyla) (kullanmak; ) bunların hepsi İbnü’l-A‘râbî’dendir. Ve “Mekânı **أفرش** etti”: onun **فراش**’ı çoğaldı; yani ekini. Ve **تفريش**’i evin: onu döşemek (tabanını kaplamak)tır. Bunu Leys söyledi; Ezherî dedi ki: ve yine, onda tuğla ve sac yayıldığı zaman, onu döşemiş olur. Ve **المفرشة** (şeddeli), yani **كمحدثة** gibi: **الفراش**’a ulaşan yaradır; ve denildi ki: o, kemiği çatlatır da parçalamaz. Ve **المفرش** (yani) **كمحدث**: ekin, **فرش** ettiği zaman; yani yer yüzüne yayıldığı zaman; ve gerçekten **تفريشا** ile **فرش** etmiştir. Ve mecazdan: **جمل مفرش** (yani) **كمعظم** gibi: onun hörgücü yoktur; Sâgânî’nin naklettiği üzere. Ve **التهذيب**’de olan: “**جمل مفترش الأرض**”; ve **الأساس**’ta: “**مفترش الظهر**: onun hörgücü yoktur.” Ve “Kuş **فرش** etti **تفريشا** ile”: iki kanadıyla bir şeyin üzerinde çırpındı ve onları yaydı, fakat konmadı. Ve o mecazdır; ve o **الشرشرة**’dir ve **الرفرفة**’dir. Ve ondan hadis: “Derken **الحمرة** geldi de **تفرش** etmeye başladı”; yani yere yaklaşıyor ve iki kanadını yayıyor ve çırpıyordu; **كتفرش** gibi. Ve bu, İbn Abbâd’dandır. Ebû Duvâd, bir gözcüyü vasfederek dedi ki:
  فأتانا يسعى تفـرش أم ال                     بيض شدا وقد تعالى النهار

Ve mecazdan: “Onu **افترشه** etti”: onu çiğnediği zaman; **الفرش** ve **الفراش**’tan **افتعال**dır. Ve “İki kolunu **افترش** etti”: onları yere yaydı. Ve hadiste: namazda **افتراش السبع**’den nehyetti; o da, secdede iki kolunu yayması ve onları kaldırmaması ve secde ettiği zaman onları yerden kaldırıp yükseltmemesidir; tıpkı kurdun ve köpeğin iki kolunu **يفترش** edip yayması gibi. Ve denir: “Aslan iki kolunu **افترش** etti”: onların üzerine çöktüğü ve ikisini uzattığı zaman; ve kurt da böyledir. Dedi ki:
  ترى السرحان مفترشا يديه                     كأن بياض لبته الصـديع

Ve mecazdan: “Falancayı **افترش** etti”: ona galip geldiği, onu yere serdiği ve ona bindiği zaman. Ve yine mecazdan: “Onun ırzını **افترش** etti”: ona dil uzatmakla onu helâl saydığı zaman; ve hakikati, onu kendisi için çiğnediği bir yatak kılmasıdır. Ve “Şey **افترش** etti”: yayıldı; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Denir: “**أكمة مفترشة الظهر**”: o, hörgüçsüz (düz) olduğu zaman. Ve mecazdan: “İzini **افترش** etti”: onun peşine düştü ve onu takip etti; İbn Abbâd’dan. Ve mecazdan: “Dilini **افترش** etti”: dilediği gibi konuştu; yani onu yaydı. Ve mecazdan: “Malı **افترش** etti”: onu gasbetti. Ve “**مال مفترش**”: yani gasbedilmiş, ele geçirilmiş. Ve ondan, Ömer b. Abdülazîz’in (Allah Teâlâ ondan razı olsun) hadisi: Muhammed b. Mervân’ın oğullarına (verdiği) atıyyeler hakkında yazdı: “Onlar için toplanıp ayrılmasın; ancak **مالا مفترشا** olursa”; yani gasbedilmiş, ellerin içinde yayıldığı (mal) olursa. Sâgânî dedi ki: ve terkib, şeyin düzlenmesine ve yayılmasına delâlet eder. Ve bu terkibden şâz olan: **الفريش**: kısrağın doğumundan yedi gece sonra (olan hâli). Ve ona ilâve olarak (şu da) kaydedilir: “Elbiseyi **فرش** etti **تفريشا** ile; ve onu **افترشه** etti de o da **انفرش** etti.” Ve altına toprak yahut elbise **افترش** etti. Ve dersin: “Ben kumu **أفترش** eder, taşı yastık edinirdim.” Ve “Atı **أفرشت**”: **استأتت** ettiği zaman; yani kendisine gelinmesini istedi. Ve **الفرش** ile kadından kinaye edilmiştir; **الصحاح**’ta böyle. Ve **اللسان**’da: “**وجمل مفترش الأرض**: onun hörgücü yoktur; ve **أكمة مفترشة الأرض**: yine böyledir”; ve o mecazdır; ve hepsi **الفرش**’tandır. Ve bundan da: **الفريش** (yani) **كأمير**: hörgücü olmayan Arap boğası. Tarîh dedi ki:
  غبس خنابس كلهن مصدر                     نهد الزبنة كالفريش شتيم

Ve “Ona **فراشا** ile **فرشه** etti; ve ona **أفرشه** etti”: ona serdi. Leys dedi ki: “Falancayı **فرشت**”: yani ona serdim. Ve **المفارش**: kadınlardır; çünkü onlar **يفترشن** ederler. Ebû Kebîr el-Hüzelî dedi ki:
  سجراء نفسي غير جمع أشابة                     حشدا ولا هلك المفارش عزل

Yani: onların, kendilerine sığındıkları kadınları kötü kadınlar değildir; bilakis onlar iffetlidirler. Ve denir: “**هلك المفارش**” ile muradı: yataklarında ölmeyenlerdir; ancak öldürülerek ölürler. Ve ayrıca, bir adam uzun zaman evlenmezse ona denir ki: “O, **لهالك المفرش**’tir”; yani ömrü boşa gitmiştir. Ve “Adam kadını **افترش** etti”: onunla cima etti. Ve **الفراش**: ayıptır; Ebû Amr’dan. Ve “Kavim yolu **افءترش** etti”: onu tuttukları zaman; ve o mecazdır. Ve “Falancanın oğullarının kerîmesini **افترش** etti”: onunla evlendiği zaman. Ve “Falanca, arkadaşları için **كريم متفرش**”: kendisini onlar için serdiği zaman; ve o mecazdır. Ve “Ekin **فرش** etti **تفريشا** ile”: **فرخ** gibi; ve o mecazdır. Ve **الفراشتان**: küçük dilin yanında iki kıkırdaktır. Ve **المفترشة** şecclerden: **الفراش**’a ulaşan (yaralar)dır. Ve **الفراشة**: iki omuzun dallarından (çıkıntılarından) belirgin olan şeydir; Ebû Ubeyde söyledi. Ve **الفراشان**: kalçaların çukurdaki iki ucu. Ve **فراش الظهر**: onda kaburgaların üst kısımlarının iç içe geçmesidir. Ve **فرش الإبل**: develerin büyükleri; Sa‘leb’den. Ve (şu beyit) okunmuştur:
  له إبل فـرش وذات أسـنة                     صهابية حانت عليه حقوقها

Ve **الفريش** (yani) **كأمير**: develerin küçükleri. Ve bununla, Huzeyme hadisi tefsir edilmiştir: seneyi anıyor ve “**وتركت الفريش مسحنككا**” (diyor); yani yanmaktan şiddetli siyah. Ebû Bekir dedi ki: bu doğru değildir; çünkü develerin küçüklerine ancak **الفرش** denir. Ve **فرش العضاه**: onun topluluğu. Ve **الفرش**: **الطلح**’tan (akasyadan) bir dairedir. Ve bitkiden **الفريش**: yer yüzüne yayılan ve bir sap üzerinde dikilmeyen şeydir; ve bununla, bazıları Tuhfe hadisini tefsir etmiştir: “Sizin için **العارض** ve **الفريش**.” Ebû Hanîfe dedi ki: **الفرشة**: yerden, alçak bir yol gibidir; bir gün ve bir gece (mesafesi) kadar sürer; ve bunun benzeri. Dedi ki: ancak yer genişlediği, düzleştiği ve çoraklaştığı zaman olur. Çoğulu: **فروش**. Ve **الفراشة**: değirmen taşları gibi büyük taşlardır; önce konur, sonra onların üzerine **الركيب** bina edilir; o da hurma duvarıdır. Ve “Ölüm onlardan **أفرش** etti”: yani yükseldi; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve “**فرش**”: istedi ve hazırlandı; ondan (rivayetle). Ve “Ağaç **أفرش** etti”: dallandı. Ve “Gök bizi yağmurla **افترشت**”: bizi yakaladı; ve o mecazdır. Ve “Adam **أفرش** etti”: onun **فرش**’ı oldu; İbnü’l-Kattâ‘ nakletti. Ve “Onu **فرشته** ettim **فرشا** ile”: senin yanında bina yaptığı zaman; ondan da (rivayetle). Ve Ahmed b. Muhammed b. Ahmed b. Muhammed b. Ferâşe b. Müslim el-Mervezî el-Ferâşî; fetha ile; Ebû Recâ Muhammed b. Hamdûye’den; ve ondan Ebû’l-Hasen b. Rızkûye. Ve Ebû Bekir Atîk b. Ali el-Ferşânî; damme ile; Ebû’t-Tâhir İsmâîl b. Halef el-Mukrî’yi dinledi. Ve Ebû’l-Hasen Ali b. İsmâîl el-Kindî el-Ferşânî; Asbağ b. el-Ferec’den; Sermaq amellerinde 263 senesinde öldü; Reşâtî bunu böyle ضبط etti. Ve Ebû Tâhir Berakât b. İbrâhîm el-Huşû‘î el-Ferşî; **الفرش** satmaya nisbet edildi; İbnü’l-Enmâtî söyledi. Ve Ebû Muhammed el-Hasen b. el-Hüseyn b. Atîk el-Ferşî; Ahmed b. el-Hasen el-Mukrî’den; ve ondan Sa‘d b. Ali ez-Zektîyânî; Emîr onu zikretti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D8%B4/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

غَبِشَ
1 غَبِشَ ذ , aor. غَبَشَ , (inf. n. غَبَشٌ; TK) and ↓ أَغْبَشَ; It (the night) had somewhat remaining of it: (K, TK:) or was dark in its end, or last part, (O, K, TK,) with a darkness intermixed with whiteness: (TK:) or both of these verbs; (TA;) or غَبَشَ, (aor. غَبِشَ ; TA) and ↓ أَغْبَشَ; (A'Obeyd, O, TA;) it (the night) was, or became, dark, (A'Obeyd, O, TA,) in its end. (O.) [See also غَبَشٌ, below: and see عَبِسَ.] -A2- غَبَشَهُ, (aor. غَبِشَ , TA) i. q. غَشَمَهُ [He wronged him, &c.]. (Aboo-Málik, O, TA. [See also 5.]) ― -b2- And He deceived him, عَنْ حَاجَتِهِ [of the object of his want]. (Lh, O, TA.)

4 أَغْبَشَ see 1, in two places.

تغبّشهُ
5 تغبّشهُ ذ He wronged him: (O, K: [see also 1:]) or he made a false claim upon him: (K, TA:) or so تغبّشهُ بِدَعْوَى بَاطِلَةٍ: (O:) so says As: (O, TA:) and تعبّشهُ is a dial. var. thereof. (TA.)

غَبَشٌ
غَبَشٌ ذ The darkness [or duskiness] of the end, or last part, of the night; (S, K;) as also ↓ غُبْشَةٌ: (K, TA:) or of the part next to daybreak: or when daybreak commences: and sometimes in the beginning, or first part, of the night: (TA:) or the remains of darkness mixed with the whiteness of daybreak, so that the true dawn (الخَيْطُ الأَبْيَضُ) becomes distinguished from the false dawn (الخَيْطُ الأَسْوَدُ); as also غَبَسٌ and غَلَسٌ: (Az, TA:) or a remaining portion of the night; (S, K;) as also غَبَشُ الصُّبْحِ: (Mgh:) or intense darkness: pl. أَغْبَاشٌ. (S, Mgh, K.) أَغْبَاشُ اللَّيْلِ and أَغْبَاسُهُ both signify The remains of the night. (Yaakoob, TA.) [See also غَبَسٌ.]

غَبِشٌ
غَبِشٌ ذ : see أَغْبَشُ.

غُبْشَةٌ
غُبْشَةٌ ذ : see غَبَشٌ. ― -b2- Also Intense blackness with smoothness; like دُلْمَةٌ; in the colours of beasts or horses and the like. (TA.)

غَابِشٌ
غَابِشٌ ذ A wronger, &c., syn. غَاشِمٌ, (AZ, O, TA,) in the K, erroneously, غَامِش, (TA,) of others: (AZ, O, TA:) and a dishonest adviser, syn. غَاشٌّ, (K, TA,) of them: (TA:) and a deceiver. (K, TA.)

أَغْبَشُ
أَغْبَشُ ذ A dark night; as also ↓ غَبِشٌ. (IDrd, K.) ― -b2- A beast or horse or the like of the colour termed غُبْشَةٌ: fem. غَبْشَآءُ. (TA.)

##### Türkçe

غَبِشَ
1 **غَبِشَ** ذ, muzârîsi **غَبَشَ**, (mastarı **غَبَشٌ**; TK) ve ↓ **أَغْبَشَ**; O (gece) ondan bir miktar kalmıştı: (K, TK:) yahut sonu, veya son kısmı, karanlık idi, (O, K, TK,) beyazlıkla karışık bir karanlık ile: (TK:) yahut bu iki fiilin ikisi de; (TA;) yahut **غَبَشَ**, (muzârîsi **غَبِشَ**; TA) ve ↓ **أَغْبَشَ**; (A'Obeyd, O, TA;) o (gece) idi, yahut oldu, karanlık, (A'Obeyd, O, TA,) sonunda. (O.) [Aşağıda **غَبَشٌ**’a da bak: ve **عَبِسَ**’e bak.] -A2- **غَبَشَهُ**, (muzârîsi **غَبِشَ**, TA) **غَشَمَهُ** ile aynı mânâdadır [Ona zulmetti, vb.]. (Aboo-Málik, O, TA. [5’e de bak.]) ― -b2- Ve onu aldattı, **عَنْ حَاجَتِهِ** [ihtiyacının maksadından]. (Lh, O, TA.)

4 **أَغْبَشَ**: 1’e bak, iki yerde.

تغبّشهُ
5 **تغبّشهُ** ذ Ona zulmetti: (O, K: [1’e de bak:]) yahut ona karşı bâtıl bir iddiada bulundu: (K, TA:) yahut **تغبّشهُ بِدَعْوَى بَاطِلَةٍ** böyledir: (O:) As böyle der: (O, TA:) ve **تعبّشهُ** bunun bir lehçe varyantıdır. (TA.)

غَبَشٌ
**غَبَشٌ** ذ Gecenin sonunun, yahut son kısmının karanlığı [yahut pusluluğu]; (S, K;) bunun gibi ↓ **غُبْشَةٌ** da: (K, TA:) yahut tan yerinin yanındaki kısmın: yahut tan yeri başladığı vakit: ve bazen gecenin başında, yahut ilk kısmında: (TA:) yahut tan yerinin beyazlığıyla karışık karanlığın kalıntıları; öyle ki gerçek tan ( **الخَيْطُ الأَبْيَضُ** ) yalancı tandan ( **الخَيْطُ الأَسْوَدُ** ) ayırt edilir; bunun gibi **غَبَسٌ** ve **غَلَسٌ** da: (Az, TA:) yahut geceden kalan bir parça; (S, K;) bunun gibi **غَبَشُ الصُّبْحِ** da: (Mgh:) yahut şiddetli karanlık: çoğulu **أَغْبَاشٌ**. (S, Mgh, K.) **أَغْبَاشُ اللَّيْلِ** ve **أَغْبَاسُهُ** ikisi de “gecenin kalıntıları” mânâsına gelir. (Yaakoob, TA.) [**غَبَسٌ**’a da bak.]

غَبِشٌ
**غَبِشٌ** ذ: **أَغْبَشُ**’a bak.

غُبْشَةٌ
**غُبْشَةٌ** ذ: **غَبَشٌ**’a bak. ― -b2- Ayrıca düzgünlükle beraber şiddetli siyahlık; **دُلْمَةٌ** gibi; hayvanların veya atların ve benzerlerinin renklerinde. (TA.)

غَابِشٌ
**غَابِشٌ** ذ Bir zulmedici, vb., eşanlamlısı **غَاشِمٌ**, (AZ, O, TA,) K’da yanlış olarak **غَامِش**, (TA,) başkalarının [rivayetinde]: (AZ, O, TA:) ve dürüst olmayan bir öğütçü, eşanlamlısı **غَاشٌّ**, (K, TA,) onların [rivayetinde]: (TA:) ve bir aldatıcı. (K, TA.)

أَغْبَشُ
**أَغْبَشُ** ذ Karanlık bir gece; bunun gibi ↓ **غَبِشٌ** de. (IDrd, K.) ― -b2- **غُبْشَةٌ** denilen renkte bir hayvan veya at veya benzeri: dişisi **غَبْشَآءُ**. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D8%B4/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

غَبَشَ
غَبَشَ I ( n. ac. غَبْش 1 ),
a.  Wronged, deceived.

غَبِشَ
غَبِشَ A ( n. ac. غَبَش 4 ),
a.  Was near its close, on the wane.

غَبَّشَ
غَبَّشَ II
a.  [ coll. ], Saw indistinctly, dimly.

أَغْبَشَ
أَغْبَشَ IV ,
a.  see ( غَبِشَ ).

تَغَبَّشَ
تَغَبَّشَ V ,
a.  see I .

غُبْشَة
غُبْشَة 3t ,
a.  see 4 .

غَبَش
غَبَش 4 , ( pl. أَغْبَاْش 38 ),
a.  Twilight of the morning, gray light of the dawn.

غَبِش
غَبِش 5 ,
a.  see 14 .

أَغْبَشُ
أَغْبَشُ 14 , ( pl. غُبْش 3 ),
a.  Dark, gloomy, sombre.

غَاْبِش
غَاْبِش 21 ,
a.  Wronger, deceiver.

غَبَاْشَة
غَبَاْشَة 22t
a.  [ coll. ], Weak sight.

##### Türkçe

**غَبَشَ**
**غَبَشَ** I ( n. ac. **غَبْش** 1 ),
a.  Haksızlık etti, aldattı.

**غَبِشَ**
**غَبِشَ** A ( n. ac. **غَبَش** 4 ),
a.  Sonuna yakın oldu, azalma hâlinde oldu.

**غَبَّشَ**
**غَبَّشَ** II
a.  [ toplu ], Belirsiz olarak gördü, loş olarak gördü.

**أَغْبَشَ**
**أَغْبَشَ** IV ,
a.  bkz. ( **غَبِشَ** ).

**تَغَبَّشَ**
**تَغَبَّشَ** V ,
a.  bkz. I .

**غُبْشَة**
**غُبْشَة** 3t ,
a.  bkz. 4 .

**غَبَش**
**غَبَش** 4 , ( pl. **أَغْبَاْش** 38 ),
a.  Sabah alacakaranlığı, tanın gri ışığı.

**غَبِش**
**غَبِش** 5 ,
a.  bkz. 14 .

**أَغْبَشُ**
**أَغْبَشُ** 14 , ( pl. **غُبْش** 3 ),
a.  Karanlık, kasvetli, somurtkan.

**غَاْبِش**
**غَاْبِش** 21 ,
a.  Haksızlık eden, aldatan.

**غَبَاْشَة**
**غَبَاْشَة** 22t
a.  [ toplu ], Zayıf görme.
