# غتت — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%AA%D8%AA/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D8%AA%D8%AA/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [غتت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%AA%D8%AA.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: غتت

غَتَّ الضَّحِكَ يَغُتُّه غَتًّا: وَضَع يدَه أَو ثوبه على فيه، ليُخْفِيَهُ. وغَتَّ في الماء يَغُتُّ غَتّاً: وهو ما بين النَّفَسين من الشُّرْب، والإِناءُ على فيه. أَبو زيد: غَتَّ الشاربُ يَغُتُّ غَتّاً، وهو أَن يَتَنَفَّسَ من الشَّراب، والإِناءُ على فيه؛ وأَنشد بيت الهذلي: شَدَّ الضُّحَى، فغَتَتْنَ غَيْرَ بَواضِعٍ،
غَتَّ الغَطَاطِ مَعاً على إِعْجالِ
أَي شَرِبْنَ أَنْفاساً غير بَواضِعٍ أَي غَيْرَ رِواءٍ. وفي حديث المَبْعَثِ: فأَخَذَني جبريلُ فغَتَّني؛ الغَتُّ والغَطُّ سواء، كأَنه أَراد عَصَرني عَصْراً شديداً حتى وَجَدْتُ منه المَشَقَّةَ، كما يَجِدُ من يُغْمَسُ في الماء قَهْراً. وغَتَّهُ خَنِقاً يَغُتُّه غَتّاً: عَصَر حَلْقَه نفَساً، أَو نَفَسين، أَو أَكثر من ذلك. وغَتَّه في الماءِ يَغُتُّه غَتّاً: غَطَّه، وكذلك إِذا أَكرهه على الشيء حتى يَكْرُبَه. ويقال: غَتَّه الكلامَ غَتّاً إِذا بَكَّتَه تَبْكيتاً. وفي حديث الدُّعاء: يا مَنْ لا يَغُتُّه دعاءُ الداعِينَ أَي يَغْلِبُه ويَقْهَرُه. وفي حديث ثَوْبانَ قال: قال رسول الله، صلى الله عليه وسلم: أَنا عِنْدَ عُقْرِ حَوْضِي، أَذُودُ الناس عنه لأَهل اليَمن أَي لأَذُودَهم بعَصايَ حتى يَرْفَضُّوا عنه، وإِنه ليَغُتُّ فيه ميزابانِ من الجنة: أَحدُهما من وَرِقٍ، والآخرُ من ذهبٍ، طولُه ما بين مُقامِي إِلى عُمانَ؛ قال الليث: الغَتُّ كالغَطِّ.وروي في حديث ثوبان أَيضاً عن النبي، صلى الله عليه وسلم: في الحَوْض يَغُتُّ فيه ميزابانِ، مِدادُهما من الجنة؛ قال الأَزهري: هكذا سمعته من محمد بن إِسحق يَغُتُّ، بضم الغين، قال: ومعنى يَغُتُّ، يَجْري جَرْياً له صَوْتٌ وخَريرٌ؛ وقيل: يَغُطُّ؛ قال: ولا أَدري ممن حَفِظَ هذا التفسير. قال الأَزهري: ولو كان كما قال، لقيل يَغُتُّ ويَغِطُّ، بكسر الغين، ومعنى يَغُتُّ يُتابعُ الدَّفْقَ في الحوض لا يَنْقَطِعُ،مأْخوذ من غَتَّ الشاربُ الماءَ جَرْعاً بعد جَرْع، ونَفَساً بعد نَفَس، من غير إِبانةِ الإِناء عن فيه؛ قال: فقوله يَغُتُّ فيه مِيزابانِ أَي يَدْفُقانِ فيه الماءَ دَفْقاً مُتتابعاً دائماً، مِن غير أَن يَنْقَطِعَ، كما يَغُتُّ الشاربُ الماءَ، ويَغُتُّ مُتَعَدٍّ ههنا، لأَن المُضاعف إِذا جاء على فَعَلَ يَفْعُل، فهو متعدّ، وإِذا جاء على فَعَلَ يَفْعِلُ، فهو لازم، إِلا ما شَذَّ عنه؛ قال ذلك الفراء وغيره. وقال شمر: غُتَّ، فهو مَغْتُوتٌ؛ وغُمَّ، فهو مَغْمومٌ، قال رؤْبة يذكر يونس والحُوتَ:
وجَوْشَنُ الحُوتِ له مَبيتُ،
يُدْفَع عنه جوفُه المَسْحُوتُ
كِلاهُما مُغْتَمِسٌ مَغْتُوتُ،
والليلُ فَوْقَ الماء مُسْتَمِيتُ
(* قوله «المسحوت» أَي الذي لا يشبع، وقوله مستميت أَي خاشع خاضع.) قال: والمَغْتُوت المَغْموم.
وغَتَّ الدابةَ طَلَقاً أَو طَلَقَيْن يَغُتُّها: رَكَضَها، وجَهَدَها، وأَتْعَبها. وغَتَّهم اللهُ بالعذاب غَتّاً كذلك. وغَتَّ القَوْلَ بالقَوْل، والشُّربَ بالشُّرْب، يَغُّتُّه غَتّاً: أَتْبَعَ بَعْضَه بعضاً. وغَتَّه بالأَمْر: كَدَّه. وفي الحديث: يَغُتُّهم اللهُ في العذاب أَي يَغْمِسُهم فيه غَمْساً مُتَتابعاً. قال: والغَتُّ أَن تُتْبِعَ القولَ القَوْلَ، أَو الشُّرْبَ الشُّرْبَ؛ وأَنشد:
فغَتَتْنَ غير بَواضِعٍ أَنفاسَها،
غَتَّ الغَطاطِ مَعاً على إِعْجالِ
وفي حديث أُم زَرْعٍ في بعض الروايات: ولا تُغَتِّتْ طَعامَنا تَغْتيتاً؛ قال أَبو بكر أَي لا تُفْسده. يقال: غَتَّ الطعامُ يَغُّتُّ، وأَغْتَتُّه أَنا، وغَتَّ الكلامُ: فَسَدَ؛ قال قَبْسُ بن الخَطيم: ولا يَغُتُّ الحديثُ إِذْ نَطَقَتْ،
وهو، بفِيها، ذو لَذَّةٍ طَرَبُ

### Türkçe

**غَتَّ** gülmeyi **يَغُتُّه** **غَتًّا**: Elini yahut elbisesini ağzının üzerine koydu; onu gizlemek için. Ve suda **غَتَّ** eder, **يَغُتُّ** **غَتّاً**: O, içmeden iki nefes arasındaki şeydir; kap da ağzının üzerindedir. Ebû Zeyd: İçen **غَتَّ** eder, **يَغُتُّ** **غَتّاً**; o da, içecekten nefes almasıdır, kap da ağzının üzerindedir; ve Hüzeli’nin beytini inşad etti:

Kuşluk şiddetlendi, derken (onlar) koymayanlar olarak **غَتَتْنَ** ettiler,
**غَتَّ** **الغَطَاطِ** ile birlikte, acele üzere.

Yani nefesler içtiler; koymayanlar, yani kanmışlık olmayanlar. Ve **المَبْعَثِ** hadîsinde: “Derken Cebrâil beni aldı da beni **فغَتَّني**”; **الغَتُّ** ile **الغَطُّ** birdir; sanki beni şiddetli bir sıkma ile sıktırmak istedi, ta ki ondan meşakkati buldum; tıpkı zorla suya daldırılanın bulduğu gibi. Ve onu boğarak **غَتَّهُ** eder, **يَغُتُّه** **غَتّاً**: Boğazını bir nefes, yahut iki nefes, yahut bundan daha fazla sıktı. Ve onu suda **غَتَّه** eder, **يَغُتُّه** **غَتّاً**: Onu **غَطَّه** etti; ve yine böyledir: onu bir şeye zorlayıp da onu ona kadar sıkıştırdığı zaman. Ve denir: Sözü ona **غَتَّه** eder, **غَتّاً**; onu **بَكَّتَه** ile **تَبْكيتاً** ettiği zaman. Ve dua hadîsinde: “Ey, dua edenlerin duası onu **يَغُتُّه** etmeyen”; yani onu yener ve kahreder. Ve Sevbân hadîsinde dedi: Resûlullah, sallallahu aleyhi ve sellem, dedi: “Ben havzumun kenarı yanındayım; Yemen ehli için insanları ondan uzaklaştırırım”; yani onları asamla uzaklaştırırım, ta ki ondan ayrılıp dağılsınlar; ve şüphesiz onda cennetten iki oluk **ليَغُتُّ** eder: ikisinden biri gümüşten, diğeri altındandır; uzunluğu benim makamım ile Umân arasındadır. Leys dedi: **الغَتُّ** **الغَطِّ** gibidir. Ve Sevbân hadîsinde de Peygamber’den, sallallahu aleyhi ve sellem: “Havuzda onda iki oluk **يَغُتُّ** eder; ikisinin uzantısı cennettendir.” Ezherî dedi: Onu Muhammed b. İshak’tan böyle işittim: **يَغُتُّ**; **الغين**’in dammesiyle. Dedi: **يَغُتُّ**’ün manası: Sesi ve şırıltısı olan bir akışla akar; ve denildi: **يَغُطُّ**. Dedi: Bu tefsiri kimden ezberledi, bilmiyorum. Ezherî dedi: Eğer dediği gibi olsaydı, **يَغُتُّ** ve **يَغِطُّ**, **الغين**’in kesresiyle denirdi; ve **يَغُتُّ**’ün manası: Havuzda akıtmayı ardı ardına sürdürür, kesilmez; içenin suyu, yudumdan sonra yudum, nefesten sonra nefes, kabı ağzından ayırmaksızın **غَتَّ** etmesinden alınmıştır. Dedi: Onun sözü “onda iki oluk **يَغُتُّ** eder” yani onda suyu ardı ardına, sürekli bir akıtma ile akıtırlar; kesilmeden; tıpkı içenin suyu **يَغُتُّ** etmesi gibi. Ve **يَغُتُّ** burada geçişlidir; çünkü katlanmış fiil, **فَعَلَ يَفْعُل** üzere geldiği zaman geçişlidir; **فَعَلَ يَفْعِلُ** üzere geldiği zaman lâzımdır; ondan şâz olan müstesna. Bunu Ferrâ ve başkaları söyledi. Şemmer dedi: **غُتَّ**, o hâlde o **مَغْتُوتٌ**’tur; ve **غُمَّ**, o hâlde o **مَغْمومٌ**’dur. Rü’be, Yûnus’u ve balığı anarak dedi:

Balığın zırhının onun için gecelik yeri vardır,
Ondan, kazınmış karnı defedilir,
İkisi de dalmış, **مَغْتُوتٌ**tur,
Gece de suyun üstünde **مُسْتَمِيتُ**tir.

(* Onun sözü “**المسحوت**” yani doymayan; ve onun sözü “**مستميت**” yani huşûlu, boyun eğen.)
Dedi: Ve **المَغْتُوت** **المَغْموم**dur.

Ve binek hayvanını bir yahut iki koşu ile **غَتَّ** eder, **يَغُتُّها**: Onu koşturdu, onu zorladı ve onu yordu. Ve Allah onları azapla **غَتَّ** eder, **غَتّاً**; yine böyledir. Ve sözü sözle, içmeyi içmeyle **غَتَّ** eder, **يَغُّتُّه** **غَتّاً**: Bir kısmını bir kısmına ekledi, ardı sıra getirdi. Ve onu iş ile **غَتَّه**: Onu yordu. Ve hadîste: “Allah onları azapta **يَغُتُّهم** eder”; yani onları onda ardı ardına bir daldırma ile daldırır. Dedi: Ve **الغَتُّ**, sözü söze, yahut içmeyi içmeye tâbi kılmandır; ve inşad etti:

Derken nefeslerini koymayanlar olarak **فغَتَتْنَ** ettiler,
**غَتَّ** **الغَطاطِ** ile birlikte, acele üzere.

Ve Ümmü Zer‘ hadîsinde bazı rivayetlerde: “Yemeğimizi **تُغَتِّتْ** etme, **تَغْتيتاً**.” Ebû Bekir dedi: Yani onu bozma. Denir: Yemek **غَتَّ** eder, **يَغُّتُّ**; ve ben onu **أَغْتَتُّه** ettim; ve söz **غَتَّ** eder: Bozuldu. Kabes b. el-Hatîm dedi:

Söz, konuştuğu vakit **يَغُتُّ** etmez,
Ve o, ağzında, lezzetli bir sevinçtir.
