# غثا — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%AB%D8%A7/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D8%AB%D8%A7/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [غثا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%AB%D8%A7.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: غثا

الغُثاءُ، بالضم والمدّ: ما يَحملِهُ السَّيلُ من القَمَشِ، وكذلك الغُثَّاءُ، بالتشديد، وهو أَيضاً الزَّبَد والقَذَر، وحَدَّه الزجاج فقال: الغُثاءُ الهالِكُ البا من ورق الشجر الذي إذا خَرَجَ السيلُ رأَيته مخالِطاً زَبَدَه، والجمع الأَغْثاء. وفي حديث القيامة: كما تَنْبتُ الحِبَّة في غُثاءِ السيلِ، قال: الغُثاءُ، بالمدّ والضم ، ما يجيءُ فوقَ السيلِ مما يَحْمِلُه من الزَّبَدِ والوَسَخِ وغيره، وقد تكرر في الحديث. وجاء في مسلم: كما تَنْبُت الغُثاءةُ؛ يريد ما احتمَله السيلُ من البُزورات. وفي حديث الحسن: هذا الغُثاءُ الذي كنا نُحَدَّث عنه؛ يريد أَرْذال الناسِ وسَقَطهم. وغَثا الوادِي يَغْثْو غَثْواً فهو غاثٍ إذا كثر غُثاؤُه، وهو ما عَلا الماءَ؛ قال ابن سيده: هذه الكلمة يائِيَّة وواوِيَّة.والغَثَيان: خُبْثُ النفس. غَثَتْ نَفْسَه تَغْثِي غَثْياً وغَثَياناً وغَثِيَتْ غَثىً: جاشت وخَبُثَتْ. قال بعضهم: هو تحلُّب الفَمِ فربَّما كان منه القَيءُ، وهو الغَثَيان. وغَثَت السماء بسَحاب تَغْثِي إذا بَدَأَت تُغِيمُ. وغَثَا السيلُ المَرْتَعَ يَغْثوه غَثْواً إذا جمع بعضه إلى بعض وأَذْهَب حلاوَتَه، وأَغْثاهُ مثلُه. وقال أَبو زيد: غَثا الماءُ يَغْثُو غَثْواً وغَثاءً إذا كثر فيه البَعَرُ والوَرَق والقَصب. وقال الزجاج في قوله تعالى: الذي أَخرج المَرْعَى فجعله غُثاءً أََحْوَى، قال : جَعَله غُثاءً جَفَّفَه حتى صَيَّره هَشِيماً جافاً كالغُثاء الذي تراه فوق السَّيل، وقيل: معناه أَخْرَج المَرْعَى أَحْوَى أَي أَخْضَر فجَعَله غُثاءً بعدَ ذلك أَي يابساً. وحكى ابن جني: غَثَى الوادِي يَغْثِي، فهمزةُ الغُثاءِ على هذا منقلبة عن ياء، وسَهّلَه ابن جني بأَن جَمَع بينه وبين غَثَيان المعدَة لما يَعْلوها من الرُّطوبةِ ونحوها، فهو مُشَبّه بغُثاء الوادي ، والمعروف عند أَهْلِ اللغة غَثَا الوادِي يَغْثُو غَثًا ، قال الأَزهري: الذي رواه أَبو عبيد عن أَبي زيد وغيره غَثَتْ نَفسُه غَثْياً، وأَما الليث فقال في كتابه: غَثِيَت نفسُه تَغْثَى غَثىً وغَثَيانًا. قال الأَزهري: وكلام العرب على ما رواه أَبو عبيد، قال: وما رواه الليث فهو مولَّد، وذكر ابن بري في ترجمة عَثَا: يقال للضَّبعُ عَثْواء لكَثْرةِ شعرها، قال: ويقال غَثْواءُ، بالغين المعجمة؛ قال الشاعر: لا تَسْتَوي ضَبُعٌ غَثْواءُ جَيْأَلَةٌ،
وعَلْجَمٌ من تُيوسِ الأُدْمِ قِنْعال
(* قوله «قنعال» هو هكذا في الأصل المعتمد بيدنا بالعين المهملة.)

### Türkçe

**الغُثاءُ**، (ötre ile ve med ile): selin **القَمَشِ**’ten taşıdığı şey; ve bunun gibi **الغُثَّاءُ** (şeddeli olarak); o ayrıca **الزَّبَد** ve **القَذَر**’dir. **الزجاج** onu sınırlandırdı da şöyle dedi: **الغُثاءُ** helâk olmuş, ağaç yaprağından olan, sel çıktığı zaman onu köpüğüyle karışmış olarak gördüğün şeydir; çoğulu **الأَغْثاء**. Kıyamet hadîsinde: “selin **غُثاءِ**’ında tane nasıl biterse”; dedi ki: **الغُثاءُ** (med ve ötre ile), selin üstüne gelen, onun **الزَّبَدِ** ve **الوَسَخِ** ve başkasından taşıdığı şeydir; hadîste tekrar etmiştir. Müslim’de geldi: “**الغُثاءةُ** nasıl biterse”; selin **البُزورات**’tan taşıdığı şeyi kasteder. Hasan’ın hadîsinde: “Bu, bize hakkında haber verilmekte olduğumuz **الغُثاءُ**’dur”; insanların **أَرْذال**’ını ve onların **سَقَط**’ını kasteder. Ve vadi **غَثا** eder, **يَغْثْو** **غَثْواً**; o, **غُثاؤُه** çoğaldığı zaman **غاثٍ**’tir; o, suyun üstüne çıkan şeydir. İbn Sîde dedi: Bu kelime **يائِيَّة** ve **واوِيَّة**’dir. Ve **الغَثَيان**: nefsin kötülüğüdür. “Nefsini **غَثَتْ** eder, **تَغْثِي** **غَثْياً** ve **غَثَياناً**; ve **غَثِيَتْ** **غَثىً**”: kabardı ve kötüleşti. Bazıları dedi: O, ağzın salya akıtmasıdır; belki ondan kusma olur; o da **الغَثَيان**’dır. Ve gök, bulutla **غَثَتْ** eder, **تَغْثِي**; bulutlanmaya başladığı zaman. Ve sel, mer’ayı **غَثَا** eder, onu **يَغْثوه** **غَثْواً**; bir kısmını bir kısmına topladığı ve onun tatlılığını giderdiği zaman; ve onu **أَغْثاهُ**; onun benzeri. Ebû Zeyd dedi: Su **غَثا** eder, **يَغْثُو** **غَثْواً** ve **غَثاءً**; içinde **البَعَرُ** ve **الوَرَق** ve **القَصب** çoğaldığı zaman. **الزجاج**, Yüce Allah’ın sözü hakkında: “**الذي أَخرج المَرْعَى فجعله غُثاءً أََحْوَى**”; dedi ki: Onu **غُثاءً** kıldı; onu kuruttu, ta ki onu, selin üstünde gördüğün **الغُثاء** gibi kuru bir **هَشِيماً** yaptı. Ve denildi: Manası, **المَرْعَى**’yı **أَحْوَى** olarak çıkardı, yani **أَخْضَر** olarak; sonra onu **غُثاءً** kıldı, yani bundan sonra kuru. İbn Cinnî nakletti: Vadi **غَثَى** eder, **يَغْثِي**; buna göre **الغُثاءِ**’ın hemzesi yâ’dan dönmüş (münkalib)tir. İbn Cinnî onu, onu mide **غَثَيان**’ı ile birleştirerek kolaylaştırdı; midenin üstüne çıkan **الرُّطوبةِ** ve benzeri sebebiyle; o, vadi **غُثاء**’ına benzetilmiştir. Dil ehli yanında bilinen: vadi **غَثَا** eder, **يَغْثُو** **غَثًا**. Ezherî dedi: Ebû Ubeyd’in Ebû Zeyd ve başkasından rivayet ettiği: “Nefsi **غَثَتْ** etti, **غَثْياً**”; ama Leys kitabında şöyle dedi: “Nefsi **غَثِيَت** eder, **تَغْثَى** **غَثىً** ve **غَثَيانًا**.” Ezherî dedi: Arapların sözü, Ebû Ubeyd’in rivayet ettiği üzeredir. Dedi ki: Leys’in rivayet ettiği ise **مولَّد**’dir. İbn Berrî, **عَثَا** maddesinde zikretti: Sırtlan için, tüyünün çokluğundan dolayı **عَثْواء** denilir. Dedi ki: **غَثْواءُ** da denilir, **بالغين المعجمة**; şair dedi ki:

لا تَسْتَوي ضَبُعٌ غَثْواءُ جَيْأَلَةٌ،
وعَلْجَمٌ من تُيوسِ الأُدْمِ قِنْعال

(* “**قنعال**” sözü: elimizdeki muteber asılda, **بالعين المهملة** ile işte böyledir.)
