# غب (غ-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: غ - ب
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الغين والباء
غب ، بغ : مستعملان .
غب : ثعلب عن ابن الأعرابي ، قال : الغُبَبُ : أَطْعِمَةُ النُّفَسَاءِ .
ابنُ السّكّيتِ : الغَبِيْبَةُ مِنْ ألْبانِ الغنم : صَبُوحُ الغنم بُكْرَةً ، حتّى يَحْلُبُوا عَلَيهِ مِنَ اللَّيْلِ ، ثم يَمْخُضُوهُ من الْغَدِ .
وقالَ أبو عُبَيْدِ ، قال أبو زيادٍ الكلابيُّ : يقال للرائِبِ من اللَّبَنِ : الْغَبِيْبَةُ .
قَالَ : وَيُقَالُ : غَبَّ فلانٌ عِنْدَنا ، إذَا باتَ ، ومنه سُمِّي اللّحْمُ الْبائِتُ غابّاً ، وأَغَبَّنَا فُلانٌ : إذا أتانَا غِبّاً ، ومنهُ قولُه :
. . . ما تُغِبُّ نَوافِلُهْ
قال : وقالَ أبو زَيدٍ : الْغُبَّةُ : الْبُلْغَةُ من الّعيشِ .
الليثُ : غَبَّتِ الأُمورُ ، إذا صارَتْ إلى أواخِرِها ، وأنْشَدَ :
غِبَّ الصَّبَاحِ يَحْمَدُ القَوْمَ السُّرَى
قالَ : والغِبُّ : وِرْدُ يومٍ ، وَظِمْءُ يَوْمٍ . ورُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنّهُ قالَ لأبي هُرَيْرَةَ : ( زُرْ غِباً تَزْدَدْ حُبّاً ) .
وَيُقالُ : ما يَغِبُّهُمْ بِرِّي ، ويُقَالُ : إن لهذا العِطْرِ مَغَبَّةً طَيِّبَةً ، أي : عاقِبَةً .
وتَقُولُ : غَبَّ اللَّحْمُ يَغِبُّ غبُوباً ، فهو غابٌّ ، إذا تَغَيْرَ ، وكذلك الثِّمارُ .
وقال الأصمعيُّ : الغِبُّ ، إذا شَرِبَتِ الإبِلُ يَوْماً وَغَبَّتْ يَوْماً يُقالُ : شَرِبَتْ غِبّاً ، وكذاكَ الغِبُّ مِنَ الحُمَّى .
ويُقالُ : بَنُو فُلانٍ مُغِبُّونَ ، إذا كانَتْ إبلهِمْ تَرِدُ الغِبَّ ، ويقال بَعيرٌ غابٌّ ، وإبِلٌ غَوَابُّ ، إذا كانَتْ تَرِدُ الغِبَّ .
ويقالُ : أغبَّ عَطَاؤُهُ ، إذا لم يَأْتِنَا كلّ يَوْمٍ وأغبّتِ الإبِلُ إذا لم تَأْتِنَا كلَّ يَوْمٍ بَلَبَنٍ .
وأغَبّتِ الحُمّى ، وَغَبَّتِ الإبِلُ ، بِغَيرِ ألِفٍ ، إذا شَرِبَتْ غِبّاً . ولحمٌ غابٌ ، وَقَدْ أَغَبّ اللَّحْمُ ، وَغَبّ ، إذا أنْتَنَ ، وغَبّتِ الحُمّى من الغِبِّ بِغَيْرِ ألِفٍ .
ويقالُ للإبلِ بعْدَ العِشْرِ : هي تَرْعَى عِشْراً وغِبّاً ، وعشْراً ورِبْعاً ، كلُّ ذلك إلى العِشْرين .
أبو عُبَيْدٍ عن الكِسَائيِّ : أغْبَبْتُ القَوْمَ ، وغَبَبْتُ عَنْهُمْ ، مِنَ الغِبِّ : جِئْتهُمْ يَوْماً وَتَركّتُهُمْ يوماً ، فإذا أردتَ الدّفْعَ قُلتَ : غَبّبْتُ عَنْهُ بالتَّشْدِيدِ .
شَمِرَ عن ابْنِ نَجْدَة : ( رُوَيْدَ الشِّعْرِ يَغِبَّ ) ، ولا يكون : يُغِبُّ . معناه : دَعْهُ يَمْكُثُ يوماً ، أو يَوْمَيْنِ ، قالَ نَهْشَلُ بْنُ حُرِّي :
فَلَمَّا رَأى أَنْ غَبّ أمْرِي وَأَمْرُهُ
وَوَلّتْ بِأَعْجَازِ الأمُورِ صُدُورُ
ويقالُ : مياهٌ أغْبابٌ ، إذا كانَتْ بعيدَةً . وقال :
يَقُولُ : لا تُسْرِفُوا في أمْرِ ريِّكُمُ
إنّ المِياهَ بِجَهْدِ الرّكْبِ أغْبَابُ
هَؤلاءِ قومٌ سَفْرٌ ، وَمَعَهُمْ من الماءِ ما يَعْجِزُ عن رِيِّهِمْ ، فَهُمْ يَتَواصَوْنَ بِتَركِ السّرفِ في الماء .
وقال الأصمعيُّ : الغَبَبُ : الجِلْدُ الذي تَحْتَ الحَنَكِ .
والغَبْغَبُ : المَنْحَرُ بِمِنَى .
وقال الليثُ : الغَبَبُ للبَقَرِ والشَّاءِ : ما تَدَلَّى عِنْدَ النَّصِيلِ ، والغَبْغَبُ : للدِّيكِ والثَّوْرِ .
قال : والغَبْغَبُ : نُصُبٌ كانوا يَذْبَحُونَ عَلَيْهِ ، وقال جرير :
والتَّغْلِبِيَّةُ حِينَ غَبَّ غَبِيبُها
تَهْوِي مَشافِرُهَا بِشَرِّ مَشافِرِ
أرادَ بِقَوْلِهِ : ( حِينَ غَبَّ غَبِيبُها ) ما أنْتَنَ من لحومِ مَيْتَتِها وَخَنازِيرِها . ويُسَمّى اللحمُ البائتُ : غاباً وغَبِيباً .
وأخبرني المُنذري عن ثَعْلب عن سلمةَ عن الفَرَّاء : قالَ : يقالُ : غَبَبٌ وَغَبْغَبٌ .
قال أبو طالبٍ ، في قولِهِمْ : ( رُبّ رَمْيَةٍ مِنْ غَيْرِ رامٍ ) أوَّلُ من قالَهُ . الحَكَمُ بنُ عبدِ يَغُوثَ ، وكانَ أرمى أهلِ زَمانِهِ ، فآلى : لَيَذْبَحَنّ عَلَى الغَبْغبِ مَهاةً ، فَحَمَلَ قَوْسَهُ ، وَكِنانَتَهُ ، فَلَمْ يَصْنَعْ شَيئاً ، فقالَ : لأذبَحَنَّ نَفْسي ، فقال له آخَرُ : إذْبَحْ مكانَها عَشْراً من الإبلِ ، ولا تَقْتُلْ نَفْسَك ، فقالَ : ( لا أظْلِمُ عاتِرَةً ، وأتْرُكُ النافِرَةَ ) . ثم خَرَجَ ابنُهُ ، ومَعَهُ قوسُهُ ، فَرَمَى بقَرَةً فَأَصابَها ، فقالَ له أبُوهُ : ( رُبّ رَمْيَةٍ مِنْ غَيْرِ رامٍ ) .
وقال أبو عمرٍ و : غَبْغَبَ ، إذا خَانَ في شِرَائِهِ ، وبَيْعِهِ ، قال : وغَبّ الرّجُلُ ، إذا جاء زائراً يوماً بعدَ أيَّام ، ومنهُ قَوْلُهُ : ( زُرْ غِبّاً تَزْدَدْ حُبّاً ) .
وأما الغِبُّ مِنْ وِرْدِ المالِ ، فَهُوَ أنْ يَشْرَبَ يَوْماً ، ويَوْماً لا .
بغ : أبو عَمْرٍ و : بَغَّ الدّمُ ، إذا هَاجَ :
ثعلبٌ عن ابن الأعرابيّ : بِئْرٌ بُغْبُغٌ ، وَبُغَيْبِغٌ : قَريبُ الرِّشَاءِ ، وأنشد :
يا ربّ ماءٍ لَكَ بالأَجْبَالِ
أجْبَالِ سَلْمَى الشُّمّخِ الطِّوَالِ
بُغَيْبغٌ يُنْزَعُ بالعِقالِ
طَامٍ عَلَيْهِ وَرَقُ الْهَدَالِ
قالَ : يُنْزَعُ بالعِقَالِ : لِقُرْبِ رِشَائِهِ .
وقال الليثُ : البَغْبَغَةُ : حِكايَةُ ضَرْبٍ مِنَ الهدِير ، وَأَنْشَدَ :
بِرَجْسِ بَغْبَاغِ الهَدِيرِ البَهْبَهِ
وَبُغَيْبَغَةُ : ماءٌ لآلِ رَسُول الله ( صلى الله عليه وسلم ) وَهْيَ عَيْنٌ غَزِيرَةُ الماء ، كثيرةُ النَّخِيلِ .
ثعلب عن ابن الأعرابي : البُغَيْبِغُ أيضاً : تَيْس الظِّباءِ السَّمينُ .

##### Türkçe

باب **الغين** و**الباء**
**غب** ، **بغ**: ikisi de kullanımdadır.
**غب**: Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den: dedi ki: **الغُبَبُ**: lohusaların yiyecekleridir.
İbnü’s-Sikkît: koyun sütlerinden **الغَبِيْبَةُ**: koyunların sabah içkisidir; erken vakitte, geceleyin onun üzerine sağıncaya kadar; sonra ertesi gün onu yayıklarlar.
Ebû ʿUbeyd dedi ki, Ebû Ziyâd el-Kilâbî dedi ki: sütten olan ekşimişe: **الْغَبِيْبَةُ** denir.
Dedi ki: ve denir ki: **غَبَّ** falan kimse yanımızda; geceleyince. Ondan dolayı gecelik et **غابّاً** diye adlandırıldı. Ve falan kimse bize **أَغَبَّنَا**: bize **غِبّاً** geldiği zaman. Ondan onun sözü:
. . . **ما تُغِبُّ نَوافِلُهْ**
Dedi ki: Ebû Zeyd dedi ki: **الْغُبَّةُ**: geçimden olan yetinmeliktir.
Leys: **غَبَّتِ الأُمورُ**; sonlarına vardığı zaman. Ve okudu:
**غِبَّ الصَّبَاحِ يَحْمَدُ القَوْمَ السُّرَى**
Dedi ki: ve **الغِبُّ**: bir günün suya varışı ve bir günün susuzluğudur. Peygamber’den (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) rivayet edildi ki Ebû Hureyre’ye dedi: ( **زُرْ غِباً تَزْدَدْ حُبّاً** ).
Ve denir ki: benim iyiliğim onları **ما يَغِبُّهُمْ**. Ve denir ki: şu kokunun **مَغَبَّةً** hoşudur; yani: âkıbet.
Ve dersin ki: **غَبَّ اللَّحْمُ يَغِبُّ غبُوباً**; o hâlde o **غابٌّ**dur; değiştiği zaman; meyveler de böyledir.
Asmaʿî dedi ki: **الغِبُّ**: develer bir gün içip bir gün **غَبَّتْ** içtiği zaman denir ki: **شَرِبَتْ غِبّاً**; humma’dan olan **الغِبُّ** de böyledir.
Ve denir ki: falanın oğulları **مُغِبُّونَ**dur; develeri **الغِبَّ**e vardığı zaman. Ve denir ki: **بَعيرٌ غابٌّ** ve **إبِلٌ غَوَابُّ**; **الغِبَّ**e vardıkları zaman.
Ve denir ki: onun bağışı **أغبَّ**; her gün bize gelmediği zaman. Ve develer **أغبّتِ**; her gün bize sütle gelmediği zaman.
Ve humma **أغَبّتِ**; ve develer **غَبَّتِ**; elifsiz; **غِبّاً** içtiği zaman. Ve **لحمٌ غابٌ**; ve et **أَغَبّ** oldu, ve **غَبّ**; kokuştuğu zaman. Ve humma, **الغِبِّ**den, elifsiz, **غَبّتِ**.
Ve develer için ondan sonra denir: o, **عِشْراً وغِبّاً** ve **عشْراً ورِبْعاً** otlar; bunların hepsi yirmiye kadardır.
Ebû ʿUbeyd, Kisâî’den: **أغْبَبْتُ القَوْمَ** ve **غَبَبْتُ عَنْهُمْ**; **الغِبِّ**den: onlara bir gün geldim ve onları bir gün bıraktım. İtme (uzaklaştırma) istemen hâlinde dersin ki: şeddeli olarak **غَبّبْتُ عَنْهُ**.
Şemir, İbn Nejde’den: ( **رُوَيْدَ الشِّعْرِ يَغِبَّ** ); **يُغِبُّ** olmaz. Manası: onu bir gün, yahut iki gün kalsın diye bırak. Nehşel b. Hurrî dedi ki:
**فَلَمَّا رَأى أَنْ غَبّ أمْرِي وَأَمْرُهُ
وَوَلّتْ بِأَعْجَازِ الأمُورِ صُدُورُ**
Ve denir ki: **مياهٌ أغْبابٌ**; uzak olduğu zaman. Ve dedi ki:
**يَقُولُ : لا تُسْرِفُوا في أمْرِ ريِّكُمُ
إنّ المِياهَ بِجَهْدِ الرّكْبِ أغْبَابُ**
Bunlar yolcu bir kavimdir; yanlarında, onları sulamaktan âciz kalınan kadar su vardır; bu yüzden suda israfı terk etmeyi birbirlerine tavsiye ederler.
Asmaʿî dedi ki: **الغَبَبُ**: çenenin altındaki deridir.
Ve **الغَبْغَبُ**: Minâ’da boğazlama yeridir.
Leys dedi ki: sığır ve koyun için **الغَبَبُ**: **النَّصِيلِ** yanında sarkan şeydir; ve **الغَبْغَبُ**: horoz ve boğa içindir.
Dedi ki: ve **الغَبْغَبُ**: üzerinde kestikleri bir dikili taştır. Cerîr dedi ki:
**والتَّغْلِبِيَّةُ حِينَ غَبَّ غَبِيبُها
تَهْوِي مَشافِرُهَا بِشَرِّ مَشافِرِ**
Onun sözüyle: ( **حِينَ غَبَّ غَبِيبُها** ) muradı: leşinin ve domuzlarının etlerinden kokuşan şeydir. Ve gecelik et: **غاباً** ve **غَبِيباً** diye adlandırılır.
Münzirî bana haber verdi: Saʿleb’den, Seleme’den, Ferrâ’dan: dedi ki: denir ki: **غَبَبٌ** ve **غَبْغَبٌ**.
Ebû Tâlib dedi ki, onların sözü hakkında: ( **رُبّ رَمْيَةٍ مِنْ غَيْرِ رامٍ** ) onu ilk söyleyen: el-Hakem b. ʿAbd Yeğûs’tur; o, zamanının en iyi ok atanı idi. Şöyle yemin etti: mutlaka **الغَبْغبِ** üzerinde bir yaban öküzü boğazlayacağım. Yayını ve sadakını aldı; bir şey yapamadı. Dedi ki: mutlaka kendimi boğazlayacağım. Başkası ona dedi ki: onun yerine develerden on tane boğazla ve kendini öldürme. Dedi ki: ( **لا أظْلِمُ عاتِرَةً ، وأتْرُكُ النافِرَةَ** ). Sonra oğlu çıktı; yanında yayı vardı; bir ineğe attı da onu vurdu. Babası ona dedi ki: ( **رُبّ رَمْيَةٍ مِنْ غَيْرِ رامٍ** ).
Ebû ʿAmr dedi ki: **غَبْغَبَ**; alışında ve satışında hıyanet ettiği zaman. Dedi ki: ve adam **غَبّ**; günler sonra bir gün ziyaretçi olarak geldiği zaman. Ondan onun sözü: ( **زُرْ غِبّاً تَزْدَدْ حُبّاً** ).
Ama malın suya varışından olan **الغِبُّ** ise: bir gün içmesi ve bir gün içmemesidir.
**بغ**: Ebû ʿAmr dedi ki: **بَغَّ الدّمُ**; coştuğu zaman:
Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den: **بِئْرٌ بُغْبُغٌ** ve **بُغَيْبِغٌ**: ipi yakın olandır. Ve okudu:
**يا ربّ ماءٍ لَكَ بالأَجْبَالِ
أجْبَالِ سَلْمَى الشُّمّخِ الطِّوَالِ
بُغَيْبغٌ يُنْزَعُ بالعِقالِ
طَامٍ عَلَيْهِ وَرَقُ الْهَدَالِ**
Dedi ki: **يُنْزَعُ بالعِقَالِ**: ipinin yakınlığındandır.
Leys dedi ki: **البَغْبَغَةُ**: bir tür böğürtünün taklididir. Ve okudu:
**بِرَجْسِ بَغْبَاغِ الهَدِيرِ البَهْبَهِ**
Ve **بُغَيْبَغَةُ**: Resûlullah’ın âline (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) ait bir sudur; o, suyu bol bir pınardır; hurması çoktur.
Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den: **البُغَيْبِغُ** da: semiz ceylan tekesidir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الغين وما معها في المضاعف والمطابق([1]))
(غف) الغين والفاء كلمةٌ واحدةٌ لا تتفرّع، وهي البُلْغة، ويقال له غُفَّة من العَيش. قال:
* وغُفّةٌ من قِوَام العَيش تَكفِينِي([2]) *
واغتفَّتِ الخيلُ غُفَّة من الرَّبيع، إذا أصابت منه شِبَعاً ولم تستكثِرْ. قال:
وكنَّا إذا ما اغتفَّت الخيلُ غُفَّةً  *** تجرَّد طَلاَّبُ التِّراتِ مُطَلَّبُ([3])

(غق) الغين والقاف ليس بشيء، إنَّما يحكى به الصَّوْتُ يَغْلي، يقال غَقَّ.
(غل) الغين واللام أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على تخلل شيءٍ، وثباتِ شيء، كالشيء يُغْرَزُ. من ذلك قول العرب: غَلَلْتُ الشَّيء في الشّيء، إذا أثبتَّه فيه، كأنه غَرزْتَه. قال:
وعينٌ لها حَدْرةٌ بَدْرَةٌ  *** إلى حاجبٍ غُلّ فيه الشُّفُر([4])
والغُلّة والغَليل: العَطَش. وقيل ذلك لأنَّه كالشَّيء ينْغلُّ في الجَوف بحرارة. يقال بَعيرٌ غَلاَّنُ، أي ظَمْآن. والغَلَل: الماء الجاري بين الشَّجر.
ومنه الغُلول في الغُنم([5]) ، وهو أن يخفَى الشَّيء فلا يردَّ إلى القَسْم، كأنَّ صاحبَه قد غَلّه بين ثيابِه.
ومن الباب الغِلُّ، وهو الضِّغْن ينْغَلُّ في الصَّدر.
فأمَّا قول النبي عليه السلام "لا إغْلالَ ولا إسلال" فالإغلال: الخيانة، والقياس فيه واضحٌ. قال النَّمِر([6]) :
جزى الله عنا جمرة ابنةَ نوفلٍ  *** جزاءَ مُغِلٍّ بالأمانة كاذبِ([7])
وأمّا الحديث: "ثلاثٌ لا يُغِلُّ عليهنَّ قلبُ مُؤْمن" فمَنْ قال "لا يُغِلّ" فهو من الإغلال، وهو الخيانة. ومن قال "لا يَغِلّ" فهو من الغِلّ والضِّغن.
ومن الباب الغُلاَّنُ: الأوديةُ الغامضة، واحدها غَالٌّ، وذلك أنَّ سالكَها يَنْغَلُّ فيها. والغِلالَة: شِعارٌ يُلبَس تحت الثُّوب، وبطانةٌ تُلبَس تحت الدِّرع.
ومن الباب الغُلّة، وهو الفِدامُ يكونُ على رأس الإبريق، والجمع غُلَل. قال لَبيد:
لها غُلَلٌ من رازِقيٍّ وكُرْسُفٍ  *** بأيمانِ عُجْمٍ يَنْصُفُون المَقاولا([8])
والغَلغلة: سُرعة السَّير. ورسالةٌ مُغَلغَلة: محمولةٌ من بلدٍ إلى بلد. وهو القياس، لأنّها تتخلّل البلاد وتنغلُّ فيها. قال:
أبلِغْ أبا مالكٍ عنِّي مُغَلْغَلَةً  *** وفي العتابِ حياة بين أقوامِ([9])
ومن الباب الغَليل: النَّوَى يُغَلّ في القَتّ يُخلَطُ به ، تُعلَفُه الإبل. قال:
سُلاّءةٌ كعصا النَّهدِيِّ غُلَّ لها *** [ذو فيئةٍ] من نَوَى قُرَّانَ معجومُ([10])

(غم) الغين والميم أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على تغطية وإطباق. تقول: غَمَمت الشَّيءَ أغُمُّه، أي غطَّيته. والغَمَمُ: أن يُغطِّي الشَّعر القفا والجبهَة في بنائِه. يقال: رجلٌ أغمُّ وجبهةٌ غماء. قال:
فلا تَنكحِي إنْ فرَّقَ الدّهرُ بيننا *** أغمَّ القفا والوجهِ ليس بأنْزعا([11])
ومن الباب: الغمام: جمع غَمامةٍ. وقياسُه واضح. ومنه الغِمامةُ، وهي الخِرقة تُشَدُّ على أنف الناقة شدّاً كي لا تجدَ الرِّيح. قال قومٌ: كلُّ ما سدَّ الأنف فهو غِمامة. وغُمَّ الهلالُ، إذا لم يُرَ. وفي الحديث: "فإن غُمَّ عليكم فاقْدُرُوا له". أي غُطيَ الهلال. ويقال: يومٌ غَمٌّ وليلة غمّة، إذا كانا مظلِمَين. وغمَّهُ الأمرُ يغَمُّه غمَّاً، وهو شيء يَغْشى القلب، معروف. وأما الغَمغمة فهي أصواتُ الثِّيران عند الذُّعر، والأبطالِ *عند الوغى. وقد قلنا إنّ هذه الحكاياتِ لا تكاد يكون لها قياس.
(غن) الغين والنون أُصيلٌ صحيح، وهو يدلُّ على صوتٍ كأنه غير مفهوم، إمَّا لاختلاطِه، وإما لعلّةٍ تصاحبه. من ذلك قولُهم: قريةٌ غَنّاء، يراد بذلك تجمُّع أصواتهم واختلاطُ جَلبتهم. ووادٍ أغَنُّ: ملتَفُّ النَّبات، فتَرى الرِّيح تجري فيه ولها غُنَّة؛ ويكون ذلك من كَثرة ذُبابه. ومنه الغُنَّة في الرَّجُل الأغنِّ، وهو خروجُ كلامِهِ كأنّه بأنفه.
(غي) الغين والياء المشدّدة أو المضاعفة أصلٌ صحيح يدلُّ على إظلالِ الشَّيء لغيره([12]) . وفي الحديث: "تجيء البقرةُ وآلُ عمران يومَ القيامة كأنَّهما غمامتانِ -أو غيايَتان". والجمع غَيايات. قال لبيد:
فتَدلَّيتُ عليه قافلاً  *** وعلى الأرض غياياتُ الطَّفَلْ([13])
(غب) الغين والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على زمانٍ وفَترةٍ فيه. من ذلك الغِبُّ، هو أن تَرِدَ الإِبلُ يوماً وتدعَ يوماً. والمغبَّبة: الشاة تُحلَب يوماً وتُتركُ يوماً. وأغبَبْتُ الزِّيارة من الغِبِّ أيضاً. ومنه أيضاً قولُهم: غبَّبَ في الأمر إذا لم يُبالِغْ فيه، كأنَّه زِيدَتْ([14]) فترة أوقعَهَا فيه.
ومن الباب قولهم: "رُوَيْدَ الشِّعْرِ يَغُبّ"، وذلك أن يُتركَ إنشادُه حتَّى يأتيَ عليه وقت. ويقولون: غَبَّ الأمرُ، إذا بلغ آخِرَه([15]). ولحمٌ غابٌّ، إذا لم يُؤكَلْ لوَقْتِه، بل تُرِك وقتاً وفَتْرةً.
(غت) الغين والتاء ليس بشيء، إنّما هو إبدال تاء من طاء. تقول: غَطَطْتُه وغَتَتُّه. ومنه شَيءٌ يجرِي مَجرى الحِكاية. يقال غَتَّ في الضَّحِك، إذا ضَحِك في خفاءٍ. وغَتَّ: أَتْبَعَ القولَ القولَ، أو الشُّربَ الشُّرب.
(غث) الغين والثاء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على فَسادٍ في الشَّيء. من ذلك قولُهم: لبِسْتُ فلاناً على غَثيثةٍ فيه، أي فَسادِ عقلٍ ورأي. والغَثيثة: المِدَّة في الجُرح. ومن ذلك اللَّحم الغَثُّ: ليس بالسّمين. ويقولون: أغَثَّ الحَدِيثُ، أي صار غثَّاً فاسداً. قال:
خَوْد يُغِثُّ الحديثُ ما صَمَتَتْ  *** وهو بفيها ذو لَذةٍ طَرِفُ([16])
ويقال: فلانٌ لا يَغِثُّ عليه شيء، أي لا يمتنع من شيء، حتَّى الغثُّ عندَه سمين.
وأمّا الغَثغَثَة فتجري مَجرى الحكاية، يقال: غَثْغَثْتُ الثُّوبَ، إذا غسلتَه وردَّدْتَه في يديك. ويقال: إنَّ الغَثْغَثَة: القِتالُ الضَّعيف بلا سلاح، شُبِّه بغَثْغثة الثَّوب حين يُغْسَل.
(غد) الغين والدال كلمةٌ، وهي الغُدَّة في اللّحم، معروفة.
قال الرّاجز:
* فهَبْ له حليلةً مِغدَادَا([17]) *
قالوا: هي الدَّائمة الغَضَب، كأنَّ في حَلْقها غدّة.
(غذ) الغين والذال كلمةٌ، وهي إغذاذ السَّير. وذلك ألا يكونَ فيه ونْيَةٌ ولا فَتْرَة. ومنه: غَذَّ الجُرْحُ وأغذَّ، إذا بَرَأَ ولم يسكُنْ نَداه، فهو يَنْدَى أبداً.
(غر) الغين والراء أصولٌ ثلاثةٌ صحيحة: الأوّل المِثال، والثاني النقصان، والثالث العِتْق والبيَاضُ والكرَم.
فالأوّل: الغِرار: المِثال الذي يُطبَع عليه السِّهام. ويقال: وَلَدَتْ فلانة أولادَها على غرار واحد، أي جاءت بهم واحداً بعد واحدٍ على مِثال واحد. وأصل
هذا الغُرُّ، وهو الكَسْرُ في الثَّوب. يقال: اطوِ الثَّوْبَ على غَرِّهِ، أي كَسرهِ ومِثالِه الأوَّل. والغُرَّة: سُنَّة الإنسان، وهي وجهه، ثم يعبَّر عن الجسم كلِّه به. من ذلك: "في الجنين غُرَّةٌ: عبد أو أمةٌ"، أي عليه في دِيتَه نَسَمَةٌ: عبدٌ أو أمة. قال:
كلُّ قتيلٍ في كُليبٍ غرَّهْ  *** حتَّى يَنال القتلَُ آلُِ مُرَّهْ([18])

ومن الباب: الغَرِير، وهو الضَّمين، يقال: أنا غريرُك من فلانٍ، أي كفيلُك. وإنما سمِّيَ غريراً لأنّه مِثَالُ المضمونِ عنه، يؤخذ بالمال مثلَ ما يؤخذ المضمون عنه. ومحتملٌ أن يكون غِرَارُ السَّيف، وهو حدُّه، من هذا. وكلُّ شيء له حَدٌّ فَحَدُّه غِرَارٌ؛ لأنه شيء إليه انتهى طَبْعُ السَّيف ومثالُه.
وأمَّا النقصان *فيقال: غارّت النّاقةُ تُغارُّ غِراراً، إذا نَقَصَ لبنُها. وفي الحديث: "لا غِرارَ في صلاةٍ ولا تسليم". فالغِرار في الصَّلاة: ألاَّ يتمَّ ركوعَها أو سجودَها. والغِرار في السَّلام: أن يقول السَّلام عليك، أو يرُدَّ فيقول: وعليك. ومنه الغِرار، وهو النَّوم القَليل. قال الشاعر([19]) :
إنَّ الرَّزِيَّةَ من ثقيفٍ هالكٌ  *** تَركَ العُيونَ فنومُهُنَّ غِرَارُ([20])
وقال جرير:
ما بالُ نومِك في الفِراش غِرارا  *** لو كان قلبُك يستطيع لطارا([21])
ومن الباب: بيع الغَرَر، وهو الخَطَر الذي لا يُدْرَى أيكون أم لا، كبيع العبدِ الآبِق، والطّائرِ في الهواء. فهذا ناقصٌ لا يتمُّ البيع فيه أبداً. وغَرَّ الطائرُ فرخَه، إذا زَقَّه، وذلك لقلّته ونُقصانِ ما معه.
والأصل الثالث: الغُرَّة. وغرَّة كلِّ شيءٍ: أكرمُه. والغُرّة: البياض. وكل أبيضَ أغرُّ. ويقال لثلاثِ ليالٍ من أوّل الشهر غُرّة.
ومن الباب: الغَرِير، وهو الخُلُق الحَسَن. يقولون للشيخ: أدبَرَ غَريرهُ وأقبَلَ هريرُه.
ومما يقارب هذا: الغَرارة، وهي كالغَفْلة، وذلك أنَّها من كَرَم الخلُق، قد تكون في كلِّ كريم. فأمَّا المذموم من ذلك فهو من الأصل الذي قَبلَ هذا؛ لأنّه من نقصان الفِطْنة.
ومما شذَّ عن هذه الأصول إن صحَّ، شيء ذكره الشَّيبانيُّ: أنّ الغِرْغِر: دَجاج الحَبَش، واحدتها غِرْغرة. وأنشد:
ألُفُّهمُ بالسَّيف من كلِّ جانبٍ  *** كما لفّتِ العِقبانُ حِجْلَى وغِرْغِرا([22])
(غز) الغين والزاء ليس فيها شيء. وغَزَّةُ: بلدٌ.
(غس) الغين والسين ليس فيه إلاّ قولُهم: رجل غُسٌّ، إذا كان ضعيفاً. ومنه قول أوس:
مُخَلَّفُونَ ويَقضِي الناسُ أمرَهُم  *** غُسُّو الأمانةِ صُنْبُورٌ فصنبورُ([23])
(غش) الغين والشين أصولٌ تدلُّ على ضّعفٍ في الشيء واستعجال([24]) فيه. من ذلك الغِشُّ. ويقولون: [الغِشُّ: أ] لاّ تمحَضَ النصيحة([25]) . وشُربٌ غِشاشٌ: قليل. وما نامَ إلاّ غِشاشاً، أي قليلاً، ولقيتُه غِشاشاً، وذلك عند مُغَيْربان الشَّمس.
(غص) الغين والصاد ليس فيه إلاَّ الغَصَص بالطَّعام، ويقال رجلٌ غَصَّانُ. قال:
لو بِغَيْرِ الماءِ حلقي شَرِقٌ  *** كنت كالغَصَّانِ بالماء اعتصارِي([26])
(غض) الغين والضاد أصلانِ صحيحانِ، يدلُّ أحدُهما على كفٍّ ونَقْص، والآخر على طراوة.
فالأوّل الغَضّ: غضُّ البصر. وكلُّ شيءٍ كففتَه فقد غَضَضْته. ومنه قولهم: تلحقُه في ذلك غَضَاضةٌ، أي أمر يَغُضُّ لـه بصرَه. والغَضْغَضة: النُّقْصان. وفي الحديث: "لقد مرَّ من الدُّنيا بِبطنته لم يُغَضْغَض([27]) ". ويقولون: هو بحرٌ لا يُغَضْغَض. وغَضْغَضْت السِّقَاءَ: نقصتُه. وكذلك الحقّ.
والأصل الآخر: الغَضُّ: الطريُّ من كلِّ شيء. ويقال للطَّلْع حين يطلُعُ: غَضيض.
(غط) الغين والطاء أُصيلٌ صحيح فيه معنيان: أحدُهما صوتٌ، والآخر وقتٌ من الأوقات.
فالأوّل: غطِيط الإنسانِ في نَومه. ومنه الغَطاط، وهي القَطا، سمِّيت لصوتها غَطاطاً. قال:
فأثار فارِطُهم غَطَاطاً جُثَّماً  *** أصواتُه كتَرَاطُنِ الفُرْسِ([28])
والأصل الآخر الغُطَاط، قال قومٌ: هو الصُّبح. وأنشدوا:
* قام إلى حمراءَ في الغطَاطِ([29]) *
وقال آخرون: هو سَدَف الظلام. وقالوا في بيتِ ابن أحمر([30]) :
* أُولَى الوَعَاوِعِ كالغُطاط المقْبلِ([31]) *
من فَتَحَ شبَّههم بالقَطَا، ومن ضمَّ فإنّه شبَّههم بسواد السّدَف كثرة. وأمَّا غَطَطْتُه في الماء فممكنٌ أن يكون ذلك الصَّوْت الذي يكون من الماء عندها، وممكنٌ أن يكون من سَدَف الظّلام، كأنّه سترتَه بالماء وغطّيته.
---------------------ـــ
([1]) في الأصل: "باب الغين والفاء وما يثلثهما"، وهي غفلة من الناسخ، وأثبت مألوف عبارة ابن فارس في مثل ذلك.
([2]) لثابت قطنة، كما في تهذيب إصلاح المنطق للتبريزي 50. وحماسة البحتري 202. وصدره كما في إصلاح المنطق 50 واللسان (غفف):
* لا خير في طمع يدني إلى طبع * وفي الحماسة: "يدنى لمنقصة".
([3]) لطفيل الغنوي في ديوانه 26 واللسان (غفف). وفي الأصل: "التراب"، صوابه فيهما.
([4]) لامرئ القيس في ديوانه 16. وعجزه في الديوان: "فشقت مآقيهما من أخر"، وتطابقه رواية اللسان (حدر، بدر)، لكن فيها (شقت) بالخرم.
([5]) في المجمل: "في المغنم".
([6]) في الأصل: "النمري"، تحريف. وهو النمر بن تولب بن أقيش بن عبد كعب بن عوف بن الحارث بن عوف بن وائل بن قيس بن عكل بن عبد مناف. الأغاني (19: 157). والبيت التالي منسوب إليه في الأغاني (159: 19) وإصلاح المنطق 295 واللسان (غلل) والحيوان (1: 15).
([7]) في اللسان والحيوان: "حمزة ابنة نوفل"، وصوابه بالجيم والراء، كما في سائر المصادر.
([8]) ديوان لبيد 22 طبع 1881 واللسان (غلل، رزق، نصف).
([9]) البيت لهمام الرقاشي في البيان (2: 316/ 4: 85). وأنشده في اللسان (غلل) بدون نسبة مطابقاً في الرواية. ورواية الجاحظ: "أبلغ أبا مسمع".
([10]) البيت لعلقمة بن عبدة الفحل في ديوانه 131 والحيوان (2: 236). والبيان (3: 120). والمفضليات (2: 204). واللسان (سلأ، غلل، فيأ، قرر، عجم). والتكملة موضعها بياض في الأصل. وقد أكملت هذا النقص على الرواية المشهورة في البيت. ويروى بدلها: "منظم".
([11]) البيت لهدبة بن الخشرم في اللسان (نزع، غمم) والبيان (4: 10).
([12]) في الأصل: "كالغيرة".
([13]) سبق البيت في (أيي، طفل)، وروي في الموضع الأول: "وتاتيت".
([14]) في الأصل: "أربدت".
([15]) في اللسان: "صار إلى آخره".
([16]) لقيس بن الخطيم في ديوانه 17 ليبسك.
([17]) سبق البيت وتخريجه مع قرينين له في (حد).
([18]) الرجز لمهلهل، كما في الأغاني (4: 144). وأنشده في اللسان (غرر) بدون نسبة.
([19]) هو الفردزق يرثي الحجاج ديوانه 365 واللسان (غرر).
([20]) في الأصل: "ونومهن غرارا"، صوابه من الديوان. وفي اللسان: "فنومهن غرار".
([21]) ديوان جرير 226 برواية: "بالفراش غراراً لو أن قلبك يستطيع".
([22]) أنشده ثعلب في مجالسه 567 والإسكافي في مبادئ اللغة 202 وابن منظور في اللسان (غرر).
([23]) ديوان أوس بن حجر 9 واللسان (صنبر، غشش) برواية: "غُشُّ الأمانة". وفي (غسس): "غُسّ" . ونبه في هذا الموضع الأخير على روايته بجمع المكسر: "غُشُّ" و "غُشَّ" بالنصب على الذم، وبجمع التصحيح "غُسّو الأمانة" بالرفع والإضافة، و "غُسِّي" بالنصب والإضافة لما بعده.
([24]) في الأصل: "واستفهام".
([25])في الأصل: "الضبحة"، وتصحيحه والتكملة قبله من المجمل.
([26]) لعدي بن زيد العبادي، في اللسان (عصر، غصص) والحيوان (5: 138، 593).
([27]) في اللسان: "ولما مات عبد الرحمن بن عوف قال عمرو بن العاص: هنيئاً لك يا ابن عوف، خرجت من الدنيا ببطنتك ولم يتغضغض منها شيء. قال الأزهري: ضرب البطنة مثلاً لوفور أجره الذي استوجبه بهجرته وجهاده مع النبي صلى الله عليه وسلم، وأنه لم يتلبس بشيء من ولاية ولا عمل ينقص أجوره التي وجبت له".
([28]) البيت لطرفة، كما في اللسان (غطط، رطن)، وليس في ديوانه. وقد مضى في (رطن).
([29]) أنشده في اللسان (غطط) برواية: "قام إلى أدماء". وبعده:
* يمشي بمثل قائم الفسطاط *
([30]) ومثل هذه النسبة أيضاً عند الجوهري. وخطأه ابن بري، قال: هو لأبي كبير الهذلي وانظر ديوان الهذليين (2: 91).
([31]) صدره في ديوان الهذليين واللسان (غطط، وعع):
* لا يجفلون عن المضاف إذا رأوا *

ـ

##### Türkçe

(**باب الغين وما معها في المضاعف والمطابق([1])**)
(**غف**) **الغين** ve **الفاء** tek bir kelimedir; dallanıp budaklanmaz; o, **البُلْغة**’dır; ve ona, geçimden bir **غُفَّة** denir. Dedi ki:
* Geçimin kıvamından bir **غُفّة** bana yeter([2]) *
Atlar bahardan bir **غُفَّة** **اغتفَّت**; ondan doyacak kadarına eriştiğinde ve çoğaltmadığında. Dedi ki:
Ve biz, atlar bir **غُفَّة** **اغتفَّت** mi  *** **التِّراتِ** taliplileri soyunur, istenen (şey) istenir([3])

(**غق**) **الغين** ve **القاف** bir şey değildir; ancak onunla kaynayan bir ses taklit edilir; **غَقَّ** denir.
(**غل**) **الغين** ve **اللام** sahih bir asıldır; bir şeyin içine nüfuz etmeye ve bir şeyin sabit olmasına delalet eder; tıpkı bir şeyin saplanması gibi. Bundan, Arapların sözü: **غَلَلْتُ الشَّيء في الشّيء**; onu onun içinde sabitlediğinde; sanki onu saplamışsın gibi. Dedi ki:
Ve bir göz; onun için bir çöküklük, bir çıkıklık vardır  *** bir kaşa doğru; onda kirpikler **غُلّ** edilmiştir([4])
Ve **الغُلّة** ve **الغَليل**: susuzluktur. Ve bunun, sıcaklıkla iç boşlukta içine nüfuz eden bir şey gibi olmasından dolayı olduğu söylenmiştir. **بَعيرٌ غَلاَّنُ** denir; yani susuz. Ve **الغَلَل**: ağaçlar arasında akan sudur.
Ve ondan, koyunlarda **الغُلول**([5]) vardır; o da, bir şeyin gizlenip paylaştırmaya geri verilmemesidir; sanki sahibi onu elbiseleri arasında **غَلّه** etmiştir.
Ve babdan **الغِلُّ** vardır; o, göğüste içine nüfuz eden kindir.
Nebi’nin, عليه السلام, sözüne gelince: “**لا إغْلالَ ولا إسلال**”; **الإغلال**: ihanettir; ve onda kıyas açıktır. **النَّمِر**([6]) dedi ki:
Allah, bize **جمرة ابنةَ نوفلٍ**’den  *** emanete ihanet eden yalancının cezasını versin([7])
Ve hadise gelince: “Üç (şey) vardır ki müminin kalbi onlara karşı **يُغِلُّ** etmez”; “**لا يُغِلّ**” diyen, **الإغلال**dandır; o da ihanettir. “**لا يَغِلّ**” diyen ise **الغِلّ** ve kindendir.
Ve babdan **الغُلاَّنُ**: kapalı vadilerdir; tekili **غَالٌّ**dur; bu, onların yolcusunun onların içinde **يَنْغَلُّ** olmasındandır. Ve **الغِلالَة**: elbisenin altında giyilen bir içlik; ve zırhın altında giyilen bir astardır.
Ve babdan **الغُلّة** vardır; o, ibrikin başında bulunan **الفِدام**dır; çoğulu **غُلَل**. **لَبيد** dedi ki:
Onun için **غُلَل** vardır; **رازِقيٍّ** ve pamuktan  *** Arap olmayanların sağ elleriyle; sözleri yarılarlar([8])
Ve **الغَلغلة**: yürüyüşün süratidir. Ve **رسالةٌ مُغَلغَلة**: bir beldeden bir beldeye taşınmış (mektup). Ve bu kıyastır; çünkü beldelerin içine girer ve onların içinde **تنغلُّ** olur. Dedi ki:
Benden **أبا مالكٍ**’e **مُغَلْغَلَةً** ulaştır  *** ve kınamada, kavimler arasında bir hayat vardır([9])
Ve babdan **الغَليل**: **النَّوَى**’dır; **القَتّ** içine **يُغَلّ** edilir, onunla karıştırılır; develere yem yapılır. Dedi ki:
**سُلاّءةٌ**; **النَّهدِيِّ**’nin asası gibi; ona **غُلَّ** edilmiştir *** [**ذو فيئةٍ**] **قُرَّانَ** çekirdeklerinden; ezilmiş([10])

(**غم**) **الغين** ve **الميم** tek bir sahih asıldır; örtmeye ve kapatmaya delalet eder. Dersin ki: **غَمَمت** şeyi **أغُمُّه**; yani onu örttüm. Ve **الغَمَمُ**: saçın yapısı içinde enseyi ve alnı örtmesidir. **رجلٌ أغمُّ** ve **جبهةٌ غماء** denir. Dedi ki:
Öyleyse, eğer zaman bizi ayırırsa evlenme  *** ensesi **أغمَّ** olan ve yüzü (saç çizgisi) geriye çekik olmayanla([11])
Ve babdan: **الغمام**; **غَمامةٍ**’nin çoğuludur. Ve kıyası açıktır. Ve ondan **الغِمامةُ** vardır; o, devenin burnuna rüzgârı bulmasın diye sıkıca bağlanan bez parçasıdır. Bir kavim dedi ki: Burnu tıkayan her şey **غِمامة**’dır. Ve **غُمَّ الهلالُ**, görülmediğinde. Hadiste: “Eğer size **غُمَّ** olursa, onun için **فاقْدُرُوا**.” Yani hilal örtüldü. Ve **يومٌ غَمٌّ** ve **ليلة غمّة** denir; ikisi karanlık olduğunda. Ve iş onu **غمَّهُ**; onu **يغَمُّه غمَّاً**; o, kalbi kaplayan bir şeydir; bilinir. **الغَمغمة** ise, korku anında boğaların sesleridir; ve yiğitlerin *savaş anındaki (sesleri). Biz, bu taklitlerin neredeyse kıyası olmadığını söylemiştik.
(**غن**) **الغين** ve **النون** sahih bir asıldır; o, sanki anlaşılmayan bir sese delalet eder; ya karışıklığından, ya da ona eşlik eden bir arızadan dolayı. Bundan, onların sözü: **قريةٌ غَنّاء**; bununla, seslerinin toplanması ve gürültülerinin karışması kastedilir. Ve **وادٍ أغَنُّ**: bitkisi sık olan (vadi); böylece rüzgârın onun içinde aktığını görürsün ve onun için bir **غُنَّة** vardır; ve bu, sineğinin çokluğundan olur. Ve ondan, **الرَّجُل الأغنِّ**’de **الغُنَّة** vardır; o, sözünün çıkışının sanki burnundan olmasıdır.
(**غي**) şeddeli yahut ikizlenmiş **الغين** ve **الياء** sahih bir asıldır; bir şeyin başkasına gölge etmesine delalet eder([12]). Hadiste: “Kıyamet günü **البقرةُ** ve **آلُ عمران** gelir; sanki ikisi iki **غمامتانِ** -yahut iki **غيايَتان** gibidir.” Çoğulu **غَيايات**. **لبيد** dedi ki:
Üzerine dönerken ona sarktım  *** ve yer üzerinde çocuğun **غياياتُ**’ı (gölgeleri) vardı([13])
(**غب**) **الغين** ve **الباء** sahih bir asıldır; içinde bir zaman ve bir fasıla bulunmasına delalet eder. Bundan **الغِبُّ**: develerin bir gün suya gelip bir gün bırakmasıdır. Ve **المغبَّبة**: bir gün sağılıp bir gün bırakılan koyundur. Ve ziyareti de **الغِبِّ**den **أغبَبْتُ**. Ve ondan da onların sözü: **غبَّبَ في الأمر**; onda aşırıya gitmediğinde; sanki ona içine düşürdüğü bir fasıla([14]) artırılmış gibidir.
Ve babdan onların sözü: “**رُوَيْدَ الشِّعْرِ يَغُبّ**”; bu, onun inşadının, üzerinden bir vakit gelinceye kadar bırakılmasıdır. Ve derler ki: **غَبَّ الأمرُ**; sonuna ulaştığında([15]). Ve **لحمٌ غابٌّ**: vaktinde yenmediğinde; bilakis bir vakit ve bir fasıla bırakıldığında.
(**غت**) **الغين** ve **التاء** bir şey değildir; ancak **طاء**’dan **تاء**’nın بدل edilmesidir. Dersin ki: **غَطَطْتُه** ve **غَتَتُّه**. Ve ondan, taklit yolunda yürüyen bir şey vardır. **غَتَّ في الضَّحِك** denir; gizlice güldüğünde. Ve **غَتَّ**: sözü söze, yahut içişi içişe ekledi.
(**غث**) **الغين** ve **الثاء** sahih bir asıldır; bir şeyde bozulmaya delalet eder. Bundan onların sözü: **لبِسْتُ فلاناً على غَثيثةٍ فيه**; yani akıl ve görüş bozukluğu üzerine. Ve **الغَثيثة**: yarada irin. Ve bundan **اللَّحم الغَثُّ**: semiz olmayan (ettir). Ve derler ki: **أغَثَّ الحَدِيثُ**; yani bozuk, **غثّ** oldu. Dedi ki:
Bir genç kız; sustuğunda söz **يُغِثُّ** eder  *** ve o, ağzında lezzetli, taze (bir şey)dir([16])
Ve denir ki: Falanın üzerine hiçbir şey **يَغِثُّ** etmez; yani hiçbir şeyden çekinmez; hatta **الغثُّ** onun yanında semizdir.
**الغَثغَثَة** ise taklit yolunda yürür; **غَثْغَثْتُ الثُّوبَ** denir; onu yıkadığında ve onu ellerinde tekrar tekrar çevirdiğinde. Ve denir ki: **الغَثْغَثَة**: silahsız zayıf çarpışmadır; yıkanırken elbisenin **غَثْغَثَة**’sine benzetilmiştir.
(**غد**) **الغين** ve **الدال** bir kelimedir; o, etteki **الغُدَّة**’dir; bilinir.
**الرّاجز** dedi ki:
* Ona, **مِغدَادَا** bir eş ver([17]) *
Dediler ki: O, sürekli öfkeli olandır; sanki boğazında bir **غدّة** vardır.
(**غذ**) **الغين** ve **الذال** bir kelimedir; o, yürüyüşün **إغذاذ**’ıdır. Bu da, onda ne bir gevşeklik ne de bir fasıla bulunmamasıdır. Ve ondan: **غَذَّ الجُرْحُ** ve **أغذَّ**; iyileştiğinde ve akıntısı durmadığında; o, daima ıslanır.
(**غر**) **الغين** ve **الراء** üç sahih asıldır: birincisi örnek, ikincisi eksilme, üçüncüsü eskilik ve beyazlık ve keremdir.
Birincisi: **الغِرار**: okların üzerine basıldığı örnektir (kalıp). Ve denir ki: Falan kadın çocuklarını tek bir **غرار** üzere doğurdu; yani onları bir örnek üzere birbiri ardınca getirdi. Ve bunun aslı **الغُرُّ**dur; o, elbisedeki kırışıktır. **اطوِ الثَّوْبَ على غَرِّهِ** denir; yani onun kırığı ve ilk örneği üzerine. Ve **الغُرَّة**: insanın **سُنَّة**’sidir; o da yüzüdür; sonra onunla bütün beden ifade edilir. Bundan: “Ceninde bir **غُرَّةٌ** vardır: bir köle yahut bir cariye”; yani onun diyetinde bir **نَسَمَةٌ** vardır: bir köle yahut bir cariye. Dedi ki:
**كُليبٍ**’de her öldürülenin **غرَّهْ**’si  *** öldürme, **آلُِ مُرَّهْ**’ye erişinceye dek([18])

Ve babdan: **الغَرِير**; o, **الضَّمين**’dir; **أنا غريرُك من فلانٍ** denir; yani ben senin kefilinim. Ancak ona **غرير** denildi; çünkü o, kendisi adına kefil olunanın örneğidir; kefil olunan nasıl malla tutuluyorsa o da malla öyle tutulur. Ve muhtemeldir ki **غِرَارُ السَّيف**; yani onun keskin ağzı, bundan olsun. Ve her şeyin bir sınırı varsa, onun sınırı **غِرَارٌ**dır; çünkü o, kılıcın tabiatının ve örneğinin kendisine vardığı bir şeydir.
Eksilmeye gelince; denir ki: **غارّت النّاقةُ تُغارُّ غِراراً**; sütü eksildiğinde. Hadiste: “**لا غِرارَ في صلاةٍ ولا تسليم**.” Namazda **الغِرار**: rükûunu yahut secdesini tamamlamamaktır. Selamda **الغِرار**: “**السَّلام عليك**” demesi; yahut karşılık verip “**وعليك**” demesidir. Ve ondan **الغِرار** vardır; o, az uykudur. Şair([19]) dedi ki:
**ثقيفٍ**’den olan musibet, helak olmuş (biridir)  *** gözleri bıraktı; onların uykusu **غِرَارُ**dur([20])
Ve **جرير** dedi ki:
Yatağında uykun neden **غِرارا**  *** eğer kalbin yapabilseydi uçardı([21])
Ve babdan: **بيع الغَرَر**; o, olup olmayacağı bilinmeyen tehlikedir; kaçak kölenin ve havadaki kuşun satımı gibi. Bu, eksiktir; onda satış asla tamam olmaz. Ve kuş, yavrusunu **غَرَّ** etti; onu gagasıyla beslediğinde; bu, yanındaki şeyin azlığı ve eksikliği sebebiyledir.
Üçüncü asıl: **الغُرَّة**. Her şeyin **غرَّة**’si: onun en kerim olanıdır. Ve **الغُرّة**: beyazlıktır. Ve her beyaz, **أغرُّ**dur. Ve ayın başındaki üç geceye **غُرّة** denir.
Ve babdan: **الغَرِير**; o, güzel huydur. Yaşlıya derler ki: **أدبَرَ غَريرهُ وأقبَلَ هريرُه**.
Buna yakın olanlardan: **الغَرارة**; o, **الغَفْلة** gibidir; bu, huy keremindendir; her kerimde bulunabilir. Ama bunun yerilen olanı, bundan önceki asıldandır; çünkü o, anlayışın eksilmesindendir.
Bu asıllardan şâz olanlardan, eğer sahihse: **الشَّيبانيُّ**’nin zikrettiği bir şey: **الغِرْغِر** Habeş tavuğudur; tekili **غِرْغرة**. Ve şu beyti okudu:
Onları kılıçla her yandan sararım  *** tıpkı kartalların **حِجْلَى** ve **غِرْغِرا**’yı sarması gibi([22])
(**غز**) **الغين** ve **الزاء**’da bir şey yoktur. Ve **غَزَّةُ**: bir beldedir.
(**غس**) **الغين** ve **السين**’de, onların sözü dışında bir şey yoktur: **رجل غُسٌّ**; zayıf olduğunda. Ve ondan **أوس**’un sözü:
Geri bırakılmışlardır; insanlar işlerini görür  *** emanetin **غُسُّو**’ları; **صُنْبُورٌ** da **صنبورُ**([23])
(**غش**) **الغين** ve **الشين**; bir şeyde zayıflığa ve onda aceleciliğe([24]) delalet eden asıllardır. Bundan **الغِشُّ**. Ve derler ki: **[الغِشُّ: أ] لاّ تمحَضَ النصيحة([25])**. Ve **شُربٌ غِشاشٌ**: azdır. Ve ancak **غِشاشاً** uyudu; yani az. Ve onu **غِشاشاً** gördüm; bu, güneşin batıvermesi vaktinde.
(**غص**) **الغين** ve **الصاد**’da, yemekte **الغَصَص** dışında bir şey yoktur; ve **رجلٌ غَصَّانُ** denir. Dedi ki:
Eğer su dışında boğazım **شَرِقٌ** olsaydı  *** suyla sıkışmada **الغَصَّانِ** gibi olurdum([26])
(**غض**) **الغين** ve **الضاد** iki sahih asıldır; bunlardan biri engelleme ve eksilmeye, diğeri tazeliğe delalet eder.
Birincisi **الغَضّ**: bakışı kısmaktır. Engellediğin her şeyi **غَضَضْته** etmiş olursun. Ve ondan onların sözü: Ona bu hususta bir **غَضَاضةٌ** erişir; yani onun için bakışını kısan bir iş. Ve **الغَضْغَضة**: eksilmedir. Hadiste: “Dünyadan karnıyla geçti; **لم يُغَضْغَض**([27]).” Ve derler ki: O, **بحرٌ لا يُغَضْغَض**’dır. Ve **غَضْغَضْت السِّقَاءَ**: onu eksilttim. Hak da böyledir.
Diğer asıl: **الغَضُّ**: her şeyin tazesi. Ve **الطَّلْع** çıktığında ona **غَضيض** denir.
(**غط**) **الغين** ve **الطاء** sahih bir asıldır; onda iki anlam vardır: biri ses, diğeri vakitlerden bir vakittir.
Birincisi: insanın uykusundaki **غطِيط**’idir. Ve ondan **الغَطاط** vardır; o, **القَطا**’dır; sesinden dolayı ona **غَطاطاً** adı verilmiştir. Dedi ki:
Onların öncüsü, çömelmiş bir **غَطَاطاً** kaldırdı  *** sesleri, Farsların gevezeliği gibidir([28])
Diğer asıl **الغُطَاط**’tır; bir kavim dedi ki: o, sabah vaktidir. Ve şu beyti delil getirdiler:
* **الغطَاطِ**’ta **حمراءَ**’ya kalktı([29]) *
Ve başkaları dedi ki: o, karanlığın **سَدَف**’idir. Ve **ابن أحمر**([30])’in beytinde dediler ki:
* İlk **الوَعَاوِعِ**; gelen **الغُطاط** gibi([31]) *
Açan (okuyan), onları **القَطَا**’ya benzetmiştir; ve damme ile okuyan ise, onları **السّدَف**’in karalığına çoklukça benzetmiştir. **غَطَطْتُه في الماء**’a gelince; bu, onun yanında sudan meydana gelen o ses olabilir; ve karanlığın **سَدَف**’inden de olabilir; sanki onu suyla örtmüş ve kapatmışsın gibi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

غَبَّتِ الاـِبِلُ
1 غَبَّتِ الاـِبِلُ ذ , (S,) or المَاشِيَةُ, (Msb, K,) aor. غَبِ٣َ , inf. n. غَبٌّ (S, Msb, K) and غُبُوبٌ, (Msb, K,) The camels, (S,) or cattle, (Msb, K,) came to water, (S,) or drank, (Msb, K,) on alternate days; one day and not the next day. (S, Msb, K.) ― -b2- Hence, (IAth, TA,) غَبَّ said of a man means He came visiting at intervals of some days, or after some days. (AA, IAth, TA.) [See also غِبٌّ: and see غُبَيْسٌ.] ― -b3- And غَبَّ عَنِ القَوْمِ, (Ks, S, Msb, K,) aor. غَبُ٣َ , the verb in this case being of the class of قَتَلَ, [but this is contr. to analogy, as well as to the derivation,] inf. n. غِبٌّ, with kesr, He came to the people, or party, day after day: (Msb:) or, as also القَوْمَ ↓ اغبّ, he came to the people, or party, on alternate days, coming one day and not the next: (Ks, S, K:) or he came to them once in two days or more. (TA.) It is said in a trad., فِى عِيَادَةِ المَرِيضِ ↓ أَغِبُّوا وَأَرْبِعُوا Visit ye the sick on alternate days and after intervals of two days: (S, TA:) not every day, lest he find your visits to be troublesome. (TA. [See also art. ربع.]) And you say, ↓ أَغْبَبْتُهُ, inf. n. اـِغْبَابٌ, meaning I visited him [once] in every week. (A.) ― -b4- And hence غَبَّتْ said of a fever. (Msb.) غَبَّتِ الحُمَّى and ↓ أَغَبَّت signify the same: (S:) you say, غَبَّتْ عَلَيْهِ الحُمَّى, The fever came upon him, (Msb,) or attacked him, (K,) one day and intermitted one day; (Msb, K;) as also ↓ أَغَبَّتْهُ and ↓ أَغَبَّتْ عَلَيْهِ. (K.) [See also غِبٌّ.] ― -b5- You say also, غَبَّ عِنْدَنَا, (S, L, K,) and ↓ اغبّ, (L, K,) He passed the night, or a night, at our abode. (S, L, K.) Hence the saying, رُوَيْدَ الشِّعْرَ يَغِبَّ [so accord. to the TA, حَتَّى being understood, accord. to the explanation of Meyd, but in the CK, and in one of my copies of the S, and in Freytag's Arab. Prov. i. 522, يَغِبُّ,] (S, K,) i. e. Leave thou the poetry until some days shall have passed, that thou mayest see what will be its result, whether it will be praised or dispraised: (Meyd, TA:) or it may be from غَبَّت said of a fever, and may thus mean, leave thou the poetry to be kept back from people, [or to be intermitted,] i. e. do not repeat it to people in an uninterrupted manner, lest they become weary. (Meyd. [See also art. رود.]) ― -b6- And [hence] غَبَّ, (T, S, L, Msb, K,) aor. غَبِ٣َ , (L, Msb,) inf. n. غَبٌّ and غِبٌّ and غُبُوبٌ and غُبُوبَةٌ, (L,) said of food, (L, Msb,) and of dates, or especially of flesh-meat as some say, (L,) It remained throughout a night, whether it became corrupt or not: (L, Msb:) and, said of food, it became altered [for the worse] in its odour: (L:) or, said of flesh-meat, it became stinking: (T, S, K;) as also ↓ اغبّ: (T, K:) and it (a thing) became corrupt. (TA. [See also 2.]) ― -b7- غَبَّتِ الأُمُورُ means The affairs, or events, came to, or arrived at, their ends, conclusions, latter or last parts or states, issues, or results. (S, TA.) ― -b8- And غَبَّ الشَّئُْ فِى نَفْسِهِ, aor. غَبِ٣َ , inf. n. غَبٌّ, [app. meaning The thing came into his mind,] is a phrase mentioned by Th. (TA.)

غبّب فِى الحَاجَةِ
2 غبّب فِى الحَاجَةِ ذ , (S, O,) inf. n. تَغْبِيبٌ, (K,) He was remiss; or did not exert himself, or act vigorously or strenuously; (S, O, K;) in the needful affair: (S, O:) [and] so فِيهَا ↓ تغبّب [if not a mistranscription]. (Thus in a copy of the A.) [Hence,] كَتَبَ اـِلَيْهِ يُغَبِّبُ مِنْ هُلْكِ المُسْلِمِينَ, (TA,) or عَنْ هَلَاكِ المسلمين, (thus in the O,) (tropical:) He wrote to him not acquainting him with the great number that had perished of the Muslims: (O, TA:) a metaphorical mode of expression; as though he were remiss, or fell short, in making known the essential state of the case. (TA, from a trad.) ― -b2- And غبّب signifies also It (a thing) became very corrupt. (TA. [See also 1, last sentence but two.]) -A2- غبّب الشَّاةَ, (O, L, *) inf. n. as above, (L, K,) He (a wolf) seized the sheep, or goat, by its throat, (O, K,) and fixed his canine teeth in it: (O:) or attacked the sheep, or goat, and broke its neck: and also left it with some remains of life in it. (L.) And غبّب الذِّئْبُ فِى الغَنَمِ The wolf made, or did, mischief among the sheep, or goats. (TA.) ― -b2- And [hence, app.,] غبّب عَنِ القَوْمِ, (S, O,) inf. n. as above, (K,) He repelled from, or defended, the people, or party: (S, O, K:) so say Ks and Th. (TA.)

4 أَغْبَ٣َ see 1, in seven places. ― -b2- You say also, لَا يُغِبُّنَا عَطَاؤُهُ His gift will not come to us on alternate days, but will come every day. (S, O, K. *) ― -b3- And اغبّت الحَلُوبَةُ The milch camel yielded milk on alternate days. (A.) And اغبّت الاـِبِلُ The camels did not yield milk every day. (TA.) ― -b4- See again 1, last sentence but two. -A2- اغبّ الاـِبِلَ He watered the camels on alternate days: (S, O, Msb: *) from غِبٌّ [q. v.]. (S, O.) -A3- And أَغَبَّنِى is said by Th to signify وَقَعَ بِى [app. meaning He fell upon me in fight]. (TA.)

تَغبّب
5 تَغبّب ذ is app. from الغِبُّ in the sense of العَاقِبَةُ, and thus syn. with تَعَقَّبَ signifying He looked to the consequence, end, issue, or result, of an affair: see its part. n. مُتَغَبِّبْ, below.] ― -b2- See [also] 2, first sentence.

اغتبّت الخَيْلُ
8 اغتبّت الخَيْلُ ذ see اغتثّت.

غَبْغَبَ
R. Q. 1 غَبْغَبَ ذ He acted dishonestly in buying and selling. (AA, TA.)

غُبٌّ
غُبٌّ ذ A sea dashing so that it goes far, or runs, upon the land: (JK, K, TA:) pl. غُبَّانٌ. (TA.) ― -b2- And Depressed land: pl. [of pauc.] أَغْبَابٌ and [of mult.] غُبُوبٌ (K, TA) and غُبَّانٌ. (TA.)

غِبٌّ
غِبٌّ ذ [a subst., like ظِمْءٌ,] A coming (of camels, S, O) to water on alternate days; coming to the water one day and not the next day: (S, O, K:) or after [being kept from it] a day and two nights: or pasturing one day and coming to the water the next day; and this is the غِبّ of the ass. (TA.) [And وِرْدُ الغِبِّ signifies The coming of camels to the water in the second of two nights (as is shown by the context of a passage in which it occurs in the S and O and K voce طَلَقٌ), or in the second of two days.] But the saying of a rájiz,
وَحُمَّرَاتٌ شُرْبُهُنَّ غِبُّ
means And hummarahs [a species of birds] whose drinking is every hour or every little while (كُلَّ سَاعَةٍ). (S, O.) ― -b2- Also [for سَيْرُ غِبٍّ] A journey of two days [whereof one is without any watering of the camels; i. e. in the case of which they are watered only on the first and third of three days]. (TA in art. نبج.) ― -b3- And A visiting once in every week: (S, O, K:) so says El-Hasan: (S, O:) or at intervals of some days: after some days: (AA, IAth: [see also its verb:]) from the same word used in relation to camels. (IAth.) One says, زُرْ غِبًّا تَزْدَدْ حُبًّا [or, accord. to common usage, حِبًّا, to assimilate it to غِبًّا, Visit once a week, or at intervals of some days; not frequently, or not every day: so thou shalt have more love: a prov., respecting which see Freytag's Arab. Prov. i. 587; where غُبًّا is put for غِبًّا]. (S, O.) [See another ex. voce تَرَجَّلَ, last sentence.] The saying of Zeyd-el-Fawáris
يَرَانِى العَدُوُّ بَعْدَ غِبِّ لِقَائِهِ
means [The enemy will see me] after the day of meeting with him by a day. (Ham p. 732.) ― -b4- And The coming, or attacking, of a fever one day and intermitting one day: from the same word used in relation to camels. (S, O, Msb.) ― -b5- And A tertian fever; that attacks one day and intermits one day: (K, TA:) you say حُمَّى غِبٌّ [a tertian fever]; using it as an epithet: (TA:) and حُمَّى الغِبِّ. (Msb in art. ثلث.) ― -b6- And The end; conclusion; latter, or last, part or state; issue; or result; syn. عَاقِبَةٌ, (S, A, MA, O, Msb, K,) and آخِرٌ; (S, * O, * TA;) of an affair, (S, A, O, Msb,) of any kind, (S, O,) or of a thing; (K;) as also ↓ مَغَبَّةٌ, (MA, O, Msb, K,) and ↓ مِغَبٌّ. (MA.) And [hence] غِبَّ means After; syn. بَعْدَ: thus in the phrases غِبَّ الأَذَانِ [After the call to prayer] and غِبَّ السَّلَامِ [After salutation or the salutation]: and one says,
غِبَّ الصَّبَاحِ يَحْمَدُ القَوْمُ السُّرَى
[After daybreak, the party commend nightjourneying: but more commonly, عِنْدَ الصَّبَاحِ: see art. سرى]. (TA.) ― -b7- مَآءٌ غِبٌّ means Distant water: (A, TA:) and مِيَاهٌ أَغْبَابٌ distant waters. (A, K, TA.)

غُبَّةٌ
غُبَّةٌ ذ A sufficiency of the means of subsistence: (O, K, TA:) and so غُضَّةٌ. (TA.) -A2- And غُبَّةُ, (S, O,) without ال, (K,) [and imperfectly decl.,] is the name of An eaglet that belonged to the Benoo-Yeshkur, (S, O, K,) and to which a certain story, or tradition, relates. (S, O,)

غَبَبٌ
غَبَبٌ ذ and ↓ غَبْغَبٌ The flesh that hangs down under the part beneath the chin and lower jaw: (K;) or what hangs down beneath that part of an ox or cow [i. e. the dewlap], and beneath the beak of the cock: (S, O:) and the wrinkled skin of the part where the lower hairs of the chin grow: and the former word, what hangs down under the part beneath the lower jaw of the ox or cow and of the sheep or goat: and the غبغب is [what hangs down under the part beneath the lower mandible] of the cock and of the bull [i. e. the wattle of the cock and the dewlap of the bull]: (Lth, TA:) and this is also used in relation to an old woman: (Ks, TA:) and, metaphorically, in relation to the chameleon: and in like manner in relation to the stallion-camel, [as meaning the part below the under jaw,] as the camel has really no غبغب: (TA:) [the pl. of غَبَبٌ is أَغْبَابٌ: see طِمْطِمٌ.]

غَبِيبٌ
غَبِيبٌ ذ : see غَابٌّ. -A2- Also A small and narrow water-course, from the hard and elevated part of a mountain, or of a tract of land: or in plain. or level, land: (TA:) and a watercourse that is not deep, and in which are [trees of the species called] طَلْح: pl. [of pauc.] أَغِبَّةٌ and [of mult.] غُبَّانٌ. (JK.) -A3- [And An affair or a business (“ res, negotium ”). (Freytag, from the Deewán of Jereer.)]

غَبِيبَةٌ
غَبِيبَةٌ ذ Milk (S, O, K) of sheep or goats (S, O) drawn in the early morning, upon which other is milked at night, and which is then churned (S, O, K) on the morrow: (S, O:) [and] accord. to IAar, camel's milk such as is termed مُرَوَّب [q. v.]: and the milk that is termed رَائِب [q. v.]: (TA:) A'Obeyd is related on the authority of Sh to have assigned this last meaning to غبيبة (TA, voce غَبِيبَةٌ.)

غُبِّيَّةٌ
غُبِّيَّةٌ ذ and غِبِّيَّةٌ: see غُبِّيَّةٌ, in art. غب.

غَابٌّ
غَابٌّ ذ [part. n. of غَبَّ]. You say اـِبِلٌ غَابَّةٌ and غَوَابُّ Camels coming to water, or drinking, on alternate days. (As, S, O, K.) ― -b2- And Flesh-meat that has remained throughout a night: (S, O:) or stinking flesh-meat: (TA:) or food, and dates, and, as also ↓ غَبِيبٌ, flesh-meat, that has remained throughout a night, whether it have become corrupt or not: (L:) and applied also to bread. (S and K in art. بيت.) ― -b3- And نَجْمٌ غَابٌّ means A fixed star [app. because of its twinkling, or shining with intermitted light]. (A.)

غَبْغَبٌ
غَبْغَبٌ ذ : see غَبَبٌ. -A2- Also A place where victims are sacrificed: (O, TA:) or الغَبْغَبُ, (S, O, K, TA,) particularly, (TA,) a small mountain, (S, O, K, TA,) which is the place of sacrifice, (S, O,) in Minè: (S, K:) or the place in which was ElLát, at Et-Táïf: or the place where they used there to sacrifice to El-Lát: or غَبْغَبٌ is an appellation of any place of sacrifice in Minè. (TA.) ― -b2- And الغَبْغَبُ is the name of An idol (صَنَمٌ), (O, K, TA,) which they used to worship in the Time of Ignorance, and upon which (عَلَيْهِ) they used to sacrifice; (O, TA; *) and IDrd says that some called it الغَبْغَبُ [q. v.], with the unpointed ع: (O:) or a stone which was set up before the idol, for, or [dedicated] to, Menáf, opposite the corner of the Black Stone [of the Kaabeh]; and there were two [whereof each was] thus called. (TA.)

تَغِبَّةٌ
تَغِبَّةٌ ذ False testimony: (K, TA:) of the measure تَفْعِلَةٌ, [being originally تَغْبِبَةٌ,] from غَبَّبَ الذِّئْبُ فِى الغَنَمِ, or from غَبَّبَ signifying “ it became very corrupt. ” (IAth, TA.)

رَجُلٌ مَغِبٌّ
رَجُلٌ مَغِبٌّ ذ [A man having a tertian fever, as is indicated in the TA,] is mentioned on the authority of AZ, in the form of an act. part. n. (TA.) -A2- And المُغِبُّ means The lion. (O, K.)

مِغَبٌّ
مِغَبٌّ ذ : see غِبٌّ, last sentence but two.

مَغَبَّهٌ
مَغَبَّهٌ ذ : see غِبٌّ, last sentence but two.

مُغَبَّبَةٌ
مُغَبَّبَةٌ ذ A ewe, or goat, that is milked on alternate days. (IAar, S, K.) -A2- And مُغَبَّبٌ A bull having a غَبَب [or dewlap]. (Ham p. 293.)

مُتَغَبِّبٌ
[ مُتَغَبِّبٌ ذ app. A man looking to the consequence, end, issue, or result, of an affair; like مُتَعَقِّبٌ: see a verse in the Ham p. 154, and the verse next preceding it: and see its verb, above.]

##### Türkçe

غَبَّتِ **الاـِبِلُ**
1 **غَبَّتِ الاـِبِلُ** ذ , (S,) veya **المَاشِيَةُ**, (Msb, K,) muzâri‘i **غَبِ٣َ** , mastarı **غَبٌّ** (S, Msb, K) ve **غُبُوبٌ**, (Msb, K,) Develer, (S,) veya sığırlar, (Msb, K,) suya geldiler, (S,) veya içtiler, (Msb, K,) gün aşırı; bir gün ve ertesi gün değil. (S, Msb, K.) ― -b2- Bundan dolayı, (IAth, TA,) **غَبَّ** bir adam hakkında denildiğinde, şu demektir: O, birkaç gün aralıklarla, yahut birkaç günden sonra ziyarete geldi. (AA, IAth, TA.) [Ayrıca **غِبٌّ**’e bak: ve **غُبَيْسٌ**’e bak.] ― -b3- Ve **غَبَّ عَنِ القَوْمِ**, (Ks, S, Msb, K,) muzâri‘i **غَبُ٣َ** , bu durumda fiil **قَتَلَ** babındandır, [fakat bu, kıyasa da türetime de aykırıdır,] mastarı **غِبٌّ**, kesre ile, O, kavme yahut topluluğa gün be gün geldi: (Msb:) veya, bunun gibi **القَوْمَ** ↓ **اغبّ**, o, kavme yahut topluluğa gün aşırı geldi; bir gün gelip ertesi gün gelmeyerek: (Ks, S, K:) veya onlara iki günde bir yahut daha fazla aralıkla geldi. (TA.) Bir hadiste şöyle denilmiştir: **فِى عِيَادَةِ المَرِيضِ** ↓ **أَغِبُّوا وَأَرْبِعُوا** Hastayı gün aşırı ve iki gün aralıklarla ziyaret ediniz: (S, TA:) her gün değil; ta ki ziyaretlerinizi kendisine sıkıntılı bulmasın. (TA. [Ayrıca **ربع** maddesine de bak.]) Ve sen dersin ki, ↓ **أَغْبَبْتُهُ**, mastarı **اـِغْبَابٌ**, yani Ben onu her haftada [bir kez] ziyaret ettim. (A.) ― -b4- Ve bundan dolayı, **غَبَّتْ** humma hakkında söylenir. (Msb.) **غَبَّتِ الحُمَّى** ve ↓ **أَغَبَّت** aynı mânaya gelir: (S:) dersin ki, **غَبَّتْ عَلَيْهِ الحُمَّى**, Humma ona geldi, (Msb,) veya ona musallat oldu, (K,) bir gün gelip bir gün kesildi; (Msb, K;) bunun gibi ↓ **أَغَبَّتْهُ** ve ↓ **أَغَبَّتْ عَلَيْهِ**. (K.) [Ayrıca **غِبٌّ**’e bak.] ― -b5- Yine dersin ki, **غَبَّ عِنْدَنَا**, (S, L, K,) ve ↓ **اغبّ**, (L, K,) O, bizim yanımızda bir gece, yahut bir geceyi, geceledi. (S, L, K.) Bundan dolayı şu söz: **رُوَيْدَ الشِّعْرَ يَغِبَّ** [TA’ya göre böyle; Meyd’in açıklamasına göre **حَتَّى** takdir edilerek; fakat CK’de ve S’nin nüshalarımın birinde ve Freytag’ın Arab. Prov. i. 522’de **يَغِبُّ**], (S, K,) yani Şiiri bırak; birkaç gün geçinceye kadar; böylece onun sonucunun ne olacağını görürsün; övülecek mi yerilecek mi: (Meyd, TA:) veya bu, humma hakkında söylenen **غَبَّت**’ten olabilir; böylece şu mânaya gelebilir: şiiri insanlardan geri tutulacak [yahut aralıklı kılınacak] şekilde bırak; yani onu insanlara kesintisiz biçimde tekrar etme; yoksa usanırlar. (Meyd. [Ayrıca **رود** maddesine de bak.]) ― -b6- Ve [bundan dolayı] **غَبَّ**, (T, S, L, Msb, K,) muzâri‘i **غَبِ٣َ**, (L, Msb,) mastarı **غَبٌّ** ve **غِبٌّ** ve **غُبُوبٌ** ve **غُبُوبَةٌ**, (L,) yiyecek hakkında, (L, Msb,) ve hurma hakkında, yahut bazılarına göre özellikle et hakkında, (L,) Bir gece boyunca kaldı; bozulmuş olsun ya da olmasın: (L, Msb:) ve, yiyecek hakkında, kokusu [kötüye doğru] değişti: (L:) veya, et hakkında, koktu: (T, S, K;) bunun gibi ↓ **اغبّ**: (T, K:) ve (bir şey) bozuldu. (TA. [Ayrıca 2’ye bak.]) ― -b7- **غَبَّتِ الأُمُورُ** demektir: İşler yahut olaylar, sonlarına, neticelerine, son kısımlarına yahut hallerine, akıbetlerine yahut sonuçlarına geldi, yahut ulaştı. (S, TA.) ― -b8- Ve **غَبَّ الشَّئُْ فِى نَفْسِهِ**, muzâri‘i **غَبِ٣َ**, mastarı **غَبٌّ**, [görünüşe göre “Şey onun zihnine geldi” mânasında,] Th tarafından zikredilen bir ibaredir. (TA.)

غبّب فِى **الحَاجَةِ**
2 **غبّب فِى الحَاجَةِ** ذ , (S, O,) mastarı **تَغْبِيبٌ**, (K,) O gevşek davrandı; yahut kendini zorlamadı, yahut güçlü yahut şiddetli biçimde çaba göstermedi; (S, O, K;) gerekli işte: (S, O:) [ve] bunun gibi **فِيهَا** ↓ **تغبّب** [eğer bir yazım hatası değilse]. (A’nın bir nüshasında böyledir.) [Bundan dolayı,] **كَتَبَ اـِلَيْهِ يُغَبِّبُ مِنْ هُلْكِ المُسْلِمِينَ**, (TA,) veya **عَنْ هَلَاكِ المسلمين**, (O’da böyledir,) (mecaz:) O, Müslümanlardan helâk olanların çokluğunu ona bildirmeyerek ona yazdı: (O, TA:) mecazî bir ifade tarzıdır; sanki o, meselenin esas hâlini bildirmede gevşek davranmış yahut eksik kalmış gibidir. (TA, bir rivayetten.) ― -b2- Ve **غبّب** ayrıca şu mânaya gelir: O (bir şey) çok bozuldu. (TA. [Ayrıca 1’in sondan ikinci cümlesine bak.]) -A2- **غبّب الشَّاةَ**, (O, L, *) mastarı yukarıdaki gibi, (L, K,) O (kurt) koyunu yahut keçiyi boğazından yakaladı, (O, K,) ve köpek dişlerini ona geçirdi: (O:) veya koyuna yahut keçiye saldırdı ve boynunu kırdı: ve ayrıca onda bir miktar hayat kalacak şekilde onu bıraktı. (L.) Ve **غبّب الذِّئْبُ فِى الغَنَمِ** Kurt, koyunlar yahut keçiler arasında fesat çıkardı, yahut zarar verdi. (TA.) ― -b2- Ve [bundan dolayı, görünüşe göre,] **غبّب عَنِ القَوْمِ**, (S, O,) mastarı yukarıdaki gibi, (K,) O, kavmi yahut topluluğu geri çevirdi, yahut savundu: (S, O, K:) Ks ve Th böyle derler. (TA.)

4 **أَغْبَ٣َ** 1’e bak, yedi yerde. ― -b2- Yine dersin ki, **لَا يُغِبُّنَا عَطَاؤُهُ** Onun bağışı bize gün aşırı gelmeyecek; bilakis her gün gelecek. (S, O, K. *) ― -b3- Ve **اغبّت الحَلُوبَةُ** Süt devesi gün aşırı süt verdi. (A.) Ve **اغبّت الاـِبِلُ** Develer her gün süt vermedi. (TA.) ― -b4- Yine 1’e bak, sondan ikinci cümle. -A2- **اغبّ الاـِبِلَ** O, develeri gün aşırı suladı: (S, O, Msb: *) **غِبٌّ**’den [bk.]. (S, O.) -A3- Ve **أَغَبَّنِى** Th tarafından **وَقَعَ بِى** mânasında söylenir [görünüşe göre “Savaşta üzerime düştü”]. (TA.)

**تَغبّب**
5 **تَغبّب** ذ görünüşe göre **الغِبُّ**’dan, **العَاقِبَةُ** mânasında; böylece **تَعَقَّبَ** ile eşanlamlıdır; yani O, bir işin akıbetine, sonuna, neticesine yahut sonucuna baktı: aşağıda onun ism-i fâili **مُتَغَبِّبْ**’e bak.] ― -b2- [Ayrıca] 2’ye bak, ilk cümle.

**اغتبّت الخَيْلُ**
8 **اغتبّت الخَيْلُ** ذ **اغتثّت**’e bak.

**غَبْغَبَ**
R. Q. 1 **غَبْغَبَ** ذ O, alım satımda hile yaptı. (AA, TA.)

**غُبٌّ**
**غُبٌّ** ذ Karaya doğru uzaklara kadar giden, yahut karanın üzerine koşan, deniz dalgası: (JK, K, TA:) çoğulu **غُبَّانٌ**. (TA.) ― -b2- Ve Çukur arazi: çoğulu [azlık] **أَغْبَابٌ** ve [çokluk] **غُبُوبٌ** (K, TA) ve **غُبَّانٌ**. (TA.)

**غِبٌّ**
**غِبٌّ** ذ [**ظِمْءٌ** gibi bir isim,] (develerin, S, O) suya gün aşırı gelişi; bir gün suya gelip ertesi gün gelmemesi: (S, O, K:) veya [ondan alıkonulduktan] bir gün ve iki gece sonra: veya bir gün otlayıp ertesi gün suya gelmesi; ve bu, eşeğin **غِبّ**’idir. (TA.) [Ve **وِرْدُ الغِبِّ**, develerin iki geceden ikincisinde (S ve O ve K’da **طَلَقٌ** maddesinde geçtiği bağlamın gösterdiği üzere), yahut iki günden ikincisinde suya gelişi demektir.] Fakat bir râcizin sözü,
**وَحُمَّرَاتٌ شُرْبُهُنَّ غِبُّ**
demektir ki: Ve hummarahlar [bir kuş türü] ki onların içişi her saat yahut her az bir vakittir (**كُلَّ سَاعَةٍ**). (S, O.) ― -b2- Ayrıca [**سَيْرُ غِبٍّ** için] İki günlük yolculuk [bunlardan birinde develerin hiç sulanmadığı; yani onların yalnızca üç günün birincisi ve üçüncüsünde sulandığı durum]. (TA, **نبج** maddesinde.) ― -b3- Ve Her haftada bir kez ziyaret: (S, O, K:) Hasan böyle der: (S, O:) veya birkaç gün aralıklarla: birkaç günden sonra: (AA, IAth: [ayrıca fiiline bak:]) develer hakkında kullanılan aynı kelimeden. (IAth.) Denir ki, **زُرْ غِبًّا تَزْدَدْ حُبًّا** [yahut yaygın kullanıma göre, **حِبًّا**, onu **غِبًّا**’ya benzetmek için, Haftada bir kez, yahut birkaç gün aralıklarla, ziyaret et; sık sık değil, yahut her gün değil: böylece sevgi daha çok olur: bir darb-ı mesel; bunun hakkında Freytag’ın Arab. Prov. i. 587’sine bak; orada **غُبًّا**, **غِبًّا** yerine konmuştur]. (S, O.) [Başka bir örneğe **تَرَجَّلَ** maddesinde, son cümlede bak.] Zeyd-el-Fawáris’in sözü
**يَرَانِى العَدُوُّ بَعْدَ غِبِّ لِقَائِهِ**
demektir: [Düşman beni] onunla karşılaşma gününden bir gün sonra görecek. (Ham p. 732.) ― -b4- Ve Hummanın bir gün gelip bir gün kesilmesi: develer hakkında kullanılan aynı kelimeden. (S, O, Msb.) ― -b5- Ve Üçüncü gün humması; bir gün gelip bir gün kesilen: (K, TA:) dersin ki **حُمَّى غِبٌّ** [üçüncü gün humması]; onu sıfat olarak kullanarak: (TA:) ve **حُمَّى الغِبِّ**. (Msb, **ثلث** maddesinde.) ― -b6- Ve Son; netice; son kısım yahut hâl; akıbet; yahut sonuç; eşanlamlısı **عَاقِبَةٌ**, (S, A, MA, O, Msb, K,) ve **آخِرٌ**; (S, * O, * TA;) bir işin, (S, A, O, Msb,) her türden, (S, O,) yahut bir şeyin; (K;) bunun gibi ↓ **مَغَبَّةٌ**, (MA, O, Msb, K,) ve ↓ **مِغَبٌّ**. (MA.) Ve [bundan dolayı] **غِبَّ** demektir: Sonra; eşanlamlısı **بَعْدَ**: şu ibarelerde olduğu gibi **غِبَّ الأَذَانِ** [ezandan sonra] ve **غِبَّ السَّلَامِ** [selâmdan yahut selâmlamadan sonra]: ve denir ki,
**غِبَّ الصَّبَاحِ يَحْمَدُ القَوْمُ السُّرَى**
[Gün doğduktan sonra, topluluk gece yolculuğunu över: fakat daha yaygın olan **عِنْدَ الصَّبَاحِ**; **سرى** maddesine bak]. (TA.) ― -b7- **مَآءٌ غِبٌّ** demektir: Uzak su: (A, TA:) ve **مِيَاهٌ أَغْبَابٌ** uzak sular. (A, K, TA.)

**غُبَّةٌ**
**غُبَّةٌ** ذ Geçim vasıtalarının yeterliliği: (O, K, TA:) ve bunun gibi **غُضَّةٌ**. (TA.) -A2- Ve **غُبَّةُ**, (S, O,) **ال** olmaksızın, (K,) [tam çekimlenmeyen,] Benû-Yeşkur’a ait bir kartal yavrusunun adıdır; (S, O, K,) ve ona dair belirli bir kıssa yahut rivayet vardır. (S, O,)

**غَبَبٌ**
**غَبَبٌ** ذ ve ↓ **غَبْغَبٌ** Çene ve alt çene altındaki kısmın altında sarkan et: (K;) veya öküz yahut ineğin o kısmının altında [yani gerdan], ve horozun gagasının altında sarkan şey: (S, O:) ve çenenin alt kıllarının bittiği yerin buruşuk derisi: ve birinci kelime, öküz yahut ineğin alt çenesinin altındaki kısmın altında ve koyun yahut keçininkinde sarkan şey: ve **غبغب**, horozun ve boğanın [alt çene altındaki kısmın altında] sarkanıdır [yani horozun ibiği altı sarkıntısı ve boğanın gerdanı]: (Lth, TA:) ve bu, yaşlı kadın hakkında da kullanılır: (Ks, TA:) ve mecazen bukalemun hakkında: ve aynı şekilde aygır deve hakkında da [alt çene altı kısmı mânasında] kullanılır; hâlbuki devenin gerçekte **غبغب**’ı yoktur: (TA:) [**غَبَبٌ**’ün çoğulu **أَغْبَابٌ**’dır: **طِمْطِمٌ**’e bak.]

**غَبِيبٌ**
**غَبِيبٌ** ذ : **غَابٌّ**’a bak. -A2- Ayrıca Dağın yahut bir arazinin sert ve yüksek kısmından, yahut düz yahut seviyeli arazide, küçük ve dar bir su yolu: (TA:) ve derin olmayan, içinde [**طَلْح** denilen türden] ağaçlar bulunan bir su yolu: çoğulu [azlık] **أَغِبَّةٌ** ve [çokluk] **غُبَّانٌ**. (JK.) -A3- [Ve Bir iş yahut bir meşgale (“res, negotium”). (Freytag, Cerîr’in Dîvânı’ndan.)]

**غَبِيبَةٌ**
**غَبِيبَةٌ** ذ Koyun yahut keçi sütü (S, O, K) (S, O) erken sabah sağılmış; üzerine gece başka süt sağılmış; sonra ertesi gün (S, O, K) yayık yapılmış: (S, O:) [ve] IAar’a göre, **مُرَوَّب** diye adlandırılan deve sütü [bk.]: ve **رَائِب** diye adlandırılan süt [bk.]: (TA:) A‘Obeyd, Sh’den rivayetle, bu son mânayı **غبيبة**’ye vermiştir. (TA, **غَبِيبَةٌ** maddesinde.)

**غُبِّيَّةٌ**
**غُبِّيَّةٌ** ذ ve **غِبِّيَّةٌ**: **غب** maddesinde **غُبِّيَّةٌ**’ye bak.

**غَابٌّ**
**غَابٌّ** ذ [**غَبَّ**’in ism-i fâili]. Dersin ki **اـِبِلٌ غَابَّةٌ** ve **غَوَابُّ** Suya gün aşırı gelen, yahut içen, develer. (As, S, O, K.) ― -b2- Ve Bir gece boyunca kalmış et: (S, O:) veya kokmuş et: (TA:) veya yiyecek, ve hurma, ve bunun gibi ↓ **غَبِيبٌ**, bir gece boyunca kalmış et; bozulmuş olsun ya da olmasın: (L:) ve ekmek hakkında da kullanılır. (S ve K, **بيت** maddesinde.) ― -b3- Ve **نَجْمٌ غَابٌّ** demektir: Sabit bir yıldız [görünüşe göre pırıldaması yahut kesintili ışıkla parlaması sebebiyle]. (A.)

**غَبْغَبٌ**
**غَبْغَبٌ** ذ : **غَبَبٌ**’e bak. -A2- Ayrıca Kurbanların kesildiği bir yer: (O, TA:) veya **الغَبْغَبُ**, (S, O, K, TA,) özellikle, (TA,) küçük bir dağ, (S, O, K, TA,) kurban kesme yeri olan, (S, O,) Minâ’da: (S, K:) veya Tâif’te El-Lât’ın bulunduğu yer: yahut orada El-Lât için kurban kestikleri yer: yahut **غَبْغَبٌ**, Minâ’daki her kurban yerinin adıdır. (TA.) ― -b2- Ve **الغَبْغَبُ**, Cahiliye devrinde tapındıkları ve üzerinde (**عَلَيْهِ**) kurban kestikleri bir putun (**صَنَمٌ**) adıdır: (O, K, TA,) (O, TA; *) ve IDrd, bazılarının onu noktasız **ع** ile **الغَبْغَبُ** [bk.] diye adlandırdığını söyler: (O:) veya Kâbe’de Hacerülesved köşesinin karşısında, Menâf için yahut Menâf’a [adanmış olarak], putun önüne dikilmiş bir taş; ve böyle adlandırılan iki tane vardı. (TA.)

**تَغِبَّةٌ**
**تَغِبَّةٌ** ذ Yalancı şahitlik: (K, TA:) vezni **تَفْعِلَةٌ** olup, [aslında **تَغْبِبَةٌ** idi,] **غَبَّبَ الذِّئْبُ فِى الغَنَمِ**’den, yahut “çok bozuldu” mânasındaki **غَبَّبَ**’den. (IAth, TA.)

**رَجُلٌ مَغِبٌّ**
**رَجُلٌ مَغِبٌّ** ذ [TA’da işaret edildiği üzere üçüncü gün humması olan bir adam,] AZ’den rivayetle, ism-i fâil kalıbında zikredilmiştir. (TA.) -A2- Ve **المُغِبُّ** demektir: Aslan. (O, K.)

**مِغَبٌّ**
**مِغَبٌّ** ذ : **غِبٌّ**’e bak, sondan ikinci cümle.

**مَغَبَّهٌ**
**مَغَبَّهٌ** ذ : **غِبٌّ**’e bak, sondan ikinci cümle.

**مُغَبَّبَةٌ**
**مُغَبَّبَةٌ** ذ Gün aşırı sağılan koyun yahut keçi. (IAar, S, K.) -A2- Ve **مُغَبَّبٌ** **غَبَب**’i [yahut gerdanı] olan bir boğa. (Ham p. 293.)

**مُتَغَبِّبٌ**
[ **مُتَغَبِّبٌ** ذ görünüşe göre bir işin akıbetine, sonuna, neticesine yahut sonucuna bakan bir adam; **مُتَعَقِّبٌ** gibi: Ham p. 154’te bir beyte ve ondan önceki beyte bak; ve yukarıda fiiline bak.]
