# غدق — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%AF%D9%82/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D8%AF%D9%82/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [غدق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%AF%D9%82.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: غدق

الغدق محركة: الماء الكثير وإن لم يك مطرا. وقيل: هو المطر الكثير العام. وقوله تعالى: )وأن لو استقاموا على الطريقة لأسقيناهم ماء غدقا لنفتنهم فيه( قال ثعلب: أي طريقة الكفر لفتحنا عليهم باب اغترار، كقوله تعالى: )لجعلنا لمن يكفر بالرحمن لبيوتهم سقفا من فضة( وقال الفراء: أي لزدنا في أموالهم فتنة عليهم وبلية. وقال غيرهما: أي على طريقة الهدى لأسقيناهم ماء كثيرا. ودليل هذا قوله تعالى: )ولو أن أهل القرى آمنوا واتقوا لفتحنا عليهم بركات من السماء(. والحسن بن بشر بن إسماعيل بن غدق: محدث، وهو شيخ لعبد الغني المصري الحافظ. وغدقت العين، كفرح: غزرت وعذبت، فهي غدقة. وبئر غدق، محركة مضافة معروفة بالمدينة، على ساكنها أفضل الصلاة والسلام، وعندها أطم البلويين الذي يقال له القاع. وشاب غيدق، وكذا شباب غيدق، وغيدقان، وغيداق أي: ناعم رخص. وأنشد الليث:
  بعد التصابي والشباب الغيدق وأنشد أيضا:
  رب خليل لي غيداق رفل وأنشد أيضا:
  جعد العناصي غيدقانا أغيدا وقيل: الغيداق من الغلمان: الذي لم يبلغ. والغيداق: الرجل الكريم نقله الجوهري، الجواد الواسع الخلق الكثير العطية، وبه سمي أحد عمومته صلى الله عليه وسلم غيداقا؛ لكثرة عطائه. والغيداق: ولد الضب. قال أبو زيد: أول حسل، ثم غيداق، ثم مطبخ، ثم يكون ضبا مدركا. قال الجوهري: ولم يذكر الخضرم بعد المطبخ، وذكره خلف الأحمر. وقال غيره: هو الضب بين الضبين، وقيل: هو الضب المسن العظيم. والغيداق: الطويل من الخيل ذكره صاحب الأبنية، وهو قول السيرافي. والغيدقان: الناعم، وهذا قد تقدم، ففيه تكرار. وقيل: هو الكريم الواسع الخلق الكثير العطية. وقيل: الكثير الواسع من كل شيء. والغياديق: الحيات. كما في اللسان والعباب. وأغدق المطر إغداقا، فهو مغدق. واغدودق: كثر قطره. ومطر مغدودق، وماء مغدودق: كثير. ومنه الحديث: اللهم اسقنا غدقا مغدقا، أكده به. وغيدق الرجل: كثر بزاقه كذا نص المحيط. وفي اللسان: لعابه، وهو مجاز. ومما يستدرك عليه: غيدق المطر: كثر، عن أبي العميثل الأعرابي. وقال الزجاج: الغدق المصدر، والغدق اسم الفاعل. يقال: غدق يغدق غدقا، فهو غدق: إذا كثر الندى في المكان أو الماء. قال: ويقرأ )ماء غدقا( قلت: ورويت عن عاصم بن أبي النجود. وأرض غدقة: في غاية الري، وهي الندية المبتلة الريا الكثيرة الماء. وعشب غدق بين الغدق: ريان مبتل رواه أبو حنيفة، وعزاه الى النضر. وغدقت الأرض غدقا وأغدقت: أخصبت. وماء غيداق: غزير. وعام غيداق: مخصب، وكذلك السنة بغير هاء. وقال أبو عمرو: غيث غيداق: كثير الماء. وعيش غيدق وغيداق: واسع مخصب، وهم في غدق من العيش، وغيداق. وفي الحديث: إذا نشأت السحابة من قبل العين فتلك عين غديقة أي: كثيرة الماء، هكذا جاءت مصغرة، وهي من تصغير التعظيم. وإنه لغيداق الجري والعدو: واسعهما. قال تأبط شرا:
  حتى نجوت ولما ينزعوا سلبي                      بواله من قنيص الشد غيداق وشد غيداق، وهو الحضر الشديد. وشباب غداقي: ناعم.

### Türkçe

**الغدق** (harekeli): çok su; yağmur olmasa bile. Ve denildi ki: o, çok ve genel yağmurdur. Ve Yüce Allah’ın sözü: (Ve eğer yol üzere dosdoğru olsalardı, elbette onlara bol su içirirdik; onda onları fitneye düşürelim diye). Sa‘leb dedi ki: yani küfür yolu; onlara aldanma kapısı açardık; Yüce Allah’ın sözü gibi: (Rahmân’a küfreden kimse için, evlerine gümüşten tavanlar yapardık). Ferrâ dedi ki: yani mallarında onlara bir fitne ve bir belâ olarak artırırdık. İkisi dışındakiler dedi ki: yani hidayet yolu üzere; onlara çok su içirirdik. Bunun delili Yüce Allah’ın sözü: (Ve eğer şehirlerin halkı iman edip sakınsalardı, elbette üzerlerine gökten bereketler açardık). Ve Hasan b. Bişr b. İsmâ‘îl b. **غدق**: muhaddis; ve o, hâfız Abdülganî el-Mısrî’nin şeyhidir. Ve **غدقت** göz (pınar), **كفرح**: bol aktı ve tatlılaştı; o hâlde o **غدقة**’dir. Ve **بئر غدق** (harekeli, izafetli): Medine’de bilinen (meşhur) bir kuyu; üzerinde en faziletli salât ve selâm olanın (ikamet ettiği yer); ve onun yanında, **القاع** denilen Belvîler’in **أطم**’u vardır. Ve **شاب غيدق**; ve yine **شباب غيدق**; ve **غيدقان**; ve **غيداق** yani: yumuşak, gevşek (nazik). Leys inşâd etti:
  **بعد التصابي والشباب الغيدق**
Ve yine inşâd etti:
  **رب خليل لي غيداق رفل**
Ve yine inşâd etti:
  **جعد العناصي غيدقانا أغيدا**
Ve denildi ki: oğlanlardan **الغيداق**: bulûğa ermemiş olan. Ve **الغيداق**: cömert adam; Cevherî’den nakledildi: cömert, huyu geniş, bağışı çok; ve onunla, sallallahu aleyhi ve sellem’in amcalarından birine **غيداق** adı verildi; bağışının çokluğundan dolayı. Ve **الغيداق**: keler yavrusu. Ebû Zeyd dedi ki: önce **حسل**; sonra **غيداق**; sonra **مطبخ**; sonra erişkin bir keler olur. Cevherî dedi ki: **الخضرم**’ı **المطبخ**’tan sonra zikretmedi; onu Halef el-Ahmer zikretti. Ve başkası dedi ki: o, iki keler arasındaki kelerdir; ve denildi ki: o, yaşlı, iri kelerdir. Ve **الغيداق**: atlardan uzun olan; bunu **صاحب الأبنية** zikretti; ve bu, Sîrâfî’nin sözüdür. Ve **الغيدقان**: yumuşak; bu daha önce geçti; onda tekrar vardır. Ve denildi ki: o, cömert, huyu geniş, bağışı çok olandır. Ve denildi ki: her şeyden çok ve geniş olandır. Ve **الغياديق**: yılanlar. Lisân ve ‘Ubâb’da olduğu gibi. Ve **أغدق** yağmur, **إغداقا**; o hâlde o **مغدق**’tır. Ve **اغدودق**: damlası çoğaldı. Ve **مطر مغدودق** ve **ماء مغدودق**: çok. Ondan hadis: “Allah’ım, bize bol, çokça bol yağdır”; onu bununla pekiştirdi. Ve **غيدق** adam: tükürüğü çoğaldı; **المحيط**’un nassı böyledir. Lisân’da: salyası; ve o mecazdır. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **غيدق** yağmur: çoğaldı; Ebû’l-‘Umeysil el-A‘râbî’den. Zeccâc dedi ki: **الغدق** mastardır; **الغدق** ism-i fâildir. Denilir: **غدق** **يغدق** **غدقا**; o hâlde o **غدق**’tır: mekânda çiğ yahut su çoğalınca. Dedi ki: ( **ماء غدقا** ) diye okunur. Dedim ki: Âsım b. Ebî’n-Necûd’dan rivayet edildi. Ve **أرض غدقة**: sululuğun nihayetinde; o, çiğli, ıslak, sulak, suyu çok olandır. Ve **عشب غدق**; **بين الغدق**: sulanmış, ıslak; Ebû Hanîfe rivayet etti; onu Nadr’a nispet etti. Ve **غدقت** yer **غدقا** ve **أغدقت**: verimli oldu. Ve **ماء غيداق**: bol. Ve **عام غيداق**: verimli; ve yine, **هاء**sız olarak **السنة**. Ebû ‘Amr dedi ki: **غيث غيداق**: suyu çok. Ve **عيش غيدق** ve **غيداق**: geniş, verimli; ve onlar geçimden **غدق** içindedir; ve **غيداق**. Hadiste: “Bulut göz (pınar) tarafından doğarsa, işte o **عين غديقة**’dir” yani: suyu çok; böylece küçültme ile geldi; ve o, yüceltmenin küçültmesindendir. Ve şüphesiz o, koşu ve koşmada **لغيداق**’tır: ikisi de geniştir. Teebbata Şerran dedi ki:
  **حتى نجوت ولما ينزعوا سلبي                      بواله من قنيص الشد غيداق**
Ve **شد غيداق**: şiddetli koşuşturma; ve o, şiddetli aceledir. Ve **شباب غداقي**: yumuşak.
