# غدن — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%AF%D9%86/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D8%AF%D9%86/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [غدن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%AF%D9%86.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: غدن

الغَدَنُ: سَعَةُ العيش والنَّعْمةُ، وفي المحكم: الاسْتِرْخاء والفتور؛ وقال القُلاخُ
(* قوله «وقال القلاخ» كذا في الصحاح، قال الصاغاني
في التكملة وقال الجوهري: قال القلاخ ولم تضع إلخ. وللقلاخ بن حزن أرجوزة على هذه القافية ولم أجد ما ذكره الجوهري فيها اهـ. وفي التهذيب قال عمر بن لجأٍ: ولم تضع إلخ) :
ولم تُضِعْ أَولادَها من البَطَنْ،
ولم تُصِبْهُ نَعْسَةٌ على غَدَنْ.
أَي على فَتْرَةٍ واسترخاء؛ قال ابن بري والذي أَنشده الأَصمعي فيما حكاه عنه ابن جني:
أَحْمَرُ لم يُعْرَفْ بِبُؤْسٍ مُذْ مَهَنْ،
ولم تُصِبْه نَعْسَةٌ على غَدَنْ.
والغَدَنُ: النَّعْمة واللِّينُ. وإن في بني فلان لغَدَناً أَي نَعْمةً ولِيناً، وكذلك الغُدُنَّة. وإنهم لفي عَيْشٍ غُدْنَةٍ وغُدُنَّةٍ أَي رَغْدٍ؛ عن اللحياني؛ قال ابن سيده: وأَشك في الأُولى. وفلان في غُدُنَّةٍ من عيشه أَي في نَعْمَةٍ ورَفاهيَة. والغُدَانيُّ والمُغْدَوْدِنُ: الشابُّ الناعم. وشجر مُغْدَوْدِنٌ: ناعم مُتَثَنٍّ؛ قال الراجز: أَرْضٌ بها التِّينُ مع الرُّمّانِ،
وعِنَبٌ مُغْدَوْدِنُ الأَفنانِ.
واغْدَوْدَنَ النَّبْتُ إذا اخْضَرَّ حتى يَضْرِبَ إلى السوادِ من شِدَّةِ رِيِّه. وحَرَجَةٌ مُغْدَوْدِنةٌ: وذلك إذا كانت في الرِّمالِ حبال يَنْبُتُ فيها سَبَطٌ وثُمَامٌ وصَبْغاءُ وثُدّاءُ، ويكون وسَطَ ذلك أَرْطَى وعَلْقى، ويكون أُخَرُ منها بُلْقاً تراهنَّ بيضاً، وفيها مع ذلك حمرة ولا تُنْبِتُ من العِيدانِ شيئاً، فيقال لذلك الحَبْلِ الأَشْعَرُ من جَرَّى نباتِه. شمر: المُغْدَوْدِنةُ الأَرض الكثيرة الكلأِ المُلتَفَّةُ؛ يقال: كلأٌ مُغْدَوْدِنٌ أَي مُلتَفٌّ؛ قال العجاج:
مُغْدَوْدِنُ الأَرْطَى غُدَانيُّ الضَّال.
غُدَانيُّ الضّال أَي كثير رَيّانُ مُسْترْخٍ؛ قال رؤبة:
ودَغْيَةٌ من خَطِلٍ مُغْدَوْدِنِ.
وهو المسترخي المتساقط، وهو عيب في الرجل. وأَرض مُغْدَوْدِنةٌ إذا كانت مُعْشبةً. وشابٌّ غَدَوْدَنٌ: ناعم؛ عن السيرافي. والشَّبابُ الغُدَانيُّ: الغَضُّ؛ قال رؤبة:
لما رَأَتْني خَلَقَ المُمَوَّهِ،
بَرَّاقَ أَصْلادِ الجبنِ الأَجْلَهِ،
بَعْدَ غُدَانيُّ الشَّبابِ الأَبْلَهِ.
غُدَانيُّ الشباب: نَعْمَتُه. وشعر غَدَوْدَنٌ ومُغْدَوْدِنٌ: كثير ملتف طويل. واغْدَوْدَنَ الشعر: طال وتم؛ قال حسان بن ثابت:
وقامتْ تُرائيكَ مُغْدَوْدِناً،
إذا ما تَنُوءُ به آدَها.
أَبو عبيد: المُغْدَوْدِنُ الشعر الطويل. وقال أَبو زيد: شعر مُغْدَوْدِنٌ شديد السواد ناعم. قال ابن دريد: وأَحسبُ أَن الغُدُنَّة لحمة غليظة في اللَّهازم. والغِدَانُ: القضيب الذي تُعَلَّقُ عليه الثياب، يمانية. وبنو غُدْنٍ وبنو غُدَانة: قبيلتان. وغُدانة: حيٌّ من يَرْبوع؛ قال الأَخطل:
واذْكُرْ غُدَانَة عِدَّاناً مُزَنَّمةً،
من الحَبَلَّقِ، تُبْنَى حولَها الصِّيَرُ.
قال ابن بري: عِدَّاناً جمع عَتُودٍ أَي مثل عِدَّان، قال: وإن شئت نصبته على الذم، والحَبَلَّقُ: غَنمٌ لِطاف الأَجسام لا تَكْبَرُ.

### Türkçe

**الغَدَنُ**: geçimin genişliği ve nimet; ve el-Muḥkem’de: gevşeklik ve durgunluk; ve **القُلاخُ** dedi
(* “ve **القلاخ** dedi” sözü Ṣıḥāḥ’ta böyle(ce)dir; eṣ-Ṣāġānī et-Tekmile’de dedi ve el-Cevherī dedi: **القلاخ** dedi ve “velem teḍaʿ…” ilâh. Ve **القلاخ بن حزن**’ın bu kafiye üzere bir urcûzesi vardır ve el-Cevherī’nin onda zikrettiğini bulmadım, dedi. Ve et-Tehẕîb’de **عمر بن لجأٍ** dedi: velem teḍaʿ… ilâh) :
“Ve batından (karın/gebelikten) çocuklarını zayi etmedi,
ve ona **غَدَنْ** üzere bir uyuklama isabet etmedi.”
Yani bir fetret ve gevşeklik üzere; İbn Berrî dedi: el-Aṣmaʿî’nin, İbn Cinnî’nin ondan hikâye ettiği şeyde bana inşâd ettiği:
“Kızıl(renkli), **مَهَنْ**’den beri bir yoksullukla bilinmedi,
ve ona **غَدَنْ** üzere bir uyuklama isabet etmedi.”

Ve **الغَدَنُ**: nimet ve yumuşaklık. Ve “filân oğullarında elbette bir **غَدَناً** vardır” yani bir nimet ve bir yumuşaklık; ve كذلك **الغُدُنَّة**. Ve “onlar elbette bir **غُدْنَةٍ** ve **غُدُنَّةٍ** yaşayışındadırlar” yani bir bolluk; el-Liḥyânî’den; İbn Sîde dedi: ve ben birincisinde şüphe ederim. Ve “filân, yaşayışından bir **غُدُنَّةٍ** içindedir” yani bir nimet ve refah içinde. Ve **الغُدَانيُّ** ve **المُغْدَوْدِنُ**: yumuşak (nazlı) genç. Ve **شجر مُغْدَوْدِنٌ**: yumuşak, bükülen; râciz dedi:
“Bir yer: onda incir nar ile (birlikte),
ve dalları **مُغْدَوْدِنُ** üzüm.”

Ve **اغْدَوْدَنَ النَّبْتُ**: yeşerdiği zaman, sululuğunun şiddetinden siyaha çalıncaya dek. Ve **حَرَجَةٌ مُغْدَوْدِنةٌ**: bu, kumlarda ipler (şeritler) olduğu zaman; içinde **سَبَطٌ** ve **ثُمَامٌ** ve **صَبْغاءُ** ve **ثُدّاءُ** biter; ve bunun ortasında **أَرْطَى** ve **عَلْقى** olur; ve onlardan diğerleri **بُلْقاً** olur, onları beyaz görürsün; ve onda bununla beraber bir kızıllık vardır ve çubuklardan hiçbir şey bitirmez; işte o ipe, bitkisinin çekip sürüklemesinden dolayı **الحَبْلِ الأَشْعَرُ** denir. Şemmer: **المُغْدَوْدِنةُ** çok otlu, birbirine girmiş yer(=arazi)dir; denir ki: **كلأٌ مُغْدَوْدِنٌ** yani birbirine girmiş; el-ʿAccâc dedi:
“**مُغْدَوْدِنُ** **الأَرْطَى**; **غُدَانيُّ الضَّال**.”

**غُدَانيُّ الضّال**: yani çok, sulanmış, gevşek; Ruʾbe dedi:
“Ve **خَطِلٍ**’den bir **دَغْيَةٌ**: **مُغْدَوْدِنِ**.”

Ve o, gevşek, dökülen (sarkık) olandır; ve o, erkekte bir ayıptır. Ve **أَرض مُغْدَوْدِنةٌ**: otlu olduğu zaman. Ve **شابٌّ غَدَوْدَنٌ**: yumuşak; es-Sîrâfî’den. Ve **الشَّبابُ الغُدَانيُّ**: taze (körpe); Ruʾbe dedi:
“Beni, yaldızlı(=süslü) olanın eskimişi (hâlinde) görünce,
parlak, peynirin pürüzsüz kayaları gibi, açık(renkli),
**غُدَانيُّ الشَّبابِ**’ın ahmak(ça) (hâlinden) sonra.”

**غُدَانيُّ الشباب**: onun yumuşaklığı. Ve **شعر غَدَوْدَنٌ** ve **مُغْدَوْدِنٌ**: çok, birbirine girmiş, uzun. Ve **اغْدَوْدَنَ الشعر**: uzadı ve tamamlandı; Ḥassân b. Sâbit dedi:
“Ve kalktı, sana onu gösteriyor: **مُغْدَوْدِناً**,
kolu onunla ağırlaştığı zaman.”

Ebû ʿUbeyd: **المُغْدَوْدِنُ** uzun saçtır. Ve Ebû Zeyd dedi: **شعر مُغْدَوْدِنٌ**: şiddetli siyahlık(ta), yumuşak. İbn Düreyd dedi: ve ben sanırım ki **الغُدُنَّة** **اللَّهازم**’de kalın bir et parçasıdır. Ve **الغِدَانُ**: elbiselerin üzerine asıldığı çubuk; Yemenî(lehçesi). Ve **بنو غُدْنٍ** ve **بنو غُدَانة**: iki kabile. Ve **غُدانة**: **يَرْبوع**’dan bir hayy (kol); el-Aḫṭal dedi:
“Ve **غُدَانَة**’yi an: **عِدَّاناً** **مُزَنَّمةً**,
**الحَبَلَّقِ**’ten; etraflarında ağıl(lar) bina edilir.”

İbn Berrî dedi: **عِدَّاناً** **عَتُودٍ**’un cemidir; yani **عِدَّان** gibi. Dedi: ve istersen onu zemm üzere nasb edersin. Ve **الحَبَلَّقُ**: cüsseleri ince, büyümeyen koyunlardır.
