# غبن — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D9%86/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D8%A8%D9%86/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [غبن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D9%86.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: غبن

: ( غَبِنَ الشيءَ و ) غَبِنَ ( فيه ، كفَرِحَ ، غَبْناً ) ، بالفتْحِ ، ( وغَبَناً ) ، بالتَّحْريكِ : ( نَسِيَهُ أَو أَغْفَلَهُ ) وجَهلَهُ .
( أَو ) غَبِنَ كذا من حقِّه عنْدَ فلانٍ : ( غَلِط فيه .
( و ) قالوا : غَبِنَ ( رَأْيَهُ ، بالنَّصْبِ ، غَبَانَةً وغَبَناً ، محركةً : ضَعُفَ ) ؛ نَصَبُوه على مَعْنى فَعَّلَ ، وإن لم يُلْفَظ به ، أَو على مَعْنى غَبِنَ في رأْيِه ، أَو على التَّمْييزِ النادِرِ .
قالَ الجَوْهرِيُّ : قوْلُهم سَفِهَ نَفْسَه وغَبِنَ رَأْيَه وبَطِرَ عَيْشَه وأَلِمَ بَطْنَه ووَفِقَ أَمْرَه ورَشِدَ أَمْرَه كانَ في الأَصْلِ سَفِهَتْ نَفْسُ زيْدٍ ورَشِدَ أَمْرُه ، فلمَّا حُوِّلَ الفعْلُ إلى الرَّجُلِ انْتَصَبَ ما بعْدَه بوقُوعِ الفعْلِ عليه ، لأنَّه صارَ في معْنَى سَفَّهَ نَفْسَه ، بالتَّشْديدِ ؛ هذا قَوْلُ البَصْرِيِّين والكِسائي ، ويَجوزُ عنْدَهم تقْدِيمُ هذا المَنْصوب كما يَجوزُ غلامَه ضَرَبَ زَيْدٌ .
وقالَ الفرَّاءُ :

لمَّا حُوِّل الفعْلُ مِن النَّفْسِ إلى صاحِبِها خَرَجَ ما بعْدَه مُفَسِّراً ليَدُلَّ على أنَّ السَّفَه فيه ، وكان حكْمُه أَنْ يكونَ سَفِهَ زيدٌ نَفْساً لأنَّ المُفَسِّر لا يكونُ إلاَّ نكِرَةً ، ولكنَّه تركَ على إضافَتِه ونصبَ كنَصْبِ النّكِرَةِ تَشْبيهاً بها ، ولا يجوزُ عنْدَه تقْدِيمه لأنَّ المُفْسِّرَ لا يَتَقَدَّمُ ، ومنه قوْلُهم : ضِقْتُ به ذَرْعاً وطِبْتُ به نَفْساً ، والمعْنَى ضاقَ ذَرْعِي به وطابَتْ نفْسِي به ؛ ( فهو غَبِينٌ ومَغْبُونٌ ) في الرَّأْي والعَقْلِ والدِّيْنِ .
( وغَبَنَهُ في البَيْعِ يَغْبِنُهُ غَبْناً ) ، بالفتْحِ ( ويُحَرَّكُ ؛ أَو ) الغَبْنُ ( بالتَّسْكينِ في البَيْعِ ( وهو الأَكْثَر ، ( وبالتَّحْريكِ في الرَّأْي ) : إذا ( خَدَعَهَ ) ووَكَسَه .
وقيلَ ؛ غَبِنَ في البَيْعِ غَبْناً : إذا غَفَلَ عنه بيعاً كانَ أَو شِرَاءً .
( وقد غُبِنَ ) الرَّجُل ، ( كعُنِيَ ، فهو مَغْبُونٌ ؛ والاسْمُ الغَبِينَةُ ) ، كالشَّتِيمَةِ مِن الشَّتْم .
( والتَّغابُنُ : أن يَغْبِنَ بَعْضُهم بَعْضاً .
( ويَوْمُهُ يَوْمُ التَّغابُنِ ) : وهو يَوْمُ البَعْثِ ؛ قيلَ : سُمِّي به ( لأنَّ أَهْلَ الجنَّةِ تَغْبِنُ ) فيه ( أَهْلَ النَّارِ ) بما يَصيرُ إليه أَهْلُ الجنَّةِ مِنَ النَّعِيمِ ، ويَلْقَى فيه أَهْلُ النارِ مِنَ العَذابِ ، ويَغْبِنُ مَنِ ارْتَفَعَتْ مَنْزلتُه في الجنَّةِ مَنْ كانَ دُونَ مَنْزلتِه ، وضَرَبَ ذلِكَ مَثَلاً للشّراءِ والبَيْعِ كما قالَ تعالى : ﴿هل أَدُلُّكم على تجارَةٍ تُنْجِيكم مِن عَذابٍ أَليم﴾ وسُئِلَ الحَسَنُ عن قوْلِه تعالَى : ﴿ذلكَ يومُ التَّغابُن﴾ ، فقالَ : غَبَنَ أَهْلُ الجنَّةِ أَهْلَ النارِ ، أَي اسْتَنْقَصُوا عُقولَهم باخْتِيارِهم الكفْرَ على الإِيمانِ .
ونَظَرَ الحُسَيْنُ إلى رجُلٍ غَبَنَ آخَرَ في بَيْعٍ فقالَ : إنَّ هذا يَغْبِنُ عقْلَكَ أَي يَنْقُصه .
( والغَبَنُ ، مُحرَّكةً : الضَّعْفُ والنِّسْيانُ .

( و ) المَغْبِنُ ، ( كمَنْزِلٍ : الإِبْطُ والرُّفْغُ ، ج مَغابِنُ ) ؛ والأَرْفاغُ : بَواطِنُ الأَفْخاذِ عنْدَ الحوالِبِ .
وفي الحدِيثِ : ( كانَ إذا اطَّلى بَدَأَ بمَغَابِنِه ) ؛ وقيلَ : المَغابِنُ مَعاطِفُ الجلْدِ .
وفي حدِيثِ عكرمَة : ( مَنْ مَسَّ مَغابِنَه فلْيَتَوضَّأْ ) ؛ أمره بذلكَ اسْتِظْهاراً واحْتِياطاً .
وقالَ ثَعْلَب : كلُّ ما ثَنَيْتَ عليه فخذَكَ فهو مَغْبِنٌ .
( واغْتَبَنَهُ : اخْتَبَأَهُ فيه ) ، أَي في المَغْبِنِ .
( و ) قالَ ابنُ شُمَيْل : يقالُ : هذه الناقَةُ ما شِئْتَ من ناقَةٍ ظَهْراً وكَرَماً غَيْر أَنَّها مَغْبُونةٌ لا يُعْلَم ذلكَ منها ، وقد ( غَبَنُوا خَبَرَها ، كنَصَرَ وسَمِعَ ) ، أَي ( لم يَعْلَموا عِلْمَها .
( ومالِكُ بنُ أَغْبَنَ ، كأَحْمَدَ ، جُهَنِيٌّ ) ، ذَكَرَه ابنُ الطحَّان .
( والغَبْنُ في الثَّوْبِ كالعَطْفِ فيه ) ، وقد غَبَنَه غَبْناً : ثَنَاهُ وعَطَفَه .
وفي التهْذِيبِ : طَالَ فثَنَاهُ ، وكذلِكَ كَبَنَه .
( والغابِنُ : الفاتِرُ عن العَمَلِ ) .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
غَبِنْتَ رأْيَك : أَي ضَيَّعْتَه ونَسِيتَه .
وغَبَنَ الرَّجُلَ يَغْبِنُه غَبْناً : مَرَّ به وهو ماثِلٌ فلم يَرَه ولم يَفْطُن له .
وقالَ ابنُ بُزُرْج : غَبِنَ الرَّجُلُ أَشَدّ الغَبَنانِ ، ولا يقُولُونَ في الربْحِ ، إلاَّ رَبِحَ أَشَدّ الرِّبْح والرَّباحَة والرَّبَاح .
وغَبَنُوا الناسَ : إذا لم يَنَلْهُ غيرُهم .
وغَبَنَ الشيءَ : خَبَأه في المَغْبِن .
وما قُطِعَ مِن أَطْرافِ الثَّوْبِ فأُسْقِطَ غَبَنٌ ، محرّكةً ؛ قالَ الأعْشَى :

يُساقِطُها كسِقاطِ الغَبَنُ والغَبْنُ : ثَنْيُ الدَّلْو ليَنْقُصَ مِن طولِهِ .
وتَغابَنَ لَه : تَقاعَدَ حتى غبنَ .

### Türkçe

: (**غَبِنَ** şeyi ve) **غَبِنَ** (onda, **فَرِحَ** gibi, **غَبْناً**), fetih ile, (ve **غَبَناً**), tahrîk ile: (**onu unuttu yahut onu ihmal etti**) ve onu bilmedi.
(**Veya**) falanın yanında hakkından şu kadar **غَبِنَ**: (onda yanıldı.
(ve) dediler ki: **غَبِنَ** (**رَأْيَهُ**, nasb ile, **غَبَانَةً** ve **غَبَناً**, harekeli: zayıfladı); onu, lafzı söylenmemiş olsa da, **فَعَّلَ** mânâsı üzerine nasbettiler; yahut **غَبِنَ** fiilinin “onun görüşünde” mânâsı üzerine; yahut nâdir temyîz üzerine.
Cevherî dedi: Onların “**سَفِهَ** nefsini ve **غَبِنَ** görüşünü ve **بَطِرَ** yaşayışını ve **أَلِمَ** karnını ve **وَفِقَ** işini ve **رَشِدَ** işini” sözleri aslında “Zeyd’in nefsi **سَفِهَتْ** oldu ve işi **رَشِدَ** oldu” idi; fiil erkeğe çevrilince, ondan sonrası fiilin onun üzerine vuku bulmasıyla mansub oldu; çünkü “nefsini **سَفَّهَ** etti” (şeddeli) mânâsına dönüştü; bu Basralıların ve Kisâî’nin sözüdür; onların yanında bu mansubu öne almak caizdir; “kölesini Zeyd dövdü” caiz olduğu gibi.
Ferrâ dedi:

Fiil nefisten sahibine çevrilince, ondan sonrası açıklayıcı olarak çıktı; sefihin onda olduğunu göstermesi için; hükmü, açıklayıcı ancak nekre olacağından, “Zeyd **سَفِهَ** bir nefis (olarak)” olmasıydı; fakat onu izâfesi üzere bıraktı ve nekrenin nasbı gibi nasbetti, ona benzeterek; onun yanında öne almak caiz değildir; çünkü açıklayıcı öne geçmez. Bundan onların “onunla kolca daraldım ve onunla nefisce hoş oldum” sözleri vardır; mânâ: “kolum onunla daraldı ve nefsim onunla hoş oldu”dur; (o, görüşte, akılda ve dinde **غَبِينٌ** ve **مَغْبُونٌ**dur).
(**وغَبَنَهُ** satışta, **يَغْبِنُهُ غَبْناً**), fetih ile (ve harekelenir; yahut) **الغَبْنُ** (sükûn ile) satışta (ki o daha çoktur), (ve tahrîk ile görüşte): (onu aldattığı) ve onu eksilttiği zaman.
Denildi ki: Satışta **غَبِنَ** **غَبْناً**: ona karşı gaflet ettiği zaman; satış olsun yahut alış.
(Erkek **غُبِنَ** olmuştur), **عُنِيَ** gibi; o hâlde o **مَغْبُونٌ**dur; isim **الغَبِينَةُ**dur; **الشَّتِيمَةِ** gibi, **الشَّتْم**den.
(**التَّغابُنُ**: onların bazısının bazısını **يَغْبِنَ** etmesidir.
(ve onun günü **يَوْمُ التَّغابُنِ** günüdür): o, diriliş günüdür; denildi ki: onunla adlandırıldı (çünkü cennet ehli, onda, **أَهْلَ النَّارِ**ı **تَغْبِنُ** eder); cennet ehlinin ulaştığı nimetten dolayı; ve onda cehennem ehli azaptan karşılaşır; ve cennette derecesi yükselen kimse, derecesi kendisinden aşağı olanı **يَغْبِنُ** eder; bunu alış ve satışa misal yaptı; yüce Allah’ın dediği gibi: ﴿Size, sizi elem verici bir azaptan kurtaracak bir ticareti göstereyim mi﴾ ve Hasan’a, yüce Allah’ın ﴿işte o **يَوْمُ التَّغابُن** günüdür﴾ sözü soruldu; dedi ki: Cennet ehli cehennem ehlini **غَبَنَ** etti; yani küfrü imana tercih etmeleriyle akıllarını eksik saydılar.
Hüseyin, bir adamın bir başkasını bir satışta **غَبَنَ** ettiğine baktı da dedi ki: Şüphesiz bu, aklını **يَغْبِنُ** eder; yani onu eksiltir.
(**الغَبَنُ**, harekeli: zayıflık ve unutkanlıktır.

(ve) **المَغْبِنُ**, **مَنْزِل** gibi: koltuk altı ve kasık; çoğulu **مَغابِنُ**dur); **الأَرْفاغُ**: sağmal hayvanların yanında uylukların iç kısımlarıdır.
Hadiste: (sürme taşıyla kıl giderici sürdüğünde, **مَغَابِنِه** ile başlardı); denildi ki: **المَغابِنُ** derinin kıvrım yerleridir.
İkrime hadîsinde: (**مَغابِنَه**e dokunan kimse abdest alsın); ona bunu, ihtiyat ve tedbir olarak emretti.
Sa‘leb dedi: Uyluğunu üzerine büktüğün her şey **مَغْبِنٌ**dir.
(**اغْتَبَنَهُ**: onu onda gizledi), yani **المَغْبِنِ**de.
(ve) İbn Şümeyl dedi: Denilir ki: Bu dişi deve, sırtça ve keremce istediğin her devedir; ancak o **مَغْبُونةٌ**dur; bu ondan bilinmez; ve (onlar onun haberini **غَبَنُوا**, **نَصَرَ** ve **سَمِعَ** gibi), yani (onun bilgisini bilmediler).
(ve **مالِكُ بنُ أَغْبَنَ**, **أَحْمَدَ** gibi, Cühenîdir); onu İbnü’t-Tahhân zikretti.
(**الغَبْنُ** elbisede, ondaki kıvırma gibidir); onu **غَبْناً** ile **غَبَنَهُ**: onu büktü ve kıvırdı.
Tehzîb’de: uzadı da onu büktü; aynı şekilde **كَبَنَهُ**.
(**الغابِنُ**: işten gevşek olandır).
Üzerine istidrâk olunanlardandır:
**غَبِنْتَ رأْيَك**: yani onu zayi ettin ve onu unuttun.
**غَبَنَ** adamı, **يَغْبِنُه غَبْناً**: o ayakta dururken yanından geçti de onu görmedi ve ona uyanmadı.
İbn Büzürc dedi: Adam **غَبِنَ** etti, **أَشَدّ الغَبَنانِ**; kârda ise söylemezler; ancak “**رَبِحَ** etti, **أَشَدّ الرِّبْح** ve **الرَّباحَة** ve **الرَّبَاح**” derler.
Onlar insanları **غَبَنُوا**: başkası ona erişmediği zaman.
**غَبَنَ** şeyi: onu **المَغْبِن**de gizledi.
Elbisenin uçlarından kesilip düşürülen şey **غَبَنٌ**dür, harekeli; A‘şâ dedi ki:

Onu, **الغَبَنُ**un düşüşü gibi düşürür. Ve **الغَبْنُ**: uzunluğundan eksiltmek için kovayı bükmektir.
**تَغابَنَ** ona: geri kaldı; nihayet **غبنَ** etti.
