# غثر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%AB%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D8%AB%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [غثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%AB%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: غثر

الغثرة، محركة، والغثراء، بالمد، والغثءر، بالضم، والغثيرة، كحيدرة: سفلة الناس ورعاعهم، الواحد أغثر، مثل أحمر وحمر. وأسود وسود. وفي حديث عثمان، رضي الله عنه، حين دخلوا عليه ليقتلوه، فقال: إن هؤلاء رعاع غثرة، أي جهال. وقال أبو زيد: الغيثرة: الجماعة من الناس المختلطون من الغوغاء. وقيل: أصل غثرة غيثرة، حذفت منه الياء. وقيل: الغثرة جمع غاثر، مثل كافر وكفرة. وقيل: هو جمع أغثر، فجمع جمع فاعل، كما قالوا أعزل وعزل، فجاء مثل شاهد وشهد، وقياسه أن يقال فيه: أعزل وعزل، وأغثر وغثر. فلولا حملهما على معنى فاعل لم يجمعا على غثرة وعزل. وقال القتيبي: لم أسمع غاثرا، وإنما يقال: رجل أغثر، إذا كان جاهلا. وفي حديث أبي ذر، رضي الله عنه: أحب الإسلام وأهله وأحب الغثراء، أي عامة الناس وجماعتهم. وأراد بالمحبة المناصحة لهم والشفقة عليهم. وفي حديث أويس: أكون في غثراء الناس، هكذا جاء في رواية، أي في العامة المجهولين. وقيل: هم الجماعة المختلطة من قبائل شتى. والغثراء: الغبراء وهي الكدرة اللون، وكذلك الربداء. قال عمارة:
  حتى اكتسيت من المشيب عمامة                      غثراء أعفر لونها بخـضـاب أو قريب منها، أي أن الغثرة شبيهة بالغبشة يخالطها حمرة، فهي قريبة إلى الغبرة. والغثراء: الضبع، للونها، كغثار، كقطام معرفة. وقال ابن الأعرابي: هي غثار لا تجرى؛ نقله الصاغاني. ونقل صاحب اللسان عن ابن الأعرابي: الضبع فيها شكلة وغثرة،، أي لونان من سواد وصفرة سمجة. وذئب أغثر: كذلك. وقال أيضا الذئب في غبرة وطلسة وغثرة، وكبش أغثر: ليس بأحمر ولا أسود ولا أبيض. والغثراء: ما كثر صوفه من الأكسية والقطائف ونحوهما. ويقال عباءة غثراء. أنشد الليث وابن دريد للعجاج:
  تكشف عن جماته دلو الدال                      عباءة غثراء من أجن طال

  به شبه الغلفق فوق الماء، كالأغثر. والغثراء: الجماعة المختلطة من غوغاء الناس، كالغيثرة، وقد مر ذلك عن أبي زيد، وهي، أي الغيثرة أيضا: الوعيد والتهدد، نقله الصاغاني. والغثرة، بالفتح: الخصب والسعة والكثرة، يقال: أصاب القوم من دنياهم غثرة. والغثرة، بالضم: كالغبشة تخلطها حمرة وقيل: هي الغبرة. والمغثور، بالضم، والمغثار، كمصباح، والمغثر، كمنبر، الأخيرة عن يعقوب، والأولى نادرة، وسيأتي ذكرها في ع ل ق قال يعقوب: هو شئ ينضحه الثمام والعشر والرمث والعرفط، حلو كالعسل والمغثور: لغة في المغفور ج، مغاثير ومغافير. وأغثر الرمث وأغفر: سال منه صمغ حلو يؤكل وربما سال على الثرى مثل الدبس وله ريح كريهة. وتمغثر: اجتناه، ويقال: خرج الناس يتمغثرون، مثل يتمغفرون، أي يجتنون، أي يجتنون المغافير. والأغثر: طائر ملتبس الريش طويل العنق، في لونه غثرة، وهو من طير الماء. والأغثر: الأسد، كالغثوثر، كسفرجل، ذكرهما الصاغاني. والغنثرة: شرب الماء بلا عطش، كالتغنثر. يقال: تغنثر بالماء، إذا شربه من غير شهوة؛ قاله الصاغاني. قيل: ومنه اشتقاق غنثر كجندب في حديث الصديق رضي الله عنه. والغنثرة: ضفو الرأس وكثرة الشعر، ذكره الصاغاني. والغنثرة: الذباب الأزرق، هكذا في سائر النسخ. وقد تقدم أن الذباب الأزرق هو العنتر، بالعين المهملة والنون والتاء الفوقية، فذكره هنا خطأ، وكأنه اغتر بقول الصاغاني في هذه المادة حيث قال: ويروى: يا عنتر وهو الذباب الأزرق، شبهه به تحقيرا، فصحفه فتأمل. ولو ذكره بعد قوله وبلا هاء، كان أنسب لما رامه. روى أن أبا بكر رضي الله عنه سب ابنه عبد الرحمن، فقال: يا غنثر وضبطوه كجعفر وجندب، بوجهيه. وقالوا: معناه الأحمق أو الجاهل، من الغثارة، وهي الجهل. وقيل: الثقيل الوخم. والنون زائدة، ويضم أوله، وقد تقدم أيضا في ع ن ت ر. والغثرى من الزرع، محركة: العثرى، وهو الذي تسقيه السماء؛ قاله الأصمعي. واغثار ثوبك اغثيرارا: كثر غثره، محركة، أي زئبره وصوفه. وغثرت الأرض بالنبات فهي مغثرية، إذا مادت به. ويقال: وجد الماء مغثريا عليه، ونص الصاغاني: وجدت الماء مغثريا بالورد، أي مكثورا عليه. ومما يستدرك عليه: الأغثر: هو الجاهل والأحمق، شبه بالضبع الغثراء، لأنها من أحمق الدواب؛ ذكره ابن دريد. ويقال: رجل أغثر، ولم يسمع غاثر. ويقال: كانت بين القوم غيثرة شديدة. قال ابن الأعرابي: هي مداوسة القوم بعضهم بعضا في القتال. وقال الأصمعي: تركت القوم في غيثرة وغيثمة: أي في قتال واضطراب. والأغثر: الطحلب. والغثرة: غبرة إلى خضرة. والأغثر: الذئب، للونه. وكبش أغثر: كدر اللون. والغثرة: الكثرة. وعليه غثرة من مال، أي قطعة. وأكلتهم الغثراء وهي الضبع، أي هلكوا؛ قاله الزمخشري.

### Türkçe

**الغثرة** (harekeli), ve **الغثراء** (med ile), ve **الغثءر** (damme ile), ve **الغثيرة** ( **حيدرة** gibi): insanların aşağı tabakası ve ayaktakımı; tekili **أغثر**; **أحمر** ve **حمر** gibi. Ve **أسود** ve **سود**.

Ve Osman’ın, Allah ondan razı olsun, hadîsinde: onu öldürmek için yanına girdiklerinde, dedi ki: “Şüphesiz bunlar **رعاع غثرة**’dir”; yani cahiller.

Ebu Zeyd dedi: **الغيثرة**: insanlardan karışık bir topluluk; ayaktakımından.

Ve denildi ki: **غثرة**’nin aslı **غيثرة**’dir; ondan **الياء** düşürülmüştür.

Ve denildi ki: **الغثرة** **غاثر**’in cem‘idir; **كافر** ve **كفرة** gibi.

Ve denildi ki: o, **أغثر**’in cem‘idir; böylece cem‘, **فاعل**’in cem‘inin cem‘i oldu; nitekim **أعزل** ve **عزل** dediler; böylece **شاهد** ve **شهد** gibi geldi; ve kıyası, onda şöyle denilmesidir: **أعزل** ve **عزل**, ve **أغثر** ve **غثر**. Şayet ikisini **فاعل** mânasına hamletmeselerdi, **غثرة** ve **عزل** üzere cem‘ edilmezlerdi.

Kuteybî dedi: **غاثرا** işitmedim; ancak “adam **أغثر**” denir; cahil olduğu zaman.

Ebu Zer’in, Allah ondan razı olsun, hadîsinde: “İslâmı ve ehlini severim ve **الغثراء**’ı severim”; yani insanların geneli ve onların topluluğu. Ve muhabbet ile onlara nasihat etmeyi ve onlara şefkati murad etti.

Üveys’in hadîsinde: “İnsanların **غثراء**’ı içinde olurum”; rivayette böyle gelmiştir; yani genel, bilinmeyenler içinde. Ve denildi ki: onlar, türlü kabilelerden karışık topluluktur.

Ve **الغثراء**: **الغبراء**’dır; o da renkçe bulanıklıktır; aynı şekilde **الربداء**.

Umâre dedi:
  “Ta ki ihtiyarlıktan bir sarık giyindim;
  **غثراء**; rengi boya ile ya da ona yakın bir şeyle **أعفر**.”

Yani **الغثرة**, **الغبشة**’ye benzer; ona bir kızıllık karışır; böylece **الغبرة**’ye yakındır.

Ve **الغثراء**: sırtlan; rengi sebebiyle; **غثار** gibi; **قطام** (ma‘rife) gibi.

İbnü’l-A‘râbî dedi: o, **غثار**’dır; i‘rab almaz; Sâgânî onu nakletti.

Lisân sahibi, İbnü’l-A‘râbî’den nakletti: sırtlanda **شُكْلَة** ve **غثرة** vardır; yani çirkin bir siyahlık ve sarılıktan iki renk.

Ve **ذئب أغثر**: aynı şekilde.

Ve yine dedi: kurt, **غبرة** ve **طلسة** ve **غثرة** içindedir.

Ve **كبش أغثر**: ne kırmızıdır, ne siyah, ne beyaz.

Ve **الغثراء**: elbiselerden, **الأكسية** ve **القطائف** ve benzerlerinden yünü çok olan şey.

Ve “**عباءة غثراء**” denir.

Leys ve İbn Düreyd, ‘Accâc’dan şu beyti okudular:
  “**الدال** kovası, onun başının tepesini açığa çıkarır;
  **عباءة غثراء**; **أجن**’den **طال**.”

Onunla, su üstünde **الغلفق**’a benzerlik vardır; **الأغثر** gibi.

Ve **الغثراء**: insanların ayaktakımından karışık topluluk; **الغيثرة** gibi; Ebu Zeyd’den bu geçmişti.

Ve o, yani **الغيثرة** de: tehdit ve gözdağıdır; Sâgânî nakletti.

Ve **الغثرة** (fetha ile): bolluk, genişlik ve çokluk; “kavme dünyalarından **غثرة** isabet etti” denir.

Ve **الغثرة** (damme ile): **الغبشة** gibi; ona bir kızıllık karışır. Ve denildi ki: o, **الغبرة**’dir.

Ve **المغثور** (damme ile), ve **المغثار** ( **مصباح** gibi), ve **المغثر** ( **منبر** gibi); sonuncusu Yakub’dan; birincisi nadirdir; ve onun zikri **ع ل ق**’ta gelecektir.

Yakub dedi: o, **الثمام** ve **العشر** ve **الرمث** ve **العرفط**’ın sıçrattığı bir şeydir; bal gibi tatlıdır.

Ve **المغثور**: **المغفور**’da bir lugattır; cem‘i: **مغاثير** ve **مغافير**.

Ve **أغثر** olan **الرمث** ve **أغفر**: ondan yenilen tatlı bir zamk aktı; bazen yer üzerine pekmez gibi akar; ve onun kötü bir kokusu vardır.

Ve **تمغثر**: onu topladı; ve “insanlar **يتمغثرون** olarak çıktılar” denir; **يتمغفرون** gibi; yani toplarlar; yani **المغافير**’i toplarlar.

Ve **الأغثر**: tüyü karışık, boynu uzun bir kuş; renginde **غثرة** vardır; ve o, su kuşlarındandır.

Ve **الأغثر**: aslan; **الغثوثر** gibi; **سفرجل** gibi; ikisini Sâgânî zikretti.

Ve **الغنثرة**: susuzluk olmaksızın su içmek; **التغنثر** gibi. “Su ile **تغنثر** etti” denir; onu iştah olmaksızın içtiği zaman; bunu Sâgânî söyledi.

Denildi ki: bundan, Sıddîk’ın hadîsinde **غنثر**’in iştikakı (türeyişi) vardır; **جندب** gibi.

Ve **الغنثرة**: başın kabarıklığı ve saçın çokluğu; Sâgânî onu zikretti.

Ve **الغنثرة**: mavi sinek; diğer nüshalarda böyle.

Ve daha önce, mavi sineğin **العنتر** olduğu geçti; **العين** (mühmele) ve **النون** ve **التاء** (fevkiyye) ile; böylece onu burada zikretmek hatadır; sanki bu maddede Sâgânî’nin sözüyle aldanmıştır; zira o dedi ki: “Ve rivayet olunur: ‘ya **عنتر**’ ve o mavi sinektir; onu, tahkir için ona benzetti”; böylece onu tashif etti; düşün. Ve eğer onu “ve **بلا هاء**” sözünden sonra zikretseydi, murad ettiği şeye daha uygun olurdu.

Rivayet olundu ki Ebu Bekir, Allah ondan razı olsun, oğlu Abdurrahman’a sövdü; dedi ki: “ya **غنثر**”; ve onu **جعفر** ve **جندب** gibi ضبط ettiler; iki vecih ile.

Ve dediler ki: mânası ahmak yahut cahildir; **الغثارة**’dan; o da cehalettir.

Ve denildi ki: ağır, hazmı güç.

Ve **النون** ziyadedir; ve evveli dammelenir; ve bu da daha önce **ع ن ت ر**’de geçti.

Ve ekinden **الغثرى** (harekeli): **العثرى**’dır; o, göğün suladığıdır; Asma‘î söyledi.

Ve “elbisen **اغثار** et; **اغثيرارا**” (denir): onun **غثره**’si (harekeli) çoğaldı; yani onun tüyü ve yünü.

Ve “yer, bitki ile **غثرت**; o halde o **مغثرية**’dir”: onunla sallandığı zaman.

Ve “suyu, üzerinde **مغثريا** buldu” denir.

Ve Sâgânî’nin nassı: “Suyu, gül ile **مغثريا** buldum”; yani onun üzerinde çoğaltılmış.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **الأغثر**: cahil ve ahmaktır; **الغثراء** sırtlana benzetildi; çünkü o, hayvanların en ahmağındandır; İbn Düreyd zikretti.

Ve “adam **أغثر**” denir; **غاثر** işitilmedi.

Ve “kavim arasında şiddetli bir **غيثرة** vardı” denir.

İbnü’l-A‘râbî dedi: o, savaşta kavmin birbirini birbirine sürtmesi/itmesi (itip kakması)dır.

Asma‘î dedi: kavmi **غيثرة** ve **غيثمة** içinde bıraktım; yani savaş ve çalkantı içinde.

Ve **الأغثر**: yosun.

Ve **الغثرة**: yeşilliğe doğru bir **غبرة**.

Ve **الأغثر**: kurt; rengi sebebiyle.

Ve **كبش أغثر**: rengi bulanık.

Ve **الغثرة**: çokluk.

Ve onun üzerinde maldan bir **غثرة** vardır; yani bir parça.

Ve “onları **الغثراء** yedi; o da sırtlandır”; yani helâk oldular; Zemahşerî söyledi.
