# غت (غ-ت) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%AA
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D8%AA

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: غ - ت
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%AA/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الغين والتاء
غت ، تغ : مستعملان .
غت : قال الليثُ : الغَتُّ كالغَطِّ .
وفي الحديثِ : ( يَغُتُّهُمُ الله في الْعَذَابِ غَتّاً ) .
قال : والغَتُّ : أن تُتْبِعَ القولَ القولَ ، أو الشُّرْبَ الشُّرْبَ ، وأنشد :
فَغَتَتْنَ غَيْرَ بَوَاضِعٍ أنْفَاسَها
غَتّ الغَطَاطِ مَعاً عَلَى إعْجالِ
وفي حديثِ ثَوْبَانِ عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) في الحَوْضِ : ( يَغُتُّ فيهِ مِيزابَان مِدَادُهُما من الجَنَّة ) .
قُلْتُ : هكذَا سمعتُهُ من محمدٍ بنِ إسحاقَ : يَغُتُّ ، بِضَمِّ الغين ، قال : ومعنى : يَغُتُّ : يَجْري جَرْياً ، له صوتٌ وخَريرٌ .
وقِيلَ : تَغُطُّ ، ولا أدري ممن حَفِظَ هذا التفسيرَ ، قلت : ولو كان كما قال ، لقيل : يَغِتُّ ويَغِطُّ بكسر الغَينِ ومعنى : يَغُتُّ عندي يُتابِعُ الدفقَ في الحَوْضِ لا يَنْقَطِعَانِ ، مأخوذٌ من ( قولِكَ ) : غَتّ الشاربُ الماءَ جَرْعاً بَعْدَ جَرْعٍ ، ونَفَساً بعد نَفَسٍ ، من غير إبانَةِ الإنَاءِ عَنْ فِيهِ .
وقال أبو زَيدٍ الأنصاريُّ : غَتَتُّ الرّجُلَ أغتُّهُ غتّاً ؛ إذا عَصَرْتَ بِحَلْقِهِ نَفَساً أو اثْنَيْنِ أو أكثَرَ .
قال شمر : غُتَّ فهو مَغْتُوتٌ ، وغُتَّ : فهو مَغْمُومٌ . وقال رُؤْبَة ، يذكر يُونُسَ ، والحوتَ .
ويونسُ الحوتُ لَهُ مَبِيتُ
يدْفَعُ عنهُ جَوْفه الْمَسْحُوتُ
كلاهما مُغْتَمِسٌ مَغُتوتُ
والليلُ فَوْقَ الماءِ مُسْتَمِيتُ
قال : فالمغتوتُ : المغمومُ .
قال : وغَتَتُّ الدَّابةَ شَوْطاً . أو شَوْطَيْن ، إذا ركَّضْتُهَا وأتْعَبْتُهَا .
قال : وغَتَّ في الماءِ يَغُتُّ غَتّاً ، وهو ما بَيْنَ النَّفْسَيْنِ مِنَ الشُّرْبِ ، والإناءُ عَلَى فِيهِ .
وأنشد بيت الهذلي :
ثَدَّ الضُّحَى فَغَتَتْنَ غَيْرَ بواضِعٍ
غَتَّ الغَطاطِ مَعاً على إعْجالِ
أيْ : شَرِبْنَ أنفاساً ، غَيْرَ بواضع : غَيْرَ رواءِ .
وقال الدَّيْنَوري : إذا والى الكأسَ دِكاما ، قيلَ : غَتّهُ يَغُتُّهُ غَتّاً .
وغتَّ الرجُلُ الضَّحِكَ ، يَغُتَّهُ غَتّاً ، إذا وَضَعَ يَدَهُ أو ثَوْبَهُ على فَمِهِ حينَ يَضْحَكُ ، كيما يُخْفِيَهُ . قُلْتُ : فَمَعْنى قولِهِ : ( يَغُتُّ فيه مِيزَابَانِ أي : يَدْفُقَانِ فيه الماء دَفْقاً دائماً لا يَنْقَطِعُ ، كا يَغُتُّ الشَّارِبُ الماء ، أي : يُتَابِعُ جَرْعَهُ نَفَساً بعدَ نَفَسٍ من غيرِ إيانةٍ للإناءِ عن الفمِ .
ويَغُتُّ : مُتَعَدَ على هذا التأويلِ : لأن المُضَاعَفَ إذا جاء يَفْعَلُ ) ، فهو مُتَعَدَ ، وإذا جاء على ( فَعَل يَفْعِلُ ) ، فهو لازِمٌ ، إلا ما شَذَّ عنهُ ، قاله الفراءُ ، وغيرُهُ .
تغ : قال الليثُ : التّغْتَغَةُ في حكايةِ صوتِ الحُلِي قلت : لم أسْمَع : التّغْتَغَةَ في صوتِ الحُلِيِّ .
وقال الفَرّاءُ : العَرَبُ تَقُولُ : سِمِعْتُ ( طَاقٍ طَاقٍ ) ، لِصَوْتِ الضَّرْبِ ، ويقولونَ : سَمِعْتُ ( تَغٍ تَغٍ ) ، يريدون : صوتَ الضَّحِكِ .
وأخبرني المُنْذِرِيُّ عن ثعلبٍ عن سَلَمَة عن الفرَّاءِ ، قال : أقبلوا تَغٍ تَغِ ، وأقبلوا قِهٍ قِقٍ ، إذا قَرْقَرُوا بالضّحِكِ ، وقد انْتَغُوا بالضَّحِكَ وأوْتَغُوا .
وقال أبو زيدٍ : تَغْتَغَ الضَّحِكَ تَغْتَغَةً ، إذا أخْفَاهُ .
قلتُ : وقولُ الليثِ في التّغْتَغَةِ : أنَّهُ صَوْتُ الحُلِيِّ ، خَطأ إنما هو حِكايَةُ صوتِ الضّحِكِ .

##### Türkçe

باب **الغين** والتاء
**غت** ، **تغ** : kullanımdadırlar.

**غت** : Leys dedi: **الغَتُّ** **الغَطِّ** gibidir.
Hadiste: ( Allah onları azapta **غَتّاً** ile **يَغُتُّهُم** ) .
Dedi: ve **الغَتُّ**: sözü söze tâbi kılmandır, yahut içişi içişe (tâbi kılmandır); ve şu beyti okudu:
فَغَتَتْنَ غَيْرَ بَوَاضِعٍ أنْفَاسَها
غَتّ الغَطَاطِ مَعاً عَلَى إعْجالِ

Sevbân hadîsinde, Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) havuz hakkında: ( onda iki oluk **يَغُتُّ**; ikisinin mürekkebi cennettendir ) .
Dedim: onu Muhammed b. İshâk’tan böyle işittim: **يَغُتُّ**; **الغين**’in dammesiyle; dedi: ve **يَغُتُّ**’ün mânası: ses ve şırıltısı olan bir akışla akar.
Ve denildi: **تَغُطُّ**; ve bu tefsiri kimden ezberledi, bilmiyorum; dedim: eğer dediği gibi olsaydı, **الغَين**’in kesresiyle **يَغِتُّ** ve **يَغِطُّ** denirdi; ve bence **يَغُتُّ**’ün mânası: havuzda akıtmayı peş peşe yapar; ikisi kesilmez; (senin sözünden) alınmıştır: içen suyu, kap ağzından ayrılmaksızın, bir yudumdan sonra bir yudum, bir nefesden sonra bir nefes olarak **غَتّ** etti.

Ebû Zeyd el-Ensârî dedi: **غَتَتُّ** adamı, onu **غتّاً** ile **أغتُّهُ**; boğazında bir nefesi yahut iki nefesi yahut daha fazlasını sıktığın zaman.
Şemmer dedi: **غُتَّ**; o hâlde o **مَغْتُوتٌ**’tur; ve **غُتَّ**: o hâlde o **مَغْمُومٌ**’dur. Rü’be dedi; Yûnus’u ve balığı anıyor:
ويونسُ الحوتُ لَهُ مَبِيتُ
يدْفَعُ عنهُ جَوْفه الْمَسْحُوتُ
كلاهما مُغْتَمِسٌ مَغُتوتُ
والليلُ فَوْقَ الماءِ مُسْتَمِيتُ
Dedi: **المغتوتُ**: **المغمومُ**dur.

Dedi: ve **غَتَتُّ** biniti bir koşu, yahut iki koşu; onu koşturduğum ve yorduğum zaman.
Dedi: ve suda **غَتَّ** eder, **يَغُتُّ** **غَتّاً**; o, içişten iki nefes arasındaki şeydir; kap da ağzının üzerindedir.

Huzelî’nin beytini okudu:
ثَدَّ الضُّحَى فَغَتَتْنَ غَيْرَ بواضِعٍ
غَتَّ الغَطاطِ مَعاً على إعْجالِ
Yani: nefes nefes içtiler; **غَيْرَ بواضِع**: kandırıcı içiş olmaksızın.

Dîneverî dedi: kadehi peş peşe, sıkça içtiği zaman, “onu **غَتّهُ**; onu **غَتّاً** ile **يَغُتُّهُ**” denir.
Ve adam gülmeyi **غَتَّ** eder; onu **غَتّاً** ile **يَغُتَّهُ**; gülerken onu gizlemek için elini yahut elbisesini ağzının üzerine koyduğu zaman. Dedim: onun sözü: ( onda iki oluk **يَغُتُّ** ) mânası: onda suyu, kesilmeyen sürekli bir akıtmayla akıtırlar; tıpkı içenin suyu **يَغُتُّ** etmesi gibi; yani kabı ağızdan ayırmaksızın, bir nefesden sonra bir nefes olarak yudumlamayı peş peşe yapar.
Ve **يَغُتُّ**: bu te’vile göre geçişlidir; çünkü ikizlenmiş fiil **يَفْعَلُ** olarak geldiği zaman geçişlidir; **فَعَل يَفْعِلُ** üzere geldiği zaman ise lâzımdır; ondan şâz olan müstesna; bunu Ferrâ ve başkası söylemiştir.

**تغ** : Leys dedi: **التّغْتَغَةُ** süs eşyasının sesini taklit etmededir. Dedim: süs eşyasının sesinde **التّغْتَغَةَ** işitmedim.
Ferrâ dedi: Araplar der: vuruşun sesi için “**طَاقٍ طَاقٍ** işittim”; ve derler: “**تَغٍ تَغٍ** işittim”; gülmenin sesini kastederler.
Münzirî bana, Sa‘leb’den, o da Seleme’den, o da Ferrâ’dan haber verdi; dedi: “**تَغٍ تَغِ** olarak geldiler” ve “**قِهٍ قِقٍ** olarak geldiler”; gülmekle gırtlaktan ses çıkardıkları zaman; ve gülmekle **انْتَغُوا** ettiler ve **أوْتَغُوا**.
Ebû Zeyd dedi: gülmeyi **تَغْتَغَ** eder, **تَغْتَغَةً**; onu gizlediği zaman.
Dedim: Leys’in **التّغْتَغَةِ** hakkında sözü: onun süs eşyasının sesi olduğudur; hatadır; o ancak gülme sesinin taklididir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%AA/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الغين وما معها في المضاعف والمطابق([1]))
(غف) الغين والفاء كلمةٌ واحدةٌ لا تتفرّع، وهي البُلْغة، ويقال له غُفَّة من العَيش. قال:
* وغُفّةٌ من قِوَام العَيش تَكفِينِي([2]) *
واغتفَّتِ الخيلُ غُفَّة من الرَّبيع، إذا أصابت منه شِبَعاً ولم تستكثِرْ. قال:
وكنَّا إذا ما اغتفَّت الخيلُ غُفَّةً  *** تجرَّد طَلاَّبُ التِّراتِ مُطَلَّبُ([3])

(غق) الغين والقاف ليس بشيء، إنَّما يحكى به الصَّوْتُ يَغْلي، يقال غَقَّ.
(غل) الغين واللام أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على تخلل شيءٍ، وثباتِ شيء، كالشيء يُغْرَزُ. من ذلك قول العرب: غَلَلْتُ الشَّيء في الشّيء، إذا أثبتَّه فيه، كأنه غَرزْتَه. قال:
وعينٌ لها حَدْرةٌ بَدْرَةٌ  *** إلى حاجبٍ غُلّ فيه الشُّفُر([4])
والغُلّة والغَليل: العَطَش. وقيل ذلك لأنَّه كالشَّيء ينْغلُّ في الجَوف بحرارة. يقال بَعيرٌ غَلاَّنُ، أي ظَمْآن. والغَلَل: الماء الجاري بين الشَّجر.
ومنه الغُلول في الغُنم([5]) ، وهو أن يخفَى الشَّيء فلا يردَّ إلى القَسْم، كأنَّ صاحبَه قد غَلّه بين ثيابِه.
ومن الباب الغِلُّ، وهو الضِّغْن ينْغَلُّ في الصَّدر.
فأمَّا قول النبي عليه السلام "لا إغْلالَ ولا إسلال" فالإغلال: الخيانة، والقياس فيه واضحٌ. قال النَّمِر([6]) :
جزى الله عنا جمرة ابنةَ نوفلٍ  *** جزاءَ مُغِلٍّ بالأمانة كاذبِ([7])
وأمّا الحديث: "ثلاثٌ لا يُغِلُّ عليهنَّ قلبُ مُؤْمن" فمَنْ قال "لا يُغِلّ" فهو من الإغلال، وهو الخيانة. ومن قال "لا يَغِلّ" فهو من الغِلّ والضِّغن.
ومن الباب الغُلاَّنُ: الأوديةُ الغامضة، واحدها غَالٌّ، وذلك أنَّ سالكَها يَنْغَلُّ فيها. والغِلالَة: شِعارٌ يُلبَس تحت الثُّوب، وبطانةٌ تُلبَس تحت الدِّرع.
ومن الباب الغُلّة، وهو الفِدامُ يكونُ على رأس الإبريق، والجمع غُلَل. قال لَبيد:
لها غُلَلٌ من رازِقيٍّ وكُرْسُفٍ  *** بأيمانِ عُجْمٍ يَنْصُفُون المَقاولا([8])
والغَلغلة: سُرعة السَّير. ورسالةٌ مُغَلغَلة: محمولةٌ من بلدٍ إلى بلد. وهو القياس، لأنّها تتخلّل البلاد وتنغلُّ فيها. قال:
أبلِغْ أبا مالكٍ عنِّي مُغَلْغَلَةً  *** وفي العتابِ حياة بين أقوامِ([9])
ومن الباب الغَليل: النَّوَى يُغَلّ في القَتّ يُخلَطُ به ، تُعلَفُه الإبل. قال:
سُلاّءةٌ كعصا النَّهدِيِّ غُلَّ لها *** [ذو فيئةٍ] من نَوَى قُرَّانَ معجومُ([10])

(غم) الغين والميم أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على تغطية وإطباق. تقول: غَمَمت الشَّيءَ أغُمُّه، أي غطَّيته. والغَمَمُ: أن يُغطِّي الشَّعر القفا والجبهَة في بنائِه. يقال: رجلٌ أغمُّ وجبهةٌ غماء. قال:
فلا تَنكحِي إنْ فرَّقَ الدّهرُ بيننا *** أغمَّ القفا والوجهِ ليس بأنْزعا([11])
ومن الباب: الغمام: جمع غَمامةٍ. وقياسُه واضح. ومنه الغِمامةُ، وهي الخِرقة تُشَدُّ على أنف الناقة شدّاً كي لا تجدَ الرِّيح. قال قومٌ: كلُّ ما سدَّ الأنف فهو غِمامة. وغُمَّ الهلالُ، إذا لم يُرَ. وفي الحديث: "فإن غُمَّ عليكم فاقْدُرُوا له". أي غُطيَ الهلال. ويقال: يومٌ غَمٌّ وليلة غمّة، إذا كانا مظلِمَين. وغمَّهُ الأمرُ يغَمُّه غمَّاً، وهو شيء يَغْشى القلب، معروف. وأما الغَمغمة فهي أصواتُ الثِّيران عند الذُّعر، والأبطالِ *عند الوغى. وقد قلنا إنّ هذه الحكاياتِ لا تكاد يكون لها قياس.
(غن) الغين والنون أُصيلٌ صحيح، وهو يدلُّ على صوتٍ كأنه غير مفهوم، إمَّا لاختلاطِه، وإما لعلّةٍ تصاحبه. من ذلك قولُهم: قريةٌ غَنّاء، يراد بذلك تجمُّع أصواتهم واختلاطُ جَلبتهم. ووادٍ أغَنُّ: ملتَفُّ النَّبات، فتَرى الرِّيح تجري فيه ولها غُنَّة؛ ويكون ذلك من كَثرة ذُبابه. ومنه الغُنَّة في الرَّجُل الأغنِّ، وهو خروجُ كلامِهِ كأنّه بأنفه.
(غي) الغين والياء المشدّدة أو المضاعفة أصلٌ صحيح يدلُّ على إظلالِ الشَّيء لغيره([12]) . وفي الحديث: "تجيء البقرةُ وآلُ عمران يومَ القيامة كأنَّهما غمامتانِ -أو غيايَتان". والجمع غَيايات. قال لبيد:
فتَدلَّيتُ عليه قافلاً  *** وعلى الأرض غياياتُ الطَّفَلْ([13])
(غب) الغين والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على زمانٍ وفَترةٍ فيه. من ذلك الغِبُّ، هو أن تَرِدَ الإِبلُ يوماً وتدعَ يوماً. والمغبَّبة: الشاة تُحلَب يوماً وتُتركُ يوماً. وأغبَبْتُ الزِّيارة من الغِبِّ أيضاً. ومنه أيضاً قولُهم: غبَّبَ في الأمر إذا لم يُبالِغْ فيه، كأنَّه زِيدَتْ([14]) فترة أوقعَهَا فيه.
ومن الباب قولهم: "رُوَيْدَ الشِّعْرِ يَغُبّ"، وذلك أن يُتركَ إنشادُه حتَّى يأتيَ عليه وقت. ويقولون: غَبَّ الأمرُ، إذا بلغ آخِرَه([15]). ولحمٌ غابٌّ، إذا لم يُؤكَلْ لوَقْتِه، بل تُرِك وقتاً وفَتْرةً.
(غت) الغين والتاء ليس بشيء، إنّما هو إبدال تاء من طاء. تقول: غَطَطْتُه وغَتَتُّه. ومنه شَيءٌ يجرِي مَجرى الحِكاية. يقال غَتَّ في الضَّحِك، إذا ضَحِك في خفاءٍ. وغَتَّ: أَتْبَعَ القولَ القولَ، أو الشُّربَ الشُّرب.
(غث) الغين والثاء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على فَسادٍ في الشَّيء. من ذلك قولُهم: لبِسْتُ فلاناً على غَثيثةٍ فيه، أي فَسادِ عقلٍ ورأي. والغَثيثة: المِدَّة في الجُرح. ومن ذلك اللَّحم الغَثُّ: ليس بالسّمين. ويقولون: أغَثَّ الحَدِيثُ، أي صار غثَّاً فاسداً. قال:
خَوْد يُغِثُّ الحديثُ ما صَمَتَتْ  *** وهو بفيها ذو لَذةٍ طَرِفُ([16])
ويقال: فلانٌ لا يَغِثُّ عليه شيء، أي لا يمتنع من شيء، حتَّى الغثُّ عندَه سمين.
وأمّا الغَثغَثَة فتجري مَجرى الحكاية، يقال: غَثْغَثْتُ الثُّوبَ، إذا غسلتَه وردَّدْتَه في يديك. ويقال: إنَّ الغَثْغَثَة: القِتالُ الضَّعيف بلا سلاح، شُبِّه بغَثْغثة الثَّوب حين يُغْسَل.
(غد) الغين والدال كلمةٌ، وهي الغُدَّة في اللّحم، معروفة.
قال الرّاجز:
* فهَبْ له حليلةً مِغدَادَا([17]) *
قالوا: هي الدَّائمة الغَضَب، كأنَّ في حَلْقها غدّة.
(غذ) الغين والذال كلمةٌ، وهي إغذاذ السَّير. وذلك ألا يكونَ فيه ونْيَةٌ ولا فَتْرَة. ومنه: غَذَّ الجُرْحُ وأغذَّ، إذا بَرَأَ ولم يسكُنْ نَداه، فهو يَنْدَى أبداً.
(غر) الغين والراء أصولٌ ثلاثةٌ صحيحة: الأوّل المِثال، والثاني النقصان، والثالث العِتْق والبيَاضُ والكرَم.
فالأوّل: الغِرار: المِثال الذي يُطبَع عليه السِّهام. ويقال: وَلَدَتْ فلانة أولادَها على غرار واحد، أي جاءت بهم واحداً بعد واحدٍ على مِثال واحد. وأصل
هذا الغُرُّ، وهو الكَسْرُ في الثَّوب. يقال: اطوِ الثَّوْبَ على غَرِّهِ، أي كَسرهِ ومِثالِه الأوَّل. والغُرَّة: سُنَّة الإنسان، وهي وجهه، ثم يعبَّر عن الجسم كلِّه به. من ذلك: "في الجنين غُرَّةٌ: عبد أو أمةٌ"، أي عليه في دِيتَه نَسَمَةٌ: عبدٌ أو أمة. قال:
كلُّ قتيلٍ في كُليبٍ غرَّهْ  *** حتَّى يَنال القتلَُ آلُِ مُرَّهْ([18])

ومن الباب: الغَرِير، وهو الضَّمين، يقال: أنا غريرُك من فلانٍ، أي كفيلُك. وإنما سمِّيَ غريراً لأنّه مِثَالُ المضمونِ عنه، يؤخذ بالمال مثلَ ما يؤخذ المضمون عنه. ومحتملٌ أن يكون غِرَارُ السَّيف، وهو حدُّه، من هذا. وكلُّ شيء له حَدٌّ فَحَدُّه غِرَارٌ؛ لأنه شيء إليه انتهى طَبْعُ السَّيف ومثالُه.
وأمَّا النقصان *فيقال: غارّت النّاقةُ تُغارُّ غِراراً، إذا نَقَصَ لبنُها. وفي الحديث: "لا غِرارَ في صلاةٍ ولا تسليم". فالغِرار في الصَّلاة: ألاَّ يتمَّ ركوعَها أو سجودَها. والغِرار في السَّلام: أن يقول السَّلام عليك، أو يرُدَّ فيقول: وعليك. ومنه الغِرار، وهو النَّوم القَليل. قال الشاعر([19]) :
إنَّ الرَّزِيَّةَ من ثقيفٍ هالكٌ  *** تَركَ العُيونَ فنومُهُنَّ غِرَارُ([20])
وقال جرير:
ما بالُ نومِك في الفِراش غِرارا  *** لو كان قلبُك يستطيع لطارا([21])
ومن الباب: بيع الغَرَر، وهو الخَطَر الذي لا يُدْرَى أيكون أم لا، كبيع العبدِ الآبِق، والطّائرِ في الهواء. فهذا ناقصٌ لا يتمُّ البيع فيه أبداً. وغَرَّ الطائرُ فرخَه، إذا زَقَّه، وذلك لقلّته ونُقصانِ ما معه.
والأصل الثالث: الغُرَّة. وغرَّة كلِّ شيءٍ: أكرمُه. والغُرّة: البياض. وكل أبيضَ أغرُّ. ويقال لثلاثِ ليالٍ من أوّل الشهر غُرّة.
ومن الباب: الغَرِير، وهو الخُلُق الحَسَن. يقولون للشيخ: أدبَرَ غَريرهُ وأقبَلَ هريرُه.
ومما يقارب هذا: الغَرارة، وهي كالغَفْلة، وذلك أنَّها من كَرَم الخلُق، قد تكون في كلِّ كريم. فأمَّا المذموم من ذلك فهو من الأصل الذي قَبلَ هذا؛ لأنّه من نقصان الفِطْنة.
ومما شذَّ عن هذه الأصول إن صحَّ، شيء ذكره الشَّيبانيُّ: أنّ الغِرْغِر: دَجاج الحَبَش، واحدتها غِرْغرة. وأنشد:
ألُفُّهمُ بالسَّيف من كلِّ جانبٍ  *** كما لفّتِ العِقبانُ حِجْلَى وغِرْغِرا([22])
(غز) الغين والزاء ليس فيها شيء. وغَزَّةُ: بلدٌ.
(غس) الغين والسين ليس فيه إلاّ قولُهم: رجل غُسٌّ، إذا كان ضعيفاً. ومنه قول أوس:
مُخَلَّفُونَ ويَقضِي الناسُ أمرَهُم  *** غُسُّو الأمانةِ صُنْبُورٌ فصنبورُ([23])
(غش) الغين والشين أصولٌ تدلُّ على ضّعفٍ في الشيء واستعجال([24]) فيه. من ذلك الغِشُّ. ويقولون: [الغِشُّ: أ] لاّ تمحَضَ النصيحة([25]) . وشُربٌ غِشاشٌ: قليل. وما نامَ إلاّ غِشاشاً، أي قليلاً، ولقيتُه غِشاشاً، وذلك عند مُغَيْربان الشَّمس.
(غص) الغين والصاد ليس فيه إلاَّ الغَصَص بالطَّعام، ويقال رجلٌ غَصَّانُ. قال:
لو بِغَيْرِ الماءِ حلقي شَرِقٌ  *** كنت كالغَصَّانِ بالماء اعتصارِي([26])
(غض) الغين والضاد أصلانِ صحيحانِ، يدلُّ أحدُهما على كفٍّ ونَقْص، والآخر على طراوة.
فالأوّل الغَضّ: غضُّ البصر. وكلُّ شيءٍ كففتَه فقد غَضَضْته. ومنه قولهم: تلحقُه في ذلك غَضَاضةٌ، أي أمر يَغُضُّ لـه بصرَه. والغَضْغَضة: النُّقْصان. وفي الحديث: "لقد مرَّ من الدُّنيا بِبطنته لم يُغَضْغَض([27]) ". ويقولون: هو بحرٌ لا يُغَضْغَض. وغَضْغَضْت السِّقَاءَ: نقصتُه. وكذلك الحقّ.
والأصل الآخر: الغَضُّ: الطريُّ من كلِّ شيء. ويقال للطَّلْع حين يطلُعُ: غَضيض.
(غط) الغين والطاء أُصيلٌ صحيح فيه معنيان: أحدُهما صوتٌ، والآخر وقتٌ من الأوقات.
فالأوّل: غطِيط الإنسانِ في نَومه. ومنه الغَطاط، وهي القَطا، سمِّيت لصوتها غَطاطاً. قال:
فأثار فارِطُهم غَطَاطاً جُثَّماً  *** أصواتُه كتَرَاطُنِ الفُرْسِ([28])
والأصل الآخر الغُطَاط، قال قومٌ: هو الصُّبح. وأنشدوا:
* قام إلى حمراءَ في الغطَاطِ([29]) *
وقال آخرون: هو سَدَف الظلام. وقالوا في بيتِ ابن أحمر([30]) :
* أُولَى الوَعَاوِعِ كالغُطاط المقْبلِ([31]) *
من فَتَحَ شبَّههم بالقَطَا، ومن ضمَّ فإنّه شبَّههم بسواد السّدَف كثرة. وأمَّا غَطَطْتُه في الماء فممكنٌ أن يكون ذلك الصَّوْت الذي يكون من الماء عندها، وممكنٌ أن يكون من سَدَف الظّلام، كأنّه سترتَه بالماء وغطّيته.
---------------------ـــ
([1]) في الأصل: "باب الغين والفاء وما يثلثهما"، وهي غفلة من الناسخ، وأثبت مألوف عبارة ابن فارس في مثل ذلك.
([2]) لثابت قطنة، كما في تهذيب إصلاح المنطق للتبريزي 50. وحماسة البحتري 202. وصدره كما في إصلاح المنطق 50 واللسان (غفف):
* لا خير في طمع يدني إلى طبع * وفي الحماسة: "يدنى لمنقصة".
([3]) لطفيل الغنوي في ديوانه 26 واللسان (غفف). وفي الأصل: "التراب"، صوابه فيهما.
([4]) لامرئ القيس في ديوانه 16. وعجزه في الديوان: "فشقت مآقيهما من أخر"، وتطابقه رواية اللسان (حدر، بدر)، لكن فيها (شقت) بالخرم.
([5]) في المجمل: "في المغنم".
([6]) في الأصل: "النمري"، تحريف. وهو النمر بن تولب بن أقيش بن عبد كعب بن عوف بن الحارث بن عوف بن وائل بن قيس بن عكل بن عبد مناف. الأغاني (19: 157). والبيت التالي منسوب إليه في الأغاني (159: 19) وإصلاح المنطق 295 واللسان (غلل) والحيوان (1: 15).
([7]) في اللسان والحيوان: "حمزة ابنة نوفل"، وصوابه بالجيم والراء، كما في سائر المصادر.
([8]) ديوان لبيد 22 طبع 1881 واللسان (غلل، رزق، نصف).
([9]) البيت لهمام الرقاشي في البيان (2: 316/ 4: 85). وأنشده في اللسان (غلل) بدون نسبة مطابقاً في الرواية. ورواية الجاحظ: "أبلغ أبا مسمع".
([10]) البيت لعلقمة بن عبدة الفحل في ديوانه 131 والحيوان (2: 236). والبيان (3: 120). والمفضليات (2: 204). واللسان (سلأ، غلل، فيأ، قرر، عجم). والتكملة موضعها بياض في الأصل. وقد أكملت هذا النقص على الرواية المشهورة في البيت. ويروى بدلها: "منظم".
([11]) البيت لهدبة بن الخشرم في اللسان (نزع، غمم) والبيان (4: 10).
([12]) في الأصل: "كالغيرة".
([13]) سبق البيت في (أيي، طفل)، وروي في الموضع الأول: "وتاتيت".
([14]) في الأصل: "أربدت".
([15]) في اللسان: "صار إلى آخره".
([16]) لقيس بن الخطيم في ديوانه 17 ليبسك.
([17]) سبق البيت وتخريجه مع قرينين له في (حد).
([18]) الرجز لمهلهل، كما في الأغاني (4: 144). وأنشده في اللسان (غرر) بدون نسبة.
([19]) هو الفردزق يرثي الحجاج ديوانه 365 واللسان (غرر).
([20]) في الأصل: "ونومهن غرارا"، صوابه من الديوان. وفي اللسان: "فنومهن غرار".
([21]) ديوان جرير 226 برواية: "بالفراش غراراً لو أن قلبك يستطيع".
([22]) أنشده ثعلب في مجالسه 567 والإسكافي في مبادئ اللغة 202 وابن منظور في اللسان (غرر).
([23]) ديوان أوس بن حجر 9 واللسان (صنبر، غشش) برواية: "غُشُّ الأمانة". وفي (غسس): "غُسّ" . ونبه في هذا الموضع الأخير على روايته بجمع المكسر: "غُشُّ" و "غُشَّ" بالنصب على الذم، وبجمع التصحيح "غُسّو الأمانة" بالرفع والإضافة، و "غُسِّي" بالنصب والإضافة لما بعده.
([24]) في الأصل: "واستفهام".
([25])في الأصل: "الضبحة"، وتصحيحه والتكملة قبله من المجمل.
([26]) لعدي بن زيد العبادي، في اللسان (عصر، غصص) والحيوان (5: 138، 593).
([27]) في اللسان: "ولما مات عبد الرحمن بن عوف قال عمرو بن العاص: هنيئاً لك يا ابن عوف، خرجت من الدنيا ببطنتك ولم يتغضغض منها شيء. قال الأزهري: ضرب البطنة مثلاً لوفور أجره الذي استوجبه بهجرته وجهاده مع النبي صلى الله عليه وسلم، وأنه لم يتلبس بشيء من ولاية ولا عمل ينقص أجوره التي وجبت له".
([28]) البيت لطرفة، كما في اللسان (غطط، رطن)، وليس في ديوانه. وقد مضى في (رطن).
([29]) أنشده في اللسان (غطط) برواية: "قام إلى أدماء". وبعده:
* يمشي بمثل قائم الفسطاط *
([30]) ومثل هذه النسبة أيضاً عند الجوهري. وخطأه ابن بري، قال: هو لأبي كبير الهذلي وانظر ديوان الهذليين (2: 91).
([31]) صدره في ديوان الهذليين واللسان (غطط، وعع):
* لا يجفلون عن المضاف إذا رأوا *

ـ

##### Türkçe

(**باب الغين وما معها في المضاعف والمطابق([1])**)
(**غف**) **الغين** ve **الفاء** tek bir kelimedir; dallanıp budaklanmaz; o, **البُلْغة**’dır; ve ona, geçimden **غُفَّة** denir. Dedi ki:
* Ve geçimin kıvamından bir **غُفّة** bana yeter([2]) *
Ve atlar, bahardan bir **غُفَّة** **اغتفَّت**; ondan doyum elde ettikleri ve çoğaltmadıkları zaman. Dedi ki:
Ve biz, atlar bir **غُفَّة** **اغتفَّت** mi  *** **التِّراتِ** taliplileri soyunur, aranan (şey) aranır([3])

(**غق**) **الغين** ve **القاف** bir şey değildir; ancak onunla kaynayan ses taklit edilir; **غَقَّ** denir.
(**غل**) **الغين** ve **اللام** sahih bir asıldır; bir şeyin içine nüfuz etmeye ve bir şeyin sabit olmasına delalet eder; tıpkı bir şeyin saplanması gibi. Bundan, Arapların sözü: **غَلَلْتُ** bir şeyi bir şeyin içine, onu onda sabitlediğim zaman; sanki onu saplamışım gibi. Dedi ki:
Ve bir göz; onun için bir **حَدْرة** bir **بَدْرة** vardır  *** bir kaşa doğru; onda kirpikler **غُلّ** edilmiştir([4])
Ve **الغُلّة** ve **الغَليل**: susuzluktur. Ve bunun, sıcaklıkla iç boşlukta nüfuz eden bir şey gibi olmasından dolayı olduğu söylenmiştir. **بَعيرٌ غَلاَّنُ** denir; yani susuz. Ve **الغَلَل**: ağaçlar arasında akan sudur.
Ve ondan, koyunlarda **الغُلول**([5]); o, şeyin gizlenmesi ve paylaştırmaya geri verilmemesidir; sanki sahibi onu elbiseleri arasında **غَلّه** etmiş gibidir.
Ve bu babdandır **الغِلُّ**; o, göğüste nüfuz eden kindir.
Nebi aleyhisselâmın sözüne gelince: “**لا إغْلالَ ولا إسلال**”; **الإغلال**: ihanettir; ve onda kıyas açıktır. **النَّمِر**([6]) dedi ki:
Allah, bizden **جمرة ابنةَ نوفلٍ**’e  *** emanete ihanet eden yalancı birinin cezasını versin([7])
Ve hadise gelince: “Üç (şey) vardır ki müminin kalbi onlar üzerine **يُغِلُّ** etmez”; “**لا يُغِلّ**” diyen, **الإغلال**dandır; o da ihanettir. “**لا يَغِلّ**” diyen ise **الغِلّ** ve kindendir.
Ve bu babdandır **الغُلاَّنُ**: kapalı vadiler; tekili **غَالٌّ**; bu, onun yolcusunun içinde **يَنْغَلُّ** olmasındandır. Ve **الغِلالَة**: elbisenin altında giyilen bir içlik; ve zırhın altında giyilen bir astar.
Ve bu babdandır **الغُلّة**; o, ibrikin başında bulunan **الفِدام**’dır; çoğulu **غُلَل**. **لَبيد** dedi ki:
Onun için **غُلَل** vardır; **رازِقيٍّ** ve pamuktan  *** sözleri yarılayan acemlerin sağ elleriyle([8])
Ve **الغَلغلة**: yürüyüşün süratidir. Ve **رسالةٌ مُغَلغَلة**: bir beldeden bir beldeye taşınmış (mektup). Ve bu kıyastır; çünkü beldelerin içine nüfuz eder ve onların içinde **تنغلُّ** olur. Dedi ki:
Benden **أبا مالكٍ**’e **مُغَلْغَلَةً** ulaştır  *** ve kınamada, kavimler arasında bir hayat vardır([9])
Ve bu babdandır **الغَليل**: **النَّوَى**’dır; **القَتّ** içine **يُغَلّ** edilir, onunla karıştırılır; develere yem yapılır. Dedi ki:
**سُلاّءةٌ**; **النَّهدِيِّ**’nin asası gibi; ona **غُلَّ** edilmiştir *** [**ذو فيئةٍ**] **قُرَّانَ** çekirdeklerinden; ezilmiş([10])

(**غم**) **الغين** ve **الميم** tek sahih asıldır; örtmeye ve kapatmaya delalet eder. Dersin: **غَمَمت** şeyi **أغُمُّه**; yani onu örttüm. Ve **الغَمَمُ**: saçın, yapısında enseyi ve alnı örtmesidir. **رجلٌ أغمُّ** ve **جبهةٌ غماء** denir. Dedi ki:
Öyleyse nikâhlanma; eğer zaman bizi ayırırsa  *** ensesi **أغمَّ** ve yüzü; **بأنْزعا** olmayan([11])
Ve bu babdandır: **الغمام**; **غَمامةٍ**’nin çoğuludur. Ve kıyası açıktır. Ve ondan **الغِمامةُ**; o, devenin burnuna rüzgârı bulmasın diye sıkıca bağlanan bezdir. Bir kavim dedi ki: Burnu tıkayan her şey **غِمامة**’dır. Ve hilâl **غُمَّ** oldu; görülmediği zaman. Hadiste: “Eğer size **غُمَّ** olursa, onun için takdir edin”; yani hilâl örtüldü. Ve **يومٌ غَمٌّ** ve **ليلة غمّة** denir; karanlık oldukları zaman. Ve iş onu **غمَّهُ**; onu **يغَمُّه غمَّاً**; o, kalbi kaplayan bir şeydir; bilinir. **الغَمغمة** ise, korku anında öküzlerin sesleridir; ve savaş anında yiğitlerin (sesleri). Biz, bu taklitlerin neredeyse kıyası olmayacağını söylemiştik.
(**غن**) **الغين** ve **النون** sahih bir asıldır; karışıklığından yahut ona eşlik eden bir arızadan dolayı, sanki anlaşılmayan bir sese delalet eder. Bundan, onların sözü: **قريةٌ غَنّاء**; bununla, seslerinin toplanması ve gürültülerinin karışması kastedilir. Ve **وادٍ أغَنُّ**: bitkisi sık olan; rüzgârın onda aktığını görürsün ve onun için bir **غُنَّة** vardır; bu, sineğinin çokluğundan olur. Ve ondan, **الرَّجُل الأغنِّ**’de **الغُنَّة**; onun sözünün, sanki burnundan çıkmasıdır.
(**غي**) şeddeli yahut ikizlenmiş **الغين** ve **الياء** sahih bir asıldır; bir şeyin başkasına gölge etmesine delalet eder([12]). Hadiste: “Kıyamet günü **البقرةُ** ve **آلُ عمران** gelir; sanki ikisi iki bulut—yahut iki **غيايَتان** gibidir.” Çoğulu **غَيايات**. **لبيد** dedi ki:
Ona doğru sarkıtıldım; dönerken  *** ve yer üzerinde çocuğun **غياياتُ**’ı (gölgeleri) vardı([13])
(**غب**) **الغين** ve **الباء** sahih bir asıldır; içinde zaman ve bir süreye delalet eder. Bundan **الغِبُّ**: develerin bir gün suya gelip bir gün bırakmasıdır. Ve **المغبَّبة**: koyunun bir gün sağılması ve bir gün bırakılmasıdır. Ve ziyareti de **الغِبِّ**’den **أغبَبْتُ**. Ve ondan da onların sözü: İşte **غبَّبَ** etti; onda aşırıya gitmediği zaman; sanki ona bir süre eklenmiş([14]) ve onu onun içine düşürmüştür.
Ve bu babdandır onların sözü: “**رُوَيْدَ الشِّعْرِ يَغُبّ**”; bu, onun inşadının, üzerinden bir vakit gelinceye kadar bırakılmasıdır. Ve derler: İş **غَبَّ** etti; sonuna ulaştığı zaman([15]). Ve **لحمٌ غابٌّ**: vaktinde yenmediği, bilakis bir vakit ve bir süre bırakıldığı zaman.
(**غت**) **الغين** ve **التاء** bir şey değildir; ancak **طاء**’dan **تاء**’nın ibdalidir. Dersin: **غَطَطْتُه** ve **غَتَتُّه**. Ve ondan, taklit yolunda yürüyen bir şey. **غَتَّ** denir; gülmede gizlice güldüğü zaman. Ve **غَتَّ**: sözü söze, yahut içişi içişe tâbi kıldı.
(**غث**) **الغين** ve **الثاء** sahih bir asıldır; şeyde bozulmaya delalet eder. Bundan onların sözü: Falanı, onda bulunan bir **غَثيثة** üzerine giydim; yani akıl ve görüş bozukluğu üzerine. Ve **الغَثيثة**: yarada irin. Ve bundan **اللَّحم الغَثُّ**: semiz olmayan. Ve derler: **أغَثَّ الحَدِيثُ**; yani bozuk, **غثّ** oldu. Dedi ki:
Bir genç kız; sustuğu müddetçe söz bozar  *** ve onun ağzında, lezzetli taze (bir şey) vardır([16])
Ve denir: Falanın üzerine hiçbir şey **يَغِثُّ** etmez; yani hiçbir şeyden çekinmez; hatta **الغثُّ** onun yanında semizdir.
**الغَثغَثَة** ise taklit yolunda yürür; **غَثْغَثْتُ الثُّوبَ** denir; onu yıkadığın ve onu ellerinde tekrar tekrar çevirdiğin zaman. Ve denir: **الغَثْغَثَة**: silahsız zayıf çarpışmadır; yıkanırken elbisenin **غَثْغثة**’sine benzetilmiştir.
(**غد**) **الغين** ve **الدال** bir kelimedir; o, etteki **الغُدَّة**’dir; bilinir.
**الرّاجز** dedi ki:
* Öyleyse ona **حليلةً مِغدَادَا** ver([17]) *
Dediler: O, sürekli öfkeli olandır; sanki boğazında bir **غدّة** varmış gibi.
(**غذ**) **الغين** ve **الذال** bir kelimedir; o, yürüyüşün **إغذاذ**’ıdır. Bu, onda gevşeklik ve duraklama olmamasıdır. Ve ondan: Yara **غَذَّ** etti ve **أغذَّ**; iyileştiği ve ıslaklığı durmadığı zaman; o, daima ıslanır.
(**غر**) **الغين** ve **الراء** üç sahih asıldır: birincisi örnek, ikincisi eksilme, üçüncüsü eskilik ve beyazlık ve kerem.
Birincisi: **الغِرار**; okların üzerine basıldığı örnektir. Ve denir: Falan kadın çocuklarını tek bir **غرار** üzere doğurdu; yani onları bir örnek üzere birbiri ardınca getirdi. Ve bunun aslı **الغُرُّ**’dur; o, elbisedeki kırıştır. **اطوِ الثَّوْبَ على غَرِّهِ** denir; yani onun kırışı ve ilk örneği üzerine. Ve **الغُرَّة**: insanın **سُنَّة**’sidir; o, yüzüdür; sonra onunla bütün beden ifade edilir. Bundan: “Ceninde bir **غُرَّة** vardır: bir köle yahut bir cariye”; yani onun diyetinde bir **نَسَمَةٌ** vardır: bir köle yahut bir cariye. Dedi ki:
**كُليبٍ**’de her öldürülen onun **غرَّهْ**’sidir  *** ta ki öldürme **آلُِ مُرَّهْ**’ye erişsin([18])

Ve bu babdandır: **الغَرِير**; o, **الضَّمين**’dir; **أنا غريرُك من فلانٍ** denir; yani ben senin kefilinim. Ancak ona **غرير** denildi; çünkü o, kendisinden teminat verilenin örneğidir; teminat verilen kişiden alındığı gibi, ondan da mal alınır. Ve muhtemeldir ki **غِرَارُ السَّيف**; o, onun keskin kenarıdır; bu (asıl)dan olsun. Ve her şeyin bir sınırı vardır; onun sınırı **غِرَارٌ**’dır; çünkü o, kılıcın tab’ının ve örneğinin ulaştığı bir şeydir.
Eksilmeye gelince: **غارّت النّاقةُ تُغارُّ غِراراً** denir; sütü eksildiği zaman. Hadiste: “**لا غِرارَ في صلاةٍ ولا تسليم**”. Namazda **الغِرار**: rükûunu yahut secdesini tamamlamamasıdır. Selâmda **الغِرار**: “**السَّلام عليك**” demesi, yahut karşılık verip “**وعليك**” demesidir. Ve ondan **الغِرار**; o, az uykudur. Şair([19]) dedi ki:
**ثقيفٍ**’den olan musibet helâk edicidir  *** gözleri bıraktı; onların uykusu **غِرَارُ**’dur([20])
Ve **جرير** dedi ki:
Yatağında uykun neden **غِرارا**  *** eğer kalbin güç yetirseydi uçardı([21])
Ve bu babdandır: **بيع الغَرَر**; o, olup olmayacağı bilinmeyen tehlikedir; kaçak kölenin ve havadaki kuşun satımı gibi. Bu, eksiktir; onda satış asla tamam olmaz. Ve kuş, yavrusunu **غَرَّ** etti; onu gagasıyla beslediği zaman; bu, yanındaki şeyin azlığı ve eksikliği sebebiyledir.
Üçüncü asıl: **الغُرَّة**. Her şeyin **غرَّة**’si: onun en kerim olanıdır. Ve **الغُرّة**: beyazlıktır. Ve her beyaz **أغرُّ**’dur. Ve ayın başından üç geceye **غُرّة** denir.
Ve bu babdandır: **الغَرِير**; o, güzel huydur. Yaşlıya derler: Onun **غَريرهُ** geri döndü ve onun **هريرُه** öne geldi.
Ve buna yakın olanlardan: **الغَرارة**; o, gaflet gibidir; çünkü o, huyun keremindendir; her kerimde bulunabilir. Ama bunun yerilen olanı, bundan önceki asıldandır; çünkü o, zekânın eksilmesindendir.
Bu asıllardan şâz olanlardan—eğer sahihse—**الشَّيبانيُّ**’nin zikrettiği bir şey: **الغِرْغِر** Habeş tavuğudur; tekili **غِرْغرة**. Ve şu beyti okudu:
Onları kılıçla her yandan sararım  *** tıpkı kartalların **حِجْلَى** ve **غِرْغِرا**’yı sarması gibi([22])
(**غز**) **الغين** ve **الزاء**’da bir şey yoktur. Ve **غَزَّةُ**: bir beldedir.
(**غس**) **الغين** ve **السين**’de, onların sözü dışında bir şey yoktur: **رجل غُسٌّ**; zayıf olduğu zaman. Ve ondan **أوس**’un sözü:
Geri bırakılmışlardır; insanlar işlerini görür  *** emanetin **غُسُّو**’ları; **صُنْبُورٌ** da **صنبورُ**([23])
(**غش**) **الغين** ve **الشين** asıllardır; şeyde zayıflığa ve onda aceleciliğe([24]) delalet eder. Bundan **الغِشُّ**. Ve derler: **الغِشُّ**: öğüdün saf olmamasıdır([25]). Ve **شُربٌ غِشاشٌ**: azdır. Ve ancak **غِشاشاً** uyudu; yani az. Ve onu **غِشاشاً** gördüm; bu, güneşin batıvermesi vaktindedir.
(**غص**) **الغين** ve **الصاد**’da, yemekte **الغَصَص** dışında bir şey yoktur; ve **رجلٌ غَصَّانُ** denir. Dedi ki:
Eğer su dışında boğazım tıkanmış olsaydı  *** suyla sıkışmada **الغَصَّانِ** gibi olurdum([26])
(**غض**) **الغين** ve **الضاد** iki sahih asıldır; birisi engellemeye ve eksiltmeye, diğeri tazeliğe delalet eder.
Birincisi **الغَضّ**: bakışı kısmaktır. Engellediğin her şeyi **غَضَضْته** etmiş olursun. Ve ondan onların sözü: Onda ona bir **غَضَاضةٌ** yetişir; yani onun için bakışını kısan bir iş. Ve **الغَضْغَضة**: eksilmedir. Hadiste: “Dünyadan karnıyla geçti; **لم يُغَضْغَض**([27])”. Ve derler: O, **بحرٌ لا يُغَضْغَض**’dur. Ve **غَضْغَضْت السِّقَاءَ**: onu eksilttim. Hak da böyledir.
Diğer asıl: **الغَضُّ**: her şeyin tazesi. Ve **الطَّلْع** çıktığı zaman ona **غَضيض** denir.
(**غط**) **الغين** ve **الطاء** sahih bir asıldır; onda iki anlam vardır: birisi ses, diğeri vakitlerden bir vakittir.
Birincisi: insanın uykusundaki **غطِيط**. Ve ondan **الغَطاط**; o, **القَطا**’dır; sesinden dolayı **غَطاطاً** diye adlandırıldı. Dedi ki:
Onların öncüsü, çömelmiş bir **غَطَاطاً** kaldırdı  *** onun sesleri, Farsların gevezeliği gibidir([28])
Diğer asıl **الغُطَاط**’tır. Bir kavim dedi ki: o, sabah vaktidir. Ve şu beyti okudular:
* **الغطَاطِ**’ta **حمراءَ**’ya doğru kalktı([29]) *
Ve başkaları dedi ki: o, karanlığın **سَدَف**’idir. Ve **ابن أحمر**’in([30]) beytinde dediler:
* İlk **الوَعَاوِعِ**; gelen **الغُطاط** gibi([31]) *
Kim fetha ile okursa, onları **القَطَا**’ya benzetmiştir; kim damme ile okursa, onları **السّدَف**’in karalığına çoklukça benzetmiştir. **غَطَطْتُه**’ye gelince; onu suya batırdım; bu, onun yanında sudan meydana gelen ses olabilir; ve karanlığın **سَدَف**’inden de olabilir; sanki onu suyla örtmüş ve kapatmışsın gibi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%AA/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

غَتَّهُ
1 غَتَّهُ ذ , (S, K,) aor. غَتُ٣َ , inf. n. غَثٌّ, (TK,) He fatigued, or wearied, him, (كَدَّهُ,) بِالأَمْرِ [by, or with, the affair]. (S, K.) ― -b2- And He forced him to do a thing against his will, so that he afflicted, distressed, or oppressed, him. (TA.) And you say, غَتَّ الدَّابَّةَ شَوْطًا أَوْ شَوْطِيْنِ or wearied, the beast by urging it to run a heat, or two heats. (K, TA.) ― -b3- Also He grieved him; (K, TA;) and afflicted, distressed, or oppressed, him. (TA.) And غُتَّ He was grieved [&c.]. (Sh, TA.) ― -b4- And He overcame him, or silenced him, بِالكَلَامِ [by speech, i. e. by what he said]. (K, TA.) [Hence] it is said in a trad. respecting prayer, يَا مَنْ لَا يَغُثُّهُ دُعَآءُ الدَّاعِينَ O Thou whom the praying of those who pray does not overcome. (TA.) And [hence, perhaps,] one says, غَثَّ الضَّحِكَ (aor. and inf. n. as above, TA,) He concealed laughter, (S, K, TA,) by putting his hand, or his garment, over his mouth. (TA.) ― -b5- Also He squeezed his throat, or throttled him: (K:) and he squeezed his throat for the period of an breath, or of two breaths, or, as some say, more than that. (TA.) It is said in a trad. respecting the mission [of Mohammad], فَأَخَذَنِى جِبْرِيلُ فَغَتَّنِى And Gabriel took me, and squeezed me vehemently, so that I experienced distress as when one is forcibly plunged into water: inf. n. غَتٌّ: and غَطٌّ signifies the same. (TA.) ― -b6- غَتَّهُ فِى المَآءِ, (S, K, TA,) aor. and inf. n. as above, (TA,) is syn. with غَطَّهُ; (S, K, TA:) meaning He immersed, or plunged, him, or it, into the water. (TA.) ― -b7- And one says, غَتَّهُمُ اللّٰهُ بِالعَذَابِ, inf. n. as above, God plunged them. or may God plunge them, with consecutive plungings, into punishment. (TA.) ― -b8- And غَتَّ, aor. and inf. n. as above, He took successive draughts, keeping the vessel to his mouth. (AZ, TA.) And غَتَّ المَآءَ, (K, TA,) and غَتَّ فِى الاـِنَآءِ, (TA.) He drank, taking draught after draught, or gulp after gulp, without removing the vessel from his mouth. (K, TA.) ― -b9- And غَتَّ الشَّئَْ الشَّئَْ He made the part of the thing to follow another part thereof, (K, TA,) whether in drinking or in speaking [&c.] (TA.) ― -b10- ― -b11- It is said in a trad. respecting Mohammad's pool, يَغُتُّ فِيهِ مِيزَابَانِ i. e. Two spouts were pouring forth into it with an uninter rupted pouring: or it is said to mean, two spouts were running into it with a murmuring sound; accord. to which latter explanation we must read يَغِتُّ: and some say that it is يغطّ. (Az., L, TA.) [See also another reading voce عَبَّ.] ― -b12- And one says, غَتَّهُ بِجُشَمِهِ He threw his breast upon him. (TA in art. جشم.) -A2- غَتَّ, aor. غَتِ٣َ , It was, or became, bad, or corrupt; said of food; and likewise of speech. (Aboo-Bekr, TA.) [See also غَثَّ.]

غَتّت الطَّعَامَ
2 غَتّت الطَّعَامَ ذ , inf. n. تَغْتِيتٌ He made the food bad, or corrupt; as also ↓ اغتّهُ. (Aboo-Bekr, TA.)

4 أَغْتَ٣َ see what next precedes.

غتٌّ
غتٌّ ذ [inf. n. of 1, q. v. ― -b2- And] The interval between two draughts, or gulps, while the vessel is kept to the mouth. (TA.)

##### Türkçe

غَتَّهُ
1 **غَتَّهُ** ذ , (S, K,) muzâri‘i **غَتُ٣َ** , mastar ismi **غَثٌّ**, (TK,) O, onu yordu, yahut bitkin düşürdü, (**كَدَّهُ,**) **بِالأَمْرِ** [iş ile, yahut iş sebebiyle]. (S, K.) ― -b2- Ve O, onu istemediği bir şeye zorladı; böylece onu incitti, sıkıntıya soktu, yahut zulmetti. (TA.) Ve dersin ki, **غَتَّ الدَّابَّةَ شَوْطًا أَوْ شَوْطِيْنِ**: hayvanı bir koşu, yahut iki koşu koşturmaya zorlayarak yordu. (K, TA.) ― -b3- Keza O, onu kederlendirdi; (K, TA;) ve onu incitti, sıkıntıya soktu, yahut zulmetti. (TA.) Ve **غُتَّ**: O kederlendi [&c.]. (Sh, TA.) ― -b4- Ve O, onu yendi, yahut susturdu, **بِالكَلَامِ** [söz ile, yani söylediği şey ile]. (K, TA.) [Bundan dolayı] namaz hakkında bir hadiste şöyle denir: **يَا مَنْ لَا يَغُثُّهُ دُعَآءُ الدَّاعِينَ** Ey dua edenlerin duası kendisini yenemeyen. (TA.) Ve [bundan, belki,] kişi der ki: **غَثَّ الضَّحِكَ** (muzâri‘i ve mastar ismi yukarıdaki gibi, TA,) gülmeyi gizledi, (S, K, TA,) elini yahut elbisesini ağzının üzerine koyarak. (TA.) ― -b5- Keza O, onun boğazını sıktı, yahut onu boğdu: (K:) ve bir nefes müddetince, yahut iki nefes müddetince, yahut bazılarına göre bundan daha fazla, onun boğazını sıktı. (TA.) Peygamberliğin gönderilişi hakkında bir hadiste şöyle denir: **فَأَخَذَنِى جِبْرِيلُ فَغَتَّنِى** Cebrâil beni aldı ve beni şiddetle sıktı; öyle ki, zorla suya daldırılan kimsenin yaşadığı gibi bir sıkıntı yaşadım: mastar ismi **غَتٌّ**: ve **غَطٌّ** aynı manaya gelir. (TA.) ― -b6- **غَتَّهُ فِى المَآءِ**, (S, K, TA,) muzâri‘i ve mastar ismi yukarıdaki gibi, (TA,) **غَطَّهُ** ile eş anlamlıdır; (S, K, TA:) manası: onu, yahut onu (şeyi), suya daldırdı, yahut batırdı. (TA.) ― -b7- Ve kişi der ki: **غَتَّهُمُ اللّٰهُ بِالعَذَابِ**, mastar ismi yukarıdaki gibi: Allah onları azaba ardışık daldırmalarla daldırdı; yahut Allah onları azaba ardışık daldırmalarla daldırsın. (TA.) ― -b8- Ve **غَتَّ**, muzâri‘i ve mastar ismi yukarıdaki gibi: kabı ağzına dayalı tutarak ardışık yudumlar aldı. (AZ, TA.) Ve **غَتَّ المَآءَ**, (K, TA,) ve **غَتَّ فِى الاـِنَآءِ**, (TA.) kabı ağzından ayırmaksızın yudum üstüne yudum, yahut yutuş üstüne yutuş içti. (K, TA.) ― -b9- Ve **غَتَّ الشَّئَْ الشَّئَْ**: şeyin bir parçasını onun başka bir parçasının ardından getirdi, (K, TA,) ister içmede ister konuşmada [&c.] (TA.) ― -b10- ― -b11- Muhammed’in havuzu hakkında bir hadiste şöyle denir: **يَغُتُّ فِيهِ مِيزَابَانِ** yani iki oluk, kesintisiz bir akıtma ile onun içine akıtıyordu: yahut iki oluk, mırıltılı bir ses ile onun içine akıyordu; bu ikinci açıklamaya göre **يَغِتُّ** okunmalıdır: ve bazıları bunun **يغطّ** olduğunu söyler. (Az., L, TA.) [Ayrıca **عَبَّ** maddesinde başka bir okuyuşa da bak.] ― -b12- Ve kişi der ki: **غَتَّهُ بِجُشَمِهِ** göğsünü onun üzerine attı. (TA in art. جشم.) -A2- **غَتَّ**, muzâri‘i **غَتِ٣َ**: kötü oldu, yahut bozuldu; yiyecek hakkında söylenir; ve aynı şekilde söz hakkında da. (Aboo-Bekr, TA.) [Ayrıca **غَثَّ**’e de bak.]

غَتّت الطَّعَامَ
2 **غَتّت الطَّعَامَ** ذ , mastar ismi **تَغْتِيتٌ**: yemeği kötü yaptı, yahut bozdu; ve aynı şekilde ↓ **اغتّهُ**. (Aboo-Bekr, TA.)

4 **أَغْتَ٣َ** bir öncekinin hemen ardından gelen şeye bak.

غتٌّ
**غتٌّ** ذ [1’in mastar ismidir, ona bak. ― -b2- Ve] kabın ağza dayalı tutulduğu hâlde iki yudum, yahut iki yutuş arasındaki aralık. (TA.)
