# غبط (غ-ب-ط) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D8%B7
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D8%A8%D8%B7

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: غ - ب - ط
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D8%B7/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والطاء والباء معهما
غ ب ط يستعمل فقط غبط: الغَبْطُ: الجس باليد للحيوان ليعرف سمنه من هزالهِ.
وناقة غَبوطٌ: لا يعرفُ طِرقُها حتى تُغْبَطَ أي تجس باليدِ.
والغِبْطةُ: حسنُ الحال.
ورجلٌ مَغْبوطٌ ومُغْتَبِطٌ أي في غِبْطةٍ.
والغَبِيط: رحلٌ قتبهُ وأحناؤه واحد. وفرسٌ مُغْبَطُ الكاثبة إذا كان مرتفعَ المنسج، قال لبيد:
مُغْبَطَ الحارك محبوك الكفلْ
وفي الدعاء "اللّهُمَّ غَبْطاً لا هَبْطاً" أي اجعلنا نُغْبَطُ ولا نَهبِطُ. وهَبَطُوا بمعنى وَضَعُوا.
وغبطت فلاناً أي: أحببت أن أكون مثله.
وأَغْبَطَتْ عليه الحُمَّى أي: دامت، قال:
كأن به توصيم حمى تُصيبُـه		بستٍّ وإغباطٍ من الورد واعِكِ

##### Türkçe

باب **الغين** ve **الطاء** ve **الباء** onlarla birlikte

**غ ب ط** yalnızca kullanılır: **غبط**: **الغَبْطُ**: hayvanın semizliğini zayıflığından bilmek için elle yoklama (elle muayene)dir.

Ve **غَبوطٌ** bir dişi deve: onun **طِرقُها**’sı bilinmez; ta ki **تُغْبَطَ** oluncaya kadar; yani elle yoklanır.

Ve **الغِبْطةُ**: hâlin güzelliğidir.

Ve **مَغْبوطٌ** ve **مُغْتَبِطٌ** bir adam; yani bir **غِبْطةٍ** içindedir.

Ve **الغَبِيط**: **قتبهُ**’si ve **أحناؤه**’si bir olan bir **رحلٌ**dur. Ve **مُغْبَطُ الكاثبة** bir at: eğer **المنسج**’i yüksek olursa. Lebîd dedi ki:
**مُغْبَطَ الحارك محبوك الكفلْ**

Ve duada: “اللّهُمَّ **غَبْطاً** لا **هَبْطاً**” yani: bizi **نُغْبَطُ** kıl, **نَهبِطُ** kılma. Ve **هَبَطُوا** “**وَضَعُوا**” mânâsınadır.

Ve **غبطت** falancayı; yani: onun gibi olmayı sevdim (istedim).

Ve **أَغْبَطَتْ** ona **الحُمَّى**; yani: devam etti. Dedi ki:
كأن به توصيم حمى تُصيبُـه		بستٍّ وإغباطٍ من الورد واعِكِ

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D8%B7/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

غَبَطْتُ الكبشَ أغْبطُهُ غَبْطاً، إذا أحسست ألْيَتَهُ لتنظر أبِه طِرقٌ أم لا. والغِبطَةُ: أن تتمنَّى مثل حال المَغْبوطِ من غير أن تريد زوالها عنه، وليس بحسدٍ. تقول منه: غَبَطْتُهُ بما نال أغْبِطُهُ غَبْطاً وغِبْطَةً، فاغْتَبَطَ هو. قال الشاعر:
وبينما المرءُ في الأحياءِ مُغْتَبِطٌإذا هو الرَمْسُ تَعْفوهُ الأعاصيرُ
أي هو مُغْتبطٌ. أنشدنيه أبو سعيد بكسر الباء، أي مَغْبوطٌ. قال: والاسم الغِبْطَةُ، وهو حسنُ الحالِ. ومنه قولهم: اللهمَّ غَبْطاً لا هَبْطاً، أي نسألك الغِبْطَةَ، ونعوذ بك من أن نهبِطَ عن حالنا. والغَبيطُ: الرُحْلُ، وهو للنساء يُشدُّ عليه الهودج؛ والجمع غُبُطٌ. وربَّما سمُّوا الأرض المطمئنَّةَ غَبيطاً. وأغْبَطْتُ الرحلَ على ظهر الربيع، إذا أدَمْته عليه ولم تَحُطَّه عنه. وأغْبَطَتْ عليه الحمَّى، أي دامت. وأغْبَطَتِ السماءُ، أي دام مطرها.

##### Türkçe

**غَبَطْتُ** koçu **أغْبطُهُ** **غَبْطاً**, eğer onun kuyruğunu yokladığında, onda bir hastalık var mı yok mu diye bakmak için (böyle yaparsın). Ve **الغِبطَةُ**: **المَغْبوطِ**’un hâli gibi bir hâli, onun üzerinden (o hâlin) yok olmasını istemeksizin temenni etmendir; ve bu, haset değildir. Ondan (şöyle) dersin: Onun elde ettiğinden dolayı onu **غَبَطْتُهُ**; **أغْبِطُهُ** **غَبْطاً** ve **غِبْطَةً**; böylece o da **فاغْتَبَطَ**. Şair dedi ki:
وبينما المرءُ في الأحياءِ مُغْتَبِطٌإذا هو الرَمْسُ تَعْفوهُ الأعاصيرُ
Yani o, **مُغْتبطٌ**’tur. Bunu bana Ebû Saîd, **الباء**’yı kesreli okuyarak okuttu; yani **مَغْبوطٌ**. Dedi ki: İsim **الغِبْطَةُ**’dır; ve o, hâlin güzelliğidir. Ve ondan, onların sözü: “Allah’ım, **غَبْطاً**; **هَبْطاً** değil”; yani senden **الغِبْطَةَ** isteriz ve hâlimizden aşağı düşmekten sana sığınırız. Ve **الغَبيطُ**: semerdir; ve o, kadınlar içindir; onun üzerine hevdac bağlanır; çoğulu **غُبُطٌ**’tur. Ve bazen alçak (çukur) yeri **غَبيطاً** diye adlandırdılar. Ve bahar (devesi) sırtında semeri **أغْبَطْتُ**, eğer onu onun üzerinde sürekli bıraktıysan ve onu ondan kaldırmadıysan. Ve humma ona **أغْبَطَتْ**, yani devam etti. Ve gök **أغْبَطَتِ**, yani yağmuru devam etti.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D8%B7/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

غ ط ب
غبط ، بطغ ، طغب : ( مستعملة ) .
غبط : أبو عبيد عن الأحمر : غبَطْتُ الشاةَ أغبِطُها غبْطاً : إذا جسَسْتها لتنظرَ أسَمينَةٌ هي أمْ مهزولة ، وأنشدنا :
إنِّي وأَتْيِي ابن غلاَّقٍ لِيَقْرِيَنِي
كغابِطِ الكلبِ يبغي الطِّرْقَ في الذَّنَبِ
قال أبو عبيد : ورُوِي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه سئلَ : هل يَضرُّ الغَبْطُ ، قال : ( لا إِلاَّ كما يضرُّ العِضاهَ الخَبْطُ ) ففَسَّرَ الغبْطَ بالحسدِ .
وأخبرني المنذريُّ عن الحرانيِّ عن ابن السكيت أنه قال : غبَطْتُ الرَّجلَ أغبِطُه : إذا اشتهيتَ أن يكونُ لك مالَهُ وأن يدومَ له ما هو فيه .
قال : وحَسَدْتُ الرجلَ أحْسُدُهُ إذا اشتهيت أن يكونَ مالهُ لك وأن يزولَ عنه ما هو فيه ، قلت : وقد فُرِّقَ بين الغبطِ والحسدِ ، والذي أراد النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أن الغبْطَ لا يضرُّ كما يضرُّ الحسدُ ، وأن ضَرَّ الغبْطِ المَغْبُوطَ قدرُ ضَرِّ خَبْطِ الشجر لأن الوَرَق إذا خُبِطَ استخلف ، والغبْطُ وإن كان فيه طرفٌ من الحسدِ فهو دونَهُ في الإثم ، وأصلُ الحسدِ القَشْرُ ، وأصلُ الغبطِ الجَسُّ باليد ، والشجرةُ إذا قُشِرَ عنها لحاؤُها يَبِسَتْ وإذا
خُبِطَ ورقُها تَيَبَّسَ وَعاد الورق .
وقال شمر : قال أبو عدنان : سألتُ أبا زَيدٍ الحنظَليَّ عن تفسير قوله : أيضرَّ الغبطُ ، فقال : نعم كما يضرُّ العِضاهَ الخَبْطُ ، فقال : الغبْطُ : أن يُغْبَطَ الإنسانُ وضَرَرُهُ إيَّاهُ أن تُصِيبَهُ نَفْسٌ . فقال الأبانيُّ : ما أحسنَ ما استخرجها تصيبُهُ العين فتغيِّرُ حاله كما تُغيَّر العِضاهُ إذا تَحاتَّ ورقُها ، قلت : الغبطُ رُبما جلبَ إصابةَ عينٍ بالمغبوطِ فقام مقامَ النَّجْأَةِ المحذورَةِ وهي الإصابةُ بالعين ، والعربُ تكنى عن الحسدِ بالغبْطِ .
وأخبرني المنذريُّ عن ثعلب عن ابن الأعرابي في قوله : أيضرُّ الغبْطُ ، فقال : نعم كما يضرُّ الخَبْطُ ، قال : الغبْطُ : الحسدُ ، قلت : وقد فرَّق الله جل وعز بين الغبْطِ والحسدِ بما أنزله في كتابه لمن تَدَبَّره واعتبره فقال : ( وَلاَ تَتَمَنَّوْاْ مَا فَضَّلَ اللَّهُ بِهِ بَعْضَكُمْ عَلَى بَعْضٍ ( الآية ، إلى قوله : ( وَاسْأَلُواْ اللَّهَ مِن فَضْلِهِ ) ( النساء : 32 ) ففي هذه الآية بيانُ أنه لا يجوز للرجل أن يتمنَّى إذا رأى على أخيه المسلم نعمةً أنعمَ الله بها عليه أن تُزْوَى عنه ويُؤْتاها ، وجائزٌ له أن يتمنَّى من فضل الله مثلها بلا ثَمَنٍ لزِيِّها عنه ، فالغبط أن يرى المغبوط في حالةٍ حسنةٍ فيتمنى لنفسه مثل تلك الحالة الحسنةِ ، من غير أن يتمنى زَوالها عنه ، وإذا سأل الله مثلها فقد انتهى إلى ما أمره الله به ورضيه له ، وأما الحسد فهو أن يبغيه الغوائلَ على ما أوتي من النِّعمة والغبْطَةِ ويجتهد في إزالتها عنه بغياً وظلماً .
ومنه قوله جل وعز : ( أَمْ يَحْسُدُونَ النَّاسَ عَلَى مَآ ءَاتَاهُمُ اللَّهُ مِن فَضْلِهِ ) ( النساء : 54 ) .
وأما قول النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( لا حَسَد إلا في اثنتين ، رجل آتاه الله قرآناً ، فهو يتلوه آناء الليل والنهار ، ورجل آتاه الله مالاً فهو ينفقه آناء الليل والنهار ) ، فإن أبا العباس سئل عن قوله : لا حسد إِلا في اثنتين ، فقال : معناه : لا حسد فيما يضر ، إلاّ في هاتين الخصلتين وهو كما قال إن شاء الله .
وقد مضى تفسير الحسد مشبعاً في بابه ، ويقال : اللهم غَبْطاً لا هَبْطاً ، ومعناه : إنا نسألُك نعمةً نُغْبَطُ بها ، وألاَّ تُهْبِطنَا من الحالة الحسنة إلى حالةٍ سيِّئةٍ ، ويقال معناه : اللهم ارتفاعاً لا اتضاعاً وزيادة من فضلك لا حَوْراً ونقصاً .
الليث : ناقةٌ غَبوطٌ ، وهي التي لا يعرفُ طِرْقُها حتى تُغْبَطَ أي تجَسَّ باليد .
قال : والْغِبْطَةُ : حسنُ الحال ، يقال : هو مُغْتَبِطٌ : أي في غِبطَةٍ ، وجائز أن تقول : هو مُغْتَبَطٌ بفتح الباءِ ، وقد اغتَبَطَ فهو مُغْتَبِطٌ واغتُبِطَ فهو مُغْتَبَطٌ ، كل ذلك
جائز ، والاغتِبَاطُ : شكر الله على ما أفضل وأعطى ، وحمدُهُ على ما تطوَّل به وآتى ، وسرورُ العبدِ بما آتاهُ الله من فضلِه اغتِباطٌ .
الحراني عن ابن السكِّيت : أغبَطْتُ الرحلْ على ظهر الدَّابةِ إغباطاً إذا ألزمتهُ إيَّاهُ .
وأنشد لحُميدِ بن الأرْقَطِ :
وانتَسَفَ الْجَالبَ من أندابهِ
إغباطُنَا الميسَ عَلَى أصلابه
وفي حديث النبيِّ ( صلى الله عليه وسلم ) ( أنه أغْبَطَتْ عليه الحُمَّى ) .
قال أبو عبيد : قال الأصمعيُّ : إذا لم تُفارق الحمى المحمومَ أياماً قيلَ : أغبَطَتْ عليه وأردمتْ وأغْمَطَتْ ، بالميم أيضاً ، قلت : فالإغباطُ يكون واقعاً ولازماً كما ترى ، ويقالُ : أغبَطَ فلانٌ الرُّكوبَ إِذا لَزمهُ . وأنشد ابن السكِّيت :
حتى ترى البَجْبَاجَةَ الضَّيَاطَا
يَمْسَحُ لما حالفَ الإغباطَا
بالحرفِ من ساعدهِ المُخَاطَا
وقال ابن شميلٍ : سيرٌ مُغْبِطٌ ومُغمِطٌ : أي دائمٌ ، قال : والمُغْبَطَةُ : الأرضُ خرجَ أصولُ بَقلها متدانيةً .
وحكي عن الطائفي أنه قال : الْغُبُوطُ : القَبَضاتُ التي إذا حصدَ البرُّ وُضعَ قبضةً قبضةً والواحدُ غَبْطٌ .
وقال أبو خيرةَ : أغبَطَ علينا المطرُ : وهو ثبوتُهُ لا يقلعُ ، بعضُه على إثر بعضٍ ، وسيرٌ مُغْبِطٌ : دائمٌ لا يستريحُ ، وقد أغْبَطُوا على ركابهم في السير وهو ألاَّ يَضَعُوا الرِّحال عنها ليلاً ولا نهاراً .
أبو عبيد عن الأصمعيِّ قال : الغَبِيطُ : المركبُ الذي مثل أُكُفِ البخَاتيِّ .
قلت : وَيُقبَّبُ بشجارٍ ويكون للحرائر دون الإماءِ .
الليث : فرسٌ مُغبَطُ الكاثِبة : إذا كان مرتفعَ المنسجِ ، شُبِّه بِصَنْعَةِ الغَبِيط وهو رحْلٌ قتبُهُ وأحْنَاؤُه واحِدٌ ، وأنشد :
مُغْبَطَ الحاركِ مَحْبوكَ الكفلْ
بطغ : الحرانيُّ عن ابن السكِّيت ، وأبو عبيد عن أبي عمرٍ و : بَطِغَ الْخَارىءُ بعذِرَتهِ يَبْطَغُ وبَدِغَ يبدَغُ : إذا تلطَّخَ بالعذِرَةِ .
وقال رؤبة :
لَوْلاَ دَبوقَاءُ اسْتِهِ لمْ يَبْطَغِ
ويروى لم يبدَغ ، أي لم يَتَلطخْ بالعذِرَة .
أبو العباس عن ابن الأعرابيِّ : أزْقنَ زَيدٌ عمراً إذا أعانه على حمله لينهضَ به ، ومثله : أبْطَغَهُ وأبدغهُ وعدَّلَهُ وكوَّنَهُ وأسمعَهُ وأَنْآه ونَوَّاه وحوَّله ، كله بمعنى أعانه .

##### Türkçe

غ ط ب
**غبط** ، **بطغ** ، **طغب** : (kullanılan).

**غبط** : Ebû Ubeyd, el-Ahmer’den: **غبَطْتُ الشاةَ أغبِطُها غبْطاً**: onu yokladığım zaman; semiz mi yoksa zayıf mı olduğuna bakmak için. Ve bize inşad etti:
İnnî ve etyî ibne gıllâkın li-yaqrîyenî
ke-gâbiṭi’l-kelbi yebġî’ṭ-ṭirqa fî’ḏ-ḏenebi

Ebû Ubeyd dedi: Ve Peygamber’den (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) rivayet olundu ki ona soruldu: **هل يَضرُّ الغَبْطُ**? dedi: “(Hayır; ancak **العِضاهَ**’a **الخَبْطُ**’un zarar verdiği gibi.)” Böylece **الغبْطَ**’ı **الحسدِ** ile tefsir etti.

El-Münzirî bana el-Harrânî’den, o da İbnü’s-Sikkît’ten haber verdi ki şöyle dedi: **غبَطْتُ الرَّجلَ أغبِطُه**: onun malının senin olmasını arzuladığın ve onun içinde bulunduğu şeyin kendisi için devam etmesini (de) arzuladığın zaman.

Dedi: **وحَسَدْتُ الرجلَ أحْسُدُهُ**: onun malının senin olmasını arzuladığın ve onun içinde bulunduğu şeyin ondan gitmesini arzuladığın zaman. Dedim: **الغبطِ** ile **الحسدِ** arasında ayrım yapılmıştır; Peygamber’in (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) muradı: **الغبْطَ**’ın, **الحسدُ**’un zarar verdiği gibi zarar vermemesidir; ve **الغبْطِ**’ın **المَغْبُوطَ**’a zararı, ağacın **خَبْطِ**’unun zararı kadardır; çünkü yaprak **خُبِطَ** edildiği zaman yerine yenisi çıkar; **الغبْطُ** her ne kadar **الحسدِ**’dan bir taraf içeriyorsa da, günah bakımından ondan aşağıdır. **الحسدِ**’ın aslı **القَشْرُ**’dur; **الغبطِ**’ın aslı ise elle **الجَسُّ**’tur. Ağaç, kabuğu soyulursa kurur; yaprağı **خُبِطَ** edilirse yaprak kurur ve yaprak geri döner.

Şemmer dedi: Ebû Adnân dedi: Ebû Zeyd el-Hanzalî’ye şu sözün tefsirini sordum: **أيضرَّ الغبطُ**. Dedi ki: Evet; **العِضاهَ**’a **الخَبْطُ**’un zarar verdiği gibi. Dedi ki: **الغبْطُ**: insana **يُغْبَطَ** edilmesidir; onun ona zararı ise ona bir **نَفْسٌ** isabet etmesidir. El-Ebânî dedi: Ne güzel çıkardı; ona göz isabet eder de hâlini değiştirir; tıpkı **العِضاهُ**’ın, yaprağı döküldüğü zaman değiştirildiği gibi. Dedim: **الغبطُ** bazen **المغبوطِ**a göz isabetini celbeder; böylece sakınılan **النَّجْأَةِ** makamına kaim olur; o da göz ile isabettir. Araplar **الحسدِ**’dan kinaye olarak **الغبْطِ** derler.

El-Münzirî bana Sa‘leb’den, o da İbnü’l-A‘râbî’den şu söz hakkında haber verdi: **أيضرُّ الغبْطُ**. Dedi ki: Evet; **الخَبْطُ**’un zarar verdiği gibi. Dedi: **الغبْطُ**: **الحسدُ**’dur. Dedim: Allah, cel ve azz, kitabında indirdiği şeyle, onu tedebbür eden ve ibret alan için, **الغبطِ** ile **الحسدِ** arasında ayırmıştır; şöyle dedi: **( وَلاَ تَتَمَنَّوْاْ مَا فَضَّلَ اللَّهُ بِهِ بَعْضَكُمْ عَلَى بَعْضٍ** (âyet), şu sözüne kadar: **( وَاسْأَلُواْ اللَّهَ مِن فَضْلِهِ )** (en-Nisâ: 32). Bu âyette beyan vardır ki, bir kimsenin, Müslüman kardeşinin üzerinde Allah’ın ona nimet olarak verdiği bir nimeti gördüğü zaman, onun ondan çekilip alınmasını ve kendisine verilmesini temenni etmesi câiz değildir; Allah’ın fazlından onun benzerini, ondan çekilip alınması için bir bedel olmaksızın temenni etmesi ise câizdir. O hâlde **الغبط**: **المغبوط**’u güzel bir hâl üzere görüp, o güzel hâlin benzerini kendisi için temenni etmesidir; onun ondan zevâlini temenni etmeksizin. Allah’tan onun benzerini isterse, Allah’ın kendisine emrettiği ve kendisi için razı olduğu şeye varmış olur. **الحسد** ise: kendisine verilen nimete ve **الغبْطَةِ**’ye karşı ona felâketler istemesi ve onu, azgınlık ve zulümle, ondan gidermeye çalışmasıdır.

Bundan (olarak) cel ve azz olanın sözü: **( أَمْ يَحْسُدُونَ النَّاسَ عَلَى مَآ ءَاتَاهُمُ اللَّهُ مِن فَضْلِهِ )** (en-Nisâ: 54).

Peygamber’in (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) şu sözüne gelince: **( لا حَسَد إلا في اثنتين ، رجل آتاه الله قرآناً ، فهو يتلوه آناء الليل والنهار ، ورجل آتاه الله مالاً فهو ينفقه آناء الليل والنهار )**; Ebû’l-Abbâs’a şu sözü hakkında soruldu: **لا حسد إِلا في اثنتين**. Dedi ki: manası: zarar veren bir **حسد** yoktur; ancak bu iki haslette (vardır). Ve o, Allah dilerse, dediği gibidir.

**الحسد**’ın tefsiri, babında doyurucu olarak geçmişti. Ve denir: **اللهم غَبْطاً لا هَبْطاً**; manası: Biz senden, kendisiyle **نُغْبَطُ** olunacak bir nimet isteriz; ve bizi güzel hâlden kötü bir hâle **تُهْبِطنَا** etmemen (i isteriz). Ve denir: manası: Allah’ım, alçalma değil yükselme; fazlından artış, **حَوْر** ve eksilme değil.

El-Leys: **ناقةٌ غَبوطٌ**: o, **طِرْقُها** bilinmeyen devedir; ta ki **تُغْبَطَ** edilinceye kadar; yani elle **تجَسَّ** edilinceye kadar.

Dedi: **والْغِبْطَةُ**: hâlin güzelliğidir. Denir: **هو مُغْتَبِطٌ**: yani bir **غِبطَةٍ** içindedir. Ve **مُغْتَبَطٌ** demen câizdir, **الباءِ**’yi fetha ile. **اغتَبَطَ** etti; o hâlde o **مُغْتَبِطٌ**’dur. Ve **اغتُبِطَ** edildi; o hâlde o **مُغْتَبَطٌ**’dur. Bunların hepsi câizdir. **والاغتِبَاطُ**: Allah’ın üstün kıldığı ve verdiği şeye Allah’a şükretmektir; lütfettiği ve verdiği şeye hamdetmektir. Kulun, Allah’ın fazlından kendisine verdiği şeyle sevinmesi **اغتِباطٌ**’tır.

El-Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: **أغبَطْتُ الرحلْ على ظهر الدَّابةِ إغباطاً**: onu ona (hayvanın sırtına) yapıştırdığım/bağladığım zaman.

Humeyd b. el-Erqaṭ için inşad etti:
ve’ntesefe’l-câlibe min endâbihî
**إغباطُنَا**’l-meyse ‘alâ aṣlâbihî

Peygamber’in (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) hadisinde: **( أنه أغْبَطَتْ عليه الحُمَّى )**.

Ebû Ubeyd dedi: el-Asma‘î dedi: Humma, hummalıdan günlerce ayrılmadığı zaman: **أغبَطَتْ عليه** ve **أردمتْ** ve **أغْمَطَتْ** denir; **بالميم** ile de. Dedim: Görüyorsun ki **الإغباطُ** vâki‘ ve lâzım olarak olur. Ve denir: **أغبَطَ فلانٌ الرُّكوبَ**: ona yapışıp kaldığı zaman. İbnü’s-Sikkît inşad etti:
ḥattâ terâ’l-becbâce’ḍ-ḍiyâṭâ
yemsaḥu limâ ḥâlefe’l-**الإغباطَا**
bi’l-ḥarfi min sâ‘idihî’l-muḫâṭâ

İbn Şümeyl dedi: **سيرٌ مُغْبِطٌ ومُغمِطٌ**: yani sürekli. Dedi: **والمُغْبَطَةُ**: toprağın, otunun kökleri birbirine yakın çıkmış olmasıdır.

Et-Tâifî’den nakledildi ki dedi: **الْغُبُوطُ**: buğday biçildiği zaman, avuç avuç konulan **القَبَضاتُ**’tır; bir tanesi **غَبْطٌ**’tur.

Ebû Hayra dedi: **أغبَطَ علينا المطرُ**: o, onun sabit kalmasıdır; kesilmemesidir; bir kısmı bir kısmının peşi sıra. Ve **سيرٌ مُغْبِطٌ**: sürekli; dinlenmez. Ve yürüyüşte bineklerinin üzerinde **أغْبَطُوا**: o da, gece de gündüz de onlardan **الرِّحال**’ı indirmemeleridir.

Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den dedi: **الغَبِيطُ**: **أُكُفِ البخَاتيِّ** gibi olan binek.

Dedim: Ve **بشجارٍ** ile kubbeleştirilir; ve cariyeler değil, hür kadınlar içindir.

El-Leys: **فرسٌ مُغبَطُ الكاثِبة**: **المنسجِ**’i yüksek olduğu zaman; **الغَبِيط**’in san‘atına benzetildi; o, **رحْلٌ**dür; **قتبُهُ** ve **أحْنَاؤُه** birdir. Ve inşad etti:
**مُغْبَطَ**’l-ḥâriki maḥbûku’l-kefl

**بطغ** : el-Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten; ve Ebû Ubeyd, Ebû ‘Amr’dan: **بَطِغَ الْخَارىءُ بعذِرَتهِ يَبْطَغُ** ve **بَدِغَ يبدَغُ**: **العذِرَةِ** ile bulaştığı zaman.

Rü’be dedi:
levlâ debûqâ’u’stihî lem **يَبْطَغِ**

Ve **لم يبدَغ** diye rivayet olunur; yani **العذِرَة** ile bulaşmadı.

Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **أزْقنَ** Zeyd, Amr’a: onu, onu taşımasına yardım ettiğinde; onu kaldırıp götürsün diye. Bunun benzeri: **أبْطَغَهُ** ve **أبدغهُ** ve **عدَّلَهُ** ve **كوَّنَهُ** ve **أسمعَهُ** ve **أَنْآه** ve **نَوَّاه** ve **حوَّله**; hepsi “yardım etti” manasındadır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D8%B7/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الغين والباء وما يثلثهما)
(غبر) الغين والباء والراء أصلانِ صحيحان، أحدُهما يدل على البقاء، والآخرُ على لونٍ من الألوان.
فالأوَّل غَبَر، إذا بَقِيَ. قال الله تعالى ﴿إلاَّ امْرَأَتَكَ كَانَتْ مِنَ الغَابِرِينَ﴾  [العنكبوت 33]، ويقال بالناقة غُبْر، أي بقيَّة. وبِهِ غُبَّرٌ من مرض، أي بقِيَّة. قال ابن مُقبِلٍ أو غيرُه:
فإن سألَتْ عنِّي سُليمَى فقلْ لها  *** به غُبَّرٌ من دائه وهو صالحُ
ومن الباب: عِرْقٌ غَبِر، أي لا يزال ينتقض، كأنَّ به أبداً غُبَّراً. وتغبَّرَت المرأةُ الشَّيْخَ: أخذَتْ بقيَّةَ مائه.
والأصل الآخر* الغُبار سمِّي لغُبْرته. وهي لونُه. والأغْبر: كل لونٍ لونُ غُبَار.وقول طرفة:
رأيتُ بنِي غَبْراء لا يُنكرِونني  *** ولا أهلُ هذاكَ الطِّرافِ الممدَّدِ([1])
فبَنِي غَبراءِ هم المَحَاوِيجُ الفُقَراء، وذلك أنَّهم مغبَّرةٌ ألوانُهم، وهم أهلُ المَتْرَبَة. والغَبْراء: الأرض. والغُبَيراء([2]) : نبيذ الذُّرَة، ولعلَّ في لونه غُبْرة.
فأمّا داهيةُ الغَبَر، فهو عندي من هذا الباب، ويراد أنَّها غبراءُ، أي مُظْلِمة مشبِّهة لا يُرَى وَجْهُ المأتَى لها.
ومما شذَّ عن هذين الأصلين ما حكاهُ ابن السكيت: أغْبَرْتُ في طلَب الحاجة: جَدَدْتُ.
(غبس) الغين والباء والسين كلمةٌ تدلُّ على لونٍ من الألوان. قالوا: الغُبْسَة: لونٌ كلون الرَّماد. ويقال فرسٌ أَغْبَسُ. قال بعضهم: هو الذي يقال له: "سَمَنْد([3]) ". فأمَّا قولُهم: "لا أفْعَله ما غَبَا غُبَيْسٌ" فهو الدَّهر. قال ابنُ الأعرابيّ: ما أدرِي ما أصْلُه.
(غبش) الغين والباء والشين كلمةٌ تدلُّ على ظُلْمةٍ وإظلام. من ذلك الغَبَش: شدَّة الظُّلمة. وأَغْباشُ اللَّيل ظُلَمه. قال ذو الرُّمَّة:
أغْبَاشَ ليلِ تَمَامٍ كانَ طارَقَه  *** تَطَخْطُخُ الغَيمِ حتَّى ما لَه جُوبُ([4])
قال أبو عبيد: الغَبَش: البقيّة من اللَّيْل، وجمعه أغباش.
(غبط) الغين والباء والطاء أصلٌ صحيحٌ له ثلاثة وجوه: أحدها دوامُ الشيء ولزومُه، [والآخَر الجَسُّ]، والآخِر نوعٌ من الحَسَد.
فالأوّل قولهم: أغْبَطَتْ عليه الحُمَّى، أي دامَت. وأغبَطْتُ الرَّحْلَ على ظَهر البَعِيرِ، إذا أدمْتَه عليه ولم تَحُطَّه عنه. ولذلك سُمِّي الرَّحْل غَبيطاً، والجمع غُبُط. قال الحارثُ بن وَعْلة([5]) :
أم هل تركتَ نساء الحيِّ ضاحيَةً  *** في قاعة الدَّارِ يستوقدن بالغُبُطِ([6])
ومن هذا الغِبْطة: حُسْن الحالِ ودوامُ المَسَرَّة والخَيْر.
والأصل الآخر الغَبْط، يقال: غبَطْتُ الشَّاةَ، إذا جسستَها([7]) بيدك تنظر بها سِمَنٌ. قال:
إنِّي وأَتْيي بُجَيْرَاً حينَ أسألُه *** كالغابِطِ الكلبَ يرجو الطِّرْق في الذَّنَبِ([8])
ومن هذا الباب: الغَبِيط: أرضٌ مطمئنّة، كأنّها غُبِطَتْ حتى اطمأنَّت.
والثالث الغَبْط، وهو حَسَدٌ يقال إنَّه غيرُ مذموم، لأنَّه يَتمنَّى ولا يُريد زوالَ النِّعمة من غيره، والحَسَدُ بخلاف هذا. وفي الدعاء. "اللهمَّ غَبْطاً لا هَبْطاً"، ومعناه اللهمَّ [نَسْأَلُك أن] نُغبَط ولا نهْبَطَ، أي لا نُحَطّ.
(غبق) الغين والباء والقاف كلمةٌ واحدة، وهي الغَبُوق: شُرب العشيّ. يقال: غَبَقْتُ القوْمَ غَبْقاً، واغْتَبَق اغتباقاً.
(غبن) الغين والباء والنون كلمةٌ تدُلُّ على ضَعفٍ واهتضام. يقال غُبِنَ الرّجُل في بَيعه، فهو يُغْبَنُ غَبْناً، وذلك إذا اهتُضم فيه. وغَبنَ في رأيه، وذلك إذا ضَعُف رأيُه. والقياسُ في الكلمتين واحد. والغَبِينة من الغَبْن كالشَّتيمة من الشَّتم. والمَغَابِن: الأرفاغ، سمِّيَتْ بذلك للينها وضَعْفها عن قوّةِ غيرها.
(غبي) الغين والباء والحرف المعتلّ أصلٌ صحيح يدلُّ على تستُّرِ شيء حتى لا يُهتدَى لـه. من ذلك الغبْية([9]) وهي الزُّبْية، وسمِّيت لأنَّ المَصِيدَ جهِلَها حتى وقَعَ فيها. ومنه: غَبِيَ فلان غَباوةً، إذا كان قليلَ الفِطْنَةِ، وهو غَبِيٌّ. وغَبِيتُ عن الخَبَر، إذا جهلتَه. ويقال: جاءت غَبْيَة من مَطَر، وذلك إذا جاءت بظُلْمَةٍ واشتدادٍ وتكاثُفٍ([10]) .
(غبث) الغين والباء والثاء ليس بشيء. وذكروا عن الفَرّاء أنَّه قال: غَبَثَت الأقط مثل عَبَثْته.
--------------ـــ
([1]) البيت من معلقته المشهورة.
([2]) في الأصل: "والغبراء" صوابه في المجمل واللسان. والغبيراء، يقال لها: "السُّكُرْكَة"، يتخذها الحبش.
([3]) فسره استينجاس في معجمه 697 بقوله: "Dun or cream" أي أشهب، أو ذو لون يشبه لون القشدة.
([4]) ديوان ذي الرّمة 22 واللسان (غبش، طرق). وقبله:
حتى إذا ما جلا عن وجهه فلق  *** هاديه في أخريات الليل منتصب
([5]) في اللسان (غبط) أنه وعلة الجرمي.
([6]) روايته في اللسان: "في ساحة الدار".
([7]) في الأصل: "حبستها" تحريف.
([8]) وكذا وردت روايته في المجمل. وفي اللسان (غبط) وبعض نسخ إصلاح المنطق 266: "وأتيي ابن غلاق"؛ وفي بعضها الآخر: "وأتيي ابن علاق".
([9]) وردت هذه الكلمة أيضاً في المجمل، ولم ترد في المعاجم المتداولة.
([10]) في الأصل: "وتكاسف".

ـ

##### Türkçe

(غayn ile **الباء** ve ikisini üçleyen şeyin bâbı)
(**غبر**) **الغين** ve **الباء** ve **الراء** iki sahih asıldır; ikisinden biri bekāya delâlet eder, diğeri renklerden bir renge.
Birincisi **غَبَر**’dir; kaldığı zaman. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿إلاَّ امْرَأَتَكَ كَانَتْ مِنَ الغَابِرِينَ﴾  [العنكبوت 33]؛ ve deve hakkında **غُبْر** denir; yani kalıntı. Ve onda hastalıktan **غُبَّرٌ** vardır; yani kalıntı. İbn Mukbil yahut başkası dedi ki:
فإن سألَتْ عنِّي سُليمَى فقلْ لها  *** به غُبَّرٌ من دائه وهو صالحُ
Ve bâbdandır: **عِرْقٌ غَبِر**; yani hâlâ bozulup durur; sanki onda daima **غُبَّراً** vardır. Ve kadın **تغبَّرَت** ihtiyarı: suyunun kalıntısını aldı.
Diğer asıl*: **الغُبار** onun **غُبْرته**’si sebebiyle isimlendirildi. Ve o, onun rengidir. Ve **الأغْبر**: her renk ki onun rengi **غُبَار** rengidir. Ve Tarafe’nin sözü:
رأيتُ بنِي غَبْراء لا يُنكرِونني  *** ولا أهلُ هذاكَ الطِّرافِ الممدَّدِ([1])
İşte **بَنِي غَبراءِ** muhtaç fakirlerdir; bu da şundan dolayıdır ki renkleri tozludur; ve onlar yoksulluk ehli kimselerdir. Ve **الغَبْراء**: yer. Ve **الغُبَيراء**([2]) : darı nebîzi; ve belki onun renginde **غُبْرة** vardır.
Ama **داهيةُ الغَبَر** ise, o benim yanımda bu bâbdandır; ve onun **غبراءُ** olduğu murad edilir; yani karanlık, benzetmeli; ona girişin yüzü görülmez.
Ve bu iki asıldan şâz olan şeylerden: İbnü’s-Sikkît’in hikâye ettiği: **أغْبَرْتُ** حاجet talebinde: yeniledim.

(**غبس**) **الغين** ve **الباء** ve **السين** renklerden bir renge delâlet eden bir kelimedir. Dediler ki: **الغُبْسَة**: kül rengi gibi bir renk. Ve **فرسٌ أَغْبَسُ** denir. Bazıları dedi ki: o, kendisine “**سَمَنْد**([3]) ” denilen şeydir. Ama onların sözü: “لا أفْعَله ما غَبَا غُبَيْسٌ” ise, o dehrdir. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: aslının ne olduğunu bilmiyorum.

(**غبش**) **الغين** ve **الباء** ve **الشين** zulmet ve kararmaya delâlet eden bir kelimedir. Ondan: **الغَبَش**: zulmetin şiddeti. Ve **أَغْباشُ اللَّيل**: onun karanlıkları. Zü’r-Rumme dedi ki:
أغْبَاشَ ليلِ تَمَامٍ كانَ طارَقَه  *** تَطَخْطُخُ الغَيمِ حتَّى ما لَه جُوبُ([4])
Ebû Ubeyd dedi ki: **الغَبَش**: geceden kalıntıdır; cem‘i **أغباش**tır.

(**غبط**) **الغين** ve **الباء** ve **الطاء** üç vechi olan sahih bir asıldır: birincisi şeyin devamı ve ona yapışması, [diğeri yoklama] ve diğeri hasedin bir türü.
Birincisi onların sözü: **أغْبَطَتْ** عليه الحُمَّى; yani devam etti. Ve ben **أغبَطْتُ** **الرَّحْلَ** deve sırtı üzerine; onu üzerinde devam ettirdiğin ve onu ondan indirmediğin zaman. Bunun için **الرَّحْل**’e **غَبيطاً** denildi; cem‘i **غُبُط**tur. Hâris b. Va‘le([5]) dedi ki:
أم هل تركتَ نساء الحيِّ ضاحيَةً  *** في قاعة الدَّارِ يستوقدن بالغُبُطِ([6])
Ve bundan **الغِبْطة**: hâlin güzelliği ve sevinç ile hayrın devamıdır.
Diğer asıl **الغَبْط**tur; denir ki: **غبَطْتُ** koyunu; onu elinle yokladığın zaman, onda semizlik var mı diye bakarsın. Dedi ki:
إنِّي وأَتْيي بُجَيْرَاً حينَ أسألُه *** كالغابِطِ الكلبَ يرجو الطِّرْق في الذَّنَبِ([8])
Ve bu bâbdandır: **الغَبِيط**: alçak bir yer; sanki o **غُبِطَتْ** de sakinleşti.
Üçüncüsü **الغَبْط**tur; o bir haseddir; denilir ki o zemmedilmiş değildir; çünkü temenni eder ve nimetin başkasından gitmesini istemez; hased ise bunun aksinedir. Ve duada: “اللهمَّ **غَبْطاً** لا **هَبْطاً**”; ve manası: Allah’ım [senden isteriz ki] bize **نُغبَط** olsun ve **نهْبَطَ** olmasın; yani alçaltılmayalım.

(**غبق**) **الغين** ve **الباء** ve **القاف** tek bir kelimedir; o da **الغَبُوق**tur: akşam içişi. Denir ki: **غَبَقْتُ** kavmi **غَبْقاً**; ve **اغْتَبَق** **اغتباقاً**.

(**غبن**) **الغين** ve **الباء** ve **النون** zayıflık ve ezilmeye delâlet eden bir kelimedir. Denir ki: adam satışında **غُبِنَ**; o **يُغْبَنُ** **غَبْناً**; bu, onda ezilme olduğu zamandır. Ve görüşünde **غَبنَ**; bu da görüşü zayıf olduğu zamandır. İki kelimede kıyas birdir. Ve **الغَبِينة** **الغَبْن**dendir; tıpkı **الشَّتيمة**’nin **الشَّتم**den olması gibi. Ve **المَغَابِن**: koltuk altlarıdır; başkasının kuvvetine karşı yumuşaklığı ve zayıflığı sebebiyle bununla isimlendirildi.

(**غبي**) **الغين** ve **الباء** ve illetli harf sahih bir asıldır; bir şeyin örtülü kalmasına, ta ki ona yol bulunmamasına delâlet eder. Ondan: **الغبْية**([9]) ve o **الزُّبْية**’dir; avlanan onu bilmeyip içine düştüğü için isimlendirildi. Ve ondan: falan **غَبِيَ** **غَباوةً**; az anlayışlı olduğu zaman; ve o **غَبِيٌّ**dir. Ve ben haberden **غَبِيتُ**; onu bilmediğim zaman. Ve denir ki: yağmurdan bir **غَبْيَة** geldi; bu, karanlıkla, şiddetle ve yoğunlaşmayla([10]) geldiği zamandır.

(**غبث**) **الغين** ve **الباء** ve **الثاء** bir şey değildir. Ve **الفَرّاء**’dan naklettiler ki o dedi: **غَبَثَت** **الأقط** tıpkı onu **عَبَثْته** gibi.

--------------ـــ
([1]) Beyit onun meşhur muallakasındandır.
([2]) Asılda: “**والغبراء**”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır. Ve **الغبيراء**; ona “**السُّكُرْكَة**” denir; Habeş onu yapar.
([3]) İstîncâs onu sözlüğünde 697’de şöyle tefsir etti: “Dun or cream” yani külrengi, yahut kaymak rengine benzeyen renk sahibi.
([4]) Zü’r-Rumme divanı 22 ve **اللسان** (**غبش**، **طرق**). Ve ondan önce:
حتى إذا ما جلا عن وجهه فلق  *** هاديه في أخريات الليل منتصب
([5]) **اللسان** (**غبط**)’ta onun **وعلة الجرمي** olduğu.
([6]) **اللسان**’daki rivayeti: “في ساحة الدار”.
([7]) Asılda: “**حبستها**” tahriftir.
([8]) Böylece rivayeti **المجمل**’de vârid olmuştur. Ve **اللسان** (**غبط**)’ta ve **إصلاح المنطق** 266’nın bazı nüshalarında: “وأتيي ابن غلاق”; ve bazılarında: “وأتيي ابن علاق”.
([9]) Bu kelime **المجمل**’de de vârid olmuştur; dolaşımda olan sözlüklerde vârid olmamıştır.
([10]) Asılda: “وتكاسف”.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D8%B7/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

غ ب ط
تقول‏:‏ طلب العرف من الطّلاّب كغبط أذناب الكلاب وهو جسّها ليتعرف سمنها كما يفعل بالشاء‏.‏
وتقول العرب‏:‏ اللهم غبطاً لا هبطاً‏.‏
وفلان مغبوط ومغتبط وهو في حال غبطة‏.‏
وتقول‏:‏ أكرمت فاغتبط واستكرمت فارتبط‏.‏
ومال بالراكب الغبيط وهو الرحل‏.‏
وأغبط على البعير‏:‏ أدام عليه الغبيط‏.‏
ومن المجاز‏:‏ أغبطت عليه الحمّى كأنها ضربت عليه الغبيط لتركبه كما تقول‏:‏ ركبته الحمّى وامتطته وارتحلته وأصابته حمّى مغبطة‏.‏
وأغيطت السماء‏:‏ دام مطرها‏.‏
وفرس مغبط الكاثبة‏:‏ مرتفع المنسج كأن عليه غبيطاً‏.‏

##### Türkçe

غ ب ط
Şöyle dersin: **طلب العرف من الطّلاّب**; **كغبط أذناب الكلاب**; o, onların semizliğini tanımak için, koyuna yapıldığı gibi, onu yoklamaktır.

Araplar şöyle der: **اللهم غبطاً لا هبطاً**.

Ve falan **مغبوط** ve **مغتبط**tır; o, **غبطة** hâlindedir.

Ve şöyle dersin: **أكرمت فاغتبط واستكرمت فارتبط**.

Ve **الغبيط** ile biniciye meyletti; o, semerdir.

Ve deve üzerinde **أغبط**: onun üzerinde **الغبيط**u devam ettirdi.

Mecazdan: **أغبطت عليه الحمّى**; sanki onu binmek için onun üzerine **الغبيط** vurmuş gibidir; senin şu sözün gibi: **ركبته الحمّى وامتطته وارتحلته**; ve ona **حمّى مغبطة** isabet etti.

Ve **أغيطت السماء**: onun yağmuru devam etti.

Ve **مغبط الكاثبة** at: **المنسج**i yüksek; sanki onun üzerinde **غبيط** varmış gibi.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D8%B7/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الغِبْطةُ: حُسْنُ الحالِ. وفي الحديث: اللهم غَبْطاً لا هَبْطاً، يعني نسأَلُك الغِبْطةَ ونَعوذُ بك أَن نَهْبِطَ عن حالِنا. التهذيب: معنى قولهم غَبْطاً لا هَبْطاً أَنَّا نسأَلُك نِعْمة نُغْبَطُ بها، وأَن لا تُهْبِطَنا من الحالةِ الحسنَةِ إِلى السيئةِ، وقيل: معناه اللهم ارْتِفاعاً لا اتِّضاعاً، وزيادةً من فضلك لا حَوْراً ونقْصاً، وقيل: معناه: أَنزلنا مَنْزِلة نُغْبَطُ عليها وجَنِّبْنا مَنازِلَ الهُبوطِ والضَّعةِ، وقيل: معناه نسأَلك الغِبْطةَ، وهي النِّعْمةُ والسُّرُورُ، ونعوذُ بك من الذُّلِّ والخُضوعِ.
وفلان مُغْتَبِطٌ أَي في غِبْطةٍ، وجائز أَن تقول مُغْتَبَطٌ، بفتح الباء. وقد اغْتَبَطَ، فهو مُغْتَبِطٌ، واغْتُبِطَ فهو مُغْتَبَطٌ، كل ذلك جائز. والاغْتِباطُ: شُكرُ اللّهِ على ما أَنعم وأَفضل وأَعْطى، ورجل مَغْبوطٌ. والغِبْطةُ: المَسَرَّةُ، وقد أَغْبَطَ.
وغَبَطَ الرجلَ يَغْبِطُه غَبْطاً وغِبْطةً: حسَدَه، وقيل: الحسَدُ أَن تَتَمنَّى نِعْمته على أَن تتحوّل عنه، والغِبْطةُ أَن تَتَمنَّى مثل حال المَغْبوطِ من غير أَن تُريد زوالها ولا أَن تتحوّل عنه وليس بحسد، وذكر الأَزهري في ترجمة حسد قال: الغَبْطُ ضرْب من الحسَد وهو أَخفّ منه، أَلا ترى أَن النبي، صلّى اللّه عليه وسلّم، لما سئل: هل يَضُرُّ الغَبْطُ؟ قال: نعم كما يضرُّ الخَبْطُ، فأَخبر أَنه ضارٌّ وليس كضَرَرِ الحسَدِ الذي يتمنى صاحبُه زَيَّ النعمةِ عن أَخيه؛ والخَبْطُ: ضرْبُ ورق الشجر حتى يَتَحاتَّ عنه ثم يَسْتَخْلِفَ من غير أَن يضرّ ذلك بأَصل الشجرة وأَغْصانها، وهذا ذكره الأَزهري عن أَبي عبيدة في ترجمة غبط، فقال: سُئل النبيُّ، صلّى اللّه عليه وسلّم: هل يضرُّ الغَبْطُ؟ فقال: لا إِلاَّ كما يضرّ العِضاهَ الخَبْطُ، وفسّر الغبطَ الحسَدَ الخاصّ. وروي عن ابن السكيت قال: غَبَطْتُ الرجل أَغْبِطُه غَبْطاً إِذا اشتهيْتَ أَن يكون لك مثلُ ما لَه وأَن لا يَزول عنه ما هو فيه، والذي أَراد النبي، صلّى اللّه عليه وسلّم، أَن الغَبْط لا يضرُّ ضرَر الحسَدِ وأَنَّ ما يلحق الغابِطَ من الضَّررِ الراجعِ إِلى نُقصان الثواب دون الإِحْباط، بقدر ما يلحق العِضاه من خبط ورقها الذي هو دون قطعها واستئصالها، ولأَنه يعود بعد الخبط ورقُها، فهو وإِن كان فيه طرَف من الحسد فهو دونه في الإِثْم، وأَصلُ الحسدِ القَشْر، وأَصل الغَبْطِ الجَسُّ، والشجر إِذا قُشِر عنها لِحاؤها يَبِسَت وإِذا خُبِط ورقُها استخلَف دون يُبْس الأَصل. وقال أَبو عَدْنان: سأَلت أَبا زيد الحنظلي عن تفسير قول سيدنا رسول اللّه، صلّى اللّه عليه وسلّم: أَيضر الغبطُ؟ قال: نعم كما يَضُرُّ العِضاهَ الخبطُ، فقال: الغبْط أَن يُغْبَطَ الإِنسانُ وضَرَرُه إِيّاه أَن تُصِيبَه نفس، فقال الأَبانيُّ: ما أَحسنَ ما استَخْرجها تُصِيبه العينُ فتُغيَّر حالُه كما تُغَيَّرُ العِضاهُ إِذا تحاتّ ورقُها. قال: والاغْتِباطُ الفَرَحُ بالنِّعمة. قال الأَزهري: الغَبْطُ ربما جلَبَ إِصابةَ عين بالمَغْبُوطِ فقام مَقام النَّجْأَةِ المَحْذُورةِ، وهي الإِصابةُ بالعين، قال: والعرب تُكنّي عن الحسد بالغَبْط. وقال ابن الأَعرابي في قوله: أَيضر الغبط؟ قال: نعم كما يضر الخبط، قال: الغبْط الحسَدُ. قال الأَزهري: وفرَق اللّهُ بين الغَبط والحَسد بما أَنزله في كتابه لمن تدبّره واعْتَبره، فقال عزَّ من قائل: ولا تَتَمنَّوْا ما فَضَّلَ اللّهُ به بعضَكم على بعضٍ، للرِّجالِ نَصِيب مما اكْتَسَبُوا وللنساءِ نَصِيبٌ مما اكْتَسَبْنَ، واسأَلوا اللّه من فضله؛ وفي هذه الآية بيان أَنه لا يجوز للرجل أَن يَتَمَنَّى إِذا رأَى على أَخيه المسلم نِعمة أَنعم اللّه بها عليه أَن تُزْوَى عنه ويُؤْتاها، وجائز له أَن يتمنى مثلها بلا تَمَنّ لزَيِّها عنه، فالغَبْط أَن يَرى المَغْبُوطَ في حال حسَنة فيتمنى لنفسه مثلَ تلك الحالِ الحسنة من غير أَن يتمنى زوالها عنه، وإِذا سأَل اللّهَ مثلها فقد انتهى إِلى ما أَمَرَه به ورَضِيَه له، وأَما الحسَدُ فهو أَن يشتهِيَ أَن يكون له مالُ المحسود وأَن يزول عنه ما هو فيه، فهو يَبْغِيه الغَوائلَ على ما أُوتِيَ من حُسْنِ الحال ويجتهد في إزالتها عنه بَغْياً وظُلماً، وكذلك قوله تعالى: أَم يَحْسُدون الناس على ما آتاهم اللّه من فضله؛ وقد قدّمنا تفسير الحسد مُشعبَاً. وفي الحديث: على مَنابِرَ من نور يَغْبِطُهم أَهلُ الجمْع؛ ومنه الحديث أَيضاً: يأْتي على الناسِ زمان يُغْبَطُ الرجلُ بالوَحْدةِ كما يُغْبَطُ اليوم أَبو العَشرة، يعني كان الأَئمة في صدْر الإِسلام يَرْزُقون عِيال المسلمين وذَرارِيَّهم من بيتِ المال، فكان أَبو العَشرة مَغْبُوطاً بكثرة ما يصل إِليهم من أَرزاقهم، ثم يَجيء بعدَهم أَئمة يَقْطَعون ذلك عنهم فَيُغْبَطُ الرجلُ بالوحْدةِ لِخِفّة المَؤُونةِ، ويُرْثَى لصاحبِ العِيال. وفي حديث الصلاة: أَنه جاء وهم يُصلُّون في جماعة فجعل يُغَبِّطُهم؛ قال ابن الأَثير: هكذا روي بالتشديد، أَي يَحْمِلُهم على الغَبْطِ ويجعل هذا الفعل عندهم مما يُغْبَطُ عليه، وإِن روي بالتخفيف فيكون قد غَبَطَهم لتقدُّمِهم وسَبْقِهم إِلى الصلاة؛ ابن سيده: تقول منه غَبَطْتُه بما نالَ أَغْبِطُه غَبْطاً وغِبْطةً فاغْتَبَطَ، هو كقولك مَنَعْتُه فامْتنَع وحبستُه فاحتبس؛ قال حُرَيْثُ بن جَبلةَ العُذْريّ، وقيل هو لعُشِّ بن لَبِيدٍ العذري:
وبَيْنَما المَرءُ في الأَحْياءِ مُغْتَبِطٌ،
إِذا هُو الرَّمْسُ تَعْفُوه الأَعاصِيرُ
أَي هو مُغْتَبِطٌ؛ قال الجوهري: هكذا أَنْشَدَنِيه أَبو سعِيد، بكسر الباء، أَي مَغْبُوطٌ. ورجل غَابطٌ من قومٍ غُبَّطٍ؛ قال: والنَّاس بين شامِتٍ وغُبَّطِ
وغَبَطَ الشاةَ والناقةَ يَغْبِطُهما غَبْطاً: جَسَّهُما لينظر سِمَنَهما من هُزالِهِما؛ قال رجل من بني عمرو ابن عامر يهْجُو قوماً من سُلَيْم:إِذا تَحَلَّيْتَ غَلاَّقاً لِتَعْرِفَها،
لاحَتْ من اللُّؤْمِ في أَعْناقِه الكُتب
(* قوله «في أعناقه» أَنشده شارح القاموس في مادة غلق أَعناقها.) إِني وأَتْيِي ابنَ غَلاَّقٍ ليَقْرِيَني
كالغابطِ الكَلْبِ يَبْغِي الطِّرْقَ في الذَّنَبِ
وناقة غَبُوطٌ: لا يُعْرَف طِرْقُها حتى تُغْبطَ أَي تُجَسّ باليد. وغَبَطْتُ الكَبْش أَغْبطُه غَبْطاً إِذا جَسَسْتَ أَليته لتَنْظرَ أَبه طِرْقٌ أَم لا. وفي حديث أَبي وائلٍ: فغَبَطَ منها شاةً فإِذا هي لا تُنْقِي أَي جَسّها بيده. يقال: غَبَطَ الشاةَ إِذا لَمَسَ منها المَوضع الذي يُعْرَف به سِمَنُها من هُزالها. قال ابن الأَثير: وبعضهم يرويه بالعين المهملة، فإِن كان محفوظاً فإِنه أَراد به الذبح، يقال: اعْتَبَطَ الإِبلَ والغنم إِذا ذبحها لغير داء.
وأَغْبَطَ النباتُ: غَطّى الأَرض وكثفَ وتَدانَى حتى كأَنه من حَبَّة واحدة؛ وأَرض مُغْبَطةٌ إِذا كانت كذلك. رواه أَبو حنيفة: والغَبْطُ والغِبْطُ القَبضاتُ المَصْرُومةُ من الزَّرْع، والجمع غُبُطٌ. الطائِفيّ: الغُبُوطُ القَبضاتُ التي إِذا حُصِدُ البُرّ وُضِعَ قَبْضَة قَبْضة، الواحد غَبْط وغِبْط. قال أَبو حنيفة: الغُبوطُ القَبَضاتُ المَحْصودةُ المتَفرّقةُ من الزَّرْع، واحدها غبط على الغالب. والغَبِيطُ: الرَّحْلُ، وهو للنساء يُشَدُّ عليه الهوْدَج؛ والجمع غُبُطٌ؛ وأَنشد ابن برّيّ لوَعْلةَ الجَرْمِيّ:
وهَلْ تَرَكْت نِساء الحَيّ ضاحِيةً،
في ساحةِ الدَّارِ يَسْتَوْقِدْنَ بالغُبُطِ؟
وأَغْبَطَ الرَّحْلَ على ظهر البعير إِغْباطاً، وفي التهذيب: على ظهر الدابةِ: أَدامه ولم يحُطَّه عنه؛ قال حميد الأَرقط ونسبه ابن بري لأَبي النجمِ:
وانْتَسَفَ الجالِبَ منْ أَنْدابهِ
إَغْباطُنا المَيْسَ على أَصْلابِه
جَعَل كل جُزْء منه صُلْباً. وأَغْبَطَتْ عليه الحُمّى. دامتْ. وفي حديث مرضِه الذي قُبِضَ فيه، صلّى اللّه عليه وسلّم: أَنه أَغْبَطَتْ عليه الحُمّى أَي لَزِمَتْه، وهو من وضْع الغَبِيط على الجمل. قال الأَصْمعيّ: إِذا لم تفارق الحُمّى المَحْمومَ أَياماً قيل: أَغْبَطَتْ عليه وأَرْدَمَتْ وأَغْمَطَتْ، بالميم أَيضاً. قال الأَزهري: والإِغْباطُ يكون لازماً وواقعاً كما ترى. ويقال: أَغْبَطَ فلانٌ الرُّكوب إِذا لَزِمه؛ وأَنشد ابن السكيت:
حتّى تَرَى البَجْباجةَ الضَّيّاطا
يَمْسَحُ، لَمَّا حالَفَ الإِغْباطَا،
بالحَرْفِ مِنْ ساعِدِه المُخاطا
قال ابن شميل: سير مُغْبِطٌ ومُغْمِطٌ أَي دائم لا يَسْتَريحُ، وقد أَغْبَطُوا على رُكْبانِهم في السيْرِ، وهو أَن لا يَضَعُوا الرّحالَ عنها ليلاً ولا نهاراً. أَبو خَيْرةَ: أَغْبَطَ علينا المطَرُ وهو ثبوته لا يُقْلعُ بعضُه على أَثر بعض. وأَغْبَطَتْ علينا السماء: دام مَطَرُها واتَّصَلَ. وسَماء غَبَطَى: دائمةُ المطر.
والغَبيطُ: المَرْكَبُ الذي هو مثل أُكُفِ البَخاتِيّ، قال الأَزهري: ويُقَبَّبُ بِشِجارٍ ويكون للحَرائِر، وقيل: هو قَتَبةٌ تُصْنَعُ على غير صَنْعةِ هذه الأقْتاب، وقيل: هو رَحْل قَتَبُه وأَحْناؤه واحدة، والجمع غُبُطٌ؛ وقولُ أَبي الصَّلْتِ الثَّقَفِيّ:
يَرْمُونَ عن عَتَلٍ كَأَنَّها غُبُطٌ
بِزَمْخَرٍ، يُعْجِلُ المَرْمِيَّ إِعْجالا
يعني به خشَب الرِّحالِ، وشبّه القِسِيّ الفارِسيّةَ بها. الليث: فرس مُغْبَطُ الكاثِبة إِذا كان مرتفع المِنْسَجِ، شبّه بصنعة الغبيط وهو رحْل قَتَبُه وأَحْناؤه واحدة؛ قال الشاعر:
مُغْبَط الحارِكِ مَحْبُوك الكَفَلْ
وفي حديث ابن ذِي يَزَنَ: كأَنّها غُبُطٌ في زَمْخَرٍ؛ الغُبُطُ: جمع غَبيطٍ وهو الموضع الذي يُوطَأُ للمرأَة على البعير كالهَوْدَج يعمل من خشب وغيره، وأَراد به ههنا أَحَدَ أَخشابه
(* قوله «أحد أَخشابه» كذا بالأصل
وشرح القاموس، والذي في النهاية: آخر أخشابه.)، شبه به القوس في انْحِنائها. والغَبِيطُ: أَرْض مُطْمَئنة، وقيل: الغَبِيطُ أَرض واسعةٌ مستوية يرتفع طَرفاها. والغَبِيطُ: مَسِيلٌ من الماء يَشُقُّ في القُفّ كالوادي في السَّعةِ، وما بين الغَبيطَيْنِ يكون الرَّوْضُ والعُشْبُ، والجمع كالجمع؛ وقوله:
خَوَّى قَليلاً غَير ما اغْتِباطِ
قال ابن سيده: عندي أَنَّ معناه لم يَرْكَن إِلى غَبيطٍ من الأَرض واسعٍ إِنما خوَّى على مكانٍ ذي عُدَواء غيرِ مطمئن، ولم يفسره ثعلب ولا غيره. والمُغْبَطة: الأَرض التي خرجت أُصولُ بقْلِها مُتدانِيةً. والغَبِيطُ: موضع؛ قال أَوس بن حجر:
فمالَ بِنا الغَبِيطُ بِجانِبَيْه
علَى أَرَكٍ، ومالَ بِنا أُفاقُ
والغَبِيطُ: اسم وادٍ، ومنه صحراء الغَبِيطِ. وغَبِيطُ المَدَرةِ: موضع. ويَوْمُ غَبِيطِ المدرة: يومٌ كانت فيه وقْعة لشَيْبانَ وتَميمٍ غُلِبَتْ فيه شَيْبانُ؛ قال:
فإِنْ تَكُ في يَوْمِ العُظالَى مَلامةٌ،
فَيَوْمُ الغَبِيطِ كان أَخْزَى وأَلْوَما

##### Türkçe

**الغِبْطةُ**: hâlin güzelliği. Ve hadiste: “Allah’ım, **غَبْطاً لا هَبْطاً**,”
yani: senden **الغِبْطةَ** isteriz ve hâlimizden aşağı düşmekten sana sığınırız. **التهذيب**:
Onların “**غَبْطاً لا هَبْطاً**” sözünün mânâsı: senden, kendisiyle gıpta edileceğimiz bir nimet isteriz ve bizi güzel hâlden kötüye indirmemeni (isteriz); ve denildi ki: mânâsı “Allah’ım, yükseliş; alçalış değil,” ve fazlından artış; **حَوْر** ve eksilme değil; ve denildi ki: mânâsı: bizi, kendisine gıpta edilecek bir menzile indir ve bizi **الهُبوطِ** ve **الضَّعةِ** menzillerinden uzak tut; ve denildi ki: mânâsı: senden **الغِبْطةَ** isteriz; o da nimet ve sevinçtir; ve **الذُّلِّ** ve **الخُضوعِ**dan sana sığınırız.
Ve falan **مُغْتَبِطٌ**; yani bir **غِبْطةٍ** içindedir; ve **مُغْتَبَطٌ** demen câizdir, **الباء**’yı fetha ile. Ve **اغْتَبَطَ**; o hâlde o **مُغْتَبِطٌ**dur; ve **اغْتُبِطَ**; o hâlde o **مُغْتَبَطٌ**dur; bunların hepsi câizdir. Ve **الاغْتِباطُ**: Allah’ın, nimet verdiği, üstün kıldığı ve verdiği şeye karşı şükrüdür; ve bir adam **مَغْبوطٌ**dur. Ve **الغِبْطةُ**: sevinçtir; ve **أَغْبَطَ** etmiştir.
Ve **غَبَطَ** adamı, **يَغْبِطُه** onu, **غَبْطاً** ve **غِبْطةً**: onu kıskandı; ve denildi ki: kıskançlık, onun nimetini, ondan dönüşmesi şartıyla temenni etmendir; **الغِبْطةُ** ise, **المَغْبوطِ**un hâli gibi bir hâli, onun yok olmasını istemeksizin ve ondan dönüşmesini istemeksizin temenni etmendir; ve bu kıskançlık değildir. Ve el-Ezherî, **حسد** maddesinde zikretti; dedi ki: **الغَبْطُ** kıskançlığın bir türüdür ve ondan daha hafiftir; görmüyor musun ki Peygamber, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, kendisine “**الغَبْطُ** zarar verir mi?” diye sorulunca: “Evet, **الخَبْطُ**un zarar verdiği gibi,” dedi; böylece onun zararlı olduğunu haber verdi; fakat, sahibinin nimetin süsünün kardeşinden gitmesini temenni ettiği kıskançlığın zararı gibi değildir; ve **الخَبْطُ**: ağacın yaprağını dövmektir; ta ki ondan dökülsün, sonra ağacın aslına ve dallarına zarar vermeksizin yerine yenisi gelsin; ve bunu el-Ezherî, **غبط** maddesinde Ebû Ubeyde’den zikretti; dedi ki: Peygamber’e, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, “**الغَبْطُ** zarar verir mi?” diye soruldu; o da: “Hayır; ancak **العِضاهَ**a **الخَبْطُ**un zarar verdiği gibi,” dedi; ve **الغبطَ**ı, özel bir kıskançlık olarak tefsir etti. Ve İbnü’s-Sikkît’ten rivayet edildi; dedi ki: “**غَبَطْتُ** adamı, **أَغْبِطُه** onu, **غَبْطاً**; eğer sen, onda olanın benzerinin sende olmasını ve onun içinde bulunduğu şeyin ondan gitmemesini arzuladıysan.” Peygamber’in, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, muradı: **الغَبْط**un, kıskançlığın zararı gibi zarar vermediği; ve **الغابِطَ**a ulaşan zararın, **الإِحْباط** olmaksızın, sevabın eksilmesine dönen bir zarar olduğu; **العِضاه**a, yaprağının **خبط** edilmesinden ulaşan kadar; ki bu, onun kesilmesinin ve kökünden sökülmesinin altındadır; ve çünkü **الخبط**tan sonra onun yaprağı geri döner; o hâlde, onda kıskançlıktan bir uç olsa da, günah bakımından onun altındadır. Ve kıskançlığın aslı **القَشْر**dır; **الغَبْطِ**un aslı **الجَسُّ**tur; ağaç, kabuğu soyulunca kurur; yaprağı **خُبِط** edilince, aslın kuruması olmaksızın yerine yenisi gelir. Ebû Adnân dedi ki: Ebû Zeyd el-Hanzalî’ye, Efendimiz Resûlullah’ın, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, “**أَيضر الغبطُ؟**” sözünün tefsirini sordum; dedi ki: “Evet, **العِضاهَ**a **الخبطُ**un zarar verdiği gibi.” Sonra dedi ki: **الغبْط**: insanın **يُغْبَطَ** edilmesidir; ve onun ona zararı: ona bir nefesin isabet etmesidir. El-Ebânî dedi ki: Ne güzel çıkardı; ona göz isabet eder de hâli değişir; tıpkı **العِضاهُ**un, yaprağı dökülünce değişmesi gibi. Dedi ki: **والاغْتِباطُ** nimete sevinmektir. El-Ezherî dedi ki: **الغَبْطُ** bazen **المَغْبُوطِ**a göz isabetini celbeder; böylece sakınılan **النَّجْأَةِ** makamına geçer; o da gözle isabettir. Dedi ki: Araplar, kıskançlıktan kinaye olarak **الغَبْط** derler. İbnü’l-A‘râbî, “**أَيضر الغبط؟**” sözünde dedi ki: “Evet, **الخبط**un zarar verdiği gibi.” Dedi ki: **الغبْط** kıskançlıktır. El-Ezherî dedi ki: Allah, kitabında indirdiğiyle, onu tedebbür eden ve ibret alan için **الغَبط** ile **الحَسد** arasında ayırım yaptı; azîz olan, söyleyen olarak dedi ki: “Allah’ın, bazınızı bazınıza üstün kıldığı şeyi temenni etmeyin; erkekler için kazandıklarından bir pay vardır, kadınlar için de kazandıklarından bir pay vardır; ve Allah’tan fazlını isteyin.” Bu âyette, bir erkeğin, Müslüman kardeşinin üzerinde Allah’ın ona nimet verdiği bir nimeti gördüğünde, onun ondan dürülmesini ve kendisine verilmesini temenni etmesinin câiz olmadığına dair beyan vardır; ve onun, ondan gitmesini temenni etmeksizin, onun benzerini temenni etmesi câizdir. O hâlde **الغَبْط**: **المَغْبُوطَ**u güzel bir hâlde görüp, onun yok olmasını temenni etmeksizin, kendisi için o güzel hâlin benzerini temenni etmendir; Allah’tan onun benzerini isterse, ona emrettiği ve onun için razı olduğu şeye varmış olur. **الحسَد** ise: kıskanılanın malının kendisinde olmasını ve onun içinde bulunduğu şeyin ondan gitmesini arzulamandır; böylece ona, kendisine verilmiş olan hâlin güzelliği üzerine musibetler ister; ve onu, azgınlık ve zulümle ondan gidermeye çalışır. Nitekim yüce Allah’ın sözü: “Yoksa Allah’ın fazlından insanlara verdiği şeye mi onları kıskanıyorlar?”; kıskançlığın tefsirini daha önce dallandırarak açıklamıştık. Ve hadiste: “Nurdan minberler üzerindedirler; **أَهلُ الجمْع** onlara gıpta eder.” Ve ondan, yine hadis: “İnsanların üzerine bir zaman gelir; adam, bugün **أَبو العَشرة**a gıpta edildiği gibi, yalnızlıkla gıpta edilir.” Yani: İslâm’ın başlarında imamlar, Müslümanların ailelerine ve zürriyetlerine Beytülmâl’den rızık verirlerdi; böylece **أَبو العَشرة**a, kendilerine ulaşan rızıkların çokluğu sebebiyle gıpta edilirdi; sonra onların ardından, bunu onlardan kesen imamlar gelir; böylece adam, masrafın hafifliği için yalnızlıkla gıpta edilir; ve aile sahibine acınır. Ve namaz hadîsinde: onun geldiği ve onların cemaatle namaz kıldıkları; derken onları **يُغَبِّطُهم** kıldığı; İbnü’l-Esîr dedi ki: böylece şeddeli olarak rivayet edildi; yani onları **الغَبْطِ**a sevk eder ve bu fiili, onların yanında kendisine gıpta edilecek şeylerden kılar; eğer tahfîf ile rivayet edildiyse, namaza öne geçmeleri ve önce davranmaları sebebiyle onları **غَبَطَ** etmiştir. İbn Sîde: ondan şöyle dersin: “Onu, elde ettiği şey sebebiyle **غَبَطْتُه**; **أَغْبِطُه** onu, **غَبْطاً** ve **غِبْطةً**; derken **فاغْتَبَطَ**.” Bu, “Onu engelledim de engellendi; onu hapsettim de hapsedildi” sözün gibidir. **حُرَيْثُ بن جَبلةَ العُذْريّ** söyledi; ve denildi ki o, **لِعُشِّ بن لَبِيدٍ العذري**’nindir:
وبَيْنَما المَرءُ في الأَحْياءِ مُغْتَبِطٌ،
إِذا هُو الرَّمْسُ تَعْفُوه الأَعاصِيرُ
Yani: o **مُغْتَبِطٌ**tur. El-Cevherî dedi ki: Ebû Sa‘îd bunu bana böyle inşâd etti; **الباء**’yı kesra ile; yani **مَغْبُوطٌ**. Ve bir adam **غَابطٌ**, **غُبَّطٍ** bir kavimdendir; dedi ki:
والنَّاس بين شامِتٍ وغُبَّطِ
Ve koyunu ve deveyi **غَبَطَ** eder, **يَغْبِطُهما** ikisini, **غَبْطاً**: ikisini yokladı; semizliklerini zayıflıklarından ayırt etmek için; Benî Amr b. Âmir’den bir adam, Süleym’den bir kavmi hicvederek dedi:
إِذا تَحَلَّيْتَ غَلاَّقاً لِتَعْرِفَها،
لاحَتْ من اللُّؤْمِ في أَعْناقِه الكُتب
(* “**في أعناقه**” sözü: Kâmûs şârihi, **غلق** maddesinde “**أَعْناقها**” diye inşâd etti.)
إِني وأَتْيِي ابنَ غَلاَّقٍ ليَقْرِيَني
كالغابطِ الكَلْبِ يَبْغِي الطِّرْقَ في الذَّنَبِ
Ve **ناقة غَبُوطٌ**: **طِرْقُها** bilinmez; ta ki **تُغْبطَ**; yani elle yoklanır. Ve koçu **غَبَطْتُ**, **أَغْبطُه** onu, **غَبْطاً**: eğer sen, kuyruğunun yağlı kısmını yokladıysan; onda **طِرْقٌ** var mı yok mu diye bakmak için. Ebû Vâil hadîsinde: “Derken ondan bir koyunu **فغَبَطَ**; bir de baktı ki o **لا تُنْقِي**”; yani onu eliyle yokladı. Denir ki: koyunu **غَبَطَ**; eğer ondan, semizliğinin zayıflığından bilindiği yeri elle yokladıysa. İbnü’l-Esîr dedi ki: Bazıları onu, noktasız **العين** ile rivayet eder; eğer mahfuz ise, onunla kesmeyi murad etti; denir ki: **اعْتَبَطَ** develeri ve koyunları; eğer onları hastalık olmaksızın boğazladıysa.
Ve bitki **أَغْبَطَ** etti: yeri örttü, sıklaştı ve birbirine yaklaştı; ta ki sanki tek bir tanedenmiş gibi; ve **أَرض مُغْبَطةٌ**: eğer böyle olduysa. Ebû Hanîfe rivayet etti: ve **الغَبْطُ** ve **الغِبْطُ**: ekinden kesilmiş avuçlardır; çoğulu **غُبُطٌ**dur.
**الطائِفيّ**: **الغُبُوطُ**: avuçlardır; buğday biçildiğinde, avuç avuç konulur; tekili **غَبْط** ve **غِبْط**tur. Ebû Hanîfe dedi ki: **الغُبوطُ**: ekinden biçilmiş, dağınık avuçlardır; tekili, çoğunlukla **غبط**tır.
Ve **الغَبِيطُ**: semerdir; o, kadınlar içindir; üzerine **الهوْدَج** bağlanır; çoğulu **غُبُطٌ**dur. İbn Berrî, **لوَعْلةَ الجَرْمِيّ** için inşâd etti:
وهَلْ تَرَكْت نِساء الحَيّ ضاحِيةً،
في ساحةِ الدَّارِ يَسْتَوْقِدْنَ بالغُبُطِ؟
Ve devenin sırtında semeri **أَغْبَطَ** etti, **إِغْباطاً**; ve **التهذيب**’de: binek hayvanının sırtında: onu devam ettirdi ve onu ondan indirmedi; **حميد الأَرقط** dedi; İbn Berrî onu **أَبي النجم**’e nisbet etti:
وانْتَسَفَ الجالِبَ منْ أَنْدابهِ
إَغْباطُنا المَيْسَ على أَصْلابِه
Onun her bir parçasını sert kıldı. Ve humma ona **أَغْبَطَتْ** etti: devam etti. Onun, içinde vefat ettiği hastalığı hadîsinde, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun: “Humma ona **أَغْبَطَتْ** etti”; yani ona yapıştı; bu, deve üzerine **الغَبِيط** koymaktan alınmadır. El-Asma‘î dedi ki: Humma, hummalıdan günlerce ayrılmazsa: “Ona **أَغْبَطَتْ** etti, **وأَرْدَمَتْ** etti ve **أَغْمَطَتْ** etti” denir; **الميم** ile de. El-Ezherî dedi ki: ve **الإِغْباطُ** gördüğün gibi, lâzım ve vâki‘ olur. Ve denir ki: falan, binmeyi **أَغْبَطَ** etti; eğer ona yapıştıysa; İbnü’s-Sikkît inşâd etti:
حتّى تَرَى البَجْباجةَ الضَّيّاطا
يَمْسَحُ، لَمَّا حالَفَ الإِغْباطَا،
بالحَرْفِ مِنْ ساعِدِه المُخاطا
İbn Şümeyl dedi ki: **سير مُغْبِطٌ** ve **مُغْمِطٌ**; yani dinlenmeyen, sürekli. Ve onlar, yürüyüşte binekleri üzerinde **أَغْبَطُوا**; o da, gece ve gündüz onlardan semerleri indirmemeleridir. Ebû Hayra: Yağmur bize **أَغْبَطَ** etti; o, onun sabit oluşudur; bir kısmı, bir kısmının ardından kesilmez. Ve gök bize **أَغْبَطَتْ** etti: onun yağmuru devam etti ve birleşti. Ve **سَماء غَبَطَى**: sürekli yağmurludur.
Ve **الغَبيطُ**: **أُكُفِ البَخاتِيّ** gibi olan binek; el-Ezherî dedi ki: ve **بِشِجارٍ** ile kubbeleştirilir ve hür kadınlar içindir; ve denildi ki: bu, bu **الأقْتاب**ın yapımı dışında yapılan bir **قَتَبةٌ**dir; ve denildi ki: bu, **قَتَبُه** ve **أَحْناؤه** bir olan bir semerdir; çoğulu **غُبُطٌ**dur. **أَبي الصَّلْتِ الثَّقَفِيّ**’nin sözü:
يَرْمُونَ عن عَتَلٍ كَأَنَّها غُبُطٌ
بِزَمْخَرٍ، يُعْجِلُ المَرْمِيَّ إِعْجالا
Bununla semerlerin tahtasını kasteder; ve Fars yaylarını ona benzetti. **الليث**: **فرس مُغْبَطُ الكاثِبة**; eğer **المِنْسَجِ**i yüksekse; **الغبيط**un yapımına benzetti; o, **قَتَبُه** ve **أَحْناؤه** bir olan bir semerdir; şair dedi ki:
مُغْبَط الحارِكِ مَحْبُوك الكَفَلْ
İbn Zî Yezen hadîsinde: “Sanki o, **زَمْخَرٍ** içinde **غُبُطٌ** gibidir”; **الغُبُطُ**: **غَبيطٍ**in çoğuludur; o, kadına deve üzerinde basılan yerdir; **الهَوْدَج** gibi; ağaçtan ve başkasından yapılır; burada onunla, onun ağaçlarından birini murad etti; yayı, eğriliğinde ona benzetti. Ve **الغَبِيطُ**: alçak bir arazidir; ve denildi ki: **الغَبِيطُ**: geniş, düz bir arazidir; iki ucu yükselir. Ve **الغَبِيطُ**: suyun bir akıntısıdır; **القُفّ** içinde, genişlikte vadi gibi yarar; iki **الغَبيط** arasındaki yer, çayır ve ottur; çoğulu, çoğul gibidir. Ve onun sözü:
خَوَّى قَليلاً غَير ما اغْتِباطِ
İbn Sîde dedi ki: bence mânâsı: geniş bir araziden bir **غَبيطٍ**a yaslanmadı; ancak, alçak olmayan, engebeli bir yerde çöktü; bunu ne Sa‘leb ne de başkası tefsir etti. Ve **المُغْبَطة**: kökleri birbirine yakın çıkmış olan otun arazisi.
Ve **الغَبِيطُ**: bir yerdir; **أَوس بن حجر** dedi ki:
فمالَ بِنا الغَبِيطُ بِجانِبَيْه
علَى أَرَكٍ، ومالَ بِنا أُفاقُ
Ve **الغَبِيطُ**: bir vadinin adıdır; ondan **صحراء الغَبِيطِ**. Ve **غَبِيطُ المَدَرةِ**: bir yer. Ve **يَوْمُ غَبِيطِ المدرة**: Şeybân ile Temîm’in arasında bir çarpışmanın olduğu bir gündür; onda Şeybân yenilmiştir; dedi ki:
فإِنْ تَكُ في يَوْمِ العُظالَى مَلامةٌ،
فَيَوْمُ الغَبِيطِ كان أَخْزَى وأَلْوَما

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D8%B7/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* غ ب ط * * الغِبْطَةُ * بالكسر أن تتمنى مثل حال * المَغْبُوطِ * من غير أن تُريد زوالها عنه وليس بحسد تقول * غَبَطَهُ * بما نال من باب ضرب و * غِبْطَةً * أيضا * فاغْتَبَطَ * هو ومثله منعه فامتنع وحبسه فاحتبس و * المُغْتَبِطُ * بكسر الياء المَغْبوط قال أبو سعيد الاسم * الغِبْطَةُ * وهي حُسْنُ الحال ومنه قولهم اللهم * غَبْطًا * لا هبطاً أي نسألك الغِبْطة ونعوذ بك أن نهبط عن حالنا

##### Türkçe

* غ ب ط * * **الغِبْطَةُ** * kesre ile: **المَغْبُوطِ**’un hâli gibi bir hâli, onun üzerinden o hâlin zevâlini istemeksizin temenni etmendir; haset değildir. Şöyle dersin: **غَبَطَهُ**; elde ettiği şey sebebiyle, **ضرب** bâbından; ve **غِبْطَةً** da. Böylece o **فاغْتَبَطَ**. Bunun benzeri: onu men etti de o da imtinâ etti; onu hapsetti de o da ihtibâs etti. Ve **المُغْتَبِطُ** (yâ’nın kesresiyle): **المَغْبُوط**. Ebû Saîd dedi ki: isim **الغِبْطَةُ**’dır; o, hâlin güzelliğidir. Ondandır ki onların sözü: Allah’ım, **غَبْطًا**; **هبطاً** değil; yani senden **الغِبْطَةُ** isteriz ve hâlimizden aşağı inmeye karşı sana sığınırız.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D8%B7/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

غبط الكبش يغبطه غبطا: جس أليته، لينظر أبه طرق أم لا،كذا في الصحاح، وأنشد للشاعر:
  إني وأتيي ابن غلاق ليقرينيكغابط الكلب يبغي الطرق في الذنب قال الليث: غبط ظهره: جس بيده ليعرف هزاله من سمنه. قلت: وكذلك الناقة. والشعر الذي أنشده الجوهري للأخطل، كما في العباب، وقيل: لرجل من بني عمرو بن عامر يهجو قوما من سليم، وأوله:
  إذا تحليت غلاقا لـتـعـرفـهـا                      لاحت من اللؤم في أعناقها الكتب

  وناقة غبوط، كصبور: لا يعرف طرقها حتى تغبط، أي تجس باليد. وقال ابن عباد: الغبطة، بالضم: سير في المزادة مثل الشراك يجعل على أطراف الأديمين، ثم يخرز شديدا، كما في العباب والتكملة. والغبطة، بالكسر: حسن الحال، كما في الصحاح، والمسرة والنعمة، كما في اللسان، وقد اغتبط، كذا في أصول القاموس، وفي اللسان: وقد أغبط إغباطا. والغبطة: الحسد، كالغبط، بالفتح، في المعنيين، وقد غبطه، كضربه وسمعه، غبطا، إذا حسده، الثانية عن ابن بزرج، لغة في الأولى، نقله الصاغاني. وكون الغبط بمعنى الحسد، نقله ابن الأعرابي، وبه فسر الحديث:  أيضر الغبط? قال: نعم كما يضر الخبط  وقال غيره: العرب تكني عن الحسد بالغبط، واختلف كلام الأزهري في التهذيب، فذكره في ترجمة حسد. قال: الغبط: ضرب من الحسد، وهو أخف منه، ألا ترى أن النبي صلى الله عليه وسلم لما سئل:  هل يضر الغبط? قال: نعم كما يضر الخبط  فأخير أنه ضار، وليس كضرر الحسد الذي يتمنى صاحبه زي النعمة عن أخيه. والخبط: ضرب ورق الشجر حتى يتحات، ثم يستخلف من غير أن يضر ذلك بأصل الشجرة وأغصانها، وذكر أيضا في هذه الترجمة عن أبي عبيد فقال: سئل النبي صلى الله عليه وسلم  هل يضر الغبط? فقال: لا إلا كما يضر العضاه الخبط  وفسر الغبط: الحسد الخاص وقال أيضا - في ترجمة حسد - إن الحسد تمني نعمة على أن تتحول عنه، والغبطة تمني نعمة على أن لا تتحول عن صاحبها، أي يتمنى مثل حال المغبوط من غير أن يريد زوالها، ولا أن تتحول عنه، وليس بحسد. وروى ابن السكيت في غبط قال: غبطت الرجل أغبطه غبطا، إذا اشتهيت أن يكون لك مثل ما له، وأن لا يزول عنه ما هو فيه. والذي أراد النبي صلى الله عليه وسلم أن الغبط لا يضر ضرر الحسد، وأن ما يلحق الغابط من الضرر الراجع إلى نقصان الثواب دون الإحباط بقدر ما يلحق العضاه من خبط ورقها الذي هو دون قطعها واستئصالها، ولأنه يعود بعد الخبط ورقها، فهو وإن كان فيه طرف من الحسد فهو دونه في الإثم. وأصل الحسد القشر، وأصل الغبط: الجس، والشجر إذا قشر عنها لحاها يبست، وإذا خبط ورقها استخلف دون يبس الأصل. وقال أبو عدنان: سألت أبا زيد الحنظلي عن تفسير هذا الحديث، فقال: الغبط: أن يغبط الإنسان، وضرره إياه أن يصيبه نفس فيتغير حاله كما تغير العضاه إذا تحات ورقها. وقال الأزهري: الغبط ربما جلب إصابة عين بالمغبوط، فقام مقام النجأة المحذورة، وهي الإصابة بالعين. قال: وقد فرق الله بين الغبط والحسد بما أنزله في كتابه لمن تدبره واعتبره، فقال عز من قائل:  ولا تتمنوا ما فضل الله به بعضكم على بعض للرجال نصيب مما اكتسبوا وللنساء نصيب مما اكتسبن واسألوا الله من فضله  . وفي هذه الآية بيان أنه لا يجوز للرجل أن يتمنى إذا رأى على أخيه المسلم نعمة أنعم الله بها عليه أن تزوى عنه ويؤتاها، وجائز له أن يتمنى مثلها بلا تمن لزيها عنه، فالغبط: أن يرى المغبوط في حال حسنة فيتمنى لنفسه مثل تلك الحال الحسنة من غير أن يتمنى زوالها عنه، وإذا سأل الله مثلها فقد انتهى إلى ما أمره به ورضيه له. وأما الحسد: فهو أن يشتهي أن يكون له ما

  للمحسود، وأن يزول عنه ما هو فيه، فهو يبغيه الغوائل على ما أوتي من حسن الحال، ويجتهد في إزالتها عنه بغيا وظلما. وكذلك قوله تعالى:  أم يحسدون الناس على ما آتاهم الله من فضله  وفي الحديث:  على منابر من نور يغبطهم أهل الجمع  وفي حديث آخر: يأتي على الناس اليوم أبو العشرة  يعني: أن الأئمة في صدر الإسلام يرزقون عيال المسلمين وذراريهم من بيت المال فكان أبو العشرة مغبوطا بكثرة ما يصل إليه من أرزاقهم، ثم يجيء بعدهم أئمة- يقطعون ذلك عنهم، فيغبط الرجل بالوحدة، لخفة المؤونة، ويرثى لصاحب العيال. فهو غابط من قوم غبط، ككتب، هكذا في أصول القاموس، والصواب: كسكر، كما في اللسان، وأنشد:ود، وأن يزول عنه ما هو فيه، فهو يبغيه الغوائل على ما أوتي من حسن الحال، ويجتهد في إزالتها عنه بغيا وظلما. وكذلك قوله تعالى:  أم يحسدون الناس على ما آتاهم الله من فضله  وفي الحديث:  على منابر من نور يغبطهم أهل الجمع  وفي حديث آخر: يأتي على الناس اليوم أبو العشرة  يعني: أن الأئمة في صدر الإسلام يرزقون عيال المسلمين وذراريهم من بيت المال فكان أبو العشرة مغبوطا بكثرة ما يصل إليه من أرزاقهم، ثم يجيء بعدهم أئمة- يقطعون ذلك عنهم، فيغبط الرجل بالوحدة، لخفة المؤونة، ويرثى لصاحب العيال. فهو غابط من قوم غبط، ككتب، هكذا في أصول القاموس، والصواب: كسكر، كما في اللسان، وأنشد:
  والناس بين شامت وغبط وفي الحديث، أي حديث الدعاء:  اللهم غبطا لا هبطا  ، أي نسألك الغبطة ونعوذ بك أن نهبط عن حالنا، ذكره أبو عبيد في أحاديث لا يعرف أصحابها، ومنه نقل الجوهري، وقيل: معناه: اللهم ارتفاعا لا اتضاعا، وزيادة من فضلك لا حورا ولا نقصا، أو أنزلنا منزلة نغبط عليها، وجنبنا منازل الهبوط والضعة. وقيل: معناه: نسألك الغبطة، وهي النعمة والسرور، ونعوذ بك من الذل والخضوع. وأغبط الرحل على الدابة، كما في التهذيب، وفي الصحاح: على ظهر البعير: أدامه ولم يحطه عنه، نقله الجوهري، وأنشد للراجز:
  وانتسف الجالب من أندابه
  إغباطنا الميس على أصلابه قلت: الرجز لحميد الأرقط يصف جملا شديدا، ونسبه ابن بري لأبي النجم. ومن المجاز: أغبطت السماء إذا دام مطرها واتصل. وقال أبو خيرة: أغبط علينا المطر، وهو ثبوته لا يقلع، بعضه على أثر بعض. ومن المجاز أيضا: أغبطت عليه الحمى، إذا دامت، وقيل: أي لزمته، وهو من وضع الغبيط على الجمل. قال الأصمعي: إذا لم تفارق الحمى المحموم أياما قيل: أغبطت عليه، وأردمت، وأغمطت بالميم أيضا. قال الأزهري: والإغباط يكون لازما وواقعا كما ترى. وقال ابن هرمة يصف نفسه:
  ثبت إذا كان الخطيب كأنـه                      شاك يخاف بكور ورد مغبط

  ويروى: مغمط: بالميم. وفي الأساس: أغبطت عليه الحمى: كأنها ضربت عليه الغبيط لتركبه كما تقول: ركبته الحمى، وامتطته، وارتحلته. ومن المجاز: أغبط النبات، إذا غطى الأرض وكثف وتدانى حتى كأنه من حبة واحدة. وأرض مغبطة، إذا كانت كذلك، وهو بالفتح، أي على صيغة المفعول لا فتح أوله، كما يتبادر إلى الذهن، رواه أبو حنيفة. وفي الحديث، أي حديث الصلاة أنه صلى الله عليه وسلم جاء وهم يصلون في جماعة فجعل يغبطهم. قال ابن الأثير: هكذا روي مشددا، أي يحملهم على الغبط، ويجعل هذا الفعل عندهم مما يغبط عليه. قال: وإن روي بالتخفيف فيكون قد غبطهم لسبقهم وتقدمهم إلى الصلاة، كذا في النهاية. والغبط، بالفتح ويكسر: القبضات المحصودة المصرومة من الزرع، ج غبوط، ويقال: غبط، بضمتين. وقال الطائفي: الغبوط: هي القبضات التي إذا حصد البر وضع قبضة قبضة، الواحد غبط، وقال أبو حنيفة: الغبوط: القبضات المحصودة المتفرقة من الزرع، واحدها غبط على الغالب. والغبيط كأمير: الرحل، وهو للنساء يشد عليه الهودج، كما في الصحاح، قال امرؤ القيس:
  تقول وقد مال الغبيط بـنـا مـعـا                      عقرت بعيري يا امرأ القيس فانزل وقيل: هو المركب الذي هو مثل أكف البخاتي، قال الأزهري: ويقبب بشجار، ويكون للحرائر، وقيل: هو قتبة تصنع على غير صنعة هذه الأقتاب، أو رحل قتبه وأحناؤه واحدة، ج: غبط، ككتب. وفي الصحاح: وقول أمية بن أبي الصلت الثقفي:
  يرمون عن عتل كأنها غبـط                      بزمخر يعجل الحرمي إعجالا يعني به خشب الرحال. وشبه القسي الفارسية بها، وأنشد ابن بري لوعلة الجرمي:
  وهل تركت نساء الحي ضاحية                      في ساحة الدار يستوقدن بالغبط وأنشد ابن فارس أيضا هكذا له. وفي حديث ابن ذي يزن: كأنها غبط في زمخر. قال ابن الأثير: الغبط: جمع غبيط، وهو الموضع الذي يوطأ للمرأة على البعير، كالهودج يعمل من خشب وغيره، وأراد به هاهنا أحد أخشابه، شبه القوس في انحنائها. والغبيط: مسيل من الماء يشق في القف كالوادي في السعة، وما بين الغبيطين يكون الروض والعشب، والجمع كالجمع، وربما سموا الأرض المطمئنة غبيطا، كما في الصحاح وأنشد ابن دريد:
  وكل غبيط بالمغيرة مفعم المغيرة: الخيل التي تغير، أو هي الأرض الواسعة المستوية يرتفع طرفاها كهيئة الغبيط، وهو الرحل اللطيف، ووسطها منخفض، وبه سميت أرض لبني يربوع غبيطا، وفي الصحاح: اسم واد، ومنه صحراء الغبيط، قال امرؤ القيس:
  وألقى بصحراء الغبيط بعـاعـه                      نزول اليماني ذي العياب المحمل وقال أوس بن حجر:
  فمال بنا الغبيط بجانبـيه                      على أرك ومال بنا أفاق قلت: وهو قف غليظ في حزن بني يربوع مسيرة ثلاث في مثلها، وهو بين الكوفة وفيد. وغبيط المدرة: ع، وله يوم معروف، كانت فيه وقعة لشيبان وتميم، وتميم غلبت فيه شيبان، وفيه يقول العوام بن شوذب الشيباني:
  فإن تك في يوم الغبيط ملامة                      فيوم العظالى أخزى وألوما وفي العباب: وفي هذا اليوم أسر عتيبة بن الحارث بن شهاب بسطام ابن قيس ففدى نفسه بأربعمائة ناقة، وقال جرير:

  فما شهدت يوم الغبيط مجاشع                      ولا نقلان الخيل من قلتي يسر وقال لبيد رضي الله عنه:
  فإن امرأ يرجو الفلاح وقد رأى                      سواما وحيا بالأفاقة جـاهـل
  غداة غدوا منها وآزر سربهـم                      مواكب تحدى بالغبيط وجامـل والغبيطان: ع، وله يوم، أو كلاهما واحد، وجعلهما أبو أحمد العسكري يومين وموضعين. وقال ابن دريد: سماء غبطى وغمطى، كجمزى: دائمة المطر، ونص الجمهرة: إذا أغمطت في السحاب يومين أو ثلاثة، وهو مجاز. والاغتباط: التبجح بالحال الحسنة، وقيل: هو الفرح بالنعمة، وفي تلج المصادر: هو أن يصير الشخص بحال يغتبط فيها. وفي اللسان: هو شكر الله على ما أنعم وأفضل وأعطى، وفي الصحاح والمحكم: غبطته بما نال أغبطه غبطا وغبطة فاغتبط هو، كقولك منعته فامتنع، وحبسته فاحتبس، قال الشاعر:
  وبينما المرء في الأحياء مغتبط                      إذا هو الرمس تعفوه الأعاصير أي هو مغتبط، أنشدنيه أبو سعيد بكير الباء، أي هو مغبوط، كما في الصحاح. قلت: وهو قول عش بن لبيد العذري، ويروى لحريث بن جبلة العذري، ورواه المرزباني لجبلة بن الحارث العذري، ووجد بخط أبي سعيد السكري في أشعار بني عذرة: مغتبط. إذا صار رمسا تعفيه الأعاصير. وقال الأزهري: يجوز هو مغتبط، بفتح الباء، وقد اغتبطته، واغتبط فهو مغتبط، وقد تقدم لهذا البيت ذكر في ع ص ر وقصة فراجعه. ومما يستدرك عليه: رجل مغبوط ومغتبط: في غبطة، ومغتبط أيضا. والإغباط: ملازمة الركوب، وأنشد ابن السكيت:
  حتى ترى البجباجة الضياطا
  يمسح لما حالف الإغباطا
  بالحرف من ساعده المخاطا وقال ابن شميل: سير مغبط ومغمط، أي دائم لا يستريح، وقد أغبطوا على ركبانهم في السير، وهو أن لا يضعوا الرحال عنها ليلا ولا نهارا، وأنشد الأصمعي:
  في ظل أجاج المقيظ مغبطه وقال الليث: فرس مغبط الكاثبة، كمكرم، إذا كان مرتفع المنسج. وهو مجاز، شبه بصنعة الغبيط، وفي الأساس: كأن عليه غبيطا، وأنشد الليث للبيد:
  ساهم الوجـه شـديد أسـره                      مغبط الحارك محبوك الكفل ومن سجعات الأساس: طلب العرف من الطلاب، كغبط أذناب الكلاب. وتقول: أكرمت فاغتبط، واستكرمت فارتبط. وأصابته حمى مغبطة، كما يقال: مطبقة، وهو مجاز، وأنشد ثعلب:
  خوى قليلا غير ما اغتباط ولم يفسره، قال ابن سيده: عندي معناه: لم يركن إلى غبيط من الأرض واسع، وإنما خوى على مكان ذي عدواء غير مطمئن. واستدرك شيخنا: غبط، إذا كذب، نقلا عن ابن القطاع. قلت: راجعته في كتاب الأبنية له فوجدت فيه كما قال شيخنا، غير أنه تقدم في ع ب ط هذا المعنى بعينه، فلعله تصحف على ابن القطاع، إذ انفرد به، ولم يذكره غيره، فيحتاج إلى نظر وتأمل. وغبطة بنت عمرو المجاشعية، بالكسر، روت عن عمتها أم الحسن عن جدتها عن عائشة.

##### Türkçe

**غبط** **الكبش** **يغبطه** **غبطا**: onun **أليته**’sini yokladı; **طرق** etti mi etmedi mi diye bakmak için; **الصحاح**’ta böyle. Şairden şu beyit okunmuştur:
  Ben ve **ابن غلاق**’a gelişim, seni ağırlasın diye; (tıpkı) köpeğin kuyruğunda **طرق** arayan, kuyruğu yoklayan kimse gibi.

**الليث** dedi: **غبط** onun sırtını: eliyle yokladı; zayıflığını semizliğinden bilmek için. Dedim: Deve de böyledir. **الجوهري**’nin **الأخطل**’a okuduğu şiir, **العباب**’da olduğu üzere; ve denildi ki: **بني عمرو بن عامر**’den bir adamındır; **سليم**’den bir kavmi hicveder; başı şöyledir:
  Eğer onu tanımak için **غلاقا** ile süslendiysen,                      boyunlarında alçaklıktan (doğan) yazılar belirdi.

Ve **ناقة غبوط**; **صبور** gibi: **طرق**’u bilinmez; ta ki **تغبط** edilinceye kadar; yani elle yoklanıncaya kadar. **ابن عباد** dedi: **الغبطة**, ötre ile: **المزادة**’de **شراك** gibi bir yürüyüştür; iki derinin uçlarına konur, sonra sıkı sıkı dikilir; **العباب** ve **التكملة**’de olduğu gibi. Ve **الغبطة**, kesre ile: hâlin güzelliği; **الصحاح**’ta olduğu gibi; ve sevinç ve nimet; **اللسان**’da olduğu gibi; ve **اغتبط** etmiştir; **القاموس**’un asıllarında böyle; **اللسان**’da: ve **أغبط** **إغباطا** etmiştir. Ve **الغبطة**: haset; iki mânada da, fetha ile **الغبط** gibi; ve onu **غبطه** etti—**ضربه** ve **سمعه** gibi—**غبطا** (etti): ona haset ettiğinde; ikincisi **ابن بزرج**’dendir; birincide bir lehçedir; **الصاغاني** onu nakletti.

Ve **الغبط**’un haset mânasında oluşunu **ابن الأعرابي** nakletti; ve onunla hadis tefsir edildi: “**الغبط** zarar verir mi?” dedi. “Evet; **الخبط**’ın zarar verdiği gibi” dedi. Başkası dedi: Araplar hasetten kinaye olarak **الغبط** derler. **الأزهري**’nin **التهذيب**’deki sözü ihtilaf etti; onu **حسد** maddesinde zikretti. Dedi: **الغبط** hasedin bir türüdür; ondan daha hafiftir. Görmez misin ki Peygamber (Allah’ın salât ve selâmı üzerine olsun) sorulunca: “**هل يضر الغبط**?” dedi: “Evet; **كما يضر الخبط**.” Böylece onun zarar verici olduğu haber verildi; fakat, sahibinin nimetin kardeşinden yok olmasını temenni ettiği hasedin zararı gibi değildir.

Ve **الخبط**: ağacın yaprağını vurup dökmektir; sonra, ağacın aslına ve dallarına zarar vermeksizin yeniden çıkar. Ve bu maddede de **أبي عبيد**’den zikretti; dedi ki: Peygamber’e (Allah’ın salât ve selâmı üzerine olsun) soruldu: “**هل يضر الغبط**?” dedi: “Hayır; ancak **العضاه**’a **الخبط**’ın zarar verdiği gibi.” Ve **الغبط**’u “özel haset” diye açıkladı. Ve yine—**حسد** maddesinde—dedi ki: **الحسد** nimeti, ondan (nimet sahibinden) dönüp (başkasına) geçmesi üzere temenni etmektir; **الغبطة** ise nimeti, sahibinden dönüp geçmemesi üzere temenni etmektir; yani, onun yok olmasını istemeksizin ve ondan dönüp geçmesini istemeksizin, **المغبوط**’un hâli gibi bir hâli temenni eder; ve bu haset değildir.

**ابن السكيت** **غبط** hakkında rivayet etti; dedi: **غبطت الرجل أغبطه غبطا**: onda olanın benzerinin sende olmasını, ve onun içinde bulunduğu şeyin ondan yok olmamasını arzuladığında. Peygamber’in (Allah’ın salât ve selâmı üzerine olsun) muradı: **الغبط**’un hasedin zararı gibi zarar vermediği; ve **الغابط**’a ilişen zararın—sevabın eksilmesine dönen, iptal etmeye varmayan—**العضاه**’a yaprağının **خبط** edilmesinden ilişen kadar olduğudur; ki bu, onu kesip kökünden sökmeden aşağıdır; ve çünkü **خبط**’tan sonra yaprağı geri döner; o hâlde, onda hasetten bir taraf bulunsa da, günahça ondan aşağıdır.

Hasetin aslı: kabuk soymaktır; **الغبط**’un aslı: yoklamaktır. Ağaç, kabuğu soyulunca kurur; yaprağı **خبط** edilince ise, asıl kurumaksızın yeniden çıkar. **أبو عدنان** dedi: **أبو زيد الحنظلي**’ye bu hadisin tefsirini sordum; dedi: **الغبط**: insanın **يغبط** edilmesidir; onun (kişiye) zararı: ona bir nefes (iç sıkıntısı) isabet etmesi, böylece hâlinin değişmesidir; tıpkı **العضاه**’ın yaprağı dökülünce değişmesi gibi.

**الأزهري** dedi: **الغبط** bazen **المغبوط**’a göz değmesi isabetini getirir; böylece sakınılan **النجأة** makamına geçti; o da göz ile isabettir. Dedi: Allah, kitabında indirdiğiyle—onu düşünen ve ibret alan için—**الغبط** ile **الحسد** arasında ayırım yapmıştır; şöyle buyurdu: **ولا تتمنوا ما فضل الله به بعضكم على بعض للرجال نصيب مما اكتسبوا وللنساء نصيب مما اكتسبن واسألوا الله من فضله**. Bu âyette, bir erkeğin, Müslüman kardeşi üzerinde Allah’ın ona nimet verdiği bir nimeti gördüğünde, onun ondan uzaklaştırılmasını ve kendisine verilmesini temenni etmesinin câiz olmadığına; ve onun üzerinden yok olmasını temenni etmeksizin, onun benzerini temenni etmesinin câiz olduğuna beyan vardır.

Öyleyse **الغبط**: **المغبوط**’u güzel bir hâl içinde görüp, onun yok olmasını temenni etmeksizin, kendisi için o güzel hâlin benzerini temenni etmesidir. Allah’tan onun benzerini isterse, ona emredilen ve kendisi için razı olunan şeye varmış olur. **الحسد** ise: **المحسود**’a ait olanın kendisinde olmasını, ve onun içinde bulunduğu şeyin ondan yok olmasını arzulamasıdır; böylece, kendisine verilmiş güzel hâl sebebiyle ona felâketleri ister; ve onu ondan gidermeye, azgınlık ve zulümle çalışır. Nitekim Allah Teâlâ’nın sözü: **أم يحسدون الناس على ما آتاهم الله من فضله**.

Hadiste: **على منابر من نور يغبطهم أهل الجمع**. Ve başka bir hadiste: **يأتي على الناس اليوم أبو العشرة**; yani: İslâm’ın başlarında imamlar, Müslümanların ailelerine ve zürriyetlerine **بيت المال**’dan rızık verirlerdi; böylece **أبو العشرة**, onlara ulaşan rızıkların çokluğu sebebiyle **مغبوط** idi; sonra onların ardından imamlar gelir—bunu onlardan keserler; böylece adam, masrafın hafifliği sebebiyle, yalnızlıkla **يغبط** edilir; ve aile sahibi için acınır. O, **غبط** kavminden bir **غابط**tır; **كتب** gibi; **القاموس**’un asıllarında böyle; doğrusu: **سكر** gibi; **اللسان**’da olduğu üzere. Ve şu beyit okunmuştur:
  İnsanlar, kınayan ile **غبط** eden arasındadır.

Ve hadiste—yani dua hadisi—: **اللهم غبطا لا هبطا**; yani: biz senden **الغبطة** isteriz; ve hâlimizden aşağı düşmekten sana sığınırız. Onu **أبو عبيد**, sahipleri bilinmeyen hadisler içinde zikretti; **الجوهري** de ondan nakletti. Ve denildi ki: mânası: Allah’ım, yükseliş (ver), alçalış değil; fazlından artış (ver), dönüş ve eksilme değil; yahut bizi, kendisine **نغبط** edileceğimiz bir menzile indir; ve bizi **الهبوط** ve alçaklık menzillerinden uzak tut. Ve denildi ki: mânası: biz senden **الغبطة** isteriz—o nimet ve sevinçtir—ve zelillik ve boyun eğmeden sana sığınırız.

Ve **أغبط** **الرحل**’i binek üzerine; **التهذيب**’de olduğu gibi; **الصحاح**’ta: devenin sırtı üzerinde: onu devam ettirdi ve onu ondan indirmedi; **الجوهري** onu nakletti. Ve **الراجز**’den şu beyit okunmuştur:
  Ve **أندابه**’sinden getireni yolup kopardı;
  Bizim **إغباطنا**’mız, **الميس**’i **أصلابه** üzerinde (tutmak)tır.

Dedim: Bu **الرجز**, **حميد الأرقط**’undur; sert bir deveyi vasfeder; **ابن بري** onu **أبي النجم**’e nisbet etti.

Mecazdan: **أغبطت السماء**: yağmuru devam ettiğinde ve bitişik (aralıksız) olduğunda. **أبو خيرة** dedi: **أغبط** üzerimize yağmur; o, onun sabit oluşudur; kesilmez; bir kısmı bir kısmının ardından. Mecazdan yine: **أغبطت عليه الحمى**: devam ettiğinde; ve denildi ki: yani ona yapıştı; bu, deve üzerine **الغبيط** koymaktan (gelir). **الأصمعي** dedi: Humma, hummalıdan günlerce ayrılmadığında: **أغبطت عليه** denir; ve **أردمت**; ve **أغمطت** da—**الميم** ile—(denir). **الأزهري** dedi: **الإغباط** lâzım da olur, vâki‘ de olur; gördüğün gibi.

**ابن هرمة** kendisini vasfederek dedi:
  Hatip, sanki bir dikenlenmiş (kimse) gibi olduğunda,                      sabah erken bir gelişten korkan, **مغبط** bir **ورد** gibi, sebat ederim.

Ve rivayet olunur: **مغمط**: **الميم** ile. Ve **الأساس**’ta: **أغبطت عليه الحمى**: sanki ona **الغبيط**’i vurmuş da ona binmesi için; senin “**ركبته الحمى**” dediğin gibi, ve “**امتطته**” ve “**ارتحلته**”. Ve mecazdan: **أغبط النبات**; yeryüzünü örttüğü, sıklaştığı ve birbirine yaklaştığı zaman; ta ki sanki tek bir tanedenmiş gibi. Ve **أرض مغبطة**; böyle olduğu zaman; ve o fetih iledir; yani mef‘ûl sîgası üzerinedir, evvelini fethetmek değil; zihne hemen geldiği gibi; bunu Ebû Hanîfe rivayet etti. Ve hadiste, yani namaz hadisi: onun (sallallahu aleyhi ve sellem) geldiği ve onların cemaatle namaz kıldıkları, bunun üzerine onları **يغبطهم** kıldığı. İbnü’l-Esîr dedi: böyle şeddeli rivayet olundu; yani onları **الغبط**’a sevk eder ve bu fiili onların yanında kendisi üzerine **يغبط** olunan şeylerden kılar. Dedi: eğer tahfîf ile rivayet olunursa, namaza öne geçmeleri ve ilerlemeleri sebebiyle onları **غبطهم** etmiş olur; **النهاية**’de böyledir. Ve **الغبط**; fetih ile ve kesr olunur: ekinden biçilmiş, kesilmiş demetler; çoğulu **غبوط**; ve denilir: **غبط**; iki damme ile. Et-Tâifî dedi: **الغبوط**: o demetlerdir ki buğday biçildiği zaman demet demet konur; teki **غبط**. Ebû Hanîfe dedi: **الغبوط**: ekinden biçilmiş, dağınık demetlerdir; tekili çoğunlukla **غبط**. Ve **الغبيط**; **أمير** gibi: semer; ve o kadınlar içindir, üzerine **الهودج** bağlanır; **الصحاح**’ta olduğu gibi. İmruü’l-Kays dedi:
  “Der ki—ve **الغبيط** bizimle beraber eğilmişken—
  ‘Deveni boğazladın ey İmruü’l-Kays; in!’”

Ve denildi: o, **البخاتي**’nin avuçları gibi olan binek aracıdır. El-Ezherî dedi: ve **شجار** ile kubbeleştirilir; ve hür kadınlar için olur. Ve denildi: bu **الأقتاب**’ın sanatı dışında yapılan bir **قتبة**’dir; yahut **قتبه**’si ve **أحناؤه**’su bir olan bir semerdir; çoğulu: **غبط**; **كتب** gibi. Ve **الصحاح**’ta: Ümeyye b. Ebî’s-Salt es-Sekafî’nin sözü:
  “Atarlar bir **عتل** üzerinden; sanki onlar **غبـط**’tur,
  bir **زمخر** ile; **الحرمي** acele ettirir, acele ettirme ile”

Bununla semerlerin ağaçlarını kasteder. Ve Fars yaylarını ona benzetti. İbn Berrî, Vu‘ale el-Cermî için okuttu:
  “Mahallenin kadınları bir açıklık bıraktı mı,
  evin avlusunda **الغبط** ile ateş yakarlar?”

İbn Fâris de onun için bunu böyle okuttu. Ve İbn Zî Yezen hadîsinde: “sanki o, **زمخر** içinde **غبط**’tur.” İbnü’l-Esîr dedi: **الغبط**: **غبيط**’in çoğuludur; o, kadının deve üzerinde ayak bastığı yerdir; **الهودج** gibi, ağaçtan ve başkasından yapılır; burada onunla onun ağaçlarından birini kastetti; yayı, eğriliğinde ona benzetti. Ve **الغبيط**: suyun bir akıntısıdır; **القف** içinde, genişlikte vadi gibi yarılır; ve iki **الغبيط** arasındaki yer **الروض** ve ot olur; ve çoğul, çoğul gibidir. Ve bazen alçak yeri **غبيطا** diye adlandırdılar; **الصحاح**’ta olduğu gibi. İbn Düreyd okuttu:
  “Ve **المغيرة** ile dolu her **غبيط**”

**المغيرة**: akın yapan atlar; yahut o, geniş düz yerdir; iki ucu **الغبيط** heyeti gibi yükselir—ki o latif semerdir—ve ortası alçaktır; ve bununla Benî Yerbû‘ için bir araziye **غبيطا** adı verildi. Ve **الصحاح**’ta: bir vadinin adıdır; ondan **صحراء الغبيط**. İmruü’l-Kays dedi:
  “Ve **صحراء الغبيط**’ta yükünü bıraktı,
  yüklenmiş, heybe sahibi Yemenlinin inişi gibi”

Evs b. Hacer dedi:
  “Bizi **الغبيط** iki yanı ile eğdirdi,
  bir **أرك** üzerine; ve bizi **أفاق** eğdirdi”

Dedim: o, Benî Yerbû‘un **حزن**’inde kalın bir **قف**’tur; üç günlük mesafe, onun gibi; ve o, Kûfe ile Fîd arasındadır. Ve **غبيط المدرة**: bir yer adıdır; ve onun bilinen bir günü vardır; onda Şeybân ve Temîm için bir savaş oldu; ve Temîm onda Şeybân’a galip geldi. Ve onda el-Avvâm b. Şevzeb eş-Şeybânî şöyle der:
  “Eğer **يوم الغبيط**’ta bir kınama varsa,
  **يوم العظالى** daha rezil edici ve daha acılıdır”

Ve **العباب**’da: ve bu günde Utaybe b. el-Hâris b. Şihâb, Bistâm b. Kays’ı esir aldı; o da kendini dört yüz deve ile fidyeledi. Cerîr dedi:

  “Ne **يوم الغبيط**’ta Mücâşi‘ şahit oldu,
  ne de **يسر**’in iki tepesinden atların sevk edilişi”

Lebîd (radıyallahu anh) dedi:
  “Şüphesiz felahı uman bir kişi—görmüşken—
  **الأفاقة**’da **سواما** ve **حيا**; cahildir.
  O sabah ki ondan çıktılar; ve sürülerini destekledi,
  **الغبيط** ve **جامـل** ile meydan okuyan alaylar”

Ve **الغبيطان**: bir yer adıdır; ve onun bir günü vardır; yahut ikisi de birdir. Ebû Ahmed el-Askerî onları iki gün ve iki yer kıldı. İbn Düreyd dedi: **سماء غبطى وغمطى**; **جمزى** gibi: sürekli yağmurlu. Ve **الجمهرة**’nin nassı: bulut içinde iki gün yahut üç gün **أغمطت** olduğu zaman; ve o mecazdır. Ve **الاغتباط**: iyi hâl ile böbürlenmedir; ve denildi: o, nimet ile sevinmektir. Ve **تلج المصادر**’da: o, kişinin içinde **يغتبط** olunan bir hâle dönüşmesidir. Ve **اللسان**’da: Allah’a, nimet verdiği, üstün kıldığı ve verdiği şey üzerine şükretmektir. Ve **الصحاح** ve **المحكم**’de: “**غبطته بما نال أغبطه غبطا وغبطة فاغتبط هو**”; senin “**منعته فامتنع**” demen gibi ve “**حبسته فاحتبس**”. Şair dedi:
  “Ve kişi diriler içinde **مغتبط** iken,
  bir de bakarsın ki o, kabirdir; kasırgalar onu siler”

Yani o **مغتبط**’tur. Bunu bana Ebû Saîd, **الباء**’yı kesr ile okuttu; yani o **مغبوط**’tur; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Dedim: o, ‘Aş b. Lebîd el-Uzrî’nin sözüdür; ve Hureys b. Cebele el-Uzrî’ye de rivayet olunur. El-Merzebânî onu Cebele b. el-Hâris el-Uzrî’ye rivayet etti. Ve Ebû Saîd es-Sukkerî’nin hattıyla Benî Uzre şiirlerinde bulundu: **مغتبط**. “Kabir olduğu zaman kasırgalar onu siler.” El-Ezherî dedi: “o **مغتبط** olur” caizdir; **الباء**’yı fetih ile; ve ben onu **اغتبطته** ettim; ve **اغتبط** etti; o da **مغتبط**’tur. Ve bu beytin zikri **ع ص ر**’da ve kıssası geçti; ona müracaat et. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **رجل مغبوط ومغتبط**: bir **غبطة** içindedir; ve **مغتبط** da. Ve **الإغباط**: binmeye devam etmektir. İbnü’s-Sikkît okuttu:
  “Ta ki **البجباجة**’yi **الضياطا** görürsün,
  **الإغباطا** ile antlaşma yaptığı için siler,
  kolunun **المخاطا**’sından **الحرف** ile”

İbn Şümeyl dedi: **سير مغبط ومغمط**; yani sürekli, dinlenmez; ve yolculukta binekleri üzerinde **أغبطوا** ettiler; o, gece de gündüz de onlardan semerleri indirmemeleridir. El-Asma‘î okuttu:
  “**أجاج** gölgesinde, yaz sıcağının, **مغبطه**”

El-Leys dedi: **فرس مغبط الكاثبة**; **مكرم** gibi; eğer **المنسج**’i yüksek olursa. Ve o mecazdır; **الغبيط**’in yapımına benzetti. Ve **الأساس**’ta: sanki onun üzerinde bir **غبيطا** vardır. El-Leys, Lebîd için okuttu:
  “Yüzü paylı; bağlanması şiddetli,
  **مغبط الحارك**; **الكفل**’i sıkı dokunmuş”

Ve **الأساس**’ın secilerindendir: “**طلب العرف من الطلاب، كغبط أذناب الكلاب**.” Ve dersin: “**أكرمت فاغتبط**” ve “**استكرمت فارتبط**.” Ve ona **حمى مغبطة** isabet etti; “**مطبقة**” denildiği gibi; ve o mecazdır. Sa‘leb okuttu:
  “Biraz çöktü; **اغتباط** olmaksızın”

Ve onu açıklamadı. İbn Sîde dedi: bence manası: geniş bir yerden bir **غبيط**’e yaslanmadı; ancak alçak, sakin olmayan bir yerde çöktü. Şeyhimiz istidrâk etti: **غبط**; yalan söylediği zaman; İbnü’l-Kattâ‘dan naklen. Dedim: onu onun **كتاب الأبنية**’sinde gözden geçirdim; onda şeyhimizin dediği gibi buldum; ancak bu mananın aynısı **ع ب ط**’ta geçti; belki İbnü’l-Kattâ‘ üzerine tashîf olmuştur; zira onunla tek kalmıştır ve başkası onu zikretmemiştir; bu da bakış ve teemmül gerektirir. Ve **غبطة بنت عمرو المجاشعية**; kesr ile; halası Ümmü’l-Hasen’den, o da ninesinden, o da Âişe’den rivayet etti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D8%B7/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

غَبَطَهُ
1 غَبَطَهُ ذ aor. غَبِطَ , (S, K,) inf. n. غَبْطٌ, (S,) He felt with his hand his (a ram's) أَلْيَة [i. e. rump, or tail, or fat of the tail,] in order to see if he were fat or not: (S, K:) and he felt it (his back) with his hand in order to know whether he were lean or fat: (Lth, K: *) and in like manner the verb is used in relation to a she-camel. (TA.) -A2- غَبَطَهُ, aor. غَبِطَ ; (ISk, Az, S, Msb, K;) and غَبِطَهُ, aor. غَبَطَ ; (Ibn-Buzurj, Sgh, K;) inf. n. غَبْطٌ (ISk, Az, S, Msb, K) and غِبْطَةٌ, (S, K,) or the latter is a simple subst.; (Msb;) He regarded him [with unenvious emulation, i. e.] with a wish for the like of his condition, (ISk, Az, S,) meaning a good condition, (Az,) or for the like of that which he had attained, (Msb,) or for a blessing, (K,) and that it might not pass away, (ISk, K,) or without desiring that it should pass away, (Az, S, Msb,) from the latter person: (ISk, Az, S, Msb, K:) the doing so is not حَسَدٌ, (Az, S, Msb,) for this implies the desire that what is wished for may pass away from its possessor; (Az, Msb;) or it is a kind of حَسَد, of a more moderate quality: (Az:) or غِبْطَةٌ and غَبْطٌ have the signification shown above, and are also syn. with حَسَدٌ; (K;) this latter meaning is assigned to غَبْطٌ by IAar; and it is said that the Arabs use غَبْطٌ in the sense of حَسَدٌ metonymically; (TA;) [so that غَبَطَهُ and غَبِطَهُ may also mean (tropical:) he envied him; &c.; see an ex. in a prov. cited voce بَطْنٌ; but it is said that] حَسَدٌ, when it is for courage and the like, is syn. with غِبْطَةٌ, and then it implies admiration, without a wish that the thing admired may pass away from its possessor. (Msb in art. حسد.) You say, غَبَطَهُ بِهِ, (S,) and عَلَيْهِ, (IAth,) and فِيهِ, (Msb,) He regarded him with a wish for the like of it, meaning a thing or state which he had attained, without desiring that it should pass away from the latter person. (S, IAth, * Msb.) Mohammad was asked, “ Does الغَبْط injure? ” and he answered, “ Yes, like as الخَبْط injures: ” or, accord. to the relation of A'Obeyd, “ No, save as الخَبْط injures the [trees called] عِضَاه: ” (Az, TA:) [see خَبَطَ:] by الغيط meaning, accord. to some, الحَسَد: (TA:) or a kind thereof, of a more moderate quality; injurious, but not so injurious as الحسد whereby one wishes that a blessing may pass away from his brother; الخبط meaning the beating off the leaves of trees; after which they become replaced, without there resulting any injury therefrom to the stock and branches: moreover, الغبط sometimes occasions the smiting of its object with the evil eye. (Az, TA.) [See also غِبْطَةٌ, below.] -A3- Accord. to IKtt, غَبَطَ signifies also He lied; but perhaps it is a mistranscription for عَبَطَ, which has this meaning; for it is not mentioned by any other. (TA.)

2 غَبَّطَ It is said in a trad., جَآءَ وَهُمْ يُصَلُّونَ فَيَجْعَلَ يُغَبِّطُهُمْ; thus it is related, meaning, [He came to them while they were praying, and he began] to incite them to wish for the like of that action: if related without teshdeed, [يَغْبِطُهُمْ,] the meaning is, to regard them with a wish for the like condition, because of their forwardness to prayer. (Nh, K.)

4 أَغْبَطَ see 8. -A2- اغبط الرَّحْلَ عَلَى ظَهْرِ البَعِيرِ, (S,) or على الدَّابَّةِ, (K,) He kept the saddle constantly (S, K) upon the back of the camel, (S,) or upon the beast, (K,) not putting it down from him. (S.) ― -b2- اـِغْبَاطٌ also signifies The continuing constantly riding. (ISk.) And أَغْبَطُوا عَلَى رِكَابِهِمْ فِى السَّيْرِ They kept the saddles on their travellingcamels night and day, not putting them down, in journeying. (ISh.) ― -b3- Hence, (A, TA,) أَغْبَطَتْ عَلَيْهِ الحُمَّى (tropical:) The fever continued upon him; (S, K, TA;) as though it set the غَبِيط upon him, to ride him; like as you say, رَكِبَتْهُ الحُمَّى, and اِمْتَطَتْهُ, and اِرْتَحَلَتْهُ: (A, TA:) or clave to him: (TA:) or did not quit him for some days; as also أَغْمَطَتْ, and أَرْدَمَتْ. (As.) ― -b4- And أَغْبَطَتِ السَّمَآءُ (tropical:) The sky rained continually. (S, Msb, K, TA.) And أَغْبَطَ عَلَيْنَا المَطَرُ (tropical:) The rain continued upon us incessantly, rain following close upon rain. (Aboo-Kheyreh.) ― -b5- And أَغْبَطَ النَّبَاتُ (tropical:) The herbage covered the land, and became dense, as though it were from a single grain. (K, TA.)

اغتبط
8 اغتبط ذ He was, or became, regarded [with unenvious emulation, i. e.,] with a wish for the like of his condition, without its being desired that it should pass away from him: (S:) or he was, or became, in such a condition that he was regarded with a wish for the like thereof, without its being desired that it should pass away from him: (Táj el-Masádir, TA:) or he rejoiced, or became rejoiced, in being in a good condition; (K;) or in blessing bestowed upon him: (TA:) or he was grateful, or thankful, to God for blessing, or bounty, bestowed upon him: (L:) and the same, (K,) or ↓ أَغْبَطَ, inf. n. اـِغْبَاطٌ, accord. to the L, (TA,) he was, or became, in a good state or condition; in a state of happiness; (L, K;) and of enjoyment, or wellbeing. (L.) You say, لَقِىَ مَا يُغْتَبَطُ عَلَيْهِ [He met with, or experienced, that for which one would be regarded with unenvious emulation, i. e., with a wish to be in the like condition, without its being desired that it should pass away from him]. (TA in art. فوز.) -A2- The saying,
خَوَّى قَلِيلًا غَيْرَ مَا اغْتِبَاطِ
cited by Th, but not expl. by him, is held by ISd to mean [He (referring to a camel) lay down, or did so making his belly to be separated somewhat from the ground], not resting upon a wide غَبِيط [q. v.] of ground, but upon a place not even, and not depressed. (TA.)

غَبْطٌ
غَبْطٌ ذ [originally an inf. n.]: see غِبْطَةٌ. -A2- Also, and ↓ غِبْطٌ, Handfuls of reaped corn or seed-produce: pl. غُبُوطٌ, (K, TA,) and, it is said, غُبُطٌ: or [rather] accord. to Et-Táïfee, غُبُوطٌ signifies the handfuls which, when the wheat is reaped, are put one by one; and غَبْطٌ is the sing.: or, as AHn says, غُبُوطٌ signifies the scattered handfuls of reaped corn or seed-produce; one of which is termed غَبْطٌ. (TA.)

غِبْطٌ
غِبْطٌ ذ : see the next preceding paragraph.

غُبْطَةٌ
غُبْطَةٌ ذ A strap in the [leathern water-bag called] مَزَادَة, (Ibn-'Abbád, O, K,) like the شِرَاك [of the sandal], (Ibn-'Abbád, O,) which is put upon the extremities of the two skins [whereof the مزادة is mainly composed] and then strongly sewed. (Ibn- 'Abbád, O, K.)

غِبْطَةٌ
غِبْطَةٌ ذ A good state or condition; (S, L, Msb, K;) a state of happiness; (L, K;) and of enjoyment, or wellbeing; (L;) as also ↓ غَبْطٌ, in the saying, اَللّٰهُمَّ غَبْطًا لَا هَبْطًا, meaning, O God, we ask of Thee a good state or condition [&c.], (S, K,) and we put our trust in Thee for preservation that we may not be brought down from our state, (S, TA,) or that we may not be abased and humbled: (TA:) or place us in a station for which we may be regarded [with unenvious emulation, i. e.,] with a wish to be in the like condition without its being desired that it should pass away from us, (K, * TA,) and remove from us the stations of abasement and humiliation: (TA:) or [we ask of Thee] exaltation, not humiliation; and increase of thy bounty, not declension nor diminution. (TA.) [See also 1, second sentence.]

سَمَآءٌ غَبَطَى
سَمَآءٌ غَبَطَى ذ (tropical:) A sky raining continually (Jm, K) during two or three days; (Jm;) as also غَمَطَى. (TA.)

غَيُوطٌ
غَيُوطٌ ذ A she-camel whose fatness is not to be known unless she be felt with the hand. (K, TA.)

غَبِيطٌ
غَبِيطٌ ذ A [camel's saddle of the kind called] رَحْل, (S, Msb,) for women, (S,) upon which the [vehicle called] هَوْدَج is bound: (S, Msb:) or an elegant kind of رَحْل, depressed in its middle: (TA:) or a vehicle like the pads (أُكُف [in the CK, erroneously, اَكُفّ]) of the [species of camels called] بَخَاتِىّ, (K,) which is tented over with a [framework such as is called] شِجَاز, and is for women of birth: (Az, TA:) or, as some say, of which the pad (قَتَب) is made not in the [usual] make of pads (أَقْتَاب): (TA:) or a رحل of which the pad (قَتَب) and the [curved wooden parts called] أَحْنَآء are one [i. e., app., conjoined]: (K:) pl. غُبُطٌ. (S, Msb, K.) The pl. is also applied to the pieces of wood in camels' saddles; and to such are likened Persian bows, (S, TA,) because of their curvature. (IAth.) ― -b2- [Hence,] (assumed tropical:) Depressed land or ground: (S, K:) or a wide and even tract of land of which the two extremities are elevated, (K,) like the form of the camel's saddle so called, of which the middle is depressed: (TA:) also (assumed tropical:) a channel of water furrowed in a tract such as is termed قُفّ, (K, TA,) like a valley in width, having between it and another such channel meadows and herbage: pl. as above. (TA.)

غَابِطٌ
غَابِطٌ ذ act. part. n. of 1, (S, K,) as expl. in the first sentence: (S:) -A2- and also as expl. in the second sentence: (K:) pl., accord. to the K, غُبُطٌ, like كُتُبٌ; but correctly, غُبَّطٌ, like سُكَّرٌ, as in the L. (TA.)

فَرَسٌ مُغْبَطُ الكَاثِبَةِ
فَرَسٌ مُغْبَطُ الكَاثِبَةِ ذ (tropical:) A horse high in the withers; likened to the form of the غَبِيط; accord. to Lth: in the A, as though he had on him a غبيط. (TA.) ― -b2- أَرْضٌ مُغْبَطَةٌ, with fet-h, (K,) i. e., in the form of the pass. part. n., not with fet-h, to the first letter, (TA,) Land covered with dense herbage, as though it were from a single grain. (AHn, K.) ― -b3- سَيْرٌ مُغْبَطٌ (assumed tropical:) Journey continued without rest; as also مُغْمَطٌ. (ISh.)

حُمَّى مُغْبِطَةٌ
حُمَّى مُغْبِطَةٌ ذ (tropical:) Continual fever. (TA.)

مَغْبُوطٌ
مَغْبُوطٌ ذ and ↓ مُغْتَبِطٌ Regarded [with unenvious emulation, i. e.,] with a wish for the like condition, without its being desired that it should pass away from him: (S, TA:) in a good state, or condition; in a state of happiness; and of enjoyment, or wellbeing; as also ↓ مُغْتَبَطٌ. (TA.)

مُغْتَبَطٌ
مُغْتَبَطٌ ذ and مُغْتَبِطٌ: see the next preceding paragraph.

##### Türkçe

**غَبَطَهُ**
1 **غَبَطَهُ** ذ muz. **غَبِطَ**, (S, K,) mast. **غَبْطٌ**, (S,) O, onun (bir koçun) **أَلْيَة**’sini [yani sağrı, yahut kuyruk, yahut kuyruğun yağı] eliyle yokladı; şişman mı değil mi diye bakmak için: (S, K:) ve onu (sırtını) eliyle yokladı; zayıf mı şişman mı olduğunu bilmek için: (Lth, K: *) ve aynı şekilde fiil, bir dişi deve hakkında da kullanılır. (TA.) -A2- **غَبَطَهُ**, muz. **غَبِطَ**; (ISk, Az, S, Msb, K;) ve **غَبِطَهُ**, muz. **غَبَطَ**; (Ibn-Buzurj, Sgh, K;) mast. **غَبْطٌ** (ISk, Az, S, Msb, K) ve **غِبْطَةٌ**, (S, K,) yahut ikincisi yalın bir isimdir; (Msb;) O, onu [kıskançlıksız özenme ile, yani] onun hâlinin benzerini istemekle gördü, (ISk, Az, S,) yani iyi bir hâl, (Az,) yahut onun eriştiği şeyin benzerini, (Msb,) yahut bir nimeti, (K,) ve onun yok olup gitmemesini, (ISk, K,) yahut onun (nimetin) o kimseden yok olup gitmesini istemeksizin: (Az, S, Msb,) o kimseden: (ISk, Az, S, Msb, K:) bunu yapmak **حَسَدٌ** değildir, (Az, S, Msb,) çünkü bu, istenen şeyin sahibinden yok olup gitmesini istemeyi gerektirir; (Az, Msb;) yahut o, daha mutedil nitelikte bir **حَسَد** türüdür: (Az:) yahut **غِبْطَةٌ** ve **غَبْطٌ** yukarıda gösterilen anlamı taşır ve ayrıca **حَسَدٌ** ile eş anlamlıdır; (K;) bu son anlamı **غَبْطٌ**’a IAar nispet etmiştir; ve Arapların **غَبْطٌ**’u mecazen **حَسَدٌ** anlamında kullandıkları söylenir; (TA;) [böylece **غَبَطَهُ** ve **غَبِطَهُ** ayrıca (mecazen:) ona haset etti anlamına da gelebilir; vb.; **بَطْنٌ** maddesinde zikredilen bir darbımeselde bir örneğe bak; fakat denilmiştir ki] **حَسَدٌ**, cesaret ve benzeri için olduğunda, **غِبْطَةٌ** ile eş anlamlıdır; ve o zaman, hayranlık ifade eder; hayran olunan şeyin sahibinden yok olup gitmesini istemeksizin. (Msb, **حسد** maddesinde.) Sen dersin: **غَبَطَهُ بِهِ**, (S,) ve **عَلَيْهِ**, (IAth,) ve **فِيهِ**, (Msb,) O, onu onun benzerini istemekle gördü; yani onun eriştiği bir şey veya hâl; o kimseden yok olup gitmesini istemeksizin. (S, IAth, * Msb.) Muhammed’e soruldu: “**الغَبْط** zarar verir mi?” ve o cevap verdi: “Evet, tıpkı **الخَبْط** zarar verdiği gibi:” yahut, A’Obeyd’in rivayetine göre: “Hayır; ancak **الخَبْط**’ın [**عِضَاه** denilen] ağaçlara zarar vermesi gibi:” (Az, TA:) [**خَبَطَ**’a bak:] **الغيط** ile kastedilen, bazılarına göre, **الحَسَد**’dır: (TA:) yahut onun daha mutedil nitelikte bir türüdür; zararlıdır, fakat kişinin kardeşinden bir nimetin yok olup gitmesini istediği **الحسد** kadar zararlı değildir; **الخبط** ise ağaçların yapraklarını dövmek (düşürmek) demektir; bunun ardından onlar yeniden çıkar; ve gövde ve dallara bundan bir zarar meydana gelmez: ayrıca, **الغبط** bazen, hedefini nazarla vurmayı da doğurur. (Az, TA.) [Aşağıda **غِبْطَةٌ**’a da bak.] -A3- IKtt’ye göre, **غَبَطَ** ayrıca “yalan söyledi” anlamına gelir; fakat belki bu, bu anlamı taşıyan **عَبَطَ** yerine bir yazım yanlışıdır; çünkü başka hiçbir kimse tarafından zikredilmemiştir. (TA.)

2 **غَبَّطَ** Bir hadiste şöyle denilmiştir: **جَآءَ وَهُمْ يُصَلُّونَ فَيَجْعَلَ يُغَبِّطُهُمْ**; böyle rivayet edilmiştir; anlamı: [O, onlar namaz kılarken onlara geldi ve] onları o amelin benzerini istemeye sevk etmeye başladı: şedde olmaksızın rivayet edilirse, [**يَغْبِطُهُمْ**,] anlamı: namaza öne atılmaları sebebiyle, onları benzer hâli istemekle görmek. (Nh, K.)

4 **أَغْبَطَ** bk. 8. -A2- **اغبط الرَّحْلَ عَلَى ظَهْرِ البَعِيرِ**, (S,) yahut **على الدَّابَّةِ**, (K,) O, eyeri sürekli olarak (S, K) devenin sırtı üzerinde, (S,) yahut binek üzerinde, (K,) tuttu; onu üzerinden indirmeyerek. (S.) ― -b2- **اـِغْبَاطٌ** ayrıca, sürekli binmeye devam etmek anlamına gelir. (ISk.) Ve **أَغْبَطُوا عَلَى رِكَابِهِمْ فِى السَّيْرِ** Yolculukta, gece ve gündüz, yolculuk develerinin üzerindeki eyerleri indirmeyerek tuttular. (ISh.) ― -b3- Bundan dolayı, (A, TA,) **أَغْبَطَتْ عَلَيْهِ الحُمَّى** (mecazen:) Ateş onun üzerinde devam etti; (S, K, TA;) sanki ona binmek için onun üzerine **غَبِيط**’i koymuş gibi; tıpkı senin **رَكِبَتْهُ الحُمَّى**, ve **اِمْتَطَتْهُ**, ve **اِرْتَحَلَتْهُ** demen gibi: (A, TA:) yahut ona yapıştı: (TA:) yahut birkaç gün onu terk etmedi; **أَغْمَطَتْ**, ve **أَرْدَمَتْ** da böyledir. (As.) ― -b4- Ve **أَغْبَطَتِ السَّمَآءُ** (mecazen:) Gök sürekli yağmur yağdırdı. (S, Msb, K, TA.) Ve **أَغْبَطَ عَلَيْنَا المَطَرُ** (mecazen:) Yağmur üzerimize durmaksızın devam etti; yağmur yağmuru yakınca takip ederek. (Aboo-Kheyreh.) ― -b5- Ve **أَغْبَطَ النَّبَاتُ** (mecazen:) Ot, yeri kapladı ve sıklaştı; sanki tek bir tanedenmiş gibi. (K, TA.)

**اغتبط**
8 **اغتبط** ذ O, [kıskançlıksız özenme ile, yani] onun hâlinin benzerini istemekle, onun elinden gitmesi istenmeksizin, kendisine bakılan kimse oldu; yahut oldu: (S:) yahut o, onun elinden gitmesi istenmeksizin, benzeri istenerek kendisine bakılan bir hâlde oldu; yahut oldu: (Táj el-Masádir, TA:) yahut iyi bir hâlde bulunmasına sevindi; yahut sevindi: (K;) yahut kendisine verilmiş bir nimete: (TA:) yahut kendisine verilmiş nimet veya ihsan için Allah’a şükreden oldu; yahut oldu: (L:) ve aynı (K,) yahut ↓ **أَغْبَطَ**, mast. **اـِغْبَاطٌ**, L’ye göre, (TA,) o, iyi bir durumda veya hâlde oldu; mutluluk hâlinde; (L, K;) ve zevk, yahut esenlik içinde. (L.) Sen dersin: **لَقِىَ مَا يُغْتَبَطُ عَلَيْهِ** [O, kendisi için kıskançlıksız özenme ile bakılacak şeyi, yani benzeri hâlde olma arzusu duyulacak şeyi, onun elinden gitmesi istenmeksizin, buldu/yaşadı]. (TA, **فوز** maddesinde.) -A2- Şu söz:
**خَوَّى قَلِيلًا غَيْرَ مَا اغْتِبَاطِ**
Th tarafından nakledilmiştir; fakat o tarafından açıklanmamıştır; ISd’ye göre şu anlama gelir: [O (bir deve kastedilerek) yattı; yahut karnını yerden biraz ayırarak yaptı], geniş bir **غَبِيط** [bk. o] yer üzerinde dinlenmeyerek; fakat düz olmayan ve çukur olmayan bir yer üzerinde. (TA.)

**غَبْطٌ**
**غَبْطٌ** ذ [aslında bir mastar]: bk. **غِبْطَةٌ**. -A2- Ayrıca, ve ↓ **غِبْطٌ**, biçilmiş ekin veya tohum mahsulünden avuçlar: çoğulu **غُبُوطٌ**, (K, TA,) ve denilmiştir ki **غُبُطٌ**: yahut [daha doğrusu] Et-Táïfee’ye göre, **غُبُوطٌ**, buğday biçildiğinde birer birer konulan avuçlar demektir; ve **غَبْطٌ** tekildir: yahut AHn’nin dediği gibi, **غُبُوطٌ**, biçilmiş ekin veya tohum mahsulünden dağınık avuçlar demektir; bunlardan birine **غَبْطٌ** denir. (TA.)

**غِبْطٌ**
**غِبْطٌ** ذ : bk. bir önceki paragraf.

**غُبْطَةٌ**
**غُبْطَةٌ** ذ [deri su tulumu denilen] **مَزَادَة**’de bir kayış, (Ibn-’Abbád, O, K,) **شِرَاك** [sandal kayışı] gibi, (Ibn-’Abbád, O,) iki derinin uçlarına [ki **مزادة** esasen onlardan oluşur] konulan, sonra da sağlamca dikilen. (Ibn- ’Abbád, O, K.)

**غِبْطَةٌ**
**غِبْطَةٌ** ذ İyi bir durum veya hâl; (S, L, Msb, K;) mutluluk hâli; (L, K;) ve zevk, yahut esenlik hâli; (L;) bunun gibi ↓ **غَبْطٌ** da, şu sözde: **اَللّٰهُمَّ غَبْطًا لَا هَبْطًا**, anlamı: Ey Allah, senden iyi bir durum veya hâl [&c.] isteriz, (S, K,) ve hâlimizden aşağı düşürülmememiz için korunmayı senden umarız, (S, TA,) yahut alçaltılıp zelil kılınmamamız için: (TA:) yahut bizi, bizden onun elden gitmesi istenmeksizin benzeri hâlde olma arzusu ile bakılacak bir makama yerleştir, (K, * TA,) ve bizden alçaklık ve zillet makamlarını gider: (TA:) yahut [senden isteriz] yücelik, zillet değil; ve senin ihsanının artması, düşüş yahut eksilme değil. (TA.) [Ayrıca 1’in ikinci cümlesine de bak.]

**سَمَآءٌ غَبَطَى**
**سَمَآءٌ غَبَطَى** ذ (mecazen:) İki yahut üç gün boyunca sürekli yağmur yağdıran bir gök. (Jm, K) (Jm;) bunun gibi **غَمَطَى** da. (TA.)

**غَيُوطٌ**
**غَيُوطٌ** ذ Şişmanlığı, elle yoklanmadıkça bilinmeyen bir dişi deve. (K, TA.)

**غَبِيطٌ**
**غَبِيطٌ** ذ [**رَحْل** denilen türden] bir deve eyeri, (S, Msb,) kadınlar için, (S,) üzerine [**هَوْدَج** denilen] mahfe bağlanan: (S, Msb:) yahut ortası çökük, zarif bir **رَحْل** türü: (TA:) yahut [**بَخَاتِىّ** denilen] deve türünün yastıkları (**أُكُف** [CK’de yanlışlıkla **اَكُفّ**]) gibi bir binek; üzerine [**شِجَاز** denilen] bir iskeletle örtü kurulur; soylu kadınlar içindir: (Az, TA:) yahut bazılarının dediği gibi, bunun yastığı (**قَتَب**) yastıkların (**أَقْتَاب**) [alışılmış] yapımında yapılmamıştır: (TA:) yahut yastığı (**قَتَب**) ve [kavisli tahta parçalar denilen] **أَحْنَآء**’ı bir olan bir **رحل**: (K:) çoğulu **غُبُطٌ**. (S, Msb, K.) Çoğul, deve eyerlerindeki tahta parçalarına da söylenir; ve bunlara Fars yayları benzetilir, (S, TA,) eğrilikleri sebebiyle. (IAth.) ― -b2- [Bundan dolayı,] (varsayılan mecaz:) Çökük arazi veya yer: (S, K:) yahut iki ucu yüksek olan geniş ve düz bir arazi parçası, (K,) adı geçen deve eyerinin şekli gibi; onun ortası çöküktür: (TA:) ayrıca (varsayılan mecaz:) **قُفّ** denilen türden bir arazide oyulmuş bir su kanalı, (K, TA,) genişlikte bir vadi gibi; onunla başka bir böyle kanal arasında çayırlar ve otlar bulunur: çoğulu yukarıdaki gibidir. (TA.)

**غَابِطٌ**
**غَابِطٌ** ذ 1’in ism-i fâili, (S, K,) birinci cümlede açıklandığı üzere: (S:) -A2- ve ayrıca ikinci cümlede açıklandığı üzere: (K:) çoğulu, K’ye göre, **غُبُطٌ**, **كُتُبٌ** gibi; fakat doğru olan, L’de olduğu üzere, **غُبَّطٌ**, **سُكَّرٌ** gibi. (TA.)

**فَرَسٌ مُغْبَطُ الكَاثِبَةِ**
**فَرَسٌ مُغْبَطُ الكَاثِبَةِ** ذ (mecazen:) Cidagoları yüksek bir at; **غَبِيط**’in şekline benzetilmiştir; Lth’ye göre: A’da, sanki üzerinde bir **غبيط** varmış gibi. (TA.) ― -b2- **أَرْضٌ مُغْبَطَةٌ**, fet-h ile, (K,) yani mef’ûl ism-i mef’ûl kalıbı şeklinde; ilk harfe fet-h ile değil, (TA,) Sık otla kaplı arazi; sanki tek bir tanedenmiş gibi. (AHn, K.) ― -b3- **سَيْرٌ مُغْبَطٌ** (varsayılan mecaz:) Dinlenmeksizin devam eden yolculuk; bunun gibi **مُغْمَطٌ** da. (ISh.)

**حُمَّى مُغْبِطَةٌ**
**حُمَّى مُغْبِطَةٌ** ذ (mecazen:) Sürekli ateş. (TA.)

**مَغْبُوطٌ**
**مَغْبُوطٌ** ذ ve ↓ **مُغْتَبِطٌ** [kıskançlıksız özenme ile, yani] onun elinden gitmesi istenmeksizin, benzeri hâl istenerek kendisine bakılan: (S, TA:) iyi bir durumda veya hâlde; mutluluk hâlinde; ve zevk, yahut esenlik içinde; bunun gibi ↓ **مُغْتَبَطٌ** da. (TA.)

**مُغْتَبَطٌ**
**مُغْتَبَطٌ** ذ ve **مُغْتَبِطٌ**: bk. bir önceki paragraf.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D8%B7/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

غَبَطَ
غَبَطَ I ( n. ac. غَبْط 1 ),
a.  Felt; fingered; prodded; pinched ( animal ).

b.  ( n. ac. غَبْط 1 ,  غِبْطَة 2t ), Envied.

c.  Lied.

غَبُطَ
غَبُطَ A ( n. ac. غَبْط 1 ,  غِبْطَة 2t ),
a.  see supra (b) .

غَبَّطَ
غَبَّطَ II ,
a.  Excited, stimulated, aroused the emulation of.

أَغْبَطَ
أَغْبَطَ IV ,
a.  Rained incessantly.

b.  Was luxuriant ( vegetation ).

c.  [ 'Ala ], Clave to, continued upon ( fever ).

d.  [ acc. &  'Ala ], Rejoiced at, was glad of.

b.  [ coll. ], Was angry, irritated.

اِنْغَبَطَ
اِنْغَبَطَ VII
a.  [ coll. ],  see V (b) .

اِغْتَبَطَ
اِغْتَبَطَ VIII ,
a.  Was envied, was in an enviable position; was prosperous.

b.  see V (a) .

غَبْط
غَبْط 1 ,
a.  Prosperity, well-being; good fortune, luck.

b.  see 2 .

غِبْط
غِبْط 2 , ( pl. غُبُوْط 27 ),
a.  Handful of corn; wheat-sheaf.

غِبْطَة
غِبْطَة 2t ,
a.  see 1 (a) .

b.  Envy, enviousness, jealousy.

c.  [ coll. ], Beatitude ( patriarch's title ).

غُبْطَة
غُبْطَة 3t ,
a.  Strap, thong.

غَبَطَى
غَبَطَى 4ya ,
a.  Raining ( sky ).

غَاْبِط
غَاْبِط 21 , ( pl. غُبُط 10 ),
a.  Envious; envier.

غَبِيْط
غَبِيْط 25 , ( pl. غُبُط 10 ),
a.  Water-course, channel.

b.  Deep place.

c.  Camel's saddle.

غَبڤطَ
N. P. غَبڤطَ I ,
a.  Envied; enviable, fortunate.

غَبَّطَ
N. P. غَبَّطَ II
a.  [ coll. ], Full of holes ( river ).

b.  Muddy, miry.

c.  Angry, irritated.

مُغْبِطَة
مُغْبِطَة
a.  Continual ( fever ).

مُغْبَطَة
مُغْبَطَة
a.  Covered with vegetation.

غَبِّيْط
غَبِّيْط
a.  [ coll. ],  see 25 (b) .

b.  Puddle; slough.

##### Türkçe

**غَبَطَ**
**غَبَطَ** I ( mastar-ı aslî: **غَبْط** 1 ),
a. Hissetti; parmakladı; dürttü; çimdikledi (hayvanı).

b. ( mastar-ı aslî: **غَبْط** 1 , **غِبْطَة** 2t ), Gıpta etti.

c. Yalan söyledi.

**غَبُطَ**
**غَبُطَ** A ( mastar-ı aslî: **غَبْط** 1 , **غِبْطَة** 2t ),
a. Yukarıya bak (b).

**غَبَّطَ**
**غَبَّطَ** II ,
a. İmrenmeyi heyecanlandırdı, teşvik etti, uyandırdı.

**أَغْبَطَ**
**أَغْبَطَ** IV ,
a. Durmaksızın yağdı.

b. Gür oldu (bitki örtüsü).

c. [ **على** ], Yapıştı, devam etti (ateş).

d. [ mef‘ûl ve **على** ], Sevindi, memnun oldu.

b. [ cem‘î ], Öfkelendi, tahriş oldu.

**اِنْغَبَطَ**
**اِنْغَبَطَ** VII
a. [ cem‘î ], V (b)’ye bak.

**اِغْتَبَطَ**
**اِغْتَبَطَ** VIII ,
a. Gıpta edildi, gıpta edilecek bir durumda oldu; refah içinde oldu.

b. V (a)’ya bak.

**غَبْط**
**غَبْط** 1 ,
a. Refah, iyi oluş; iyi talih, şans.

b. 2’ye bak.

**غِبْط**
**غِبْط** 2 , ( çoğulu **غُبُوْط** 27 ),
a. Bir avuç tahıl; buğday demeti.

**غِبْطَة**
**غِبْطَة** 2t ,
a. 1 (a)’ya bak.

b. Gıpta, gıptalılık, kıskançlık.

c. [ cem‘î ], Saadet (patriğin unvanı).

**غُبْطَة**
**غُبْطَة** 3t ,
a. Kayış, sırım.

**غَبَطَى**
**غَبَطَى** 4ya ,
a. Yağmurlu (gök).

**غَاْبِط**
**غَاْبِط** 21 , ( çoğulu **غُبُط** 10 ),
a. Gıpta eden; gıpta edici.

**غَبِيْط**
**غَبِيْط** 25 , ( çoğulu **غُبُط** 10 ),
a. Su yolu, kanal.

b. Derin yer.

c. Devenin eyeri.

**غَبڤطَ**
N. P. **غَبڤطَ** I ,
a. Gıpta edildi; gıpta edilesi, talihli.

**غَبَّطَ**
N. P. **غَبَّطَ** II
a. [ cem‘î ], Deliklerle dolu (nehir).

b. Çamurlu, balçıklı.

c. Öfkeli, tahriş olmuş.

**مُغْبِطَة**
**مُغْبِطَة**
a. Sürekli (ateş).

**مُغْبَطَة**
**مُغْبَطَة**
a. Bitki örtüsüyle kaplı.

**غَبِّيْط**
**غَبِّيْط**
a. [ cem‘î ], 25 (b)’ye bak.

b. Su birikintisi; bataklık.
