# غبن (غ-ب-ن) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D9%86
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D8%A8%D9%86

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Ğeben, Eteklik kumaştan kısaltmak amacıyla alınan parçaya denir

- Harfler: غ - ب - ن
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [التَّغَابُنِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D9%86/siga/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%BA%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%8F%D9%86%D9%90.md) | التَّفَاعُلِ | Aldanmaların açığa çıkması | 1 | 1 | [64:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D9%86/ayet/64:9.md) |

## Mücavir kökler — 17 mücavir (22 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [فوز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Fevz Gölgeliktir
2. [أبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Badiye çöl demektir
3. [تحت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AD%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Ayağın alt tarafı demektir
4. [جري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Cariye yelkenli sandal demektir
5. [خلد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Huld : Parçalanmayan sert kaya demektir
6. [نهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…
7. [دخل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AE%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Dahl: Kuytu yer demektir
8. [جمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Yumruk demektir
9. [عظم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Büyük
10. [سوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir
11. [صلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir
12. [جنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Bahçe demektir
13. [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
14. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Yemm” durgun akan su demektir
15. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hufre, çukur demektir
16. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
17. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | غبن |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [بخس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AE%D8%B3.md), [خسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B3%D8%B1.md), [نقص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%B5.md) |
| Zıt Kök | [ربح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%AD.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin kenarını büküp gizlemek, bedende katlantı ve gizli kıvrım yeri; alışverişte veya takasta bir tarafın gizleme ve eksiltme yoluyla diğerini aldatması veya hakkını eksiltmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Ahirette dünyadaki tercih ve amellerin gerçek değerinin ortaya çıkmasıyla kimin kârda kimin ağır ziyanda ve aldanışta olduğunun karşılıklı olarak tescillenmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Adaletin, değer tespitinin ve rızanın gizleme ve eksiltmeyle bozulduğu her türlü akitte oluşan asimetri; varoluşsal takasın nihai bilançoda açığa kavuşması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir ticari hileye veya psikolojik bir pişmanlığa indirgeyerek ahiret gününün varoluşsal bir değer ve takas yüzleşmesi olduğu hakikatini gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| غب | Üzerinden zaman geçme, örtülme, tozlanma veya arka planda kalma yoluyla netliğin yitirilmesi ve zayıflama (karşılaştır: [غبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D8%B1.md) yerdeki tozun birikmesi ve örtmesi, [غبي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D9%8A.md) bilginin veya aklın üzerinin örtülüp gizlenmesi) | ن | Çekirdekteki örtülme ve zayıflık anlamına, içe doğru kıvrılarak saklama, kurnazca eksiltme ve akitte karşı tarafın fark edemeyeceği gizli bir hakkı kısıntıya uğratma nüansı eklenmiştir |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| غ | Göz imgesinin ses yoğunlaşması (türetme imge); perdeleme, gizleme, buğulanma | Görüşün önünü kesen, gözden saklanan veya fark edilmesi güç olan bir örtüyü ve karanlığı temsil eder |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Bir iç mekânı, muhafazayı, kabın içini veya gizli tutulan içsel alanı temsil eder |
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, kıvrılma, canlılık | Bükülme, kıvrılma, akışkanlık veya uzayıp giden bir hareket çizgisini temsil eder |
| غبن | Gizli bir bölmede kıvrılarak saklanıp eksiltilen hareket | Bir nesnenin, elbisenin veya hakkın kıvrım arasına gizlenerek dışarıdan görünmeyecek şekilde eksiltilmesi ve bu yolla değer zafiyeti oluşturulması |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kumaşın veya elbisenin boyunu kısaltmak amacıyla ucunun içe doğru katlanıp dikilmesi (غَبْنُ الثَّوْبِ); bedende koltuk altı ve kasık gibi derinin katlandığı, gizli ve yumuşak kıvrım yerleri (المَغَابِنُ). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde kök, kişinin değerini takdir edemeyen veya komşuluk hakkını zayi edenlerin durumunu anlatmak üzere kullanılmıştır: غَبِنْتُمْ تَتابُعَ آلائِنا / وحُسْنَ الجِوارِ وقُرْبَ النَّسَب |
| Erken Arapça kullanım | Alışverişte bir malın gerçek değerinin altında satılması veya ederinden fazla bedelle alınması sonucu uğranılan zararı ve akıl zayıflığını ifade etmek için غَبْنٌ فِي البَيْعِ ve غَبَنٌ فِي الرَّأْيِ şeklinde yaygınlaşmıştır. |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Arapça غبن kökü, Sami dillerinin güneybatı kolunda özellikle örtme, katlama, derine gizleme ve bundan türeyen eksiltme veya haksız kazanç sağlama semantik matrisinde gelişmiştir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) doğrudan غ-ب-ن kök dizilişi bağımsız bir fiil kökü olarak yaygın biçimde korunmamış; kökün taşıdığı saklama ve eksiltme fonksiyonları örtme ve hile semantiği taşıyan komşu fonetik varyantlarla karşılanmıştır. Erken Arapçada bu kökün somut olarak elbisenin kıvrılarak gizlenmesi ve vücudun kasık/koltuk altı gibi katlantı yerleri (المَغَابِن) için kullanılması, kelimenin temelinde saklama ve bükme eyleminin bulunduğunu belgeler. Zamanla bu fiziksel örtme ve eksiltme eylemi, ticari mübadelelerde karşı tarafın bilgisizliğinden faydalanarak hakkını eksiltme (غَبْن) ve aklın yetersiz kalarak kendi çıkarını örtüp zedelemesi (غَبَن) yönünde soyutlaşmıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Lane’s Arabic-English Lexicon.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | غبن (örtmek, eksiltmek, zayıf düşürmek) | Elbisenin ucunu katlayıp kısaltma ve gizli kıvrım yerleri somut anlamından, akitte karşı tarafın habersizliğinden yararlanarak hakkını eksiltme ve akıl zafiyetine geçiş | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami / Arapça içi gelişim | Klasik İbranice ve Süryanicede düzenli ses denkliğiyle birebir örtüşen üçlü kök türevi zayıftır; semantik örtüşme gizleme ve eksiltme bildiren köklerle paylaşılır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik diğer kollarda bu spesifik dizilişle doğrulanmış doğrudan soydaş biçim tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| غبن | Anlamlı | Eksiltmek, gizlemek, aldatmak | Bir akitte gizleme yoluyla hakkı eksiltmek, elbisenin ucunu katlamak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [غنب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D8%A8.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Sözlüklerde müsta'mel kaydedilmişse de bağımsız ve yaygın bir anlam alanı gelişmemiştir | Kur'an'da geçmez |
| بغن | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel sayılmıştır | Kur'an'da geçmez |
| بنغ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel sayılmıştır | Kur'an'da geçmez |
| [نغب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%BA%D8%A8.md) | Anlamlı | Yudumlamak, yavaşça içmek | Suyu veya tükürüğü yudum yudum, azar azar içine çekip yutmak | Kur'an'da geçmez; çekme ve içe alma boyutu |
| [نبغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%BA.md) | Anlamlı | Ortaya çıkmak, fışkırmak | Suyun kaynaması, kabiliyetin parlayıp birdenbire belirmesi | Kur'an'da geçmez; zıt yönde açığa çıkış |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| غبن | Merkez | Gizleyerek eksiltme ve değer kaybı | Karşı tarafın dikkatsizliğinden veya gizlemeden istifadeyle değerinden az karşılık vermek | Akitte örtülü haksızlık ve aldanış |
| [بخس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AE%D8%B3.md) | Komşu | Değerini bilerek düşürme | Bir şeyin bilinen hakiki kıymetini açıktan veya kasten aşağı çekerek zedelemek | Açıktan eksiltme ve değersizleştirme |
| [خسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B3%D8%B1.md) | Komşu | Sermaye kaybı ve tükeniş | Yapılan iş veya ticaretin sonucunda ana sermayenin zayi olması veya yokluğa uğraması | Bütüncül zarar ve iflas |
| [نقص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%B5.md) | Komşu | Niceliksel eksilme | Sayı, ölçü veya miktarda doğrudan doğruya azalma meydana gelmesi | Miktar ve hacim eksikliği |
| [ربح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%AD.md) | Zıt | Kâr ve değer artışı | Yapılan takas veya ticarette sermayenin üzerine artı değer eklenmesi ve kazanım sağlanması | Akitte fazlalık ve bereket |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | غبن | Bir akitte gizleme veya basiretsizlik sebebiyle değerinden az karşılık alma, aldanma | Somut katlantıdan ticari ve zihni eksilmeye uzanan çok katmanlı anlam örgüsü | Kesin |
| Latince | Laesio, fraus | Hukuki zarar, akitte aşırı yararlanma | Özellikle akitlerdeki fahiş zararı (laesio enormis) ve örtük hileyi karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Defraudation, lesion, underselling | Eksik bedel verme, aldanma, zarar | Akitlerde haksız eksiltmeyi ve varoluşsal takas yanılgısını kısmen karşılar | Güçlü |
| Almanca | Übervorteilung, Benachteiligung | Birinin toyluğundan yararlanıp hakkını yeme, zarara sokma | Özellikle taraflar arasındaki eşitsizlikten kaynaklanan haksız eksiltmeyi ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | Lésion, tromperie | Akit içi orantısız zarar, aldatılma | Medeni hukukta bir sözleşmede edimler arasındaki aşırı dengesizliği ve mağduriyeti karşılar | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Vocabulaire juridique (Gérard Cornu).

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| التَّغَابُنِ | Karşılıklı aldanış ve kâr-zarar dengesinin bütünüyle açığa çıkması | Kıyamet gününde müminlerin cenneti kazanıp kâfirlerin küfür karşılığında azaba uğrayarak mutlak aldanışa düştüklerinin tescil edildiği toplanma günü bağlamı (Teğâbün [64:9](https://lisan.digital/tr/ayet/64:9.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret, adalet ve ceza | Kıyamet gününde insanın dünya hayatında yaptığı varoluşsal tercihin (iman-küfür, itaat-isyan) karşılığını görmesi ve kâfirin mutlak ziyana uğradığını anlaması | İlahî adaletin tecellisinde hakiki kâr ve nihai aldanışın tescili |
| Fıkıh | Borçlar ve akitler hukuku | Alışverişte gabin (haksız kazanç ve aşırı yararlanma); gabn-i yesîr (hafif aldanma) ile gabn-i fâhiş (aşırı aldanma) ayrımı ve bunun akdi fesih hakkı doğurup doğurmayacağı | Akitte edimler arası denge ve iradeyi sakatlayan gizli eksiltme |
| Tefsir | Teğâbün suresi tefsiri | يَومُ التَّغَابُنِ terkibinin anlamı; müminlerin kâfirlerin cennetteki yerlerini devralması veya kâfirlerin dünyayı ahirete tercih ederek uğradıkları telafisiz aldanışın açığa çıkması | Karşılıklı mübadele bilançosunun dehşet verici açıklığı |
| Hadis | Ticaret ahlakı ve akit hükümleri | Alışverişte aldatmayı yasaklayan ve piyasa fiyatını bilmeyen kişiyi koruyan nehyi bey'u'l-muhabele ve gabin rivayetleri; müminin basiretli davranması tavsiyesi | Pazar ilişkilerinde zayıfın ve gafil olanın hakkının korunması |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahiret hesabı ve varoluşsal takas | Nihai kâr-zarar bilançosu | İnsanın ömrünü ve iradesini neyin karşılığında harcadığını test etme | Dünya hayatı bir pazar, ahiret ise bu pazardaki tercihin gerçek değerinin ortaya döküldüğü gündür | Kesin |
| İlmi | Bilişsel muhakeme ve değer biçme | Basiret zafiyeti ve yanlış hüküm | Bilginin eksikliği yüzünden nesne veya olgunun değerini yanlış tartma | Zihnin hakikati örtmesi sonucunda yanlış tercihte bulunarak kendi aleyhine hüküm vermesi | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal sözleşme ve yönetim | Kamu hakkının örtülü gasbı | Yöneten ve yönetilen arasındaki dengede meşruiyet ve hak kısıntısı | İktidar ilişkilerinde halkın veya zayıf kesimlerin hakkının perde arkasında eksiltilerek zarara uğratılması | Muhtemel |
| İktisadi | Piyasa ahlakı ve sözleşmeler | Aşırı yararlanma (gabin) | Mal ve bedel arasındaki adil dengenin bilgi asimetrisiyle bozulması | Bir tarafın tecrübesizliğinden veya gizlemeden yararlanarak malı değerinden çok ucuza kapatmak veya fahiş fiyata satmak | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Asimetrik bilgi ve dengesiz denklem matrisi (bilgi entropisi) | İki sistem veya taraf arasındaki transferde girdinin çıktıyı karşılamaması; örtük parametrelerin sistem dengesini bozarak gizli bir kayba (entropi artışına) yol açması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Akit teorisinde aşırı yararlanma ve bilişsel yanılsama (cognitive bias) | Hukukta tarafların edimleri arasındaki fahiş orantısızlık (laesio); psikolojide ise kişinin anlık hazzı uzun vadeli değere tercih ederek sonradan telafisiz bir pişmanlık yaşaması | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca fıkıhtaki teknik bir alışveriş ihtilafına veya bireyin basit bir kandırılma hissine indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, insanın canını, malını ve ömrünü Allah'a satması yahut geçici dünyaya feda etmesi şeklindeki en büyük kozmik ve varoluşsal ticaretin nihai sonucunu ifade eder |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kıyamet gününün dehşetli yüzleşmesini sadece kuru bir toplanma olarak görmek; amellerin birer sermaye, tercihlerimizin ise birer mübadele olduğu bilincini yitirmek |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan hayatını baştan sona bir ticaret ve mübadele (şirâ', bey', semene'l-kalîl) metaforu üzerinden kurguladığı ana ekseni tamamlar; bu ticaretin nihai sonucunun kimin kârda kimin ağır aldanışta olduğunu gösteren anahtar kavramdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnsanın canını ve malını cennet karşılığı satmasını konu edinen ayetler (Tevbe [9:111](https://lisan.digital/tr/ayet/9:111.md)), ahireti az bir pahaya satanları niteleyen uyarılar (Bakara [2:86](https://lisan.digital/tr/ayet/2:86.md)) ve kıyamet bilançosunu anlatan Teğâbün suresinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Ahiretin sadece mekanik bir ceza yeri değil, insanın kendi eliyle yaptığı tercihin mutlak adaletteki değer dengesizliğinin apaçık bir tescil alanı olduğunu gösterir; kâfirin aldanışının dışsal bir hile değil, kendi basiretsizliğinin sonucu olduğunu açıklar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir kumaşın boyunu kısaltmak için kenarını katlayıp gizlemek; vücudun koltuk altı ve kasık gibi gizli kıvrım yerleri.
- Soyut anlam: Bir mübadelede veya zihni tercihte, gizleme yahut basiretsizlik sebebiyle değerinden az karşılık alma, aldanma ve bu eksikliğin sonradan açığa çıkması.
- Sistematik karşılık: Varlıklar arası bilgi ve değer asimetrisinin nihai hesaplaşma ânında giderilerek kimin kazançlı kimin mutlak zararda olduğunun matematiksel kesinlikle tescil edilmesi.
- LaTeX modeli: $$ \Delta V = |V_r - V_a| > \epsilon \implies G(t_f) = \sum_{i=1}^n (V_{r,i} - V_{a,i}) $$
- LaTeX açıklaması: Formülde $V_r$ bir eylemin, amelin veya nesnenin hakiki değerini; $V_a$ ise aktör tarafından biçilen veya mübadelede kabul edilen algılanan değeri temsil eder. İkisi arasındaki fark belirlenmiş adalet eşiğini ($\epsilon$) aştığında gabin durumu ortaya çıkar. Nihai hesap anında ($t_f$) tüm bu gizli farklar toplanarak açığa çıkar ve toplam aldanış/ziyan fonksiyonu $G(t_f)$ teşekkül eder.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D8%A8%D9%86/occurrences?meal=IK

### [Tegabün 64:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D9%86/ayet/64:9.md) — التَّغَابُنِ

يَوْمَ يَجْمَعُكُمْ لِيَوْمِ الْجَمْعِ ذَلِكَ يَوْمُ التَّغَابُنِ وَمَنْ يُؤْمِنْ بِاللَّهِ وَيَعْمَلْ صَالِحًا يُكَفِّرْ عَنْهُ سَيِّئَاتِهِ وَيُدْخِلْهُ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا ذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ

Meal (IK): Sizi toplanma günü için topladığı gün; işte o gün, kimin aldandığının açığa çıkacağı gündür. Kim, Allah’a inanır ve salih amel işlerse; Allah onun kötülüklerini örter ve onu, altından ırmaklar akan, içinde ebediyyen kalacakları cennetlere sokar. İşte büyük kurtuluş budur.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Ğeben, Eteklik kumaştan kısaltmak amacıyla alınan parçaya denir. Bir alışverişte değerinden az karşılık vermek anlamına gelmektedir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D9%86/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والنون والباء معهما
ن ب غ، ن غ ب، غ ب ن مستعملات نغب: نَغَبَ الإنسانُ يَنْغَبُ ويَنْغِبُ نَغْباً أي: ابتَلَعَ رِيقَه أو المَاءَ نُغْبةً بعد نُغْبةٍ. وقوله:
لم يَقْصَعْنَه نُغَبُ
أي يُجْرَعُ نبغ: نَبَغَ الرجلُ إذا لم يكن في إِرْثِ الشِّعْرِ ثمَّ قال فأجادَ فيقال: نَبَغ منه شعرٌ شاعر.
وبَلَغَنا أن زياداً قال الشعر على كبر سنه، ولم يكن نشأ في بيت الشعر فسمي النَّابِغَةَ ، وقيل بل سمي لقوله:
وقد نَبَغَتْ لنا منهم شؤون
أي: ظَهَرتْ أمور. والدقيق يَنْبُغُ من خصاصر المُنْخُل وأَنْبَغْتُه أنا.
غبن: الغَبْنُ في الرأي القائل، والغَبْنُ في البيع، وغَبنْتُه فهو مَغْبُونٌ في تجارته والفاتِرُ عن العمل عن الغمل غابِنٌ.
والمَغابِنُ: الأرفاغُ والآباط الواحد مَغْبِن.
واغتَبَنْتُ الشَّيءَ: أخَذْتُه في المَغْبِنِ.
والغَبينة من الغَبْنِ كالشتيمة من الشتم.
ويقال: أرى هذا الأمر عليك غَبْناً، قال:
أجولُ في الدارِ لا أراكَ وفي الدر أُناسٌ جِوارُهُمْ غَبْنُ
ويَوْمُ التَّغابُنِ في الآخرة بالأعمال.

##### Türkçe

باب **الغين** و**النون** و**الباء** معهما
**ن ب غ**، **ن غ ب**، **غ ب ن** kullanımdadır.

**نغب**: **نَغَبَ** insan **يَنْغَبُ** ve **يَنْغِبُ** **نَغْباً**; yani: tükürüğünü yahut suyu, bir **نُغْبةً**den sonra bir **نُغْبةً** olarak yuttu. Ve onun sözü:
لم يَقْصَعْنَه نُغَبُ
yani: yudum yudum içirilir.

**نبغ**: **نَبَغَ** adam; eğer şiirin mirasında (şiir geleneğinde) değilken sonra söyledi de güzel yaptıysa; “ondan bir şairin şiiri **نَبَغ** etti” denilir.

Ve bize ulaştı ki Ziyâd, yaşlılığında şiir söyledi; şiir evi içinde yetişmiş değildi; bu sebeple ona **النَّابِغَةَ** adı verildi. Ve “bilakis şu sözü sebebiyle adlandırıldı” denildi:
وقد نَبَغَتْ لنا منهم شؤون
yani: işler ortaya çıktı. Ve ince un, eleğin deliklerinden **يَنْبُغُ** eder; ve ben onu **أَنْبَغْتُه**.

**غبن**: **الغَبْنُ** görüşte (kanaatte) aldanmadır; ve **الغَبْنُ** alışveriştedir. Ve onu **غَبنْتُ**; o da ticaretinde **مَغْبُونٌ**dur. Ve işten, çalışmadan gevşek olan, **غابِنٌ**dir.

Ve **المَغابِنُ**: dirsek içleri ve koltuk altlarıdır; tekili **مَغْبِن**.

Ve **اغتَبَنْتُ** şeyi: onu **المَغْبِنِ**de aldım.

Ve **الغَبينة**; **الغَبْنِ**dendir; sövmeden **الشتيمة** gibi.

Ve denilir: “Bu işi senin aleyhine bir **غَبْناً** görüyorum.” Dedi ki:
أجولُ في الدارِ لا أراكَ وفي الدر أُناسٌ جِوارُهُمْ غَبْنُ
Ve âhirette ameller sebebiyle **يَوْمُ التَّغابُنِ**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D9%86/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الغَبْنُ بالتسكين في البيع، والغَبَنُ بالتحريك في الرأي. يقال غَبَنْتُهُ بالبيع بالفتح، أي خدعته، وقد غُبِنَ فهو مَغْبونٌ. وغَبِنَ رأيه بالكسر إذا نقصه فهو غَبينٌ، أي ضعيف الرأي، وفيه غَبانةٌ. والغَبينَةُ من الغَبْنِ، كالشتيمة من الشتم. والتَغابُنُ: أن يَغْبِنَ القوم بعضهم بعضاً، ومنه قيل يوم التَغابُنِ ليوم القيامة. لأن أهل الجنَّة يَغْبِنون أهل النار. والمَغابِنُ: الأرفاغ. وغَبَنْتُ الثوبَ والطعامَ، مثل خَبَنْتُ.

##### Türkçe

**الغَبْنُ** (sükûn ile) alışveriştedir; **الغَبَنُ** (hareke ile) görüştedir. Denir ki: **غَبَنْتُهُ** (fetha ile) alışverişte; yani onu aldattım; ve gerçekten **غُبِنَ** (o aldatıldı), o hâlde o **مَغْبونٌ**dur. Ve **غَبِنَ** (kesra ile) onun görüşü; onu eksilttiği zaman, o **غَبينٌ**dir; yani zayıf görüşlü; onda **غَبانةٌ** vardır. Ve **الغَبينَةُ**, **الغَبْنِ**dendir; **الشتيمة**nin **الشتم**den olması gibi. Ve **التَغابُنُ**: kavmin birbirlerini aldatmalarıdır; ondan dolayı kıyamet günü için **يوم التَغابُنِ** denilmiştir. Çünkü cennet ehli, ateş ehline karşı **يَغْبِنون**. Ve **المَغابِنُ**: koltuk altlarıdır. Ve **غَبَنْتُ** elbiseyi ve yemeği; **خَبَنْتُ** gibi.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D9%86/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

غ ن ب
غبن ، غنب ، نبغ ، نغب : مستعملة .
نغب : قال الليث : يقال : نَغَبَ الإنسان يَنْغَبُ ويَنْغِبُ نَغْباً ، وهو الابتلاغُ للرِّيق والماء نُغْبَةً بعد نُغْبَةٍ .
وقال أبو عبيد : النَّغْبَةُ : الجرعةُ وجمعها نُغَبٌ .
وقال ذو الرُّمة :
حتى إذا زَلَجَتْ عن كلّ حَنْجَرةٍ
إلى الغَلِيلِ ولم يَقْصَعْنَهُ نُغَب
نبغ : قال الليث : يقال : نَبَغَ الرَّجل ، إذا لم يكن في إرث الشِّعر ثم قال فأجاد ، فيقال : نَبَغَ منه شِعرٌ شاعرٌ وبلغنا أن زِياداً قال الشعر على كبرِ سِنه ولم يكن نشأَ في
بيت الشِّعر فسُمِّي النابِغةَ ، وقيل : إنه سميَ بقوله :
وقد نَبَغَتْ لنا منهم شُؤون
قال : والدَّقيقُ : يَنْبُغُ من الخصاصِ ، تقول : أنْبَغْتُهُ فَنَبَغَ .
وقال غيره : نَبَغَ الشيءُ : إذا ظَهر ، ونَبَغَ فيهم النِّفاق إذا ظهرَ ما كانوا يُخفونه ، ونَبَغَتْ المزادَةُ ، إذا كانت كتوماً فصارت سَرِبَةً .
وقالت عائشة في أبيهَا غاضَ نَبْغَ النفَاق والرِّدَّة : أي نَقَصَهُ وأذْهَبهُ ، ونَبغَ الوعاءُ بالدقيق إذا كان رقيقاً فتطايرَ من خصاصِ ما رَقَّ منه .
ويقال : نَبَغَ فلانٌ بِنُوسه ، إذا خرجَ بطبعه ، ونَبَغَ الماءُ ونَبَعَ بمعنى واحدٍ ، ويقال لهبرية الرأس : نُباغَهُ ونُبَاغَتُهُ .
غنب : أهمله الليث .
وروى أبو العباس عن ابن الأعرابيِّ : الغُنَبُ : داراتُ أوساطِ الأشداقِ قال : وإنما يكون في أوساط أشداقِ الغِلْمان الملاحِ ، ويقال : بَخَصَ غُنْبَتَهُ ، وهي الدّارة التي تكونُ في وسَطِ خَدِّ الغلامِ المليح .
غبن : الحراني عن ابن السكِّيت : الْغبْنُ في الشراءِ والبيعِ ، يقال : غَبَنَهُ يَغْبِنُه غَبْناً ، والْغبَنُ : ضعفُ الرَّأْي ، يقال في رَأْيه غَبَنٌ ، وقد غَبِنَ رَأيه غَبَناً .
أبو العباس عن ابن الأعرابيِّ قال : غَبَنْتُ الثَّوبَ أغْبِنه غَبْناً : إذا طال فثنيته ، وكذلك كَبَنْتهُ ، وما قُطِعَ من أطرافِ الثوب فأسقط غَبَنٌ .
قال الأعشى :
يُسَاقِطُها كَسِقاطِ الْغَبَنْ
وقال الليث : يقال للفاترِ عن العمل : غَابِنٌ ، والمَغَابنُ : الأرْفاغُ ، والآباطُ ، واحدُها مَغبِنٌ وغَبَنْتُ الشيءَ : إذا خَبَّأْتهُ في المغبِنِ ، والْغَبِينَةُ من الْغَبْنِ كالشتيمةِ من الشتم ، ويقال : أَرى هَذا الأمرَ عليكَ غَبْناً ، وأنشد :
أجولُ في الدَّارِ لا أَراكَ وفي الدا
رِ أَناسٌ جوارُهمْ غَبْن
وقال أبو إسحاقَ في قول الله جلَّ وعزَّ : ( الْجَمْعِ ذَلِكَ يَوْمُ ) ( التغابن : 9 ) ، يوم يَغْبنُ أهلُ الجنة أهل النار ، ويغبنُ من ارتفعتْ منزلتهُ في الجنة من كان دُونه ، وضربَ الله ذلكَ مثلاً للشِّرَاءِ والبيعِ كما قالَ : ( ءَامَنُواْ هَلْ أَدُلُّكمْ عَلَى تِجَارَةٍ تُنجِيكُم مِّنْ عَذَابٍ ) ( الصف : 10 ) .
وقال أبو زيدٍ : غبنتُ الرجل فأَنا أغبنه غَبْناً ، وذلك أن يَمرَّ فلا تراه وَلا تَفْطُنَ له ، وغَبَنْتُ الأمرَ غَبناً إذا أَغْفَلْتُه وغَبنتُ في البيع غَبْناً إذا غفلْت عنه بيْعاً كان أَو شراءً ، وغبَنْتُ الرَّجل أغبِنه غَبْناً في البيع
والشراء ، وغبِيتُ الرجل أَغْبَاه أشَدَّ الغِباءِ ، وهو مِثل الغَبْن .
ثعلبٌ عن ابن الأعرابي : أصلُ الغَبْنِ : ثَنْيُ الشيءِ من دَلْوٍ أو ثوبٍ ليَنقُص من طوله .
قال : وسُئل الحسن عن قول الله : ( الْجَمْعِ ذَلِكَ يَوْمُ ) ( التغابن : 9 ) فقال : غَبَنَ أهلُ الجنَّة أهلَ النار : أي : استَنقصوا عقولهم باختيارهم الكفر على الإيمان .
ونظر الحَسن إلى رجُل غبَن آخرَ في بيعٍ فقال : إنَّ هذا يَغْبِنُ عقلَك .
قال أبو العباس : أي : يَنقُصُه .
وقال ابن الأعرابي : غبِنْتَ رأْيك : أي : نسِيتَه وضيَّعته ، وأنشد :
غَبِنْتم تتابُعَ آلائِنا
وحُسنَ الجِوار وقُرْبَ النَّسب
وقال ابن شميل : يقال : هذه الناقةُ ما شِئتَ من ناقةٍ ظَهْراً وكرَماً غير أنها مغبُونةٌ أي لا يُعلَم ذلك منها ، وقد غبَنوا خبرها ، وغبنوها : أي : لمْ يَعلموا عِلمها ، والغَبْن : النِّسيان ، وغَبِنْتُ كذا من حقِّي عند فلان أي نسِيتُه وغلِطتُ فيه .

##### Türkçe

غ ن ب
**غبن** , **غنب** , **نبغ** , **نغب** : kullanımdadır.

**نغب** : Leys dedi: Denir ki: **نَغَبَ** insan **يَنْغَبُ** ve **يَنْغِبُ** **نَغْباً**; o, tükürüğü ve suyu **نُغْبَةً** sonra **نُغْبَةٍ** yutmadır.

Ebû Ubeyd dedi: **النَّغْبَةُ** : yudumdur; çoğulu **نُغَبٌ**’dur.

Zü’r-Rumme dedi:
حتى إذا زَلَجَتْ عن كلّ حَنْجَرةٍ
إلى الغَلِيلِ ولم يَقْصَعْنَهُ نُغَب

**نبغ** : Leys dedi: Denir ki: **نَبَغَ** adam; eğer şiirin mirasında değilken sonra söyledi de güzel yaptıysa; denir ki: Ondan bir şairin şiiri **نَبَغَ**. Ve bize ulaştı ki Ziyâd yaşlılığında şiir söyledi, şiir evinde yetişmiş değildi; bu yüzden **النابِغةَ** diye adlandırıldı. Ve denildi ki: Şu sözü sebebiyle adlandırıldı:
وقد نَبَغَتْ لنا منهم شُؤون

Dedi: Ve ince un: **يَنْبُغُ** hasırın aralıklarından; dersin ki: **أنْبَغْتُهُ** da **فَنَبَغَ**.

Başkası dedi: **نَبَغَ** şey: ortaya çıktığı zaman; ve **نَبَغَ** onlarda nifak, gizlediklerini ortaya çıkardığı zaman; ve **نَبَغَتْ** su kırbası, eğer sızdırmaz iken sonra sızdırır olduysa.

Âişe babası hakkında dedi: **غاضَ نَبْغَ النفَاق والرِّدَّة**: yani onu eksiltti ve giderdi. Ve kap ince un ile **نَبغَ**; eğer ince olup da inceldiği yerin aralıklarından uçuştuysa.

Ve denir ki: **نَبَغَ** falan kimse **بِنُوسه** ile; eğer tabiatıyla dışarı çıktıysa. Ve **نَبَغَ** su ve **نَبَعَ** tek bir anlamdadır. Ve başın tepesindeki kabarıklığa denir: **نُباغَهُ** ve **نُبَاغَتُهُ**.

**غنب** : Leys onu ihmal etti.

Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: **الغُنَبُ** : ağız kenarlarının ortalarının daireleridir. Dedi: Ancak güzel oğlanların ağız kenarlarının ortalarında olur. Ve denir ki: **بَخَصَ غُنْبَتَهُ**; o, güzel oğlanın yanağının ortasında bulunan dairedir.

**غبن** : Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: **الْغبْنُ** satın almada ve satmadadır. Denir ki: **غَبَنَهُ يَغْبِنُه غَبْناً**. Ve **الْغبَنُ** : görüş zayıflığıdır. Denir ki: Onun görüşünde **غَبَنٌ** vardır. Ve onun görüşü **غَبِنَ** **غَبَناً**.

Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **غَبَنْتُ** elbiseyi **أغْبِنه غَبْناً**: eğer uzadıysa da onu katladıysan; bunun gibi **كَبَنْتهُ** de. Ve elbisenin uçlarından kesilen şey, düşen **غَبَنٌ**’dir.

A‘şâ dedi:
يُسَاقِطُها كَسِقاطِ الْغَبَنْ

Leys dedi: İşten gevşek olana **غَابِنٌ** denir. Ve **المَغَابنُ** : dirsek içleri ve koltuk altlarıdır; tekili **مَغبِنٌ**’dir. Ve **غَبَنْتُ** şeyi: eğer onu **المغبِنِ** içinde gizlediysen. Ve **الْغَبِينَةُ** **الْغَبْنِ**’dendir; sövmenin sövmeden olması gibi. Ve denir ki: Bu işi senin aleyhine **غَبْناً** görüyorum. Ve şu okundu:
أجولُ في الدَّارِ لا أَراكَ وفي الدا
رِ أَناسٌ جوارُهمْ غَبْن

Ebû İshâk, Allah’ın aziz ve celîl sözü hakkında dedi: ( **الْجَمْعِ ذَلِكَ يَوْمُ** ) ( **التغابن : 9** ) : Cennet ehlinin cehennem ehlini **يَغْبنُ** ettiği gündür; ve cennette derecesi yükselen kimse, kendisinden aşağıda olanı **يغبنُ** eder. Allah bunu satın alma ve satmaya bir misal olarak vurdu; nitekim dedi: ( **ءَامَنُواْ هَلْ أَدُلُّكمْ عَلَى تِجَارَةٍ تُنجِيكُم مِّنْ عَذَابٍ** ) ( **الصف : 10** ).

Ebû Zeyd dedi: **غبنتُ** adamı; ben onu **أغبنه غَبْناً**; bu, onun geçip de onu görmemen ve ona uyanmaman demektir. Ve **غَبَنْتُ** işi **غَبْناً**: eğer onu ihmal ettiysen. Ve **غبنتُ** satışta **غَبْناً**: eğer ondan gaflet ettiysen; satış olsun yahut satın alma. Ve **غبَنْتُ** adamı, satış ve satın almada onu **أغبِنه غَبْناً**. Ve **غبِيتُ** adamı, onu **أَغْبَاه** en şiddetli **الغِباءِ** ile; o, **الغَبْن** gibidir.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الغَبْنِ**’in aslı: bir kova yahut elbiseden bir şeyi bükmektir; uzunluğundan eksilsin diye.

Dedi: Hasan’a Allah’ın sözü hakkında soruldu: ( **الْجَمْعِ ذَلِكَ يَوْمُ** ) ( **التغابن : 9** ) ; dedi ki: Cennet ehli cehennem ehlini **غَبَنَ** etti: yani iman üzerine küfrü seçmeleriyle akıllarını eksik saydılar.

Hasan, bir adamın bir başkasını bir satışta **غبَن** ettiğine baktı da dedi: Şüphesiz bu, senin aklını **يَغْبِنُ** eder.

Ebû’l-Abbâs dedi: yani onu eksiltir.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **غبِنْتَ** görüşünü: yani onu unuttun ve zayi ettin. Ve şu okundu:
غَبِنْتم تتابُعَ آلائِنا
وحُسنَ الجِوار وقُرْبَ النَّسب

İbn Şümeyl dedi: Denir ki: Bu dişi deve, sırt ve kerem bakımından dilediğin her dişi devedir; ancak o **مغبُونةٌ**’dur; yani bu ondan bilinmez. Ve onun haberini **غبَنوا**; ve onu **غبنوها**: yani onun bilgisini bilmediler. Ve **الغَبْن** : unutmadır. Ve **غَبِنْتُ** falanca kimse yanındaki hakkımdan şunu: yani onu unuttum ve onda yanıldım.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D9%86/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الغين والباء وما يثلثهما)
(غبر) الغين والباء والراء أصلانِ صحيحان، أحدُهما يدل على البقاء، والآخرُ على لونٍ من الألوان.
فالأوَّل غَبَر، إذا بَقِيَ. قال الله تعالى ﴿إلاَّ امْرَأَتَكَ كَانَتْ مِنَ الغَابِرِينَ﴾  [العنكبوت 33]، ويقال بالناقة غُبْر، أي بقيَّة. وبِهِ غُبَّرٌ من مرض، أي بقِيَّة. قال ابن مُقبِلٍ أو غيرُه:
فإن سألَتْ عنِّي سُليمَى فقلْ لها  *** به غُبَّرٌ من دائه وهو صالحُ
ومن الباب: عِرْقٌ غَبِر، أي لا يزال ينتقض، كأنَّ به أبداً غُبَّراً. وتغبَّرَت المرأةُ الشَّيْخَ: أخذَتْ بقيَّةَ مائه.
والأصل الآخر* الغُبار سمِّي لغُبْرته. وهي لونُه. والأغْبر: كل لونٍ لونُ غُبَار.وقول طرفة:
رأيتُ بنِي غَبْراء لا يُنكرِونني  *** ولا أهلُ هذاكَ الطِّرافِ الممدَّدِ([1])
فبَنِي غَبراءِ هم المَحَاوِيجُ الفُقَراء، وذلك أنَّهم مغبَّرةٌ ألوانُهم، وهم أهلُ المَتْرَبَة. والغَبْراء: الأرض. والغُبَيراء([2]) : نبيذ الذُّرَة، ولعلَّ في لونه غُبْرة.
فأمّا داهيةُ الغَبَر، فهو عندي من هذا الباب، ويراد أنَّها غبراءُ، أي مُظْلِمة مشبِّهة لا يُرَى وَجْهُ المأتَى لها.
ومما شذَّ عن هذين الأصلين ما حكاهُ ابن السكيت: أغْبَرْتُ في طلَب الحاجة: جَدَدْتُ.
(غبس) الغين والباء والسين كلمةٌ تدلُّ على لونٍ من الألوان. قالوا: الغُبْسَة: لونٌ كلون الرَّماد. ويقال فرسٌ أَغْبَسُ. قال بعضهم: هو الذي يقال له: "سَمَنْد([3]) ". فأمَّا قولُهم: "لا أفْعَله ما غَبَا غُبَيْسٌ" فهو الدَّهر. قال ابنُ الأعرابيّ: ما أدرِي ما أصْلُه.
(غبش) الغين والباء والشين كلمةٌ تدلُّ على ظُلْمةٍ وإظلام. من ذلك الغَبَش: شدَّة الظُّلمة. وأَغْباشُ اللَّيل ظُلَمه. قال ذو الرُّمَّة:
أغْبَاشَ ليلِ تَمَامٍ كانَ طارَقَه  *** تَطَخْطُخُ الغَيمِ حتَّى ما لَه جُوبُ([4])
قال أبو عبيد: الغَبَش: البقيّة من اللَّيْل، وجمعه أغباش.
(غبط) الغين والباء والطاء أصلٌ صحيحٌ له ثلاثة وجوه: أحدها دوامُ الشيء ولزومُه، [والآخَر الجَسُّ]، والآخِر نوعٌ من الحَسَد.
فالأوّل قولهم: أغْبَطَتْ عليه الحُمَّى، أي دامَت. وأغبَطْتُ الرَّحْلَ على ظَهر البَعِيرِ، إذا أدمْتَه عليه ولم تَحُطَّه عنه. ولذلك سُمِّي الرَّحْل غَبيطاً، والجمع غُبُط. قال الحارثُ بن وَعْلة([5]) :
أم هل تركتَ نساء الحيِّ ضاحيَةً  *** في قاعة الدَّارِ يستوقدن بالغُبُطِ([6])
ومن هذا الغِبْطة: حُسْن الحالِ ودوامُ المَسَرَّة والخَيْر.
والأصل الآخر الغَبْط، يقال: غبَطْتُ الشَّاةَ، إذا جسستَها([7]) بيدك تنظر بها سِمَنٌ. قال:
إنِّي وأَتْيي بُجَيْرَاً حينَ أسألُه *** كالغابِطِ الكلبَ يرجو الطِّرْق في الذَّنَبِ([8])
ومن هذا الباب: الغَبِيط: أرضٌ مطمئنّة، كأنّها غُبِطَتْ حتى اطمأنَّت.
والثالث الغَبْط، وهو حَسَدٌ يقال إنَّه غيرُ مذموم، لأنَّه يَتمنَّى ولا يُريد زوالَ النِّعمة من غيره، والحَسَدُ بخلاف هذا. وفي الدعاء. "اللهمَّ غَبْطاً لا هَبْطاً"، ومعناه اللهمَّ [نَسْأَلُك أن] نُغبَط ولا نهْبَطَ، أي لا نُحَطّ.
(غبق) الغين والباء والقاف كلمةٌ واحدة، وهي الغَبُوق: شُرب العشيّ. يقال: غَبَقْتُ القوْمَ غَبْقاً، واغْتَبَق اغتباقاً.
(غبن) الغين والباء والنون كلمةٌ تدُلُّ على ضَعفٍ واهتضام. يقال غُبِنَ الرّجُل في بَيعه، فهو يُغْبَنُ غَبْناً، وذلك إذا اهتُضم فيه. وغَبنَ في رأيه، وذلك إذا ضَعُف رأيُه. والقياسُ في الكلمتين واحد. والغَبِينة من الغَبْن كالشَّتيمة من الشَّتم. والمَغَابِن: الأرفاغ، سمِّيَتْ بذلك للينها وضَعْفها عن قوّةِ غيرها.
(غبي) الغين والباء والحرف المعتلّ أصلٌ صحيح يدلُّ على تستُّرِ شيء حتى لا يُهتدَى لـه. من ذلك الغبْية([9]) وهي الزُّبْية، وسمِّيت لأنَّ المَصِيدَ جهِلَها حتى وقَعَ فيها. ومنه: غَبِيَ فلان غَباوةً، إذا كان قليلَ الفِطْنَةِ، وهو غَبِيٌّ. وغَبِيتُ عن الخَبَر، إذا جهلتَه. ويقال: جاءت غَبْيَة من مَطَر، وذلك إذا جاءت بظُلْمَةٍ واشتدادٍ وتكاثُفٍ([10]) .
(غبث) الغين والباء والثاء ليس بشيء. وذكروا عن الفَرّاء أنَّه قال: غَبَثَت الأقط مثل عَبَثْته.
--------------ـــ
([1]) البيت من معلقته المشهورة.
([2]) في الأصل: "والغبراء" صوابه في المجمل واللسان. والغبيراء، يقال لها: "السُّكُرْكَة"، يتخذها الحبش.
([3]) فسره استينجاس في معجمه 697 بقوله: "Dun or cream" أي أشهب، أو ذو لون يشبه لون القشدة.
([4]) ديوان ذي الرّمة 22 واللسان (غبش، طرق). وقبله:
حتى إذا ما جلا عن وجهه فلق  *** هاديه في أخريات الليل منتصب
([5]) في اللسان (غبط) أنه وعلة الجرمي.
([6]) روايته في اللسان: "في ساحة الدار".
([7]) في الأصل: "حبستها" تحريف.
([8]) وكذا وردت روايته في المجمل. وفي اللسان (غبط) وبعض نسخ إصلاح المنطق 266: "وأتيي ابن غلاق"؛ وفي بعضها الآخر: "وأتيي ابن علاق".
([9]) وردت هذه الكلمة أيضاً في المجمل، ولم ترد في المعاجم المتداولة.
([10]) في الأصل: "وتكاسف".

ـ

##### Türkçe

(غayn ile **الباء** ve ikisini üçleyen şeyler bâbı)
(**غبر**) **الغين** ve **الباء** ve **الراء** iki sahih asıldır; ikisinden biri kalmaya delâlet eder, diğeri renklerden bir renge.
Birincisi: **غَبَر**; kaldığı zaman. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿إلاَّ امْرَأَتَكَ كَانَتْ مِنَ الغَابِرِينَ﴾  [العنكبوت 33]. Ve deve hakkında **غُبْر** denir; yani kalıntı. Ve onda hastalıktan **غُبَّرٌ** vardır; yani kalıntı. İbn Mukbil yahut başkası dedi ki:
Eğer Süleymâ benden sorarsa ona de ki  *** onda hastalığından **غُبَّرٌ** vardır ve o iyi hâldedir
Ve bâbdandır: **عِرْقٌ غَبِر**; yani hâlâ bozulup durur; sanki onda daima **غُبَّراً** vardır. Ve kadın ihtiyarın **تغبَّرَت**’i: suyunun kalıntısını aldı.
Diğer asıl: **الغُبار** onun **غُبْرته**’si sebebiyle adlandırıldı. Ve o, onun rengidir. Ve **الأغْبر**: her renk ki onun rengi **غُبَار** rengidir. Ve Tarafe’nin sözü:
Ben **غَبْراء** oğullarını gördüm; beni inkâr etmezler  *** ne de şu uzatılmış **الطِّراف**’ın ehli([1])
İşte **بَنِي غَبراءِ** muhtaç yoksullardır; bu da şundandır ki renkleri tozlanmıştır; ve onlar topraklılığın ehlidir. Ve **الغَبْراء**: yer. Ve **الغُبَيراء**([2]) : darı nebîzi; belki onun renginde **غُبْرة** vardır.
Ama **داهيةُ الغَبَر**; o, benim yanımda bu bâbdandır; ve murad olunur ki o **غبراءُ**’dır; yani karanlık, benzetmeli; ona girişin yüzü görülmez.
Ve bu iki asıldan şâz olan şeylerden: İbnü’s-Sikkît’in hikâye ettiği: حاجet talebinde **أغْبَرْتُ**: yeniledim.

(**غبس**) **الغين** ve **الباء** ve **السين** renklerden bir renge delâlet eden bir kelimedir. Dediler ki: **الغُبْسَة**: kül rengi gibi bir renk. Ve **فرسٌ أَغْبَسُ** denir. Bazıları dedi ki: o, kendisine "**سَمَنْد([3])**" denilen şeydir. Ama onların sözü: "لا أفْعَله ما غَبَا غُبَيْسٌ" ise o, dehrdir. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: onun aslını bilmiyorum.

(**غبش**) **الغين** ve **الباء** ve **الشين** karanlığa ve karartmaya delâlet eden bir kelimedir. Ondan: **الغَبَش**: karanlığın şiddeti. Ve **أَغْباشُ اللَّيل**: onun karanlıklarıdır. Zü’r-Rumme dedi ki:
Tam bir gecenin **أغْبَاش**’ı; onu çalan olmuştu  *** bulutun gürlemesi; öyle ki onda yarık yoktur([4])
Ebû Ubeyd dedi ki: **الغَبَش**: geceden kalıntıdır; çoğulu **أغباش**tır.

(**غبط**) **الغين** ve **الباء** ve **الطاء** üç vechi olan sahih bir asıldır: birincisi şeyin devamı ve ona yapışmasıdır, [diğeri yoklama] ve diğeri hasedin bir türüdür.
Birincisi onların sözü: ona humma **أغْبَطَتْ**; yani devam etti. Ve devenin sırtı üzerinde semeri **أغبَطْتُ**; onu üzerinde devam ettirdiğim ve ondan indirmediğim zaman. Bunun için semere **غَبيطاً** adı verildi; çoğulu **غُبُط**tur. Hâris b. Va‘le([5]) dedi ki:
Yoksa kavmin kadınlarını açıkta mı bıraktın  *** evin düzlüğünde **الغُبُط** ile ateş yakarlar([6])
Ve bundan **الغِبْطة**: hâlin güzelliği ve sevinç ile hayrın devamıdır.
Diğer asıl: **الغَبْط**; denir ki: koyunu **غبَطْتُ**; onu elinle yokladığın zaman, onda semizlik var mı diye bakarsın. Dedi ki:
Ben ve Büceyr’e gelişim, onu sorduğum vakit  *** köpeği yoklayan gibidir; kuyrukta yolu umar([8])
Ve bu bâbdandır: **الغَبِيط**: alçak bir yer; sanki o, sakinleşinceye kadar **غُبِطَتْ**.
Üçüncüsü **الغَبْط**tur; o, bir hasettir; denir ki o kınanmış değildir; çünkü temenni eder ve nimetin başkasından gitmesini istemez; haset ise bunun tersinedir. Ve duada: "اللهمَّ غَبْطاً لا هَبْطاً"; manası: Allah’ım, [senden isteriz ki] **نُغبَط** olalım ve **نهْبَطَ** olmayalım; yani alçaltılmayalım.

(**غبق**) **الغين** ve **الباء** ve **القاف** tek bir kelimedir; o da **الغَبُوق**tur: akşam içişi. Denir ki: kavme **غَبَقْتُ** **غَبْقاً**; ve **اغْتَبَق** **اغتباقاً**.

(**غبن**) **الغين** ve **الباء** ve **النون** zayıflığa ve ezilmeye delâlet eden bir kelimedir. Denir ki: adam satışında **غُبِنَ**; o **يُغْبَنُ** **غَبْناً**; bu, onda haksızlık edilip ezildiği zamandır. Ve görüşünde **غَبنَ**; bu da görüşü zayıf olduğu zamandır. İki kelimede kıyas birdir. Ve **الغَبِينة** **الغَبْن**dendir; tıpkı **الشَّتيمة**’nin **الشَّتم**den olması gibi. Ve **المَغَابِن**: koltuk altlarıdır; başka şeylerin kuvvetine nispetle yumuşaklığı ve zayıflığı sebebiyle böyle adlandırıldı.

(**غبي**) **الغين** ve **الباء** ve illetli harf sahih bir asıldır; bir şeyin örtünmesine delâlet eder; ta ki ona yol bulunmasın. Ondan: **الغبْية**([9]); o **الزُّبْية**’dir; avlanan onu bilmeyip içine düştüğü için adlandırıldı. Ve ondan: falan **غَبِيَ** **غَباوةً**; az anlayışlı olduğu zaman; ve o **غَبِيٌّ**dir. Ve haberden **غَبِيتُ**; onu bilmediğim zaman. Ve denir ki: yağmurdan bir **غَبْيَة** geldi; bu, karanlıkla ve şiddetlenmeyle ve yoğunlaşmayla([10]) geldiği zamandır.

(**غبث**) **الغين** ve **الباء** ve **الثاء** bir şey değildir. Ve Ferrâ’dan naklettiler ki o dedi: **غَبَثَت** **الأقط**; tıpkı onu **عَبَثْته** gibi.

--------------ـــ
([1]) Beyit, onun meşhur muallakasındandır.
([2]) Asılda: "والغبراء"; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır. Ve **الغبيراء**; ona "**السُّكُرْكَة**" denir; Habeşliler onu yaparlar.
([3]) İstîncâs onu sözlüğünde 697’de şu sözüyle tefsir etti: "Dun or cream" yani külrengi, yahut kaymak rengine benzeyen renk sahibi.
([4]) Zü’r-Rumme divanı 22 ve **اللسان** (**غبش**، **طرق**). Ondan önce:
Hatta yüzünden şafak açılınca  *** onun kılavuzu gecenin sonlarında dikilmişti
([5]) **اللسان**’da (**غبط**) onun **وعلة الجرمي** olduğu.
([6]) **اللسان**’da rivayeti: "في ساحة الدار".
([7]) Asılda: "حبستها" tahriftir.
([8]) Rivayeti **المجمل**’de böyle gelmiştir. Ve **اللسان**’da (**غبط**) ve **إصلاح المنطق** 266’nın bazı nüshalarında: "وأتيي ابن غلاق"; ve diğer bazılarında: "وأتيي ابن علاق".
([9]) Bu kelime **المجمل**’de de geldi; yaygın sözlüklerde gelmedi.
([10]) Asılda: "وتكاسف".

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D9%86/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الغبن: أن تبخس صاحبك في معاملة بينك وبينه بضرب من الإخفاء، فإن كان ذلك في مال يقال: غبن فلان، وإن كان في رأي يقال: غبن (قال أبو عثمان السرقسطي: غبنه في البيع غبنا: نقصه، وغبن الثوب: كفه، وغبن الشيء: أخفاه. وغبن رأيه غبنا: ضعف، وغبن رأيه: ضعف. انظر: الأفعال 2/33.
وقال ابن منظور: الغبن بالتسكين في البيع، والغبن بالفتح في الرأي)، وغبنت كذا غبنا: إذا غفلت عنه فعددت ذلك غبنا، ويوم التغابن: يوم القيامة لظهور الغبن في المبايعة المشار إليها بقوله: ﴿ومن الناس من يشرى نفسه ابتغاء مرضات الله﴾ [البقرة/207]، وبقوله: ﴿إن الله اشترى من المؤمنين...﴾ الآية [التوبة/111]، وبقوله: ﴿الذين يشترون بعهد الله وأيمانهم ثمنا قليلا﴾ [آل عمران/77]، فعلموا أنهم غبنوا فيما تركوا من المبايعة، وفيما تعاطوه من ذلك جميعا، وسئل بعضهم عن يوم التغابن؟ فقال: تبدوا الأشياء لهم بخلاف مقاديرهم في الدنيا، قال بعض المفسرين: أصل الغبن: إخفاء الشيء، والغبن بالفتح: الموضع الذي يخفى فيه الشيء، وأنشد:
*ولم أر مثل الفتيان في غبن ال**أيام ينسون ما عواقبها*
(البيت لعدي بن زيد، وهو في الشعر والشعراء ص 131؛ والمسائل العضديات ص 166؛ وديوانه ص 45)
وسمي كل منثن من الأعضاء كأصول الفخذين والمرافق مغابن لاستتاره، ويقال للمرأة: إنها طيبة المغابن.

##### Türkçe

- **الغبن**: Seninle onun arasında bir muamelede, bir tür gizleme ile arkadaşını eksiltmendir; eğer bu malda olursa “falân **غبن** etti” denir; eğer bir görüşte olursa “**غبن** etti” denir (Ebû Osman es-Serkustî dedi ki: “Onu satışta **غبن** etmesi, **غبنا**: onu eksiltmesidir; **غبن الثوب**: onu kıvırdı; **غبن الشيء**: onu gizledi. **غبن رأيه غبنا**: zayıfladı; **غبن رأيه**: zayıfladı. Bak: **الأفعال** 2/33.
Ve İbn Manzûr dedi ki: “**الغبن** sükûn ile satıştadır; **الغبن** fetha ile görüştedir”), ve “şunu **غبنت** ettim, **غبنا**”: ondan gafil olduğun zaman, sonra bunu **غبنا** saydığın zaman; ve **يوم التغابن**: kıyamet günüdür; zikredilen alışverişte **الغبن**’in ortaya çıkması sebebiyle; onun sözüyle işaret edilmiştir: ﴿ومن الناس من يشرى نفسه ابتغاء مرضات الله﴾ [البقرة/207] ve onun sözüyle: ﴿إن الله اشترى من المؤمنين...﴾ âyet [التوبة/111] ve onun sözüyle: ﴿الذين يشترون بعهد الله وأيمانهم ثمنا قليلا﴾ [آل عمران/77]; böylece, alışverişten terk ettikleri şeyde ve bunun tamamından yaptıkları şeyde, onların **غبن** edildiklerini bildiler; ve bazılarından **يوم التغابن** hakkında soruldu; dedi ki: “Şeyler onlara dünyadaki takdirlerinin hilâfına görünür.” Bazı müfessirler dedi ki: **الغبن**’in aslı: şeyi gizlemektir; ve **الغبن** fetha ile: şeyin içinde gizlendiği yerdir; ve şu beyit okundu:
*ولم أر مثل الفتيان في غبن ال**أيام ينسون ما عواقبها*
(Beyit Adî b. Zeyd’indir; **الشعر والشعراء** s. 131’de; **المسائل العضديات** s. 166’da; ve divanında s. 45’te.)
Ve uzuvlardan her kıvrım, uylukların kökleri ve dirsekler gibi, örtülü olması sebebiyle **مغابن** diye adlandırıldı; ve kadına: “O, **طيبة المغابن**’dir” denir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D9%86/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

غ ب ن
في بيعه غبن وفي رأيه غبن وقد غبن وغبن‏.‏
وتقول‏:‏ لحقته في تجارته غبينه ووضع وضيعةً مبينه‏.‏
وتغابن له‏:‏ تقاعد حتى غبن وتغابنوا‏:‏ غبن بعضهم بعضاً‏.‏

##### Türkçe

غ ب ن
Onun satışında **غبن** vardır ve onun görüşünde **غبن** vardır; ve **غبن** etti ve **غبن** edildi.
Ve dersin ki: Ticaretinde ona **غبينه** erişti; ve açık bir eksiltme olan bir eksiltme koydu.
Ona karşı **تغابن** etti: **غبن** edilinceye kadar geri durdu; ve **تغابنوا**: Onların bazısı bazısını **غبن** etti.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D9%86/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الغَبْنُ، بالتسكين، في البيع، والغَبَنُ، بالتحريك، في الرأْي. وغَبِنْتَ رأْيَك أَي نَسِيته وضَيَّعْته. غَبِنَ الشيءَ وغَبِنَ فيه غَبْناً وغَبَناً: نسيه وأَغفله وجهله؛ أَنشد ابن الأَعرابي: غَبِنْتُمْ تَتابُعَ آلائِنا،
وحُسْنَ الجِوارِ، وقُرْبَ النَّسَب.
والغَبْنُ: النِّسيان. غَبِنْتُ كذا من حقي عند فلان أَي نسيته وغَلِطْتُ فيه. وغَبَنَ الرجلَ يَغْبِنُه غَبْناً: مَرَّ به وهو مائلٌ فلم يره ولم يَفْطُنْ له. والغَبْنُ: ضعف الرأْي، يقال في رأْيه غَبْنٌ. وغَبِنَ رَأْيَه، بالكسر، إذا نُقِصَه، فهو غَبِين أَي ضعيف الرأْي، وفيه غَبانَة. وغَبِنَ رأْيُه، بالكسر، غَبَناً وغَبَانة: ضَعُف. وقالوا: غَبنَ رأْيَه، فنصبوه على معنى فَعَّلَ، وإن لم يلفظ به، أَو على معنى غَبِنَ في رأْيه، أَو على التمييز النادر. قال الجوهري: قولهم سَفِهَ نَفْسَه وغَبِنَ رَأْيَه وبَطِرَ عَيْشَه وأَلِمَ بَطْنَه ووَفِقَ أَمْرَه ورَشِدَ أَمْرَه كان الأَصلُ سَفِهَتْ نَفسُ زيد ورَشِدَ أَمْرُه، فلما حُوَّلَ الفعل إلى الرجل انتصب ما بعده بوقوع الفعل عليه، لأَنه صار في معنى سَفَّهَ نَفْسَه، بالتشديد؛ هذا قول البصريين والكسائي، ويجوز عندهم تقديم هذا المنصوب كما يجوز غلامَه ضَرَبَ زيدٌ؛ وقال الفراء: لما حوِّل الفعل من النفس إلى صاحبها خرج ما بعده مُفَسِّراً ليَدُلَّ على أَن السَّفَه فيه، وكان حكمه أَن يكون سَفِهَ زَيدٌ نَفْساً لأَن المُفَسِّر لا يكون إلا نكرة، ولكنه ترك على إضافته ونصب كنصب النكرة تشبيهاً بها، ولا يجوز عنده تقديمه لأَن المُفَسِّرَ لا يَتَقَدَّم؛ ومنه قولهم: ضِقْتُ به ذَرْعاً وطِبْتُ به نَفْساً، والمعنى ضاق ذَرْعِي به وطابَتْ نَفْسِي به. ورجل غَبِينٌ ومَغْبُونٌ في الرأْي والعقل والدِّين. والغَبْنُ في البيع والشراء: الوَكْسُ، غَبَنَه يَغْبِنُه غَبْناً هذا الأَكثر أَي خدَعه، وقد غُبِنَ فهو مَغْبُونٌ، وقد حكي بفتح الباء
(* قوله «وقد حكي بفتح الباء» أي حكي الغبن
في البيع والشراء كما هو نص المحكم والقاموس). وغَبِنْتُ في البيع غَبْناً إذا غَفَلْتَ عنه، بيعاً كان أَو شِرَاء. وغَبَيْتُ الرجلَ أغْباه أَشَدَّ الغِباء، وهو مثل الغَبْنِ. ابن بُزُرْج: غَبِنَ الرجلُ غَبَناناً شديداً وغُبِنَ أَشدّ الغَبَنانِ، ولا يقولون في الرِّبْح إِلاَّ رَبِحَ أَشدّ الرِّبح والرَّباحة والرَّباح؛ وقوله:
قد كانَ، في أَكل الكَرِيصِ المَوْضُون،
وأَكْلكِ التمر بخُبْزٍ مَسْمُون،
لِحَضَنٍ في ذاك عَيْشٌ مَغْبُون.
قوله: مغبون أَي أَن غيرهم فيه
(* قوله «أي أن غيرهم فيه» كذا بالأصل
والمحكم أي أن غيرهم يغبنهم فيه. وقوله «إلا أنهم لا يعيشونه» أي لا يعيشون به)، وهم يجدونه كأَنه يقول هم يقدرون عليه إلا أَنهم لا يَعِيشونه، وقيل: غَبَنُوا الناسَ إِذا لم يَنَلْه غيرُهم. وحَضَنٌ هنا؛: حيٌّ. والغَبِينَة من الغَبْنِ: كالشَّتِيمَة من الشَّتْم. ويقال: أَرَى هذا الأَمر عليك غَبْناً؛ وأَنشد: أ
َجُولُ في الدارِ لا أَراك، وفي الـ
ـدّار أُناسٌ جِوارُهم غَبْنُ.
والمَغْبِنُ: الإِبِطُ والرُّفْغُ وما أَطاف به. وفي الحديث: كان إذا اطَّلى بدأََ بمغابنه؛ المَغابِنُ: الأَرْفاغُ، وهي بَواطِنُ الأَفْخاذ عند الحَوالِب، جمع مَغْبِنٍ من غَبَنَ الثوبَ إذا ثناه وعطفه، وهي مَعاطِفُ الجلد أَيضاً. وفي حديث عكرمة: من مَسَّ مَغابِنَه فلْيَتَوضأْ؛ أَمره بذلك استظهاراً واحتياطاً، فإِن الغالب على من يَلْمَسُ ذلك الموضعَ أَن تقع يده على ذكره، وقيل: المغابِنُ الأَرْفاغُ والآباط، واحدها مَغْبِنٌ. وقال ثعلب: كلُّ ما ثَنَيْتَ عليه فخذَك فهو مَغْبِن. وغَبَنْتُ الشيءَ إذا خَبَأْته في المَغْبِنِ. وغَبنْتُ الثوبَ والطعامَ: مثل خَبَنْتُ. والغابِنُ: الفاتِرُ عن العمل. والتَّغَابُن: أَن يَغْبِنَ القومُ بعضهم بعضاً. ويوم التَّغَابُن: يوم البعث، من ذلك، وقيل: سمي بذلك لأَن أَهل الجنة يَغْبِنُ فيه أَهلَ النار بما يصير إليه أَهل الجنة من النعيم ويَلْقَى فيه أَهلُ النار من العذاب الجحيم، ويَغْبِنُ من ارتفعت منزلتُه في الجنة مَنْ كان دُونَ منزلته، وضرب الله ذلك مثلاً للشراء والبيع كما قال تعالى: هل أدُلُّكُم على تجارة تُنْجيكم من عذاب أَليم؟ وسئل الحسن عن قوله تعالى: ذلك يومُ التَّغابُنِ؛ فقال: غَبَنَ أَهلُ الجنة أَهلَ النار أَي اسْتَنْقَصُوا عقولَهم باختيارهم الكفر على الإِيمان. ونَظَر الحَسَنُ إلى رجل غَبَنَ آخر في بيع فقال: إن هذا يَغْبِنُ عقلَك أَي يَنْقُصه. وغَبَنَ الثوبَ يَغْبِنُه غَبْناً: كفه، وفي التهذيب: طالَ فَثَناه، وكذلك كَبَنه، وما قُطِعَ من أَطرافِ الثوب فأُسقِطَ غَبَنٌ؛ وقال الأَعشى: يُساقِطُها كسِقاطِ الغَبَنْ.
والغَبْنُ: ثَنْيُ الشيء من دَلْو أَو ثوب ليَنْقُصَ من طوله. ابن شميل: يقال هذه الناقة ما شِئْتَ من ناقةٍ ظَهْراً وكَرَماً غير أَنها مَغْبُونة لا يعلم ذلك منها، وقد غَبَنُوا خَبَرها وغَبِنُوها أَي لم يَعْلَمُوا عِلْمَها.

##### Türkçe

**الغَبْنُ**, sükûn ile, satışta; ve **الغَبَنُ**, hareke ile, görüşte (olur).

Ve “**غَبِنْتَ رأْيَك**” yani onu unuttun ve onu zayi ettin. **غَبِنَ الشيءَ** ve **غَبِنَ فيه** **غَبْناً** ve **غَبَناً**: onu unuttu, onu ihmal etti ve onu bilmedi; İbnü’l-A‘râbî inşad etti:
غَبِنْتُمْ تَتابُعَ آلائِنا،
وحُسْنَ الجِوارِ، وقُرْبَ النَّسَب.
Ve **الغَبْنُ**: unutma. “**غَبِنْتُ كذا من حقي عند فلان**” yani onu unuttum ve onda yanıldım. Ve **غَبَنَ الرجلَ يَغْبِنُه غَبْناً**: ona uğradı, o eğilmiş (bir hâlde) iken onu görmedi ve ona dikkat etmedi. Ve **الغَبْنُ**: görüşün zayıflığı; “onun görüşünde **غَبْنٌ**” denir. Ve **غَبِنَ رَأْيَه** (kesre ile), onu eksilttiği zaman; o hâlde o **غَبِين** yani görüşü zayıf (kimsedir); ve onda **غَبانَة** vardır. Ve **غَبِنَ رأْيُه** (kesre ile), **غَبَناً** ve **غَبَانة**: zayıfladı. Ve dediler ki: “**غَبنَ رأْيَه**”; onu, **فَعَّلَ** mânası üzerine nasb ettiler, her ne kadar onunla lafzen söylememiş olsalar da; yahut “**غَبِنَ في رأْيه**” mânası üzerine; yahut nadir temyiz üzerine. el-Cevherî dedi ki: onların “**سَفِهَ نَفْسَه**” ve “**غَبِنَ رَأْيَه**” ve “**بَطِرَ عَيْشَه**” ve “**أَلِمَ بَطْنَه**” ve “**وَفِقَ أَمْرَه**” ve “**رَشِدَ أَمْرَه**” sözleri; aslında “**سَفِهَتْ نَفسُ زيد**” ve “**رَشِدَ أَمْرُه**” idi; fiil erkeğe (kişiye) çevrilince, ondan sonrası, fiilin onun üzerine vuku bulmasıyla mansub oldu; çünkü “**سَفَّهَ نَفْسَه**” (şeddeli) mânasında oldu; bu, Basralıların ve el-Kisâî’nin sözüdür. Ve onların yanında bu mansubu öne almak caizdir; “**غلامَه ضَرَبَ زيدٌ**” caiz olduğu gibi. el-Ferrâ dedi ki: fiil nefisten sahibine çevrilince, ondan sonrası, sefihin onda olduğunu göstermesi için açıklayıcı olarak çıktı; ve hükmü, “müfessir ancak nekre olur” diye, “**سَفِهَ زَيدٌ نَفْساً**” olması idi; fakat onu izafesi üzere bıraktı ve nekrenin nasbı gibi nasb etti, ona benzeterek; ve onun yanında onu öne almak caiz değildir; çünkü müfessir öne geçmez. Ve ondan: “**ضِقْتُ به ذَرْعاً**” ve “**طِبْتُ به نَفْساً**” sözleridir; mânâ: “**ضاق ذَرْعِي به**” ve “**طابَتْ نَفْسِي به**”. Ve (bir) adam, görüşte, akılda ve dinde **غَبِينٌ** ve **مَغْبُونٌ** (dur).

Ve **الغَبْنُ** satış ve alışta: **الوَكْسُ**; “**غَبَنَه يَغْبِنُه غَبْناً**” bu daha çoktur; yani onu aldattı. Ve “**غُبِنَ**” olmuştur; o hâlde o **مَغْبُونٌ**dur. Ve bâ’nın fethiyle (de) rivayet edilmiştir.
(* “**وقد حكي بفتح الباء**” sözü: yani satış ve alışta **الغبن** bâ’nın fethiyle rivayet edilmiştir; **المحكم** ve **القاموس**’un nassı üzere.)

Ve “**غَبِنْتُ في البيع غَبْناً**” (şu durumda): ondan gaflet ettiğin zaman; satış da olsa alış da olsa. Ve “**غَبَيْتُ الرجلَ أغْباه**”: **الغِباء**’yı daha şiddetli (kıldım); ve o, **الغَبْنِ** gibidir. İbn Buzurc: “**غَبِنَ الرجلُ غَبَناناً شديداً**” ve “**غُبِنَ أَشدّ الغَبَنانِ**”; ve kârda “**رَبِحَ أَشدّ الرِّبح**” ve **الرَّباحة** ve **الرَّباح**’tan başka söylemezler. Ve onun sözü:
قد كانَ، في أَكل الكَرِيصِ المَوْضُون،
وأَكْلكِ التمر بخُبْزٍ مَسْمُون،
لِحَضَنٍ في ذاك عَيْشٌ مَغْبُون.
Onun sözü: “**مغبون**” yani başkaları onda...
(* “**أي أن غيرهم فيه**” sözü: asılda ve **المحكم**’de böyledir; yani başkaları onda onları **يغبن** eder. Ve “**إلا أنهم لا يعيشونه**” sözü: yani onunla yaşamazlar.)
...ve onlar onu bulurlar; sanki şöyle diyor: ona güç yetirirler, ancak onunla yaşamazlar. Ve denildi ki: “**غَبَنُوا الناسَ**” (şu durumda): başkası onu elde etmediği zaman. Ve **حَضَنٌ** burada: bir kabiledir.

Ve **الغَبِينَة** **الغَبْنِ**’dendir: **الشَّتِيمَة**’nin **الشَّتْم**’den olması gibi. Ve denir: “Bu işi senin aleyhine **غَبْناً** görüyorum.” Ve inşad etti:
أَجُولُ في الدارِ لا أَراك، وفي الـ
ـدّار أُناسٌ جِوارُهم غَبْنُ.
Ve **المَغْبِنُ**: koltuk altı, **الرُّفْغُ** ve onun etrafını kuşatan şey. Hadiste: (ki) o, **اطَّلى** yaptığı zaman **بمغابنه** ile başlardı; **المَغابِنُ**: **الأَرْفاغُ**’dır; ve onlar, sağmal(lar)ın yanında uylukların iç kısımlarıdır; **مَغْبِنٍ**’in çoğuludur; “**غَبَنَ الثوبَ**” (şu durumda): onu ikiye katladı ve onu büktü; ve onlar, derinin kıvrım yerleridir, ayrıca. Ve İkrime hadîsinde: “Kim **مَغابِنَه**’ine dokunursa abdest alsın”; ona bunu, ihtiyat ve tedbir olarak emretti; çünkü o mevkie dokunanın çoğu kez eli zekerine düşer. Ve denildi ki: **المغابِنُ** **الأَرْفاغُ** ve koltuk altlarıdır; onun teki **مَغْبِنٌ**dir. Sa‘leb dedi ki: uyluğunu üzerine büktüğün her şey **مَغْبِن**’dir. Ve “**غَبَنْتُ الشيءَ**” (şu durumda): onu **المَغْبِنِ** içinde gizlediğim zaman. Ve “**غَبنْتُ الثوبَ والطعامَ**”: “**خَبَنْتُ**” gibi.

Ve **الغابِنُ**: işten gevşek olan. Ve **التَّغَابُن**: kavmin birbirini **يَغْبِنَ** etmesidir. Ve **يوم التَّغَابُن**: diriliş günüdür; bundan dolayı. Ve denildi ki: bununla adlandırıldı; çünkü cennet ehli, cennet ehline varan nimet sebebiyle ve cehennem ehlinin karşılaştığı cehennem azabı sebebiyle, onda cehennem ehlini **يَغْبِنُ** eder; ve cennette derecesi yükselen kimse, derecesi kendisinden aşağı olanı **يَغْبِنُ** eder. Ve Allah bunu alış ve satış için bir misal kıldı; yüce Allah’ın dediği gibi: “Size, sizi elem verici bir azaptan kurtaracak bir ticareti göstereyim mi?” Ve Hasan’a, yüce Allah’ın “**ذلك يومُ التَّغابُنِ**” sözü soruldu; dedi ki: cennet ehli cehennem ehlini **غَبَنَ** etti; yani küfrü imana tercih etmeleriyle akıllarını eksik saydılar. Ve Hasan, bir adamın satışta bir başkasını **غَبَنَ** ettiğine baktı da dedi ki: “Şüphesiz bu, senin aklını **يَغْبِنُ** eder”; yani onu eksiltir.

Ve “**غَبَنَ الثوبَ يَغْبِنُه غَبْناً**”: onu topladı; ve **التهذيب**’de: uzadı da onu ikiye katladı; ve aynı şekilde **كَبَنه**. Ve elbisenin uçlarından kesilip düşürülen şey **غَبَنٌ**dur. el-A‘şâ dedi ki:
يُساقِطُها كسِقاطِ الغَبَنْ.
Ve **الغَبْنُ**: bir şeyin, bir kovadan yahut bir elbiseden, uzunluğundan eksiltmek için ikiye katlanmasıdır. İbn Şümeyl: denir ki: “Bu deve, istediğin her deveden sırtça ve keremce (üstündür); ancak o **مَغْبُونة**’dur; bu, ondan bilinmez.” Ve “**غَبَنُوا خَبَرها**” ve “**غَبِنُوها**” yani onun bilgisini bilmediler.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D9%86/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* غ ب ن * * غَبَنَهُ * في البيع خدعه وبابه ضرب وقد * غُبِنَ * فهو * مَغْبُونٌ * و * غَبِنَ * رأيه من باب طرِب إذا نقصه فهو * غَبِينٌ * أي ضعيف الرأي وفيه * غَبَانَةٌ * وإعرابه مذكور في سفه نفسه و * الغَبِينَةُ * من * الغَبْنِ * كالشتيمة من الشتم و * التَّغَابُنُ * أن يغْبِن القوم بعضهم بعضا ومنه قيل يوم التَّغابن ليوم القيامة لأن أهل الجنة يغبنون أهل النار

##### Türkçe

* غ ب ن * **غَبَنَهُ**: satışta onu aldattı; babı **ضرب**’dır. Ve (fiil) **غُبِنَ** (edilgen) (gelir); o hâlde o **مَغْبُونٌ**’dur. Ve **غَبِنَ** görüşü, bab **طرِب**’dendir; onu eksilttiği zaman o **غَبِينٌ**’dir; yani görüşü zayıf. Ve onda **غَبَانَةٌ** vardır; onun i‘râbı “kendi nefsinin sefihliği” maddesinde zikredilmiştir. Ve **الغَبِينَةُ**, **الغَبْنِ**’dendir; **الشتيمة**’nin **الشتم**’den olması gibi. Ve **التَّغَابُنُ**, kavmin birbirlerini aldatmalarıdır. Ondandır ki kıyamet günü için “günü **التَّغابن**” denilmiştir; çünkü cennet ehli cehennem ehlini aldatırlar.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D9%86/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( غَبِنَ الشيءَ و ) غَبِنَ ( فيه ، كفَرِحَ ، غَبْناً ) ، بالفتْحِ ، ( وغَبَناً ) ، بالتَّحْريكِ : ( نَسِيَهُ أَو أَغْفَلَهُ ) وجَهلَهُ .
( أَو ) غَبِنَ كذا من حقِّه عنْدَ فلانٍ : ( غَلِط فيه .
( و ) قالوا : غَبِنَ ( رَأْيَهُ ، بالنَّصْبِ ، غَبَانَةً وغَبَناً ، محركةً : ضَعُفَ ) ؛ نَصَبُوه على مَعْنى فَعَّلَ ، وإن لم يُلْفَظ به ، أَو على مَعْنى غَبِنَ في رأْيِه ، أَو على التَّمْييزِ النادِرِ .
قالَ الجَوْهرِيُّ : قوْلُهم سَفِهَ نَفْسَه وغَبِنَ رَأْيَه وبَطِرَ عَيْشَه وأَلِمَ بَطْنَه ووَفِقَ أَمْرَه ورَشِدَ أَمْرَه كانَ في الأَصْلِ سَفِهَتْ نَفْسُ زيْدٍ ورَشِدَ أَمْرُه ، فلمَّا حُوِّلَ الفعْلُ إلى الرَّجُلِ انْتَصَبَ ما بعْدَه بوقُوعِ الفعْلِ عليه ، لأنَّه صارَ في معْنَى سَفَّهَ نَفْسَه ، بالتَّشْديدِ ؛ هذا قَوْلُ البَصْرِيِّين والكِسائي ، ويَجوزُ عنْدَهم تقْدِيمُ هذا المَنْصوب كما يَجوزُ غلامَه ضَرَبَ زَيْدٌ .
وقالَ الفرَّاءُ :

لمَّا حُوِّل الفعْلُ مِن النَّفْسِ إلى صاحِبِها خَرَجَ ما بعْدَه مُفَسِّراً ليَدُلَّ على أنَّ السَّفَه فيه ، وكان حكْمُه أَنْ يكونَ سَفِهَ زيدٌ نَفْساً لأنَّ المُفَسِّر لا يكونُ إلاَّ نكِرَةً ، ولكنَّه تركَ على إضافَتِه ونصبَ كنَصْبِ النّكِرَةِ تَشْبيهاً بها ، ولا يجوزُ عنْدَه تقْدِيمه لأنَّ المُفْسِّرَ لا يَتَقَدَّمُ ، ومنه قوْلُهم : ضِقْتُ به ذَرْعاً وطِبْتُ به نَفْساً ، والمعْنَى ضاقَ ذَرْعِي به وطابَتْ نفْسِي به ؛ ( فهو غَبِينٌ ومَغْبُونٌ ) في الرَّأْي والعَقْلِ والدِّيْنِ .
( وغَبَنَهُ في البَيْعِ يَغْبِنُهُ غَبْناً ) ، بالفتْحِ ( ويُحَرَّكُ ؛ أَو ) الغَبْنُ ( بالتَّسْكينِ في البَيْعِ ( وهو الأَكْثَر ، ( وبالتَّحْريكِ في الرَّأْي ) : إذا ( خَدَعَهَ ) ووَكَسَه .
وقيلَ ؛ غَبِنَ في البَيْعِ غَبْناً : إذا غَفَلَ عنه بيعاً كانَ أَو شِرَاءً .
( وقد غُبِنَ ) الرَّجُل ، ( كعُنِيَ ، فهو مَغْبُونٌ ؛ والاسْمُ الغَبِينَةُ ) ، كالشَّتِيمَةِ مِن الشَّتْم .
( والتَّغابُنُ : أن يَغْبِنَ بَعْضُهم بَعْضاً .
( ويَوْمُهُ يَوْمُ التَّغابُنِ ) : وهو يَوْمُ البَعْثِ ؛ قيلَ : سُمِّي به ( لأنَّ أَهْلَ الجنَّةِ تَغْبِنُ ) فيه ( أَهْلَ النَّارِ ) بما يَصيرُ إليه أَهْلُ الجنَّةِ مِنَ النَّعِيمِ ، ويَلْقَى فيه أَهْلُ النارِ مِنَ العَذابِ ، ويَغْبِنُ مَنِ ارْتَفَعَتْ مَنْزلتُه في الجنَّةِ مَنْ كانَ دُونَ مَنْزلتِه ، وضَرَبَ ذلِكَ مَثَلاً للشّراءِ والبَيْعِ كما قالَ تعالى : ﴿هل أَدُلُّكم على تجارَةٍ تُنْجِيكم مِن عَذابٍ أَليم﴾ وسُئِلَ الحَسَنُ عن قوْلِه تعالَى : ﴿ذلكَ يومُ التَّغابُن﴾ ، فقالَ : غَبَنَ أَهْلُ الجنَّةِ أَهْلَ النارِ ، أَي اسْتَنْقَصُوا عُقولَهم باخْتِيارِهم الكفْرَ على الإِيمانِ .
ونَظَرَ الحُسَيْنُ إلى رجُلٍ غَبَنَ آخَرَ في بَيْعٍ فقالَ : إنَّ هذا يَغْبِنُ عقْلَكَ أَي يَنْقُصه .
( والغَبَنُ ، مُحرَّكةً : الضَّعْفُ والنِّسْيانُ .

( و ) المَغْبِنُ ، ( كمَنْزِلٍ : الإِبْطُ والرُّفْغُ ، ج مَغابِنُ ) ؛ والأَرْفاغُ : بَواطِنُ الأَفْخاذِ عنْدَ الحوالِبِ .
وفي الحدِيثِ : ( كانَ إذا اطَّلى بَدَأَ بمَغَابِنِه ) ؛ وقيلَ : المَغابِنُ مَعاطِفُ الجلْدِ .
وفي حدِيثِ عكرمَة : ( مَنْ مَسَّ مَغابِنَه فلْيَتَوضَّأْ ) ؛ أمره بذلكَ اسْتِظْهاراً واحْتِياطاً .
وقالَ ثَعْلَب : كلُّ ما ثَنَيْتَ عليه فخذَكَ فهو مَغْبِنٌ .
( واغْتَبَنَهُ : اخْتَبَأَهُ فيه ) ، أَي في المَغْبِنِ .
( و ) قالَ ابنُ شُمَيْل : يقالُ : هذه الناقَةُ ما شِئْتَ من ناقَةٍ ظَهْراً وكَرَماً غَيْر أَنَّها مَغْبُونةٌ لا يُعْلَم ذلكَ منها ، وقد ( غَبَنُوا خَبَرَها ، كنَصَرَ وسَمِعَ ) ، أَي ( لم يَعْلَموا عِلْمَها .
( ومالِكُ بنُ أَغْبَنَ ، كأَحْمَدَ ، جُهَنِيٌّ ) ، ذَكَرَه ابنُ الطحَّان .
( والغَبْنُ في الثَّوْبِ كالعَطْفِ فيه ) ، وقد غَبَنَه غَبْناً : ثَنَاهُ وعَطَفَه .
وفي التهْذِيبِ : طَالَ فثَنَاهُ ، وكذلِكَ كَبَنَه .
( والغابِنُ : الفاتِرُ عن العَمَلِ ) .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
غَبِنْتَ رأْيَك : أَي ضَيَّعْتَه ونَسِيتَه .
وغَبَنَ الرَّجُلَ يَغْبِنُه غَبْناً : مَرَّ به وهو ماثِلٌ فلم يَرَه ولم يَفْطُن له .
وقالَ ابنُ بُزُرْج : غَبِنَ الرَّجُلُ أَشَدّ الغَبَنانِ ، ولا يقُولُونَ في الربْحِ ، إلاَّ رَبِحَ أَشَدّ الرِّبْح والرَّباحَة والرَّبَاح .
وغَبَنُوا الناسَ : إذا لم يَنَلْهُ غيرُهم .
وغَبَنَ الشيءَ : خَبَأه في المَغْبِن .
وما قُطِعَ مِن أَطْرافِ الثَّوْبِ فأُسْقِطَ غَبَنٌ ، محرّكةً ؛ قالَ الأعْشَى :

يُساقِطُها كسِقاطِ الغَبَنُ والغَبْنُ : ثَنْيُ الدَّلْو ليَنْقُصَ مِن طولِهِ .
وتَغابَنَ لَه : تَقاعَدَ حتى غبنَ .

##### Türkçe

: (**غَبِنَ** şeyi ve) **غَبِنَ** (onda, **فَرِحَ** gibi, **غَبْناً**), fetih ile, (ve **غَبَناً**), tahrîk ile: (**onu unuttu yahut onu ihmal etti**) ve onu bilmedi.
(**Veya**) falanın yanında hakkından şu kadar **غَبِنَ**: (onda yanıldı.
(ve) dediler ki: **غَبِنَ** (**رَأْيَهُ**, nasb ile, **غَبَانَةً** ve **غَبَناً**, harekeli: zayıfladı); onu, lafzı söylenmemiş olsa da, **فَعَّلَ** mânâsı üzerine nasbettiler; yahut **غَبِنَ** fiilinin “onun görüşünde” mânâsı üzerine; yahut nâdir temyîz üzerine.
Cevherî dedi: Onların “**سَفِهَ** nefsini ve **غَبِنَ** görüşünü ve **بَطِرَ** yaşayışını ve **أَلِمَ** karnını ve **وَفِقَ** işini ve **رَشِدَ** işini” sözleri aslında “Zeyd’in nefsi **سَفِهَتْ** oldu ve işi **رَشِدَ** oldu” idi; fiil erkeğe çevrilince, ondan sonrası fiilin onun üzerine vuku bulmasıyla mansub oldu; çünkü “nefsini **سَفَّهَ** etti” (şeddeli) mânâsına dönüştü; bu Basralıların ve Kisâî’nin sözüdür; onların yanında bu mansubu öne almak caizdir; “kölesini Zeyd dövdü” caiz olduğu gibi.
Ferrâ dedi:

Fiil nefisten sahibine çevrilince, ondan sonrası açıklayıcı olarak çıktı; sefihin onda olduğunu göstermesi için; hükmü, açıklayıcı ancak nekre olacağından, “Zeyd **سَفِهَ** bir nefis (olarak)” olmasıydı; fakat onu izâfesi üzere bıraktı ve nekrenin nasbı gibi nasbetti, ona benzeterek; onun yanında öne almak caiz değildir; çünkü açıklayıcı öne geçmez. Bundan onların “onunla kolca daraldım ve onunla nefisce hoş oldum” sözleri vardır; mânâ: “kolum onunla daraldı ve nefsim onunla hoş oldu”dur; (o, görüşte, akılda ve dinde **غَبِينٌ** ve **مَغْبُونٌ**dur).
(**وغَبَنَهُ** satışta, **يَغْبِنُهُ غَبْناً**), fetih ile (ve harekelenir; yahut) **الغَبْنُ** (sükûn ile) satışta (ki o daha çoktur), (ve tahrîk ile görüşte): (onu aldattığı) ve onu eksilttiği zaman.
Denildi ki: Satışta **غَبِنَ** **غَبْناً**: ona karşı gaflet ettiği zaman; satış olsun yahut alış.
(Erkek **غُبِنَ** olmuştur), **عُنِيَ** gibi; o hâlde o **مَغْبُونٌ**dur; isim **الغَبِينَةُ**dur; **الشَّتِيمَةِ** gibi, **الشَّتْم**den.
(**التَّغابُنُ**: onların bazısının bazısını **يَغْبِنَ** etmesidir.
(ve onun günü **يَوْمُ التَّغابُنِ** günüdür): o, diriliş günüdür; denildi ki: onunla adlandırıldı (çünkü cennet ehli, onda, **أَهْلَ النَّارِ**ı **تَغْبِنُ** eder); cennet ehlinin ulaştığı nimetten dolayı; ve onda cehennem ehli azaptan karşılaşır; ve cennette derecesi yükselen kimse, derecesi kendisinden aşağı olanı **يَغْبِنُ** eder; bunu alış ve satışa misal yaptı; yüce Allah’ın dediği gibi: ﴿Size, sizi elem verici bir azaptan kurtaracak bir ticareti göstereyim mi﴾ ve Hasan’a, yüce Allah’ın ﴿işte o **يَوْمُ التَّغابُن** günüdür﴾ sözü soruldu; dedi ki: Cennet ehli cehennem ehlini **غَبَنَ** etti; yani küfrü imana tercih etmeleriyle akıllarını eksik saydılar.
Hüseyin, bir adamın bir başkasını bir satışta **غَبَنَ** ettiğine baktı da dedi ki: Şüphesiz bu, aklını **يَغْبِنُ** eder; yani onu eksiltir.
(**الغَبَنُ**, harekeli: zayıflık ve unutkanlıktır.

(ve) **المَغْبِنُ**, **مَنْزِل** gibi: koltuk altı ve kasık; çoğulu **مَغابِنُ**dur); **الأَرْفاغُ**: sağmal hayvanların yanında uylukların iç kısımlarıdır.
Hadiste: (sürme taşıyla kıl giderici sürdüğünde, **مَغَابِنِه** ile başlardı); denildi ki: **المَغابِنُ** derinin kıvrım yerleridir.
İkrime hadîsinde: (**مَغابِنَه**e dokunan kimse abdest alsın); ona bunu, ihtiyat ve tedbir olarak emretti.
Sa‘leb dedi: Uyluğunu üzerine büktüğün her şey **مَغْبِنٌ**dir.
(**اغْتَبَنَهُ**: onu onda gizledi), yani **المَغْبِنِ**de.
(ve) İbn Şümeyl dedi: Denilir ki: Bu dişi deve, sırtça ve keremce istediğin her devedir; ancak o **مَغْبُونةٌ**dur; bu ondan bilinmez; ve (onlar onun haberini **غَبَنُوا**, **نَصَرَ** ve **سَمِعَ** gibi), yani (onun bilgisini bilmediler).
(ve **مالِكُ بنُ أَغْبَنَ**, **أَحْمَدَ** gibi, Cühenîdir); onu İbnü’t-Tahhân zikretti.
(**الغَبْنُ** elbisede, ondaki kıvırma gibidir); onu **غَبْناً** ile **غَبَنَهُ**: onu büktü ve kıvırdı.
Tehzîb’de: uzadı da onu büktü; aynı şekilde **كَبَنَهُ**.
(**الغابِنُ**: işten gevşek olandır).
Üzerine istidrâk olunanlardandır:
**غَبِنْتَ رأْيَك**: yani onu zayi ettin ve onu unuttun.
**غَبَنَ** adamı, **يَغْبِنُه غَبْناً**: o ayakta dururken yanından geçti de onu görmedi ve ona uyanmadı.
İbn Büzürc dedi: Adam **غَبِنَ** etti, **أَشَدّ الغَبَنانِ**; kârda ise söylemezler; ancak “**رَبِحَ** etti, **أَشَدّ الرِّبْح** ve **الرَّباحَة** ve **الرَّبَاح**” derler.
Onlar insanları **غَبَنُوا**: başkası ona erişmediği zaman.
**غَبَنَ** şeyi: onu **المَغْبِن**de gizledi.
Elbisenin uçlarından kesilip düşürülen şey **غَبَنٌ**dür, harekeli; A‘şâ dedi ki:

Onu, **الغَبَنُ**un düşüşü gibi düşürür. Ve **الغَبْنُ**: uzunluğundan eksiltmek için kovayı bükmektir.
**تَغابَنَ** ona: geri kaldı; nihayet **غبنَ** etti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D9%86/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

غَبَنَهُ
1 غَبَنَهُ ذ , (S, MA, Msb, K,) aor. غَبِنَ , (Msb, K,) inf. n. غَبْنٌ (S, MA, Msb, K, KL) and غَبَنٌ, or the former is [the inf. n. used in this case, i. e.] in selling [and the like], and the latter is in judgment, or opinion, (K, agreeably with a positive statement in the S,) He cheated, deceived, overreached, or defrauded, him, (S, MA, K, KL, TA,) in selling; (S, MA, K, TA;) he endamaged him, or made him to suffer loss or damage or detriment, (Msb, KL, TA,) in selling, (KL, TA,) &c., (KL,) or in the price, or otherwise: (Msb:) [or] he overcame him in selling and buying. (Msb.) And غُبِنَ He was cheated, or deceived [&c. in a purchase]: (S, K, TA:) and ↓ انغبن [in like manner signifies] he became [cheated or endamaged or] overcome in selling and buying. (Msb.) And it is said that غَبَنَ فِى البَيْعِ, inf. n. غَبْنٌ, signifies He was unmindful, or inadvertent, [or perhaps غَبَنَ is here a mistranscription for غُبِنَ, signifying thus, and therefore meaning he was made to suffer loss,] in selling or in buying. (TA.) And one says also, غُبِنَ الرَّجُلُ أَشَدَّ الغَبَنَانِ [The man was cheated or deceived &c. with the utmost degree of cheating &c.]. (Ibn-Buzurj, TA.) غَبْنٌ يَسِيرٌ [A petty overreaching or endamaging] is one of which the rate is such as has been estimated [as allowable by custom] by one estimator, not by every one: and غَبْنٌ فَاحِشٌ [An exorbitant overreaching or endamaging] is one of which the rate is such as has not been estimated [as allowable by custom] by any one. (Dict. of Technical Terms used in the Sciences of the Musalmans.) [الغُبْنُ وَالغَبَنُ mentioned by Freytag as occurring in the Fákihet el-Khulafà, and expl. by him as meaning “ Fraus omnimoda, ” should, I doubt not, be الغَبْنُ وَالغَبَنُ, the two inf. ns. mentioned in the first sentence above.] ― -b2- غَبَنَهُ, aor. غَبِنَ , inf. n. غَبْنٌ, signifies also He passed by him (i. e. a man) inclining, or leaning, [or bending down, so as as to elude his observation, i. e.] so that he [the latter] did not see him, and was not cognizant of him. (TA.) ― -b3- [And it is said in the TA that غَيَنُوا النَّاسَ means None but they obtained it: whence it appears that فِيهِ or the like has been omitted after النَّاسَ: with this addition, the phrase may be rendered, they overreached, or prevented, the other people in respect of it, by obtaining it themselves.] ― -b4- هٰذَا يَغْبِنُ عَقْلَكَ, said to a man whom another had cheated (غَبَنَ) in a sale, means This [man] attributes defect, or imperfection, to thy intellect. (TA.) ― -b5- قَدْ غَبَنُوا خَبَرَهَا, and غَبِنُوا, aor. of the former verb غَبُنَ , and of the latter غَبَنَ , i. e. لَمْ يَعْلَمُوا عِلْمَهَا [meaning They have not know her case or state or condition, or her qualities], (ISh, K, ast; TA,) is a phrase relating to a she-camel, of which it is said that she is what one would desire a she-camel to be as a beast for riding and in generousness of race, but she is ↓ مَغْبُونَةٌ, [i. e.] one of which the qualities are not known to be as above mentioned. (ISh, TA.) ― -b6- غَبَنْتَ رَأْيَكَ [if not a mistranscription for غَبِنْتَ (see غَبِنَ رَأْيَهُ in what follows)] means Thou hast lost, and forgotten, thy judgment, or opinion. (TA.) ― -b7- غَبِنَ الشَّئَْ and فِى الشَّئْ, aor. غَبَنَ , inf. n. غَبْنٌ and غَبَنٌ, signify He forgot the thing: or he was unmindful, neglectful, or heedless, of it; (K, TA;) and ignorant of it: (TA:) or he made a mistake in respect of it; (K, TA;) as in the saying, غَبِنَ كَذَا مِنْ حَقِّهِ عِنْدَ فُلَانٍ [he made a mistake in respect of such a thing, of his right, or due, to be required at the hand of such a one]. (TA.) ― -b8- غَبِنَ رَأْيَهُ, inf. n. غَبَنٌ (S, Msb, K) and غَبَانَةٌ, (S, * K,) means He was, or became, deficient in his judgment, or opinion: (S:) or he was, or became, weak [therein]: (K:) or his intelligence, or sagacity, and his sharpness, or acuteness, of mind, went away: (Msb:) the parsing of this phrase has been [fully] expl. voce سَفِهَ [q. v.]. (S.) -A2- غَبَنَ الثَّوْبَ, (S, Mgh, Msb, TA,) inf. n. غَبْنٌ, (K,) from مَغْبِنٌ [q. v.], (Msb,) He folded, or doubled, the garment, (T, Mgh, Msb, K, * TA,) it being [too] long. (T, TA,) and then sewed it; (Mgh, Msb;) like خَبَنَهُ [q. v.] (S, Mgh) and كَبَنَهُ. (Mgh.) And غَبَنَ الدَّلْوَ He folded, or doubled, [the edge of] the leathern bucket, to shorten it. (TA: but only the inf. n. of the verb thus used is there mentioned.) ― -b2- And غَبَنَ الشَّئْ He hid, or concealed, the thing in the مَغْبِن [or armpit or groin or the like]; (TA;) as also ↓ اغتبنهُ. (K, TA.) غَبَنَ الطَّعَامَ is like خَبَنَهُ [i. e. He concealed, kept, or stored, wheat, or food, for a time of dearth, or adversity.] (S.)

3 غَاْبَنَ see 6, first sentence.

5 تَغَبَّنَ see 10.

تَغَابُنٌ
6 تَغَابُنٌ ذ signifies Mutual غَبْن [i. e. cheating or endamaging or overcoming in selling and buying: and ↓ مُغَابَنَةٌ signifies the same; or mutual endeavoring to cheat &c: see 3 in art زبن]. (S, MA, K, KL, TA.) Hence, يَوْمُ التَّغَابُنِ [in the Kur lxiv. 9], an appellation of The day of resurrection; because the people of Paradise will then overreach (تَغْبِنُ) the people of Hell, (S, K, TA,) by the state of enjoyment in which the former will become and the punishment which the latter will experience; or, as El-Hasan says, because the former will attribute defect, or imperfection, to the intellects of the latter by reason of the preferring infidelity to faith. (TA.) ― -b2- And تغابن له [i. e. لَهُ, but this, I think, is probably a mistranscription for بِهِ,] signifies تَقَاعَدَ [i. e. تقاعد بِهِ, meaning He did not pay him his due,] حَتَّى غُبِنَ [so that he was cheated or endamaged or overcome]. (TA.)

7 اـِنْغَبَنَ see 1, second sentence.

8 اـِغْتَبَنَ see 1, last sentence but one.

استغبنهُ
10 استغبنهُ ذ and ↓ تغبّنهُ [app. signify He esteemed him غَبِين, i. e. weak in judgment, and therefore liable to be cheated or endamaged]. (TA in art. زبن: see 10 in that art.)

غَبَنٌ
غَبَنٌ ذ [mentioned above as an inf. n.,] Weakness: and forgetfulness. (K.) -A2- And What is cut off from the extremities of a garment, and thrown down, or let fall. (TA.)

غَبِينٌ
غَبِينٌ ذ Weak in his judgment, or opinion; (S, K, TA;) and in intellect, and in religion; (TA;) and ↓ مَغْبُونٌ signifies the same. (K, TA.)

غَبَانَةٌ
غَبَانَةٌ ذ [mentioned above as an inf. n. (see غَبِنَ رَأْيَهُ),] Weakness of judgment, or opinion. (S.)

غَبِينَةٌ
غَبِينَةٌ ذ [The act of cheating, deceiving, overreaching, or defrauding; or of endamaging; in selling or the like;] a subst. (S, Msb, K) from [the inf. n.] غَبْنٌ, like شَتِيمَةٌ from شَتْمٌ, (S,) [or] from غَبَنَهُ (Msb, K) used in relation to selling, (K,) or in relation to a price &c. (Msb.)

غَابِنٌ
غَابِنٌ ذ Remiss, or languid, in work. (K.)

مَغْبِنٌ
مَغْبِنٌ ذ sing. of مَغَابِنُ, (Mgh, Msb, K,) which signifies The أَرْفَاغ, (S, Mgh, Msb, K,) and the آبَاط, (Mgh, Msb, K,) [i. e. the groins and the armpits, and the like; (see رَفْغٌ;)] or the places of flexure, or creasing, of the skin: the sing. is expl. by Th as signifying any part upon which one folds his thigh. (TA.)

مَغْبُونٌ
مَغْبُونٌ ذ pass. part. n. of 1 signifying as expl. in the first sentence of this art. [q. v.]. (S, Msb, K.) ― -b2- See also غَبِينٌ. ― -b3- مَغْبُونَةٌ applied to a she-camel: see 1, latter half.

##### Türkçe

**غَبَنَهُ**
1 **غَبَنَهُ** ذ , (S, MA, Msb, K,) muzâri‘i **غَبِنَ** , (Msb, K,) mastarı **غَبْنٌ** (S, MA, Msb, K, KL) ve **غَبَنٌ**, yahut birincisi [bu durumda kullanılan mastardır, yani] satışta [ve benzerinde], ikincisi ise hükümde yahut görüşte, (K, S’deki kesin bir ifadeye uygun olarak,) Ona satışta hile yaptı, aldattı, kandırdı, dolandırdı, (S, MA, K, KL, TA); (S, MA, K, TA); ona zarar verdi, yahut ona kayıp veya zarar veya ziyan çektirdi, (Msb, KL, TA,) satışta, (KL, TA,) vb., (KL,) yahut fiyatta, yahut başka suretle: (Msb:) [yahut] satış ve alışta ona galip geldi. (Msb.) Ve **غُبِنَ** O aldatıldı, yahut kandırıldı [&c. bir alışverişte]: (S, K, TA:) ve ↓ **انغبن** [aynı şekilde şu manaya gelir] o, satış ve alışta [aldatılmış veya zarara uğratılmış yahut] mağlup olmuş hâle geldi. (Msb.) Ve denilir ki **غَبَنَ فِى البَيْعِ**, mastarı **غَبْنٌ**, satışta yahut alışta o gaflet etti, yahut dikkatsiz oldu, [yahut belki burada **غَبَنَ**, **غُبِنَ** için bir yanlış yazımdır; böylece “zarara uğratıldı” manasına gelir,] (TA.) Ve ayrıca şöyle denir: **غُبِنَ الرَّجُلُ أَشَدَّ الغَبَنَانِ** [Adam, aldatmanın vb. en şiddetli derecesiyle aldatıldı vb.]. (İbn-Buzurj, TA.) **غَبْنٌ يَسِيرٌ** [küçük bir kandırma yahut zarara uğratma], oranı bir takdir edici tarafından [örfçe caiz sayılacak şekilde] takdir edilmiş olandır; herkes tarafından değil: ve **غَبْنٌ فَاحِشٌ** [aşırı bir kandırma yahut zarara uğratma], oranı hiçbir kimse tarafından [örfçe caiz sayılacak şekilde] takdir edilmemiş olandır. (Müslümanların ilimlerinde kullanılan teknik terimler sözlüğü.) [Freytag’ın Fákihet el-Khulafà’da vuku bulduğunu zikrettiği ve “Fraus omnimoda” diye açıkladığı **الغُبْنُ وَالغَبَنُ**, şüphesiz **الغَبْنُ وَالغَبَنُ** olmalıdır; yukarıdaki ilk cümlede zikredilen iki mastar.] ― -b2- **غَبَنَهُ**, muzâri‘i **غَبِنَ** , mastarı **غَبْنٌ**, ayrıca şu manaya gelir: Ona (yani bir adama) eğilerek, yahut yaslanarak, [yahut aşağı doğru bükülerek; böylece onun fark edişinden sıyrılacak şekilde, yani] o [öteki] onu görmedi ve ondan haberdar olmadı. (TA.) ― -b3- [TA’da **غَيَنُوا النَّاسَ** “İnsanlardan başka hiç kimse onu elde etmedi” demektir denilmiştir: buradan, **النَّاسَ**’tan sonra **فِيهِ** yahut benzeri bir şeyin hazfedildiği anlaşılır: bu ilave ile ibare şöyle çevrilebilir: onu kendileri elde etmek suretiyle diğer insanları onun hakkında aldattılar, yahut engellediler.] ― -b4- **هٰذَا يَغْبِنُ عَقْلَكَ**, bir satışta bir başkası tarafından **غَبَنَ** (aldatılmış) bir adama söylenir; manası: Bu [adam] senin aklına noksanlık yahut kusur isnat eder. (TA.) ― -b5- **قَدْ غَبَنُوا خَبَرَهَا**, ve **غَبِنُوا**, birincinin muzâri‘i **غَبُنَ** , ikincinin muzâri‘i **غَبَنَ** , yani **لَمْ يَعْلَمُوا عِلْمَهَا** [manası: Onlar onun hâlini/durumunu/vasfını bilmediler], (ISh, K, ast; TA,) bir dişi deve hakkında kullanılan bir ifadedir; onun, binek olarak ve soyunun cömertliği bakımından bir dişi deveden istenilecek şey olduğu söylenir; fakat o ↓ **مَغْبُونَةٌ**’dir, [yani] vasıflarının yukarıda zikredildiği üzere olduğu bilinmeyen bir dişi devedir. (ISh, TA.) ― -b6- **غَبَنْتَ رَأْيَكَ** [eğer **غَبِنْتَ** için bir yanlış yazım değilse (aşağıda gelen **غَبِنَ رَأْيَهُ**’ye bak)] şu demektir: Sen hükmünü yahut görüşünü kaybettin ve unuttun. (TA.) ― -b7- **غَبِنَ الشَّئَْ** ve **فِى الشَّئْ**, muzâri‘i **غَبَنَ** , mastarı **غَبْنٌ** ve **غَبَنٌ**, şu manaya gelir: O şeyi unuttu: yahut ondan gafil oldu, ihmal etti, yahut ona aldırmadı; (K, TA;) ve onu bilmedi: (TA:) yahut onun hakkında hata etti; (K, TA;) şu sözde olduğu gibi: **غَبِنَ كَذَا مِنْ حَقِّهِ عِنْدَ فُلَانٍ** [falancanın yanında kendi hakkından/alıcağından şu kadar şey hususunda hata etti]. (TA.) ― -b8- **غَبِنَ رَأْيَهُ**, mastarı **غَبَنٌ** (S, Msb, K) ve **غَبَانَةٌ**, (S, * K,) şu demektir: O, hükmünde yahut görüşünde noksan oldu yahut noksanlaştı: (S:) yahut onda zayıf oldu yahut zayıflaştı: (K:) yahut onun zekâsı yahut feraseti ve zihninin keskinliği yahut inceliği gitti: (Msb:) bu ibarenin i‘rabı **سَفِهَ** maddesinde [tam olarak] açıklanmıştır. (S.) -A2- **غَبَنَ الثَّوْبَ**, (S, Mgh, Msb, TA,) mastarı **غَبْنٌ**, (K,) **مَغْبِنٌ**’den [bkz.], (Msb,) Elbiseyi, uzun olduğu hâlde, katladı yahut ikiye büktü, (T, Mgh, Msb, K, * TA,) (T, TA,) sonra onu dikti; (Mgh, Msb;) **خَبَنَهُ** [bkz.] (S, Mgh) ve **كَبَنَهُ** gibidir. (Mgh.) Ve **غَبَنَ الدَّلْوَ** Deri kovayı kısaltmak için [kenarını] katladı yahut ikiye büktü. (TA: fakat orada bu şekilde kullanılan fiilin yalnız mastarı zikredilmiştir.) ― -b2- Ve **غَبَنَ الشَّئْ** O şeyi **مَغْبِن**’de [yahut koltuk altında yahut kasıkta yahut benzerinde] gizledi yahut sakladı; (TA;) ve ayrıca ↓ **اغتبنهُ**. (K, TA.) **غَبَنَ الطَّعَامَ** **خَبَنَهُ** gibidir [yani buğdayı yahut yiyeceği kıtlık yahut sıkıntı zamanı için gizledi, sakladı, yahut depoladı.] (S.)

3 **غَاْبَنَ** 6’ya bak, ilk cümle.

5 **تَغَبَّنَ** 10’a bak.

**تَغَابُنٌ**
6 **تَغَابُنٌ** ذ Karşılıklı **غَبْن** [yani satış ve alışta karşılıklı aldatma yahut zarara uğratma yahut galip gelme: ve ↓ **مُغَابَنَةٌ** da aynı manaya gelir; yahut karşılıklı aldatmaya vb. teşebbüs etme: زبن maddesinde 3’e bak]. (S, MA, K, KL, TA.) Buradan, **يَوْمُ التَّغَابُنِ** [Kur’ân lxiv. 9’da], kıyamet gününün bir adıdır; çünkü Cennet ehli o gün Cehennem ehlini (تَغْبِنُ) alt eder, (S, K, TA,) birincilerin erişeceği nimet hâli ve ikincilerin tadacağı azap sebebiyle; yahut El-Hasan’ın dediği gibi, birinciler, küfrü imana tercih etmeleri sebebiyle ikincilerin akıllarına noksanlık yahut kusur isnat edeceklerdir. (TA.) ― -b2- Ve **تغابن له** [yani **لَهُ**, fakat bu, zannımca, muhtemelen **بِهِ** için bir yanlış yazımdır,] şu manaya gelir: **تَقَاعَدَ** [yani **تقاعد بِهِ**, manası: Ona hakkını vermedi,] **حَتَّى غُبِنَ** [öyle ki o aldatıldı yahut zarara uğratıldı yahut mağlup oldu]. (TA.)

7 **اـِنْغَبَنَ** 1’e bak, ikinci cümle.

8 **اـِغْتَبَنَ** 1’e bak, sondan bir önceki cümle.

**استغبنهُ**
10 **استغبنهُ** ذ ve ↓ **تغبّنهُ** [görünüşe göre şu manaya gelir: Onu **غَبِين** saydı; yani hükümde zayıf, dolayısıyla aldatılmaya yahut zarara uğratılmaya elverişli]. (TA, زبن maddesinde: o maddede 10’a bak.)

**غَبَنٌ**
**غَبَنٌ** ذ [yukarıda mastar olarak zikredilmiştir,] Zayıflık: ve unutkanlık. (K.) -A2- Ve bir elbisenin uçlarından kesilip aşağı atılan yahut sarkıtılan şey. (TA.)

**غَبِينٌ**
**غَبِينٌ** ذ Hükmünde yahut görüşünde zayıf; (S, K, TA;) ve akılda ve dinde [zayıf]; (TA;) ve ↓ **مَغْبُونٌ** da aynı manaya gelir. (K, TA.)

**غَبَانَةٌ**
**غَبَانَةٌ** ذ [yukarıda (bkz. **غَبِنَ رَأْيَهُ**) mastar olarak zikredilmiştir,] Hükmün yahut görüşün zayıflığı. (S.)

**غَبِينَةٌ**
**غَبِينَةٌ** ذ [Satışta yahut benzerinde aldatma, kandırma, kandırıp üstün gelme yahut dolandırma; yahut zarara uğratma fiili;] bir isimdir. (S, Msb, K) [mastar] **غَبْنٌ**’den, **شَتِيمَةٌ**’nin **شَتْمٌ**’den olması gibi, (S,) [yahut] **غَبَنَهُ**’den (Msb, K) satışla ilgili olarak kullanıldığında, (K,) yahut fiyat vb. ile ilgili olarak. (Msb.)

**غَابِنٌ**
**غَابِنٌ** ذ İşte gevşek, yahut ağır. (K.)

**مَغْبِنٌ**
**مَغْبِنٌ** ذ **مَغَابِنُ**’ün tekilidir, (Mgh, Msb, K,) ki şu manaya gelir: **أَرْفَاغ**’lar, (S, Mgh, Msb, K,) ve **آبَاط**’lar, (Mgh, Msb, K,) [yani kasıklar ve koltuk altları ve benzerleri; (bkz. **رَفْغٌ**;)]; yahut derinin bükülme yahut kırışma yerleri: tekil, Th tarafından, kişinin uyluğunu üzerine katladığı herhangi bir parça diye açıklanmıştır. (TA.)

**مَغْبُونٌ**
**مَغْبُونٌ** ذ 1’in mef‘ûl ismidir; bu maddenin ilk cümlesinde açıklandığı manadadır. (S, Msb, K.) ― -b2- Ayrıca **غَبِينٌ**’e de bak. ― -b3- Dişi deveye nispetle **مَغْبُونَةٌ**: 1’e bak, son yarısı.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D9%86/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

غَبَنَ
غَبَنَ U ( n. ac. غَبْن 1 ,  غَبَن 4 ),
a.  Cheated, overreached, cozened, swindled, defrauded.

b.  Hid, concealed.

c.  A ,  U ( n. ac. غَبْن 1 ), Folded, doubled up, turned in ( garment ).

d.  see infra (a) .

غَبِنَ
غَبِنَ A ( n. ac. غَبْن 1 ,  غَبَن 4 ),
a.  Ignored; overlooked, neglected; forgot.

b.  ( n. ac. غَبَن 4 ,  غَبَاْنَة 22t ), Was foolish, stupid, dull, silly, simple; was a simpleton.

غَبَّنَ
غَبَّنَ II ,  غَاْبَنَ III ,
a.  see I (a) .

تَغَبَّنَ
تَغَبَّنَ V ,
a.  see X .

تَغَاْبَنَ
تَغَاْبَنَ VI ,
a.  Cheated, overreached each other.

اِنْغَبَنَ
اِنْغَبَنَ VII ,
a.  Was cheated, over-reached &c.

اِغْتَبَنَ
اِغْتَبَنَ VIII ,
a.  Put under his arm.

b.  Hid, concealed.

اِسْتَغْبَنَ
اِسْتَغْبَنَ X ,
a.  Considered weak-minded.

غَبْن
غَبْن 1 , ( pl. غُبُوْن 27 ),
a.  Deceit, imposture, fraud, trickery, cheating; trick, swindle.

غَبْنَة
غَبْنَة 1t ,
a.  Fold, plait, tucker, tuck.

غُبْن
غُبْن 3 ,
a.  see 1 .

غَبَن
غَبَن 4 ,
a.  see 1 .

b.  Weakness; forgetfulness; imbecility.

مَغْبَن
مَغْبَن 17 , ( pl. مَغَاْبِنُ 44 ),
a.  Arm-pit.

غَاْبِن
غَاْبِن 21 ,
a.  Cheat, cheater, trickster; impostor, swindler.

b.  Remiss, slothful, slovenly.

غَبَاْنَة
غَبَاْنَة 22t ,
a.  Silliness, softness, weakness.

غَبِيْن
غَبِيْن 25 ,
a.  Silly, weak; simpleton, imbecile, fool.

غَبِيْنَة
غَبِيْنَة 25t ,
a.  Deceit, trickery, fraud, swindle.

غَبڤنَ
N. P. غَبڤنَ I ,
a.  see 25 .

b.  Deceived.

غَاْبَنَ
N. Ac. غَاْبَنَ III ( غِبْن 2 ),
a.  see 25t .

يَوْم التَّغَابُن
يَوْم التَّغَابُن
a.  The Day of Judgment.

غَبِنَ رَأْيَهُ
غَبِنَ رَأْيَهُ
a.  Became weak-minded.

غَبِنُوا خَبَر الشَيْء
غَبِنُوا خَبَر الشَيْء
a.  They knew nothing about the matter.

##### Türkçe

غَبَنَ
غَبَنَ U ( n. ac. **غَبْن** 1 ,  **غَبَن** 4 ),
a. Aldattı, gabnetti, kandırdı, dolandırdı, hile yaptı.

b. Gizledi, sakladı.

c. A ,  U ( n. ac. **غَبْن** 1 ), (elbise) katladı, ikiye katladı, içe kıvırdı.

d. aşağıya bakınız (a).

غَبِنَ
غَبِنَ A ( n. ac. **غَبْن** 1 ,  **غَبَن** 4 ),
a. Bilmedi; gözden kaçırdı, ihmal etti; unuttu.

b. ( n. ac. **غَبَن** 4 ,  **غَبَاْنَة** 22t ), ahmak oldu, aptal oldu, anlayışı kıt oldu, budala oldu, saf oldu; safdil oldu.

غَبَّنَ
غَبَّنَ II ,  **غَاْبَنَ** III ,
a. I (a)’ya bakınız.

تَغَبَّنَ
تَغَبَّنَ V ,
a. X’e bakınız.

تَغَاْبَنَ
تَغَاْبَنَ VI ,
a. Birbirlerini aldattılar, birbirlerini gabnettiler.

اِنْغَبَنَ
اِنْغَبَنَ VII ,
a. Aldatıldı, gabnedildi vb.

اِغْتَبَنَ
اِغْتَبَنَ VIII ,
a. Koltuğunun altına koydu.

b. Gizledi, sakladı.

اِسْتَغْبَنَ
اِسْتَغْبَنَ X ,
a. Zayıf akıllı saydı.

غَبْن
**غَبْن** 1 , ( pl. **غُبُوْن** 27 ),
a. Aldatma, sahtekârlık, dolandırıcılık, hilekârlık, kandırma; hile, dolap, dolandırıcılık.

غَبْنَة
**غَبْنَة** 1t ,
a. Kat, pile, büzgü, kıvırma.

غُبْن
**غُبْن** 3 ,
a. 1’e bakınız.

غَبَن
**غَبَن** 4 ,
a. 1’e bakınız.

b. Zayıflık; unutkanlık; budalalık.

مَغْبَن
**مَغْبَن** 17 , ( pl. **مَغَاْبِنُ** 44 ),
a. Koltuk altı.

غَاْبِن
**غَاْبِن** 21 ,
a. Aldatıcı, aldatan, hilekâr; sahtekâr, dolandırıcı.

b. Gevşek, tembel, özensiz.

غَبَاْنَة
**غَبَاْنَة** 22t ,
a. Budalalık, gevşeklik, zayıflık.

غَبِيْن
**غَبِيْن** 25 ,
a. Budala, zayıf; safdil, ahmak, aptal.

غَبِيْنَة
**غَبِيْنَة** 25t ,
a. Aldatma, hilekârlık, sahtekârlık, dolandırıcılık.

غَبڤنَ
N. P. **غَبڤنَ** I ,
a. 25’e bakınız.

b. Aldatıldı.

غَاْبَنَ
N. Ac. **غَاْبَنَ** III ( **غِبْن** 2 ),
a. 25t’ye bakınız.

يَوْم التَّغَابُن
**يَوْم التَّغَابُن**
a. Kıyamet Günü.

غَبِنَ رَأْيَهُ
**غَبِنَ رَأْيَهُ**
a. Zayıf akıllı oldu.

غَبِنُوا خَبَر الشَيْء
**غَبِنُوا خَبَر الشَيْء**
a. Şeyin haberini hiç bilmediler.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D9%86/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

غبن
غَبَنَ - يَغْبِنُ - تَغَابَنَ - يَتَغَابَنُ - تَغَابُن
غَبَنَ - يَغْبِنُ + كائن + كائناً: يسلبه حقه ويبخسه أشياءه، بحنكة ودهاء من جهته، وبغباء وتضييع من الآخر
تَغَابَنَ - يَتَغَابَنُ:  على وزن " تفاعل  من " غَبَنَ - يَغْبِنُ ": يتبادل كائنان فعل " غَبَنَ - يَغْبِنُ " بشكل ذاتي: يدعي كائنان أن كلاً منهما قد غبنه الآخر: أي سلبه حقه بتضييع منه ودهاء من الآخر
تَغَابُن: اسم فعل " تَغَابَنَ - يَتَغَابَنُ "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " ألفاظ الحكم الخاطئ والظالم بتقدير قيمة ونفع الشيء أو الأمر، خلاف الصواب"، وهي:
جَبَتَ - يَجْبِتُ، ظَلَمَ - يَظْلِمُ، ضَازَ - يَضِيْزُ، غَبَنَ - يَغْبِنُ، زَرَى - يَزْري، زَهَدَ - يَزْهَدُ (زَهِدَ - يَزْهَدُ)

غبن - تغابن
 	﴿يوم يجمعكم ليوم الجمع ذلك يوم التغابن ومن يؤمن بالله ويعمل صالحا يكفر عنه سيئاته ويدخله جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها أبدا ذلك الفوز العظيم(9)﴾ التغابن
مختار الصحاح
● [غبن] غ ب ن: غَبَنَهُ في البيع خدعه وبابه ضرب وقد غُبِنَ فهو مَغْبُونٌ و غَبِنَ رأيه من باب طرِب إذا نقصه فهو غَبِينٌ أي ضعيف الرأي وفيه غَبَانَةٌ وإعرابه مذكور في سفه نفسه و الغَبِينَةُ من الغَبْنِ كالشتيمة من الشتم و التَّغَابُنُ أن يغْبِن القوم بعضهم بعضا ومنه قيل يوم التَّغابن ليوم القيامة لأن أهل الجنة يغبنون أهل النار
معجم الفرائد القرآنية:
غ ب ن
"التَّغَابُنِ" في قوله تعالى :" يَوْمَ يَجْمَعُكُمْ لِيَوْمِ الْجَمْعِ ذَلِكَ يَوْمُ التَّغَابُنِ" (9) التغابن .
الغَبْن : النقص، وغبنه ( في البيع والشراء) أي خدعه وغلبه ونقّصه في الثمن، ويوم التغابن : هو يوم القيامة، حيث يقف الناس للحساب، فيأخذ هذا من حسنات هذا، وتُطرح سيئات هذا على هذا، ليستوفي كل إنسان حقه من الآخر .
الراغب
غبن
- الغبن: أن تبخس صاحبك في معاملة بينك وبينه بضرب من الإخفاء، فإن كان ذلك في مال يقال: غبن فلان، وإن كان في رأي يقال: غبن (قال أبو عثمان السرقسطي: غبنه في البيع غبنا: نقصه، وغبن الثوب: كفه، وغبن الشيء: أخفاه. وغبن رأيه غبنا: ضعف، وغبن رأيه: ضعف. انظر: الأفعال 2/33.
وقال ابن منظور: الغبن بالتسكين في البيع، والغبن بالفتح في الرأي)، وغبنت كذا غبنا: إذا غفلت عنه فعددت ذلك غبنا، ويوم التغابن: يوم القيامة لظهور الغبن في المبايعة المشار إليها بقوله: }ومن الناس من يشرى نفسه ابتغاء مرضات الله﴿[البقرة/207]، وبقوله:﴾إن الله اشترى من المؤمنين... ﴿الآية [التوبة/111]، وبقوله:﴾الذين يشترون بعهد الله وأيمانهم ثمنا قليلا{ [آل عمران/77]، فعلموا أنهم غبنوا فيما تركوا من المبايعة، وفيما تعاطوه من ذلك جميعا، وسئل بعضهم عن يوم التغابن؟ فقال: تبدوا الأشياء لهم بخلاف مقاديرهم في الدنيا، قال بعض المفسرين: أصل الغبن: إخفاء الشيء، والغبن بالفتح: الموضع الذي يخفى فيه الشيء، وأنشد:
- 338 - ولم أر مثل الفتيان في غبن ال * أيام ينسون ما عواقبها
(البيت لعدي بن زيد، وهو في الشعر والشعراء ص 131؛ والمسائل العضديات ص 166؛ وديوانه ص 45)
وسمي كل منثن من الأعضاء كأصول الفخذين والمرافق مغابن لاستتاره، ويقال للمرأة: إنها طيبة المغابن.
ملخص اللسان:
1.     غَبَنَه يَغْبِنُه غَبْناً هذا الأَكثر أَي خدَعه،
2.      والغَبْنُ: النِّسيان. غَبِنْتُ كذا من حقي عند فلان أَي نسيته وغَلِطْتُ فيه.
3.      وغَبَنَ الرجلَ يَغْبِنُه غَبْناً: مَرَّ به وهو مائلٌ فلم يره ولم يَفْطُنْ له.
4.     والغَبْنُ: ضعف الرأْي،
5.     والغَبْنُ في البيع والشراء: الوَكْسُ،
6.     غَبِنَ الشيءَ وغَبِنَ فيه غَبْناً وغَبَناً: نسيه وأَغفله وجهله؛
7.     والغابِنُ: الفاتِرُ عن العمل.
8.      والتَّغَابُن: أَن يَغْبِنَ القومُ بعضهم بعضاً.
9.     ويوم التَّغَابُن: يوم البعث، من ذلك، وقيل: سمي بذلك لأَن أَهل الجنة يَغْبِنُ فيه أَهلَ النار بما يصير إليه أَهل الجنة من النعيم ويَلْقَىفيه أَهلُ النار من العذاب الجحيم، ويَغْبِنُ من ارتفعت منزلتُه في الجنة مَنْ كان دُونَ منزلته،
لسان العرب
● - غبن: الغَبْنُ، بالتسكين، في البيع، والغَبَنُ، بالتحريك، في الرأْي.       وغَبِنْتَ رأْيَك أَي نَسِيته وضَيَّعْته. غَبِنَ الشيءَ وغَبِنَ فيه       غَبْناً وغَبَناً: نسيه وأَغفله وجهله؛ أَنشد ابن الأَعرابي:       غَبِنْتُمْ تَتابُعَ آلائِنا،       وحُسْنَ الجِوارِ، وقُرْبَ النَّسَب.       والغَبْنُ: النِّسيان. غَبِنْتُ كذا من حقي عند فلان أَي نسيته       وغَلِطْتُ فيه. وغَبَنَ الرجلَ يَغْبِنُه غَبْناً: مَرَّ به وهو مائلٌ فلم يره       ولم يَفْطُنْ له. والغَبْنُ: ضعف الرأْي، يقال في رأْيه غَبْنٌ. وغَبِنَ       رَأْيَه، بالكسر، إذا نُقِصَه، فهو غَبِين أَي ضعيف الرأْي، وفيه غَبانَة.       وغَبِنَ رأْيُه، بالكسر، غَبَناً وغَبَانة: ضَعُف. وقالوا: غَبنَ رأْيَه،       فنصبوه على معنى فَعَّلَ، وإن لم يلفظ به، أَو على معنى غَبِنَ في       رأْيه، أَو على التمييز النادر. قال الجوهري: قولهم سَفِهَ نَفْسَه وغَبِنَ       رَأْيَه وبَطِرَ عَيْشَه وأَلِمَ بَطْنَه ووَفِقَ أَمْرَه ورَشِدَ أَمْرَه       كان الأَصلُ سَفِهَتْ نَفسُ زيد ورَشِدَ أَمْرُه، فلما حُوَّلَ الفعل إلى       الرجل انتصب ما بعده بوقوع الفعل عليه، لأَنه صار في معنى سَفَّهَ       نَفْسَه، بالتشديد؛ هذا قول البصريين والكسائي، ويجوز عندهم تقديم هذا المنصوب       كما يجوز غلامَه ضَرَبَ زيدٌ؛ وقال الفراء: لما حوِّل الفعل من النفس       إلى صاحبها خرج ما بعده مُفَسِّراً ليَدُلَّ على أَن السَّفَه فيه، وكان       حكمه أَن يكون سَفِهَ زَيدٌ نَفْساً لأَن المُفَسِّر لا يكون إلا نكرة،       ولكنه ترك على إضافته ونصب كنصب النكرة تشبيهاً بها، ولا يجوز عنده تقديمه       لأَن المُفَسِّرَ لا يَتَقَدَّم؛ ومنه قولهم: ضِقْتُ به ذَرْعاً وطِبْتُ       به نَفْساً، والمعنى ضاق ذَرْعِي به وطابَتْ نَفْسِي به. ورجل غَبِينٌ       ومَغْبُونٌ في الرأْي والعقل والدِّين. والغَبْنُ في البيع والشراء:       الوَكْسُ، غَبَنَه يَغْبِنُه غَبْناً هذا الأَكثر أَي خدَعه، وقد غُبِنَ فهو       مَغْبُونٌ، وقد حكي بفتح الباء       (* قوله «وقد حكي بفتح الباء» أي حكي الغبن       في البيع والشراء كما هو نص المحكم والقاموس). وغَبِنْتُ في البيع غَبْناً       إذا غَفَلْتَ عنه، بيعاً كان أَو شِرَاء. وغَبَيْتُ الرجلَ أغْباه       أَشَدَّ الغِباء، وهو مثل الغَبْنِ. ابن بُزُرْج: غَبِنَ الرجلُ غَبَناناً       شديداً وغُبِنَ أَشدّ الغَبَنانِ، ولا يقولون في الرِّبْح إِلاَّ رَبِحَ       أَشدّ الرِّبح والرَّباحة والرَّباح؛ وقوله:       قد كانَ، في أَكل الكَرِيصِ المَوْضُون،       وأَكْلكِ التمر بخُبْزٍ مَسْمُون،       لِحَضَنٍ في ذاك عَيْشٌ مَغْبُون.       قوله: مغبون أَي أَن غيرهم فيه       (* قوله «أي أن غيرهم فيه» كذا بالأصل       والمحكم أي أن غيرهم يغبنهم فيه. وقوله «إلا أنهم لا يعيشونه» أي لا يعيشون       به)، وهم يجدونه كأَنه يقول هم يقدرون عليه إلا أَنهم لا يَعِيشونه،       وقيل: غَبَنُوا الناسَ إِذا لم يَنَلْه غيرُهم. وحَضَنٌ هنا؛: حيٌّ.       والغَبِينَة من الغَبْنِ: كالشَّتِيمَة من الشَّتْم. ويقال: أَرَى هذا الأَمر       عليك غَبْناً؛ وأَنشد: أ       جُولُ في الدارِ لا أَراك، وفي الـ       ـدّار أُناسٌ جِوارُهم غَبْنُ.       والمَغْبِنُ: الإِبِطُ والرُّفْغُ وما أَطاف به. وفي الحديث: كان إذا       اطَّلى بدأََ بمغابنه؛ المَغابِنُ: الأَرْفاغُ، وهي بَواطِنُ الأَفْخاذ عند       الحَوالِب، جمع مَغْبِنٍ من غَبَنَ الثوبَ إذا ثناه وعطفه، وهي مَعاطِفُ       الجلد أَيضاً. وفي حديث عكرمة: من مَسَّ مَغابِنَه فلْيَتَوضأْ؛ أَمره       بذلك استظهاراً واحتياطاً، فإِن الغالب على من يَلْمَسُ ذلك الموضعَ أَن       تقع يده على ذكره، وقيل: المغابِنُ الأَرْفاغُ والآباط، واحدها مَغْبِنٌ.       وقال ثعلب: كلُّ ما ثَنَيْتَ عليه فخذَك فهو مَغْبِن. وغَبَنْتُ الشيءَ       إذا خَبَأْته في المَغْبِنِ. وغَبنْتُ الثوبَ والطعامَ: مثل خَبَنْتُ.       والغابِنُ: الفاتِرُ عن العمل. والتَّغَابُن: أَن يَغْبِنَ القومُ بعضهم       بعضاً. ويوم التَّغَابُن: يوم البعث، من ذلك، وقيل: سمي بذلك لأَن أَهل       الجنة يَغْبِنُ فيه أَهلَ النار بما يصير إليه أَهل الجنة من النعيم ويَلْقَى       فيه أَهلُ النار من العذاب الجحيم، ويَغْبِنُ من ارتفعت منزلتُه في       الجنة مَنْ كان دُونَ منزلته، وضرب الله ذلك مثلاً للشراء والبيع كما قال       تعالى: هل أدُلُّكُم على تجارة تُنْجيكم من عذاب أَليم؟ وسئل الحسن عن قوله       تعالى: ذلك يومُ التَّغابُنِ؛ فقال: غَبَنَ أَهلُ الجنة أَهلَ النار أَي       اسْتَنْقَصُوا عقولَهم باختيارهم الكفر على الإِيمان. ونَظَر الحَسَنُ       إلى رجل غَبَنَ آخر في بيع فقال: إن هذا يَغْبِنُ عقلَك أَي يَنْقُصه.       وغَبَنَ الثوبَ يَغْبِنُه غَبْناً: كفه، وفي التهذيب: طالَ فَثَناه، وكذلك       كَبَنه، وما قُطِعَ من أَطرافِ الثوب فأُسقِطَ غَبَنٌ؛ وقال الأَعشى:       يُساقِطُها كسِقاطِ الغَبَنْ.       والغَبْنُ: ثَنْيُ الشيء من دَلْو أَو ثوب ليَنْقُصَ من طوله. ابن شميل:       يقال هذه الناقة ما شِئْتَ من ناقةٍ ظَهْراً وكَرَماً غير أَنها       مَغْبُونة لا يعلم ذلك منها، وقد غَبَنُوا خَبَرها وغَبِنُوها أَي لم يَعْلَمُوا       عِلْمَها.
مقاييس اللغة:
(غبن) الغين والباء والنون كلمةٌ تدُلُّ على ضَعفٍ واهتضام. يقال غُبِنَ الرّجُل في بَيعه، فهو يُغْبَنُ غَبْناً، وذلك إذا اهتُضم فيه. وغَبنَ في رأيه، وذلك إذا ضَعُف رأيُه. والقياسُ في الكلمتين واحد. والغَبِينة من الغَبْن كالشَّتيمة من الشَّتم. والمَغَابِن: الأرفاغ، سمِّيَتْ بذلك للينها وضَعْفها عن قوّةِ غيرها.
القاموس المحيط:
غَبِنَ الشيءَ، و فيه، كفَرِحَ، غَبْناً وغَبَناً نَسِيَهُ، أو أغْفَلَهُ، أو غَلطَ فيه، و رَأيَهُ، بالنَّصْبِ، غَبانَةً وغَبَناً، محركةً ضَعُفَ، فهو غَبينٌ ومَغْبُونٌ. وغَبَنَهُ في البَيْعِ يَغْبِنُهُ غُبْناً، ويُحَرَّكُ، أو بالتَّسْكينِ في البَيْعِ، وبالتحريكِ في الرَّأيِ خَدَعَهُ، وقد غُبِنَ، كعُنيَ، فهو مَغْبُونٌ، والاسمُ الغَبينَةُ. والتَّغابُنُ أن يَغْبِنَ بَعْضُهم بعضاً، ويَوْمُهُ يَوْمُ التَّغابُنِ، لأنَّ أهْلَ الجنَّةِ تَغْبِنُ أهْلَ النارِ.
والغَبَنُ، مُحرَّكةً: الضَّعْفُ، والنِّسْيانُ. وكمَنْزِلٍ: الإِبْطُ، والرُّفْغُ ج: مَغابِنُ.
واغْتَبَنَهُ: اخْتَبَأَهُ فيه. وغَبَنُوا خَبَرها، كنَصَرَ وسَمِعَ: لم يَعْلَموا عِلْمَها. ومالِكُ بنُ أغْبَنَ، كأحمدَ: جُهَنِيٌّ. والغَبْنُ في الثَّوْبِ: كالعَطْفِ فيه. والغابِنَ: الفاتِرُ عن العَمَلِ.
تاج العروس:
( غبن الشئ و ) غبن ( فيه كفرح غبنا ) بالفتح ( وغبنا ) بالتحريك ( نسيه أو أغفله ) وجهله ( أو ) غبن كذا من حقه عند فلان ( غلط فيه و ) قالوا غبن ( رأيه بالنصب غبانة وغبنا محركة ضعف ) نصبوه على معنى فعل وان لم يلفظ به أو على معنى غبن في رأيه أو على التمييز النادر قال الجوهرى قولهم سفه نفسه وغبن رأيه وبطر عيشه وألم بطنه ووفق أمره ورشد أمره كان في الاصل سفهت نفس زيد ورشد أمره فلما حول الفعل الى الرجل انتصب ما بعده بوقوع الفعل عليه لانه صار في معنى سفه نفسه بالتشديد هذا قول البصريين والكسائي ويجوز عندهم تقديم هذا المنصوب كما يجوز غلامه ضرب زيد وقال الفراء لما حول الفعل من النفس الى صاحبها خرج ما بعده مفسر اليدل على ان السفه فيه وكان حكمه أن يكون سفه زيد نفسا لان المفسر لا يكون الا نكرة ولكنه ترك على اضافته ونصب كنصب النكرة تشبيها بها ولا يجوز عنده تقديمه لان المفسر لا يتقدم ومنه قولهم ضقت به ذرعا رطبت به نفسا والمعنى ضاق ذرعي به وطابت نفسي به ( فهو غبين ومغبون ) في الراى والعقل والدين ( وغبنه في البيع يغبنه غبنا ) بالفتح ( ويحرك أو ) الغبن ( بالتسكين في البيع ) وهو الاكثر ( وبالتحريك في الراى ) إذا ( خدعه ) ووكسه وقيل غبن في البيع غبنا إذا غفل عنه بيعا كان أو شراء ( وقد غبن ) الرجل ( كعنى فهو مغبون والاسم الغبينة ) كالشتيمة من الشتم ( والتغابن ان يغبن بعضهم بعضا ويومه يوم التغابن ) وهو يوم البعث قيل سمى به ( لان أهل الجنة تغبن ) فيه ( أهل النار ) بما يصير إليه أهل الجنة من النعيم ويلقى فيه أهل النار من العذاب ويغبن من ارتفعت منزلته في الجنة من كان دون منزلته وضرب ذلك مثلا للشراء والبيع
كما قال تعالى هل أدلكم على تجارة تنجيكم من عذاب أليم وسئل الحسن عن قوله تعالى ذلك يوم التغابن فقال غبن أهل الجنة أهل النار أي استنقصوا عقولهم باختيارهم الكفر على الايمان ونظر الحسين الى رجل غبن آخر في بيع فقال ان هذا يغبن عقلك أي ينقصه ( والغبن محركة الضعف والنسيان و ) المغبن ( كمنزل الابط والرفغ ج مغابن ) والارفاغ بواطن الافخاذ عند الحوالب وفى الحديث كان إذا اطلى بدا بمغابنه وقيل المغابن معاطف الجلد وفى حديث عكرمة من مس مغابنه فليتوضا أمره بذلك استظهارا واحتياطا وقال ثعلب كل ما ثنيت عليه فخذك فهو مغبن ( واغتبنه اختبأه فيه ) أي في المغبن ( و ) قال ابن شميل يقال هذه الناقة ما شئت من ناقة ظهرا وكرما غير انها مغبونة لا يعلم ذلك منها وقد ( غبنوا خبرها كنصرو سمع ) أي ( لم يعلموا علمها ومالك بن أغبن كاحمد جهنى ) ذكره ابن الطحان ( الغبن في الثوب كالعطف فيه ) وقد غبنه غبنا ثناه وعطفه وفى التهذيب طال فثناه وكذلك كبنه ( والغابن الفاتر عن العمل ) * ومما يستدرك عليه غبنت رايك أي ضيعته ونسيته وغبن الرجل يغبنه غبنا مر به وهو ماثل فلم يره ولم يفطن له وقال ابن بزرج غبن الرجل أشد الغبنان ولا يقولون في الربح الاربح أشد الربح والرباحة والرباح وغبنوا الناس إذا لم ينله غيرهم وغبن الشئ خباه في المغبن وما قطع من أطرف الثوب فأسقط غبن محركة قال الاعشى * يساقط كسقاط الغبن * والغبن ثنى الدلو لينقص من طوله وتغابن له تقاعد حتى غبن

##### Türkçe

غبن
**غَبَنَ - يَغْبِنُ - تَغَابَنَ - يَتَغَابَنُ - تَغَابُن**
**غَبَنَ - يَغْبِنُ** + bir varlık + bir varlığı: onun hakkını elinden alır ve eşyasını eksiltir; kendi tarafından maharet ve kurnazlıkla, öteki tarafından aptallık ve zayi edişle.
**تَغَابَنَ - يَتَغَابَنُ**: **" تفاعل  من " غَبَنَ - يَغْبِنُ "** vezninde: iki varlık, **" غَبَنَ - يَغْبِنُ "** fiilini karşılıklı olarak öznel biçimde değiş tokuş eder: iki varlık, her birinin ötekisinin kendisini **غبنه** ettiğini iddia eder: yani, kendisinden bir zayi edişle ve ötekinden bir kurnazlıkla onun hakkını elinden almıştır.
**تَغَابُن**: **" تَغَابَنَ - يَتَغَابَنُ "** fiilinin isim-fiilidir.
Ve lafız, “şeyin veya işin değer ve faydasını takdirde doğruya aykırı olarak, yanlış ve zalim hüküm” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**جَبَتَ - يَجْبِتُ**، **ظَلَمَ - يَظْلِمُ**، **ضَازَ - يَضِيْزُ**، **غَبَنَ - يَغْبِنُ**، **زَرَى - يَزْري**، **زَهَدَ - يَزْهَدُ** (**زَهِدَ - يَزْهَدُ**)

غبن - تغابن
	﴿Sizi toplanma günü için bir araya toplayacağı gün; işte o, **يوم التغابن** günüdür. Kim Allah’a iman eder ve salih amel işlerse, onun kötülüklerini örter ve onu altından ırmaklar akan cennetlere sokar; orada ebedî olarak kalıcılar. İşte bu, büyük kurtuluştur (9)﴾ **التغابن**
مختار الصحاح
● [غبن] غ ب ن: **غَبَنَهُ** satışta onu aldattı; babı **ضرب**’dır. Ve **قَدْ غُبِنَ**; o hâlde o **مَغْبُونٌ**’dur. Ve **غَبِنَ** görüşü, bab **طرِب**’dendir; eğer onu eksiltirse o **غَبِينٌ**’dir; yani zayıf görüşlü. Ve onda **غَبَانَةٌ** vardır. Ve onun i‘râbı **سفه نفسه**’de zikredilmiştir. Ve **الغَبِينَةُ** **الغَبْنِ**’dendir; **الشَّتِيمَة**’nin **الشَّتْم**’den olması gibi. Ve **التَّغَابُنُ**: kavmin birbirini **يَغْبِن** etmesidir. Ve bundan dolayı kıyamet gününe **يوم التَّغابن** denilmiştir; çünkü cennet ehli cehennem ehlini **يغبنون** eder.
معجم الفرائد القرآنية:
غ ب ن
**"التَّغَابُنِ"** Allah Teâlâ’nın şu sözünde: **" يَوْمَ يَجْمَعُكُمْ لِيَوْمِ الْجَمْعِ ذَلِكَ يَوْمُ التَّغَابُنِ"** (9) **التغابن**.
**الغَبْن**: eksilme. Ve **غبنه** (satış ve alışta) yani onu aldattı, ona galip geldi ve fiyatta onu eksiltti. Ve **يوم التغابن**: o, kıyamet günüdür; insanların hesap için durduğu yer; şu, şunun hasenatından alır; şunun seyyiatı şunun üzerine atılır; her insan ötekinden hakkını tam almak için.
الراغب
غبن
- **الغبن**: seninle onun arasında bir muamelede, bir tür gizleme ile arkadaşını eksiltmendir; eğer bu malda ise: **غبن فلان** denir; eğer görüşte ise: **غبن** denir. (Ebû عثمان السرقسطي dedi ki: **غبنه في البيع غبنا**: onu eksiltti. Ve **غبن الثوب**: onu kıvırdı. Ve **غبن الشيء**: onu gizledi. Ve **غبن رأيه غبنا**: zayıfladı. Ve **غبن رأيه**: zayıfladı. Bak: **الأفعال** 2/33.
Ve İbn Manzûr dedi ki: **الغبن** sükûn ile satıştadır; **الغبن** fetha ile görüştedir.) Ve **غبنت كذا غبنا**: eğer ondan gaflet ettiysen ve bunu **غبنا** saydıysan. Ve **يوم التغابن**: kıyamet günüdür; şu sözle işaret edilen alışverişte **الغبن**’in ortaya çıkması sebebiyle: }**ومن الناس من يشرى نفسه ابتغاء مرضات الله**﴿[البقرة/207] ve şu sözle:﴾**إن الله اشترى من المؤمنين...**﴿âyet [التوبة/111] ve şu sözle:﴾**الذين يشترون بعهد الله وأيمانهم ثمنا قليلا**{ [آل عمران/77]. Böylece, alışverişten terk ettiklerinde ve ondan yaptıkları şeylerin tümünde, **غبنوا** ettiklerini bildiler. Ve bazısına **يوم التغابن** hakkında soruldu; dedi ki: şeyler onlara dünyadaki ölçülerinin hilafına olarak belirir. Bazı müfessirler dedi ki: **الغبن**’in aslı: bir şeyi gizlemektir. Ve **الغبن** fetha ile: içinde şeyin gizlendiği yerdir. Ve şu beyit okundu:
- 338 -
Ve günlerin **غبن**’inde gençler gibi bir şey görmedim; akıbetlerinin ne olduğunu unuturlar.
(Beyit Adî b. Zeyd’indir; **الشعر والشعراء** s. 131; **المسائل العضديات** s. 166; divanı s. 45)
Ve uzuvlardan her kıvrıma, uyluk kökleri ve dirsekler gibi, gizlenmesi sebebiyle **مغابن** adı verildi. Ve kadına denir: o, **طيبة المغابن**’dir.
ملخص اللسان:
1. **غَبَنَه يَغْبِنُه غَبْناً**: bu daha çoktur; yani onu aldattı.
2. Ve **الغَبْنُ**: unutma. **غَبِنْتُ كذا من حقي عند فلان**: yani onu unuttum ve onda yanıldım.
3. Ve **غَبَنَ الرجلَ يَغْبِنُه غَبْناً**: ona uğradı, o eğilmiş hâlde idi; onu görmedi ve ona dikkat etmedi.
4. Ve **الغَبْنُ**: görüş zayıflığı.
5. Ve satış ve alışta **الغَبْنُ**: **الوَكْسُ**.
6. **غَبِنَ الشيءَ** ve **غَبِنَ فيه** **غَبْناً** ve **غَبَناً**: onu unuttu, ihmal etti ve bilmedi.
7. Ve **الغابِنُ**: işten gevşek olan.
8. Ve **التَّغَابُن**: kavmin birbirini **يَغْبِن** etmesidir.
9. Ve **يوم التَّغَابُن**: diriliş günüdür; bundan dolayı. Ve denildi ki: böyle adlandırıldı; çünkü cennet ehli, cennet ehline varacak nimet sebebiyle, onda cehennem ehlini **يَغْبِنُ** eder; ve onda cehennem ehli cehennem azabından olanı bulur. Ve cennette derecesi yükselen kimse, derecesi kendisinden aşağı olanı **يَغْبِنُ** eder.
لسان العرب
● - غبن: **الغَبْنُ** sükûn ile satıştadır; **الغَبَنُ** hareke ile görüştedir. Ve **غَبِنْتَ رأْيَك**: yani onu unuttun ve zayi ettin. **غَبِنَ الشيءَ** ve **غَبِنَ فيه** **غَبْناً** ve **غَبَناً**: onu unuttu, ihmal etti ve bilmedi. İbnü’l-A‘râbî şu beyiti okudu:
**غَبِنْتُمْ تَتابُعَ آلائِنا،
وحُسْنَ الجِوارِ، وقُرْبَ النَّسَب.**
Ve **الغَبْنُ**: unutmadır. **غَبِنْتُ كذا من حقي عند فلان**: yani onu unuttum ve onda yanıldım. Ve **غَبَنَ الرجلَ يَغْبِنُه غَبْناً**: ona uğradı, o eğilmiş hâlde idi; onu görmedi ve ona dikkat etmedi. Ve **الغَبْنُ**: görüş zayıflığı; denir: onun görüşünde **غَبْنٌ** vardır. Ve **غَبِنَ رأْيَه** kesre ile: eğer onu eksiltirse; o hâlde o **غَبِين**’dir; yani zayıf görüşlü; ve onda **غَبانَة** vardır. Ve **غَبِنَ رأْيُه** kesre ile, **غَبَناً** ve **غَبَانة**: zayıfladı. Ve dediler: **غَبنَ رأْيَه**; onu, **فَعَّلَ** manasına göre nasb ettiler, her ne kadar onunla lafzen söylenmemiş olsa da; yahut **غَبِنَ في رأْيه** manasına göre; yahut nadir temyiz manasına göre. Cevherî dedi ki: onların **سَفِهَ نَفْسَه** ve **غَبِنَ رَأْيَه** ve **بَطِرَ عَيْشَه** ve **أَلِمَ بَطْنَه** ve **وَفِقَ أَمْرَه** ve **رَشِدَ أَمْرَه** sözleri; asıl olan **سَفِهَتْ نَفْسُ زيد** ve **رَشِدَ أَمْرُه** idi; fiil erkeğe çevrilince, ondan sonra gelen şey, fiilin onun üzerine vuku bulmasıyla mansub oldu; çünkü o, şeddeli olarak **سَفَّهَ نَفْسَه** manasına döndü; bu, Basralıların ve Kisâî’nin sözüdür. Ve onların yanında bu mansubun öne alınması caizdir; **غلامَه ضَرَبَ زيدٌ** caiz olduğu gibi. Ferrâ dedi ki: fiil nefisten sahibine çevrilince, ondan sonra gelen, onda sefihin bulunduğunu göstermesi için açıklayıcı olarak çıktı; ve hükmü, açıklayıcının ancak nekre olması sebebiyle, **سَفِهَ زَيدٌ نَفْساً** olması idi; fakat izafeti üzere bırakıldı ve nekreyi andırarak nekre gibi nasb edildi. Ve onun yanında öne alınması caiz değildir; çünkü açıklayıcı öne geçmez. Bundan: **ضِقْتُ به ذَرْعاً** ve **طِبْتُ به نَفْساً** sözleri; mana: “ona karşı kolum daraldı” ve “ona karşı nefsim hoş oldu”dur. Ve adam **غَبِينٌ** ve **مَغْبُونٌ**: görüşte, akılda ve dinde. Ve satış ve alışta **الغَبْنُ**: **الوَكْسُ**. **غَبَنَه يَغْبِنُه غَبْناً**: bu daha çoktur; yani onu aldattı. Ve **قَدْ غُبِنَ**; o hâlde o **مَغْبُونٌ**’dur. Ve bâ’nın fethasıyla rivayet edilmiştir
(* “bâ’nın fethasıyla rivayet edilmiştir” sözü: yani satış ve alışta **الغبن**’in, **المحكم** ve **القاموس**’un nassı üzere, böyle olduğu rivayet edilmiştir). Ve **غَبِنْتُ في البيع غَبْناً**: eğer ondan gaflet ettiysen; satış da olsa alış da olsa. Ve **غَبَيْتُ الرجلَ أغْباه**: **الغِباء**’ın en şiddetlisi; ve o, **الغَبْن** gibidir. İbn Büzürc: adam **غَبَناناً** şiddetli **غَبِنَ** eder; ve **غُبِنَ** **أَشدّ الغَبَنانِ** olur; ve kârda ancak **رَبِحَ** “kâr etti” derler: **أَشدّ الرِّبح** ve **الرَّباحة** ve **الرَّباح**. Ve şu sözü:
**قد كانَ، في أَكل الكَرِيصِ المَوْضُون،
وأَكْلكِ التمر بخُبْزٍ مَسْمُون،
لِحَضَنٍ في ذاك عَيْشٌ مَغْبُون.**
Onun sözü: **مغبون** yani onda başkaları vardır
(* “yani onda başkaları vardır” sözü: asılda ve **المحكم**’de böyledir; yani başkaları onları onda **يغبنهم** eder. Ve “fakat onlar onu yaşamazlar” sözü: yani onunla yaşamazlar), ve onlar onu bulurlar; sanki şöyle der: onlar ona güç yetirirler; ancak onu yaşamazlar. Ve denildi ki: **غَبَنُوا الناسَ**: eğer onu başkası elde etmediyse. Ve **حَضَنٌ** burada: bir kabiledir. Ve **الغَبِينَة** **الغَبْنِ**’dendir: **الشَّتِيمَة**’nin **الشَّتْم**’den olması gibi. Ve denir: “Bu işi senin aleyhine **غَبْناً** görüyorum.” Ve şu beyit okundu:
**أَجُولُ في الدارِ لا أَراك، وفي الـ
ـدّار أُناسٌ جِوارُهم غَبْنُ.**
Ve **المَغْبِنُ**: koltuk altı, **الرُّفْغُ** ve onun çevresidir. Hadiste: o, kına yakacağı zaman **بمغابنه** ile başlardı; **المَغابِنُ**: **الأَرْفاغُ**’dır; o da sağmal hayvanların yanında uylukların iç kısımlarıdır; **مَغْبِنٍ**’in çoğuludur; **غَبَنَ الثوبَ** “elbise(yi) kıvırdı” dediğinde: eğer onu katladı ve büktüyse; ve onlar derinin kıvrımlarıdır da. Ve İkrime hadisi: “Kim **مَغابِنَه**’ine dokunursa abdest alsın”; ona bunu, ihtiyat ve tedbir olarak emretti; çünkü çoğunlukla o yeri yoklayan kimsenin eli, zekerine düşer. Ve denildi ki: **المغابِنُ** **الأَرْفاغُ** ve koltuk altlarıdır; tekili **مَغْبِنٌ**’dir. Sa‘leb dedi ki: uyluğunu üzerine kıvırdığın her şey **مَغْبِن**’dir. Ve **غَبَنْتُ الشيءَ**: eğer onu **المَغْبِنِ**’de sakladıysan. Ve **غَبنْتُ الثوبَ والطعامَ**: **خَبَنْتُ** gibi. Ve **الغابِنُ**: işten gevşek olan. Ve **التَّغَابُن**: kavmin birbirini **يَغْبِن** etmesidir. Ve **يوم التَّغَابُن**: diriliş günüdür; bundan dolayı. Ve denildi ki: böyle adlandırıldı; çünkü cennet ehli, cennet ehline varacak nimet sebebiyle, onda cehennem ehlini **يَغْبِنُ** eder; ve onda cehennem ehli cehennem azabından olanı bulur. Ve cennette derecesi yükselen kimse, derecesi kendisinden aşağı olanı **يَغْبِنُ** eder. Ve Allah bunu alış ve satışa misal olarak vurdu; Allah Teâlâ’nın dediği gibi: “Size, sizi elem verici azaptan kurtaracak bir ticareti göstereyim mi?” Ve Hasan’a Allah Teâlâ’nın şu sözü soruldu: **ذلك يومُ التَّغابُنِ**; dedi ki: cennet ehli cehennem ehlini **غَبَنَ** etti; yani iman yerine küfrü seçmeleriyle akıllarını eksilttiler. Ve Hasan, bir adamın satışta bir başkasını **غَبَنَ** ettiğine baktı; dedi ki: “Şu, senin aklını **يَغْبِنُ** eder”; yani onu eksiltir. Ve **غَبَنَ الثوبَ يَغْبِنُه غَبْناً**: onu kıvırdı. Ve **التهذيب**’de: uzadı; onu katladı; ve aynı şekilde **كَبَنه**. Ve elbisenin uçlarından kesilip düşürülen şey: **غَبَنٌ**’dir. A‘şâ dedi ki:
**يُساقِطُها كسِقاطِ الغَبَنْ.**
Ve **الغَبْنُ**: bir şeyin, kova yahut elbise gibi, uzunluğundan eksiltmek için katlanmasıdır. İbn Şümeyl: denir: “Bu deve, sırt ve kerem bakımından istediğin her deve gibidir; ancak o **مَغْبُونة**’dur; bu, ondan bilinmez.” Ve **غَبَنُوا خَبَرها** ve **غَبِنُوها**: yani onun bilgisini bilmediler.
مقاييس اللغة:
(**غبن**) **الغين** ve **الباء** ve **النون**: zayıflık ve ezilme(ye) delalet eden bir kelimedir. Denir: adam satışında **غُبِنَ**; o, **يُغْبَنُ غَبْناً**; bu, onda haksızlığa uğratıldığı zamandır. Ve görüşünde **غَبنَ** etti; bu, görüşü zayıfladığı zamandır. Ve iki kelimede kıyas birdir. Ve **الغَبِينة** **الغَبْن**’dendir; **الشَّتيمة**’nin **الشَّتم**’den olması gibi. Ve **المَغَابِن**: **الأرفاغ**’dır; başka şeylerin kuvvetine karşı yumuşaklığı ve zayıflığı sebebiyle böyle adlandırılmıştır.
القاموس المحيط:
**غَبِنَ الشيءَ** ve onda, **كفَرِحَ** gibi, **غَبْناً** ve **غَبَناً**: onu unuttu; yahut ihmal etti; yahut onda yanıldı. Ve görüşünü, nasb ile, **غَبانَةً** ve **غَبَناً** (harekeli): zayıfladı; o hâlde o **غَبينٌ** ve **مَغْبُونٌ**’dur. Ve satışta onu **غَبَنَهُ**: onu **يَغْبِنُهُ غُبْناً**; ve harekelenir; yahut satışta sükûn ile, görüşte hareke ile: onu aldattı. Ve **قَدْ غُبِنَ**; **كعُنيَ** gibi; o hâlde o **مَغْبُونٌ**’dur. Ve isim: **الغَبينَةُ**’dir. Ve **التَّغابُنُ**: bazılarının bazısını **يَغْبِنَ** etmesidir. Ve onun günü: **يَوْمُ التَّغابُنِ** günüdür; çünkü cennet ehli cehennem ehlini **تَغْبِنُ** eder.
Ve **الغَبَنُ** (harekeli): zayıflık ve unutmadır. Ve **كمَنْزِلٍ** gibi: koltuk altı ve **الرُّفْغُ**; çoğulu: **مَغابِنُ**.
Ve **اغْتَبَنَهُ**: onu onda sakladı. Ve **غَبَنُوا خَبَرها** **كنَصَرَ وسَمِعَ** gibi: onun bilgisini bilmediler. Ve **مالِكُ بنُ أغْبَنَ** **كأحمدَ** gibi: Cühenî’dir. Ve elbisede **الغَبْنُ**: onda bükme gibidir. Ve **الغابِنَ**: işten gevşek olan.
تاج العروس:
( **غبن الشئ** ve ) onda **غبن** ( **كفرح غبنا** ) fetha ile ( ve **غبنا** ) hareke ile: onu unuttu yahut ihmal etti ve bilmedi; yahut falanın yanındaki hakkından şunu **غبن** etti: onda yanıldı. Ve dediler: **غبن رأيه بالنصب غبانة وغبنا محركة ضعف**; onu, **فعل** manasına göre nasb ettiler, her ne kadar onunla lafzen söylenmemiş olsa da; yahut **غبن في رأيه** manasına göre; yahut nadir temyiz manasına göre. Cevherî dedi ki: onların **سفه نفسه** ve **غبن رأيه** ve **بطر عيشه** ve **ألم بطنه** ve **وفق أمره** ve **رشد أمره** sözleri; asıl olan **سفهت نفس زيد** ve **رشد أمره** idi; fiil erkeğe çevrilince, ondan sonra gelen şey, fiilin onun üzerine vuku bulmasıyla mansub oldu; çünkü o, şeddeli olarak **سفه نفسه** manasına döndü; bu, Basralıların ve Kisâî’nin sözüdür. Ve onların yanında bu mansubun öne alınması caizdir; **غلامه ضرب زيد** caiz olduğu gibi. Ferrâ dedi ki: fiil nefisten sahibine çevrilince, ondan sonra gelen, onda sefihin bulunduğunu göstermesi için açıklayıcı olarak çıktı; ve hükmü, açıklayıcının ancak nekre olması sebebiyle, **سفه زيد نفسا** olması idi; fakat izafeti üzere bırakıldı ve nekreyi andırarak nekre gibi nasb edildi; ve onun yanında öne alınması caiz değildir; çünkü açıklayıcı öne geçmez. Bundan: **ضقت به ذرعا رطبت به نفسا**; mana: “kolum ona karşı daraldı” ve “nefsim ona karşı hoş oldu”dur. (O hâlde o **غبين ومغبون**’dur) görüşte, akılda ve dinde. (Ve satışta onu **غبنه** eder; onu **يغبنه غبنا**) fetha ile (ve harekelenir; yahut) **الغبن** (satışta sükûn ile) ve bu daha çoktur (ve görüşte hareke ile): eğer (onu aldattıysa). Ve onu eksiltti. Ve denildi: satışta **غبن** etti: eğer ondan gaflet ettiyse; satış da olsa alış da olsa. (Ve adam **قد غبن** etti) **كعنى** gibi; o hâlde o **مغبون**’dur. (Ve isim: **الغبينة**’dir) **كالشتيمة من الشتم** gibi. (Ve **التغابن**: bazılarının bazısını **يغبن** etmesidir; ve onun günü: **يوم التغابن** günüdür) ve o, diriliş günüdür; denildi: böyle adlandırıldı (çünkü cennet ehli) onda (cehennem ehlini **تغبن**) eder; cennet ehline varacak nimet sebebiyle; ve onda cehennem ehli azaptan olanı bulur; ve cennette derecesi yükselen kimse, derecesi kendisinden aşağı olanı **يغبن** eder. Ve bunu alış ve satışa misal olarak vurdu; Allah Teâlâ’nın dediği gibi: “Size, sizi elem verici azaptan kurtaracak bir ticareti göstereyim mi?” Ve Hasan’a Allah Teâlâ’nın şu sözü soruldu: **ذلك يوم التغابن**; dedi ki: cennet ehli cehennem ehlini **غبن** etti; yani iman yerine küfrü seçmeleriyle akıllarını eksilttiler. Ve Hüseyin, bir adamın satışta bir başkasını **غبن** ettiğine baktı; dedi ki: “Şu, senin aklını **يغبن** eder”; yani onu eksiltir. (Ve **الغبن** harekeli: zayıflık ve unutmadır. Ve) **المغبن** (**كمنزل** gibi): koltuk altı ve **الرفغ**; çoğulu: **مغابن**. Ve **الأرفاغ**: sağmal hayvanların yanında uylukların iç kısımlarıdır. Ve hadiste: o, kına yakacağı zaman **بمغابنه** ile başlardı. Ve denildi: **المغابن** derinin kıvrımlarıdır. Ve İkrime hadisi: “Kim **مغابنه**’ine dokunursa abdest alsın”; ona bunu, ihtiyat ve tedbir olarak emretti. Sa‘leb dedi ki: uyluğunu üzerine kıvırdığın her şey **مغبن**’dir. (Ve **واغتبنه اختبأه فيه**) yani **المغبن**’de. (Ve) İbn Şümeyl dedi ki: “Bu deve, sırt ve kerem bakımından istediğin her deve gibidir; ancak o **مغبونة**’dur; bu, ondan bilinmez.” Ve (onun haberini **غبنوا** ettiler; **كنصرو سمع** gibi) yani (onun bilgisini bilmediler). Ve **مالك بن أغبن كاحمد جهنى**: onu İbnü’t-Tahhân zikretti. (Elbisede **الغبن**: onda bükme gibidir) ve onu **غبنه غبنا**: onu katladı ve büktü. Ve **التهذيب**’de: uzadı; onu katladı; ve aynı şekilde **كبنه**. (Ve **الغابن**: işten gevşek olan.) * Ve bunun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **غبنت رايك**: yani onu zayi ettin ve unuttun. Ve **غبن الرجل يغبنه غبنا**: ona uğradı, o karşısında duruyordu; onu görmedi ve ona dikkat etmedi. Ve İbn Büzürc dedi ki: adam **غبن** etti: **أشد الغبنان**; ve kârda ancak “kâr etti” derler: **أشد الربح** ve **الرباحة** ve **الرباح**. Ve **غبنوا الناس**: eğer onu başkası elde etmediyse. Ve **غبن الشئ**: onu **المغبن**’de sakladı. Ve elbisenin uçlarından kesilip düşürülen şey: **غبن** (harekeli). A‘şâ dedi ki:
**يساقط كسقاط الغبن**
Ve **الغبن**: kovanın, uzunluğundan eksiltmek için katlanmasıdır. Ve **تغابن له**: geri kaldı; nihayet **غبن** etti.
