# غتت — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%AA%D8%AA/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D8%AA%D8%AA/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [غتت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%AA%D8%AA.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: غتت

غته بالأمر: كده   وفي الماء: غطه  أي غمسه، يغته غتا. وكذلك إذا أكرهه على الشىء حتى يكربه. غت الضحك يغته غتا:  أخفاه  ، وذلك إذا وضع يده، أو ثوبه على فيه يقال: غته بالكلام غتا، إذا  بكته  تبكيتا، وفي حديث الدعاء يا من لا يغته دعاء الداعين أي يغلبه ويقهره. الغت: ما بين النفسين من الشرب والإناء على فيه، وقد غت فيه. وغت  الماء  إذا  شرب جرعا بعد جرع  ونفسا بعد نفس  من غير إبانة الإناء عن فيه  . وعن أبي زيد: غت الشارب يغت غتا، وهو أن يتنفس من الشراب والإناء على فيه، وأنشد بيت الهذلي:
  شد الضحى فغتتن غير بواضع                      غت الغطاط معا على إعجال أي جذبن أنفاسا غير رواء. غت  فلانا: غمه  وأكربه، وقال شمر: غت فهو مغتوت، وغم فهو مغموم، قال رؤبة -يذكريونس والحوت:
  وجوشن الحوت له مبيت
  يدفع عنه جوفه المسحوت
  كلاهما منغمس مغتوت
  والليل فوق الماء مستميت قال: والمغتوت: المغموم، كذا في اللسان، وفي حديث المبعث  فأخذني جبريل فغتني  . الغت والغط سواء، كأنه أراد عصرني عصرا شديدا حتى وجدت منه المشقة، كما يجد من يغمس في الماء قهرا غته:  خنقه  وغته: عصر حلقه نفسا أو نفسين، وقيل: أكثر من ذلك. غت  الدابة شوطا أو شوطين  وفي بعض الأمهات: طلقا أو طلقين، يغتها: ركضها وجهدها و  أتعبها في ركضها  . غت  الشىء الشىء: أتبع بعضه بعضا  سواء كان في الشرب أو في القول، قال:
  شد الضحى فغتتن غير بواضع                      غت الغطاط معا على إعجال وغتهم الله بالعذاب غتا؛ إذا غمسهم فيه غمسا متتابعا، وفي الحديث عن ثوبان، قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم:  أنا عند عقر حوضى أذود الناس عنه لأهل اليمن حتى يرفضوا عنه، وإنه ليغت فيه ميزابان من الجنة أحدهما من ورق والآخر من ذهب طوله ما بين مقامي إلى عمان  قال الليث: الغت، كالغط، وقال الأزهري: هكذا سمعت من محمد بن إسحاق: يغت، قال: ومعناه يجرى جريا له صوت وخرير، وقيل: يغط، قال: ولا أدري ممن حفظ هذا التفسير، قال الأزهري: ولو كان كما قال لقيل: يغت ويغط، ومعنى يغت: يتابع الدفق في الحوض لا ينقطعان، مأخوذ من غت الشارب، إذا تابع الجرع من غير إبانة الإناء قال: فقوله: يغت فيه ميزابان، أي يدفقان فيه الماء دفقا متتابعا دائما من غير أن ينقطع، كما يغت الشارب الماء، ويغت متعد ها هنا؛ لأن المضاعف إذا جاء على فعل يفعل متعد، وإذا جاء على فعل يفعل، فهو لازم إلا ما شذ عنه، قال ذلك الفراء وغيره، كذا في اللسان.
 ومما يستدرك عليه: ما جاء في حديث أم زرع، في بعض الروايات:  ولا تغتت طعامنا تغتيتا  ، قال أبو بكر: أي لا تفسده، يقال: غت الطعام يغت وأغتته أنا. وغت الكلام: فسد، قال قيس بن الخطيم:
  ولا يغت الحديث إذ نطقت                      وهو بفيها ذو لذة طرف

### Türkçe

**غته** iş ile: onu bastırdı; ve suda: **غطه**; yani onu daldırdı; **يغته** **غتا**. Yine, onu bir şeye zorlayıp da onu sıkıntıya sokuncaya kadar olursa. **غت** gülme, **يغته** **غتا**: onu gizledi; bu, elini yahut elbisesini ağzının üzerine koyduğu zaman olur; denilir: **غته** söz ile **غتا**; eğer onu azarladıysa, azarlama ile. Ve dua hadîsinde: “Ey, dua edenlerin duası kendisini **يغته** etmeyen (kimse)”; yani onu yener ve kahreder.

**الغت**: içmeden iki nefes arasındaki (şey)dir ve kap ağzının üzerindedir; ve onda **غت** etti. Ve **غت** suyu: kabı ağzından ayırmaksızın yudumdan sonra yudum ve nefesten sonra nefes içtiği zaman. Ebû Zeyd’den: **غت** içen, **يغت** **غتا**; o, içkiden nefes alması ve kabın ağzının üzerinde olmasıdır. Ve Hüzeli’nin beytini inşâd etti:
  Kuşluk şiddetlendi de, koymaksızın **فغتتن**                      **غت** **الغطاط** birlikte, acele üzere
yani, kanmaksızın nefesleri çektiler.

**غت** falancayı: onu gamlandırdı ve onu sıkıntıya soktu. Şemmer dedi: **غت**; o hâlde o **مغتوت**tur; ve **غم**; o hâlde o **مغموم**dur. Rü’be dedi —Yûnus’u ve balığı anıyor:
  Ve balığın zırhı için bir geceleme vardır
  Onun içini, sürtülmüş olanı, ondan defeder
  İkisi de daldırılmış, **مغتوت**tur
  Ve gece suyun üstünde, tükenmiş
Dedi: ve **المغتوت**: **المغموم**dur; Lisân’da böyledir. Ve meb‘as hadîsinde: “Beni Cebrâil aldı da beni **فغتني**.” **الغت** ve **الغط** birdir; sanki “beni şiddetli bir sıkma ile sıktı”yı murad etti; ondan meşakkati buluncaya kadar; tıpkı zorla suya daldırılanın bulduğu gibi.

**غته**: onu boğdu. Ve **غته**: boğazını bir nefes yahut iki nefes sıktı; ve denildi: bundan daha çok.

**غت** biniti bir koşu yahut iki koşu; ve bazı “ümmehât”ta: bir doğum sancısı yahut iki doğum sancısı; **يغتها**: onu koşturdu ve onu zorladı ve onu koşturmasında yordu.

**غت** şey’i şey’e: bir kısmını bir kısmına tâbi kıldı; ister içmede olsun ister sözde olsun. Dedi:
  Kuşluk şiddetlendi de, koymaksızın **فغتتن**                      **غت** **الغطاط** birlikte, acele üzere

Ve Allah onları azap ile **غتا** olarak **غتهم** etti; yani onları onda ardışık bir daldırma ile daldırdı. Ve hadîste Sevbân’dan: dedi: Resûlullah صلى الله عليه وسلم dedi: “Ben havuzumun çukurunun yanındayım; Yemen ehli için insanları ondan kovarım, ta ki ondan uzaklaşıp ayrılsınlar; ve şüphesiz onda cennetten iki oluk **ليغت** eder; ikisinden biri gümüşten, diğeri altındandır; uzunluğu, benim makamım ile Umân arasındadır.” Leys dedi: **الغت**; **الغط** gibi. Ezherî dedi: Muhammed b. İshâk’tan böyle işittim: **يغت**. Dedi: ve mânâsı, sesi ve şırıltısı olan bir akış ile akar. Ve denildi: **يغط**. Dedi: bu tefsiri kimden ezberledi, bilmiyorum. Ezherî dedi: eğer dediği gibi olsaydı, “**يغت** ve **يغط**” denilirdi. Ve **يغت**’in mânâsı: havuzda akıtmayı ardarda yapar; ikisi kesilmez; içenin **غت** etmesinden alınmıştır; eğer kabı ayırmaksızın yudumu ardarda yaptıysa. Dedi: onun sözü “onda iki oluk **يغت** eder”; yani onda suyu ardışık, sürekli bir akıtma ile akıtırlar; kesilmeden; tıpkı içenin suyu **يغت** etmesi gibi. Ve **يغت** burada müteaddîdir; çünkü muzâaf, **فعل يفعل** üzere geldiği zaman müteaddî olur; ve **فعل يفعل** üzere geldiği zaman lâzım olur; ondan şâz olan müstesnâ. Bunu Ferrâ ve başkaları söyledi; Lisân’da böyledir.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: Ümmü Zer‘ hadîsinde gelen; bazı rivayetlerde: “Ve yemeğimizi **تغتت** etmez, **تغتيتا**.” Ebû Bekir dedi: yani onu bozmaz. Denilir: **غت** yemek, **يغت**; ve ben onu **أغتته** ettim. Ve **غت** söz: bozuldu. Kays b. el-Hatîm dedi:
  Ve konuştuğumda sözü bozmaz                      ve o, ağzında, lezzet sahibi, keskindir
